׉?ׁB!בCט{u׉׉ 7cassandra://qkLNiISOtAdyU8wh__eGUYsIOU6-9Bs39DrSanz30DUf` ׉ 7cassandra://_RcAMg0Nlk8ebLJ4UsP3VZ9frqUu1qalLj1CnRvOo_cL`S׉ 7cassandra://ep0cQ42n_yHt91DfKWI_HmoSJpiDCUMoCOxNgHJWAfs`̵j3HVTQ%2ט{u׈S׈Ej3HVTQ% ׉EHISWA magazine magazine voor 03 | juni 2026 | jaargang 33 de watersportbranche Innovatie Robots cruciaal voor jachtbouw Hoe oud polyester opnieuw gebruiken? Foilen: de volgende stap in zeilen ׉ 7cassandra://ep0cQ42n_yHt91DfKWI_HmoSJpiDCUMoCOxNgHJWAfs`̵j3HVTQ% j3HVTQ% {בCט{u׉׉ 7cassandra://pxo-X1xXmjz7N6dmNH7S9waPyjSN8CPRtnGIGNP8Y0g` ׉ 7cassandra://CoPpVWkRUNG5K5uWhO8La_V8_oKSqNbDJClEOOKB4jQsf`S׉ 7cassandra://4gY3izuzV5DsJRsKYjqt6Zip-mH4XneOTTC4kLrYReM'`̵j3HVTQ%5ט{u׉׉ 7cassandra://VwoL04qWusYSuYtJA4fCjJk3KEaRSoRjB6oksixAeRcߋ` ׉ 7cassandra://UUPLxUm-2e4-DCL2oIbxhnBe1jm3moCYmdxPqrexDg4L1`S׉ 7cassandra://EIHtuAMoCb9iDC7ozvb8x06IWKQX5J3QqYwqTDXYE3A `̵j3HVTQ%6נj3IVTQ%:M4̡ 9ׁHmailto:martijn@dock35media.nlׁ ׁ Јנj3IVTQ%9M 9ׁH"mailto:communicatie@hiswarecron.nlׁ ׁ Ј׉E׉ 7cassandra://4gY3izuzV5DsJRsKYjqt6Zip-mH4XneOTTC4kLrYReM'`̵j3HVTQ%׉E =colofon voorwoord HISWA Magazine is het relatie magazine van HISWA-RECRON. Het blad profileert zich als het toonaangevende vakblad van de watersport industrie. Het blad verschijnt zes keer per jaar en wordt verspreid onder watersport bedrijven en stakeholders in de watersportbranche. Uitgever HISWA-RECRON Storkstraat 24 3833 LB Leusden 033 - 303 97 00 communicatie@hiswarecron.nl Advertentieverkoop Dock35 Media Martijn Penning 0314 - 355 826 martijn@dock35media.nl Aan dit nummer werkten mee Hans Buitelaar, Dominique van Dam, Geert Dijks, Klaas Wiersma Hoofdredacteur drs. Liane Jansen Redactiesecretariaat Rianne Hartog Foto cover Paul Hameeteman Vormgeving Dock35 Media B.V. Druk Senefelder Misset Doetinchem Partners in business Oud polyester opnieuw gebruiken? Tegenwoordig kan het. Het scheiden van glasvezels of koolstofvezels van de hars en met deze materialen nieuwe composieten maken, wordt al kleinschalig gedaan in de jachtbouw. We laten verschillende bedrijven aan het woord op pagina 24. Kennispartners Als de verhalen in deze editie één ding laten zien, dan is het dat innovatie en robotisering vele vormen kennen. Echter, elke vooruitgang begint met dezelfde vraag: hoe kunnen we het morgen slimmer doen dan vandaag? En wie weet behoort het eeuwige mysterie van de verdwenen sok dan ook ooit tot het verleden. Liane Jansen Hoofdredacteur Robotisering Goh, wat zou ik er soms graag een in mijn dagelijkse leven willen. Een robot. Ik denk bijvoorbeeld aan een wasrobot die niet alleen wast, maar ook sokken bij elkaar zoekt. Een chatbot die namens mij antwoordt op de 137 appjes in de buurtappgroep. Een slimme koelkast die zelf drinken en eten bestelt voordat de puber een emergency call pleegt met ‘mam, de melk voor mijn matcha latte is op!’. Helaas, zo’n feest is het nog niet. In het bedrijfsleven zijn we gelukkig een stuk verder. Innovatie zonder de inzet van robots lijkt tegenwoordig onmogelijk. Tel daar de opmars van AI bij op en robotisering is niet meer weg te denken. Tenminste, in veel branches. De watersport- en jachtbouwsector kan nog wel een zetje gebruiken, zo blijkt uit het artikel op pagina 14. Innovaties – maar dan op een ander vlak – zijn er ook bij het zeilen. Daar doet het foilen zijn intrede. Deze zeildiscipline ontwikkelt zich razendsnel. Een paar jaar geleden was het nog een niche voor experts. Inmiddels is het wereldwijd een mainstream watersport, die ook in Nederland opkomt. Op pagina 18 zetten experts en ondernemers uiteen hoe cruciaal het voor de watersport is dat zeilscholen het foilen nog meer gaan omarmen. ADVOC AT UUR 03 2026 | HISWA MAGAZINE 3 ׉ 7cassandra://EIHtuAMoCb9iDC7ozvb8x06IWKQX5J3QqYwqTDXYE3A `̵j3HVTQ%j3HVTQ%{בCט{u׉׉ 7cassandra://qTaouf3cunfx9SN8pbtZaQfoEpLB5U7G6aC4oqLeTBYr` ׉ 7cassandra://5QhyogmocHn5T1iw5EZrN2Um8XYofevg_mNCaX-owj8cN`S׉ 7cassandra://_ugM0fkktBQtXnCR6V9bfxPOtxPTA3_LOEj_mL2hHZA#U`̵j3IVTQ%;ט{u׉׉ 7cassandra://Egsc39KUM1563VA86QG9g4RTF0_O7OrUdRct8vCv7ycX` ׉ 7cassandra://Y8ARnxk-hhERGu25OEoh-5q6yNpUHqKs-J2ZxqLMF1EU`S׉ 7cassandra://nVQ59pV1avwQt98D_U40-QpEUs4J1dBCBC3LatrzYlw`̵j3IVTQ%<נj3IVTQ%>N̰%9ׁHhttp://www.icy.nlׁ ׁ Ј׉E׉ 7cassandra://_ugM0fkktBQtXnCR6V9bfxPOtxPTA3_LOEj_mL2hHZA#U`̵j3HVTQ%׉Einhoud Artikelen 14 Robots cruciaal voor maakindustrie Robotisering neemt toe. Hoe kan de watersportsector hiervan profiteren? 18 Foilen: de volgende stap in zeilen De trend van foilen ontwikkelt zich razendsnel. Van een niche naar mainstream watersport. 22 Het Portret Dit keer: Gijs Schreuder van Waterrecreatie Nederland. 24 TechTalk: oud polyester opnieuw gebruiken Er komen steeds meer mogelijkheden om van oud polyester nieuwe composieten te maken. Elk nummer 07 Op Stapel 08 Ondernemersnieuws 29 Vraag & Antwoord 29 Column Geert Dijks 30 Nieuws I Mens & Bedrijf 33 Nieuws I Innovatie Advertentie ICY Marina Management zorgt voor inzicht en besparing Beheer ring Beheer stroom op uw jachthaven volledig draadloos en op afstand. aste ligplaatshouders hebben toegang tot hun eigen aansluiting, wat bewust gebruik en besparing stimuleert. Passanten worden apart egistreerd en afgerekend op dezelfde meter. aste li gereg Geen bedie Meer r stroo ligplaa wat bew istree egis Geen aanpassingen aan uw infrastructuur nodig en eenvoudig te bedienen via PC of smartphone. n a en aanpa nen v Meer controle, lagere kosten en eerlijk voor uw gasten. er c Re Ga Ko cont Realtime alarmmeldingen en inzicht Gasten betalen eerlijk naar verbruik Prepaid functionaliteit Koppelbaar met gangbare boekingsystemen, zoals i-Marina ealtim Gasten repai oppe www.icy.nl Meer weten? Scan de QR. ewust rt Geen ruimte in de kast voor modules? We hebben voor iedere situatie een oplossing! 03 2026 | HISWA MAGAZINE 5 Zeer korte terugverdientijd ׉ 7cassandra://nVQ59pV1avwQt98D_U40-QpEUs4J1dBCBC3LatrzYlw`̵j3HVTQ%j3HVTQ%{בCט{u׉׉ 7cassandra://_2L7BydiuRIejjJoyu2baDyI61kzQJO7LOPBCsSj39o`` ׉ 7cassandra://5wAfTo_XhxP2JexGcB8p8I2vtZ8BIG3krmV-GAPYwvUjJ`S׉ 7cassandra://TohCItZ1xMP8lUce5d9GzGJ7NtJUuPPj4e_ZpW_aRGc&N`̵j3IVTQ%?ט{u׉׉ 7cassandra://5b4Fc-IwxBxw-Rd-7jeZC-gwW5WJ39TbooMF2r8lZh0Q!` ׉ 7cassandra://-vAPEEfFTF8eZ4a4e5deC_ZBG5gt8K_tgruehy7OQFoQ`S׉ 7cassandra://p1YlybqtXKpVK8ktVXMh9pVhfTJJIyx3KdiDbhzjNDQ~`̵j3IVTQ%@נj3IVTQ%D>4f 9ׁHhttp://www.aquatec.frׁ ׁ Ј׉E׉ 7cassandra://TohCItZ1xMP8lUce5d9GzGJ7NtJUuPPj4e_ZpW_aRGc&N`̵j3HVTQ%׉Euitgelicht Op Stapel Maril 9NXT Op Stapel www.aquatec.frl Specificaties Lengte ......................................... 9,46 m Breedte ........................................ 3,40 m Diepgang ..................................... ca. 0,90 m Gewicht ........................................... ca. 4.900 kg CE-categorie ............................................. C Met de Maril 9NXT voegde Aquatec een ruime cabin tendersloep toe aan de Maril-vloot. Het model combineert de open indeling van een klassieke sloep met voorzieningen die ook meerdaags verblijf aan boord mogelijk maken. Daarmee richt de werf zich op watersporters die comfort en gebruiksgemak zoeken voor zowel dagtochten als langere weekeinden op het water. De sloep biedt veel leefruimte aan dek, met royale zitplaatsen, een geïntegreerd keukenblok en een groot zonnebed. In de kajuit is plaats voor een tweepersoonsbed en een afsluitbare natte cel met toilet en wastafel. Er zijn ruime bergruimten, een geïntegreerd zwemplateau met zwemtrap en een overzichtelijke stuurstand. De Maril 9NXT kent veel mogelijkheden voor personalisatie, onder meer in kleurstelling en interieuruitvoering. 03 2026 | HISWA MAGAZINE 7 ׉ 7cassandra://p1YlybqtXKpVK8ktVXMh9pVhfTJJIyx3KdiDbhzjNDQ~`̵j3HVTQ%j3HVTQ%{בCט{u׉׉ 7cassandra://w62RUuCHZ0A7UK8XYknpISmKMCkpR_4iF3FeiZ7WrrM` ׉ 7cassandra://O1Rd-_sf0Y9gaC8MWwIHGG0hbjvxrcTodYfedTXmIVs``S׉ 7cassandra://sdw_CF6WK-8r4us_EFEYVLbdT8qAaND2ZaEKhMCBAkk`̵j3IVTQ%Cט{u׉׉ 7cassandra://KqDBfjLqnHH7qUwPzuzJkJkXwNFeEv01zDkg5-pCOt4` ׉ 7cassandra://8MmVOxTlsbohXDhZf4N7aiBC3jdLhavd5Mo7Vt2nroc]`S׉ 7cassandra://G3PBE6MC0eFnAPjcClkH0ym42dgxI1QSW5NGH-QIZmk`̵j3IVTQ%Eנj3IVTQ%Pr̀ 9ׁHhttp://www.hiswarecron.nl/ׁ ׁ Ј׉Enieuws van HISWA-RECRON Ondernemersnieuws HISWA-RECRON telt 6 nieuwe leden • Camping De Carlton www.campingdecarlton.nl • Greenway Distribution www.greenway-logistics.com • Veluria website nog in ontwikkeling • Siestar www.siestar.nl • Stichting Stadshaven Goes www.stadshavengoes.nl • Passage Yachts www.passageyachts.nl • Ljeppersklub Burgum www.ljeppersklupburgum.nl De HISWA-RECRON Business Club verwelkomt 2 nieuwe leden • Open Minded www.openminded.nl Verkenning naar sleutelrol jachthavens in energietransitie Nieuwe flexwet raakt watersport en jachtbouw De Tweede Kamer stemde in met de wet Meer zekerheid flexwerkers. De beoogde ingangsdatum van de wet is 1 januari 2027. De wet moet flexwerkers meer zekerheid geven, maar heeft grote gevolgen voor sectoren die werken met seizoenspieken en flexibel personeel, zoals de recreatie-, jachtbouw- en watersportsector. Vooral het verdwijnen van nulurencontracten en de strengere regels voor tijdelijke contracten raken ondernemers. Bedrijven krijgen minder ruimte om snel op en af te schalen bij drukte rond vaarseizoenen, opleveringen en evenementen. Ook wordt de ketenregeling aangescherpt: tijdelijke contracten kunnen straks pas na drie jaar onderbreking opnieuw starten. Volgens HISWA-RECRON leidt de wet tot meer administratie, hogere risico’s op onbedoelde vaste contracten en minder flexibiliteit voor het mkb. Jachthavens spelen een cruciale rol in de energietransitie van de pleziervaart. Het zijn de locaties waar boten hun energie krijgen en daarmee vormen ze een belangrijke schakel in de verdere verduurzaming van de sector. HISWARECRON start daarom een verkenning naar de rol van jachthavens en de ontwikkeling van bijbehorende energieinfrastructuur. De beschikbaarheid van passende infrastructuur wordt steeds belangrijker. Elektrificatie van jachthavens neemt daarin een centrale plaats in. Nieuwe toepassingen, zoals gelijkstroom (DC), bieden kansen voor efficiënter laden en sluiten beter aan op toekomstige energiesystemen. Daarnaast kunnen jachthavens mogelijk bijdragen aan het omgaan met netcongestie. Denk aan slimmer energiegebruik, lokale opslag en sturing van energie binnen het haventerrein. Meer informatie: Paul van Well, manager waterrecreatie, p.vanwell@hiswarecron.nl. 8 HISWA MAGAZINE | 03 2026 ׉ 7cassandra://sdw_CF6WK-8r4us_EFEYVLbdT8qAaND2ZaEKhMCBAkk`̵j3HVTQ%׉E Opschortingsbevoegdheid FIU De FIU (Financial Intelligence Unit) controleert op de toepassing van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren terrorisme (Wwft). Vanaf 1 juli 2026 heeft de FIU een nieuwe bevoegdheid om meldingsplichtige instellingen - zoals jachtmakelaars - te verzoeken om één of meer transacties niet uit te voeren of een bedrag ter hoogte van een transactie te blokkeren. Makelaars zijn verplicht zo snel mogelijk een dergelijk verzoek op te volgen. Meer informatie over de Wwft in de Kennisbank. Petitie ‘Betrouwbare toegang tot Nederlandse vaarwegen’ aangeboden aan Tweede Kamer Nieuwe social media campagne voor zeilscholen Er is een nieuwe online campagne voor de zeilscholen die bij HISWA-RECRON zijn aangesloten. Door middel van vijf korte video’s wordt aangetoond dat een zeilkamp om veel meer draait dan alleen leren zeilen. In de campagne staan plezier, avontuur, nieuwe vrienden maken, zelfstandigheid en vertrouwen centraal. Ook veiligheid, persoonlijke begeleiding en het CWO-systeem komen aan bod. De video’s worden ingezet als advertenties via Meta (Facebook en Instagram) en zijn daarnaast ook organisch te zien op de HISWA-kanalen. Met deze campagne worden zoveel mogelijk ouders geïnspireerd om kennis te maken met de zeilscholen en kinderen enthousiast te maken voor een zomer op het water. HISWA Algemene Voorwaarden aangepast De HISWA Algemene Voorwaarden zijn geactualiseerd. De aanleiding hiervoor is het terugtreden van de Consumentenbond per 2026 uit de voorwaarden in alle sectoren. HISWA-RECRON benutte dit moment om de voorwaarden te actualiseren, mede op basis van input van leden. Recent waren hierover twee webinars om iedereen goed te informeren over de wijzigingen. De gevolgen van het overgangsjaar 2026 en de aandachtspunten voor lopende overeenkomsten met klanten kwamen ook aan bod. Beide webinars - een over de voorwaarden voor Jachthavens, Vaarscholen en Verhuur pleziervaartuigen en een voor de voorwaarden voor Jachtservice, Jachtbouw, Dealerbedrijven, Importeurs - zijn exclusief voor leden terug te kijken via www.hiswarecron.nl/ kennisbank/hiswa-algemenevoorwaarden-en-contracten. HISWA-RECRON bood samen met het Watersportverbond, De Toerzeilers, Vereniging voor Beroepschartervaart (BBZ) en het Verbond Nederlandse Motorbootsport (VNM) een petitie ‘Betrouwbare toegang tot de Nederlandse vaarwegen’ aan, aan de vaste Kamercommissie voor Infrastructuur en Waterstaat. Met de gezamenlijke actie vragen de organisaties aandacht voor de toenemende druk op de bereikbaarheid van vaarwegen door stremmingen, onderhoud en onvoorspelbare planning. De gevolgen raken ondernemers in de watersport direct. Betrouwbare toegang over water is essentieel voor jachthavens, verhuurbedrijven, zeilscholen en andere recreatiebedrijven. Tijdens het gesprek met Kamerleden is daarom gepleit voor betere afstemming van onderhoud, voorspelbare communicatie en structurele borging van de bereikbaarheid van vaarwegen. 03 2026 | HISWA MAGAZINE 9 ׉ 7cassandra://G3PBE6MC0eFnAPjcClkH0ym42dgxI1QSW5NGH-QIZmk`̵j3HVTQ%j3HVTQ%{בCט{u׉׉ 7cassandra://h1zPcxaxv_s3UeOWlCqNSVeN-lcDQl3L0UAn0QWIPp8` ׉ 7cassandra://_T4EjSaSOIBTdpe6YjVvsmUlR16LGp41rVbkFwPe-eU^`S׉ 7cassandra://_if2Gkd6MsIZBR1ecSK_9ubsZyeQPI606Rr9Ned8U2E<`̵j3IVTQ%Oט{u׉׉ 7cassandra://nQIHgi0HLlRUsVXIlPhCggUieZ3kQH6e0aO1C4E7oRI` ׉ 7cassandra://1ehS8WqqpZn0jCyWIHBzvf5X276Sk0tAJqSejxRKS7wcJ`S׉ 7cassandra://Nor1RcVyZl3M3u3brsa5xDSKBJvhh97X4cDROYPmM4E`̵j3IVTQ%Qנj3JVTQ%T{̮ 9ׁH"mailto:secretariaat@hiswarecron.nlׁ ׁ Ј׉E nnieuws van HISWA-RECRON Beter inzicht in brandstofgebruik en CO2 -uitstoot Het Centre for Sustainability, Tourism and Transport (CSTT) van Breda University of Applied Sciences (BUas) voerdet een onderzoek naar CO2 -uitstoot in de recreatievaart uit in Blauwe Vlaggen uitgereikt Afgelopen mei zijn de Blauwe Vlaggen, het internationaal erkende milieukeurmerk voor schone, veilige en duurzame jachthavens en stranden, weer uitgereikt. Dit jaar ontvingen 143 havens, 46 stranden en 6 binnenstranden de Blauwe Vlag. Daarvan zijn maar liefst 74 leden van HISWA-RECRON die dit jaar een Blauwe Vlag mogen laten wapperen. De feestelijke bijeenkomst vond plaats bij Watersportvereniging Hoorn. samenwerking met Waterrecreatie Nederland en HISWARECRON. Het onderzoek geeft inzicht in het motor- en brandstofgebruik van kajuitzeilboten, kajuitmotorboten en sloepen. Voor dit onderzoek is gekozen voor een nieuwe rekenmethode. In plaats van gemiddelde verbruikswaarden, is er gerekend met het exacte aantal verbruikte liters voor alle soorten brandstoffen per respondent, het type boot en het aantal vaardagen. Daarnaast is de uitstoot van het vervoer berekend via de afstand tussen ligplaats en huis en het vervoermiddel dat is gebruikt. Voor bezitters van een kajuitzeilboot is de afstand van en naar de ligplaats het hoogst. De auto wordt meer gebruikt dan bij de andere twee boottypes. Op jaarbasis is 46% van de CO2 - uitstoot afkomstig van het vervoer naar de boot en terug. Voor kajuitmotorboten komt de gemiddelde uitstoot op 2121 kilogram CO2 per jaar, waarvan 93% door het varen op de motor. Kajuitmotorboten maken veel meer motoruren, en hebben zwaardere motoren dan zeilboten, waardoor de totale uitstoot door het varen hoger is. Bij sloepen ligt het gemiddelde het laagst, op 485 kilogram CO2 per jaar, waarvan 67% door het varen op de motor. Bij de sloep loopt 30% van de ondervraagden naar de boot, die in veel gevallen naast de woning lag. Het onderzoek bevat nog veel meer interessante data. De rapportage staat op www.hiswarecron.nl/actueel/ cijfers-en-feiten. EU zet stappen voor vaarbewijzen Het Europees Parlement onderstreept het belang van nautisch toerisme in de nieuwe EU-toerismestrategie. De sector wordt erkend als economische motor én als onderdeel van het Europees erfgoed. Voor ondernemers in de watersport en recreatie biedt dit concrete kansen. Er komt meer aandacht voor investeringen in infrastructuur, vooral in kust- en krimpregio’s. Een belangrijk punt is de wederzijdse er kenning van vaarbewijzen binnen de EU. Dit moet het voor zo’n 48 miljoen watersporters eenvoudiger maken om grensoverschrijdend te varen. Daarnaast zet de EU stappen in de verduurzaming van de sector, met steun voor schonere brandstoffen, ook voor de bestaande vloot, en een laadinfrastructuur. Opvallend is de erkenning van watersport als cultureel erfgoed, inclusief tradities zoals zeilen. HISWARECRON is via brancheorganisatie European Boating Industry (EBI) direct betrokken bij deze ontwikkelingen en de belangenbehartiging in Brussel. De Europese Commissie werkt de plannen verder uit in de EU Tourism Strategy die deze zomer wordt verwacht. 10 HISWA MAGAZINE | 03 2026 ׉ 7cassandra://_if2Gkd6MsIZBR1ecSK_9ubsZyeQPI606Rr9Ned8U2E<`̵j3HVTQ%׉E Nieuwe training: Aan de slag met AI Na een succesvolle voorjaarseditie met enthousiaste deelnemers organiseert HISWA-RECRON opnieuw de training AI. In deze eendaagse, praktijkgerichte training leer je hoe je AI inzet in jouw dagelijkse werk. Denk aan het schrijven van teksten, beantwoorden van klantvragen, beeldbewerking en het efficiënter inrichten van je processen. De training is bedoeld voor ondernemers en medewerkers in de watersport en recreatie. Je werkt met je eigen praktijkvraag en gaat direct aan de slag onder begeleiding van een trainer. Er is keuze uit twee data waarop de training wordt gegeven: 27 oktober en 17 november 2026. Meld je aan via het secretariaat via secretariaat@hiswarecron.nl. Europese innovatiekansen voor watersportsector De watersportsector krijgt meer invloed op Europese innovatie- en subsidiekansen. European Boating Industry (EBI) trad toen tot het Waterborne Technology Platform. Beide partijen werken aan een gezamenlijke onderzoeks- en innovatieagenda (RD&I) voor onder meer pleziervaart, jachthavens en infrastructuur). HISWA-RECRON is lid van EBI en daarmee direct aangesloten op deze ontwikkeling. Deze agenda bepaalt mede waar de EU de komende jaren onderzoeksgeld en innovatiesubsidies op richt. Dit biedt kansen om als sector beter aan te sluiten op Europese financiering en ontwikkelingen rond verduurzaming en innovatie. Onderzoek naar systeem voor afgedankte boten De Europese Commissie blijft werken aan een gezamenlijke aanpak voor afgedankte pleziervaartuigen. Tijdens de tweede bijeenkomst van het netwerk End-of-Life Boats and Composites in Brussel spraken overheden, brancheorganisaties en de sector over recycling en financiering van ontmanteling. HISWA-RECRON vroeg aandacht voor werkbare regelgeving en het beperken van extra administratieve lasten voor ondernemers. Ook is benadrukt dat eerst duidelijk moet zijn hoeveel afgedankte boten de komende jaren worden verwacht, voordat bedrijven kunnen investeren in grootschalige recyclingcapaciteit. De discussie hangt nauw samen met de nieuwe Circular Economy Act van de EU. Daarbij wordt gekeken naar bestaande systemen in onder meer Frankrijk en Zweden. In Frankrijk betalen eigenaren via een heffing op nieuwe boten mee aan recycling. Zweden kiest voor publieke financiering. De Europese Commissie onderzoekt of een vergelijkbaar systeem toepasbaar is binnen Europa, al worden daarbij juridische uitdagingen verwacht. 03 2026 | HISWA MAGAZINE 11 ׉ 7cassandra://Nor1RcVyZl3M3u3brsa5xDSKBJvhh97X4cDROYPmM4E`̵j3HVTQ%j3HVTQ%{בCט{u׉׉ 7cassandra://yFOcbgMJAD3WMCb0SuI5_8ZweWJevPbC3r7G_tS3EKwv` ׉ 7cassandra://uuPITa_C_FPgRXjdmOfGIpFK_5kc5g1NMxt9hxMdoK4et`S׉ 7cassandra://GRKc7sY-wDPqWeTva0a6-gvkLH2yYZdBdZ1xG299Ow0$_`̵j3JVTQ%Uט{u׉׉ 7cassandra://XtHCftw8JXpQRtNKQ7IbxSOThzi3AP75xWE9XdwZuFUhl` ׉ 7cassandra://iQFd-HQrAxynaM_YEVOyr5Bm2bM2WKCwtylGWShreqo\`S׉ 7cassandra://exrHvl6fODTfGvFkz_-TXPgWVeuIiWlUcYHC_pqK4IM`̵j3JVTQ%Vנj3JVTQ%^Ɂ$9ׁH http://IAAPA.org/IAAPAExpoEuropeׁ ׁ Ј׉EDé makelaar voor watersportgebonden bedrijven en onroerend goed MULLERMAKELAARDIJ.NL Blijf op de hoogte linkedin.com/company/muller-makelaardij Wildkamp. e Wi erk in water, lucht en elektra. Meer info op wildkamp.nl/recreatie Slimme oplossingen voor jouw terrein Van beregening tot modulaire servicezuil Ondersteuning op maat bij projecten Altijd & overal online bestellen Direct iets nodig? Altijd een vestiging de buurt ׉ 7cassandra://GRKc7sY-wDPqWeTva0a6-gvkLH2yYZdBdZ1xG299Ow0$_`̵j3HVTQ%׉EUNLEASH THE WONDER Het toonaangevende evenement voor de vrijetijdssector in Europa. IAAPA Expo Europe is dé plek waar de toekomst van leisure en hospitality tot leven komt. Ontdek meer dan 800 leveranciers die hun baanbrekende innovaties presenteren, van next-generation speeltoestellen en geavanceerde zwembadinfrastructuur tot de veiligste springkussens. Laat je inspireren door nieuwe, omzetverhogende concepten in food & beverage en de nieuwste reserveringstechnologie, allemaal op één plek. Wil je vooroplopen in de sector, dan mag je dit evenement niet missen. @IAAPAEMEA | #IAAPAExpos EDUCATION 21-25 SEPT. SHOW FLOOR 22-24 SEPT. London, Verenigd Koninkrijk REGISTREER NU IAAPA.org/IAAPAExpoEurope ׉ 7cassandra://exrHvl6fODTfGvFkz_-TXPgWVeuIiWlUcYHC_pqK4IM`̵j3HVTQ%j3HVTQ%{בCט{u׉׉ 7cassandra://uvLp1Afqx9AowosK7SF46iaFphoWFR8hU1HIwBiBQEo ` ׉ 7cassandra://tQg-zD0rSc95bnPh29s8-s24wxnFAfG9hvBZ7wV7YnQN`S׉ 7cassandra://_TPun5q5PZ5TteWhs1G6N5K9van8M4gWOkLOc0m2GSY`̵j3JVTQ%Xט{u׉׉ 7cassandra://PdQUsF7Yu3bknT4LoEQsvLcHCHI1dB30J64BLob0kuA0` ׉ 7cassandra://Z_XJZ1QkGu8NthWLiPnJpjJ4j49Go4sN4u_0i3FcPaQY+`S׉ 7cassandra://zHQJQ0wcazY8bqIB-6jdJrEpn-dBLBJ9ktN0_B1qvPE"`̵j3JVTQ%\׉E innovatie Robots cruciaal voor maakindustrie Met het rapport ‘Zonder robotisering verdwijnt de Nederlandse maakindustrie: urgente actie is noodzakelijk’, slaat onderzoeksinstituut TNO dit voorjaar alarm over onze achterstand op het gebied van robotisering. Tekst: Klaas Wiersma Een begeleidend artikel op de TNO-website heeft zelfs als kop: ‘Zonder robotisering heeft Nederland over tien jaar geen eigen maakindustrie meer’. Is de nood daadwerkelijk zo hoog en hoe staat het met de onze eigen sector, de watersport en jachtbouw? Hoeveel robots zijn er al aan het werk en hoeveel werk zou door robots kunnen worden uitgevoerd? En de belangrijkste vraag, zal robotisering het huidige tekort aan technische medewerkers kunnen oplossen? Nederland ligt achter Eerst maar eens het nieuws van TNO dat landen om ons heen al veel verder zijn dan wij. Wat in Nederland handwerk is, wordt in het buitenland al met door AI-aangestuurde machines gedaan. En die hebben geen koffiepauze of een achturige werkdag. De Sector Banking van ING zette de cijfers over robotdichtheid per land van World Robotics voor 2023 op een rijtje. Koplopers zijn Zuid-Korea, Singapore en China. In Zuid-Korea gaat het om 1012 robots per 10.000 werknemers, in China 470 per 10.000. Dan volgen Duitsland Japan en Zweden. Nederland staat op de twaalfde plaats met 264 robots per 10.000 werknemers. Overigens stond Nederland in 2021 nog op de dertiende plaats, wat wijst op een lichte stijging op de internationale ranglijst. De productiviteit moet omhoog. De oplossing ligt in verregaande automatisering en robotisering. De afgelopen jaren laat China een explosieve groei zien, in zowel het aantal robotinstallaties als de robotdichtheid. Het land neemt inmiddels wereldwijd de leidende positie in, zowel qua volume als groeitempo. In Europa is sprake van een stabiele, maar minder sterke groei; Duitsland blijft binnen Europa dominant. Productiviteit moet 50% hoger TNO benadrukt hoe belangrijk de maakindustrie is voor het verdienvermogen van Nederland. Deze productiesector omvat maar liefst 7,2% van het BBP. Door vergrijzing, personeelstekorten en hoge loonkosten groeit de productiviteit in Nederland de laatste jaren steeds langzamer. Volgens de onderzoeksorganisatie moet de productiviteit van de industrie met 50% verhoogd moet worden. De oplossing ligt in verregaande automatisering en robotisering. TNO is niet bang om er een doemscenario op te plakken. Uit het De Gelcoat Peeler Robot van Newpoint Yachting. Robotarm op een rail voor 3d printen. 14 HISWA MAGAZINE | 03 2026 ׉ 7cassandra://_TPun5q5PZ5TteWhs1G6N5K9van8M4gWOkLOc0m2GSY`̵j3HVTQ%׉EEen robotarm heeft veel kracht. rapport: ‘Als er niet geïnvesteerd wordt in robotisering voor de maakindustrie dan ontstaan op korte termijn (≤ 2 jaar) knelpunten door arbeidskrapte, zoals stijgende kosten en inefficiënte productie. Op middellange termijn (≤ 5 jaar) groeit de co ncurrentie achterstand door verouderde productielijnen en het mislopen van productiviteitswinst. Op lange termijn (≤ 10 jaar) dreigt structurele afbraak: bedrijven kunnen niet meer concurreren met internationale spelers, wat kan leiden tot fabriekssluitingen, banenverlies en afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers.’ Het zijn niet mis te verstane woorden over onze toekomst. Onderzoeksorganisatie TNO heeft natuurlijk wel als de missie ‘om impactvolle innovaties te creëren voor duurzame welvaart…’. Die taak neemt ze in ieder geval serieus. Wat ons brengt tot de volgende vraag: hoe doen we dat? Groeiende rol van AI Uiteraard speelt kunstmatige intelligentie (AI) een steeds grotere rol bij robotisering. Dankzij AI kunnen robots zelfstandig waarnemen, leren, beslissingen nemen en zich aanpassen aan veranderende omstandigheden. Het voordeel van zelflerende systemen is dat robots zich steeds beter kunnen aanpassen aan veranderende omstandig heden. Bijvoorbeeld een andere route kiezen als er iets in de weg staat, zonder tot stilstand te komen. Dankzij AI is er minder menselijke tussenkomst nodig. Daarnaast kunnen robots dankzij AI waarnemen en de omgeving begrijpen, waardoor ze beter in staat zijn om veilig samen te werken met mensen in complexere omgevingen. Robots zijn de laatste jaren sterk vooruitgegaan dankzij AI. Daarnaast kunnen robots met behulp van AI sneller en eenvoudiger geprogrammeerd worden. Een 3D printer aan het werk. Humanoids lijken steeds meer op mensen. 03 2026 | HISWA MAGAZINE 15 ׉ 7cassandra://zHQJQ0wcazY8bqIB-6jdJrEpn-dBLBJ9ktN0_B1qvPE"`̵j3HVTQ%j3HVTQ%{בCט{u׉׉ 7cassandra://1uBy2x5nS7cA_oZeV4rgszxCgg3vfud19J-3ScRdSuk` ׉ 7cassandra://h6UZczaazw0ihTzM9z5jhHKpQ3eEFFFWLcjWemoLe4Q]A`S׉ 7cassandra://xL8LacBeBTnrZ2-7jj0iaou7bggpBRjATOoN3fFoWpc`̵j3JVTQ%_ט{u׉׉ 7cassandra://iTojFeKRfy0EBUi40y6L6ac_Wray_iV63Dz_NPzHvOg` ׉ 7cassandra://4ymeOPErqsTamSGBghp0xFWX4GtZYeIkwNvu-66FQ9wX*`S׉ 7cassandra://z9wZ9rwkcRZpCDIdqrXVdsjtkvvUL-xWHPGOszjqQ4s`̵j3JVTQ%`נj3JVTQ%c̃ 9ׁHhttp://Smartrobot.Soׁ ׁ Ј׉EEen robot werkt straks voor vijf euro per uur. Robot of cobot? Er is een groot verschil tussen een robot en een cobot. Beide zijn robots maar waar een robot bepaalde werkzaamheden geheel zelfstandig kan uitvoeren is een cobot er juist voor bedoeld om met de mens samen te werken. Vandaar de naam die een afkorting is van collaboratieve robot. Robots zijn niet bedoeld om met een mens samen te werken en dat maakt ze zelfs gevaarlijk. Een cobot stopt onmiddellijk met bewegen bij te veel weerstand, een robot niet. Daarom heeft een robot een eigen werkterrein dat afgeschermd moet zijn met een fysiek hekwerk. Humanoids Volgens Richard Kuijpers, CEO van Smartrobot.Solutions, gevestigd in Nijmegen en betrokken bij de Mechatronica Innovatie Campus Schiedam (MICS) is die indeling al ver achterhaald. Kuipers is gespecialiseerd in humanoids, robots die op mensen lijken. “De menselijke robots kunnen al steeds beter op twee benen lopen en allerlei taken van de mens overnemen. Quadrupeds zijn robots op vier poten zoals een hond. Die kunnen bijvoorbeeld in de bouw zelfstandig een onderdeel ophalen dat nog in de werkbus ligt, of de hele dag de gereedschapskist dragen.” Voor de watersportsector ziet Richard bijvoorbeeld mogelijkheden op het gebied van security: een robot die een rondje over de haven maakt om te kijken of alles in orde is. Het schoonspuiten van boten kan door een rollende robot worden gedaan. Maar ook laswerk kan door een robot worden verricht. Of klussen waarbij giftige gassen vrijkomen. “Robots worden steeds krachtiger, nu kan een robot 20 kilo tillen maar straks is dat 100 kilo. Nu zijn robots nog een flinke investering, een humanoid kost een halve ton. Maar als dat straks 20.000 euro is, dan werkt een robot voor vijf euro per uur.” Digital twin Voor het schoonspuiten van boten bijvoorbeeld zal een robot eerst met reinforcement learning (AI) een zogenaamde digital twin creëren. Met andere woorden, de machine scant de hele romp en slaat die op in zijn geheugen. Als er een digitale 3D-tekening voorhanden is kan die ook worden ingevoerd. Op basis van dit evenbeeld van de romp, de digitale tweeling, maakt de robot een spuitplan en dan kan het hogedrukgedeelte aan de slag om de aangroei er af te spuiten. Een nadeel is het unieke karakter van de meeste boten. In een jachthaven liggen meestal maar weinig identieke boten. Daarmee vervalt het schaalvoordeel van robots die maar een keer geprogrammeerd hoeven worden en dan zelfstandig aan het werk gaan. Wat is een robot? Laten we eerst eens kijken naar de werking van een robot. Robots werken volgens een vast principe: • Sensoren fungeren als de zintuigen van een robot. • Een computerprocessor verwerkt sensorinformatie en voert beslislogica uit voor aansturing. • Software vormt de onderliggende instructies, logica en data ten behoeve van robotaansturing. • Het mechanische deel zorgt voor het bewegen van de robot. • Aandrijvingen voeren fysieke acties van de robot uit. Het functioneren van een robot kun je omschrijven als een terugkoppelinglus (feedback loop). Bijvoorbeeld: • Invoer: de sensor detecteert invoer (kale scheepshuid) • Proces: de computer interpreteert de invoer (scheepshuid is kaal) • Actie: de fysieke actie wordt uitgevoerd (spuitmond geeft verf) • Herhaal: sensoren zoeken nieuwe invoer (geen kale scheepshuid, beweeg verder) Deze cyclus kan zich duizenden keren per seconde herhalen. Zo kan een robot bepaalde taken snel en zeer nauwkeurig volbrengen. Typische jachtwerf nu nog zonder robots. Zwaar werk Een voorbeeld waarbij een robot de mens zwaar werk - dat met grote precisie moet worden uitgevoerd - uit handen neemt is de Gelcoat Peeler Robot van Newpoint Yachting in Enkhuizen. Deze ‘robot’ is een bewegende arm waarmee tot op 0,1 mm nauwkeurig gelcoat wordt verwijderd bij polyester boten met osmose. Thijmen van de Loo van Newpoint Yachting vertelt dat hij deze robot er bij een overname bij kreeg. “De ‘uitvinder’ ontwikkelde de gelcoat peeler dertig jaar geleden, eigenlijk om treinen mee te wassen. Hij werkt al lang niet meer bij ons. Maar de robot is nog steeds functioneel, we hebben er zelfs drie en klanten komen vanuit het hele land.” Van de Loo is niet van plan om nog meer processen te robotiseren, maar de werf werkt wel met een zogenaamd exoskelet, een draagbare constructie die de bewegingen van de drager actief ondersteunt. “Dat scheelt enorm veel, je kunt echt langer doorwerken.” Beide robots zijn cobots. Print- en freesarmen Een ander voorbeeld van de toepassing van robots in de jachtbouw is het printen van boten met 3D-printers. Een duurzame manier om kleine boten te bouwen met gerecyclede PET-flessen als bronmateriaal. De printer bestaat uit een robotarm die het 16 HISWA MAGAZINE | 03 2026 ׉ 7cassandra://xL8LacBeBTnrZ2-7jj0iaou7bggpBRjATOoN3fFoWpc`̵j3HVTQ%׉E4waterrecreatie Het beeld van een humanoid en een quadruped wordt steeds normaler. verhitte PET als laagjes op elkaar last. Een vergelijkbare techniek zien we bij CNC-frezen, (CNC staat voor Computer Numerical Control) waarbij de een roterend snijgereedschap zeer nauwkeurig materiaal, zoals metaal, kunststof of hout, verwijdert. Ook hier wordt de arm aangestuurd op basis van een digital twin, in dit geval een CAD-tekening. Bij Nedcam in Heerenveen worden op deze manier mallen en pluggen gefabriceerd. De grootste bewerkingsmachine van Nedcam is een 5-assige CNC-frees met een werkbereik van 26 bij 6 meter. Meer kansen Buiten de watersport, bijvoorbeeld in de superjachtsector of de zeevaart, hebben robots aanzienlijk meer kans op succes. Bij de bouw van superjachten worden robots al op allerlei vlakken ingezet (snijden, schuren, lakken). Verffabrikant Jotun voorziet zeegaande vrachtschepen van een schoonmaakrobot die vanaf het dek wordt gelanceerd en aan een lange kabel de romp schrobt. Daarmee loopt de fabrikant vooruit op toekomstige regelgeving rond giftige antifouling. Het beeld van een robothond met een gereedschapskist op zijn rug wekt misschien op de lachspieren maar zonder het te merken komen robots steeds vaker voor op de werkvloer. De watersport- en jachtbouwsector misschien niet de eerste branche die volledig geautomatiseerd kan worden maar laten we de waarschuwing van TNO niet in de wind slaan. Het is raadzaam de ontwikkelingen op het robotvlak nauwlettend in de gaten houden. Robotarm met CNC-frees voor het maken van een mal. 03 2026 | HISWA MAGAZINE 17 ׉ 7cassandra://z9wZ9rwkcRZpCDIdqrXVdsjtkvvUL-xWHPGOszjqQ4s`̵j3HVTQ%j3HVTQ%{בCט{u׉׉ 7cassandra://F1mkXVQfXBkkhOrEWomYVCQ4TQSkcb8MX3P3hYH5lGM ` ׉ 7cassandra://2TfvGJPqYuXYF374W4q61sUKqqtXf23tiZaEhVKJFMoJ.`S׉ 7cassandra://fPRJ0OUHNvk6xq768VLrFlnsBeH5oYmOTbOArUC81xQ7`̵j3JVTQ%dט{u׉׉ 7cassandra://zjz88DFsb0migg50MEVL6ZzDrvsnwPxexQYSU_zo7tkR` ׉ 7cassandra://kE5UyBI2qpl1rOIENOirO9xB75gQfIL_D43xkbsVjyoR`S׉ 7cassandra://UUqSjePkbeRbQfO9ev_btv6t6bxyYr-DPVGRMr9xj5o`̵j3JVTQ%e׉E 9innovatie Foilen De volgende stap in zeilen De trend van foilen ontwikkelt zich razendsnel. Een paar jaar geleden was het nog een niche voor experts. Inmiddels is het wereldwijd een mainstream watersport, die ook in Nederland opkomt. Tekst: Dominique van Dam Europa is het middelpunt geworden van het moderne foilen en dat is veel sneller gegaan dan de meeste mensen in de sport hadden verwacht. Luca Rizotto, oprichter van Foiling Week en directeur van The Foiling Organization heeft daarvoor verschillende redenen. ‘Door beschikbaarheid van geschikte locaties rondom de Middellandse Zee en de noordelijke meren konden ontwerpers en jachtwerven snel en efficiënt nieuwe boten testen’, vertelt hij. ‘Campagnes rond de America’s Cup en SailGP in Europa trokken talent en kapitaal aan. En er is een generatie zeilers die opgroeide met Moths, die nu dertigers zijn en nu de kar trekken.’ Internationaal is foilen dus geen niche meer. De America’s Cup zeilt volledig op foils en foilingzeil-, surf- en kiteklasses trekken honderden deelnemers naar wedstrijden toe. Het is mainstream geworden in de zeiltop, en internationaal langzaam ook in de breedtesport. Een van Nederlands bekendste foilers is Paul Hameeteman, voorheen zeiler in de ILCA 7-klasse, waarin hij Europese en wereldtitels bij de jeugd behaalde. Hij werd wereldkampioen onder de 20 jaar in de WASZP-klasse en was stuurman van JAJO Team DutchSail in de laatste Youth America’s Cup. Hij vertelt dat Nederland nog iets op die ontwikkeling achterloopt: ‘Er wordt veel gewingfoiled door watersportliefhebbers. Waar je vijf jaar geleden op één hand kon tellen wie er foilde, zien we nu Het magische gevoel dat iedereen verslaafd maakt. Daar moet je mensen naartoe coachen. op verschillende locaties regelmatig foilers op het water. Klasses als de IQ foil, WASZP, Switch en het wingfoilen trekken nieuwe instromers. En wat ik vooral merk: de interesse is er, het enthousiasme is er, maar de drempel om te gaan foilen lijkt voor velen toch nog te hoog. Er is groei, maar een stuk minder dan internationaal.’ Hij heeft drie verklaringen: ‘Ten eerste is er de leercurve. De eerste uren op een foilingboot ben je waarschijnlijk nog niet stabiel aan het foilen. Je zwemt veel en mogelijk raak je sneller gefrustreerd dan bij een stabiele boot. Zonder goede begeleiding haken mensen af voordat het kwartje valt. En dát moment, als je voor het eerst stabiel boven het water vliegt, is het magische gevoel dat iedereen verslaafd maakt. Daar moet je mensen naartoe coachen.’ Hiernaast zijn ook de instapkosten en de infrastructuur nog niet optimaal. Hameeteman: ‘Foils zijn niet goedkoop en best een hele investering, zeker als het de eerste weken nog weinig foilen is en er geen tot weinig wedstrijden zijn of begeleiding beschikbaar is.’: Luca Rizotto Paul Hameeteman 18 HISWA MAGAZINE | 03 2026 ׉ 7cassandra://fPRJ0OUHNvk6xq768VLrFlnsBeH5oYmOTbOArUC81xQ7`̵j3HVTQ%׉E RBeschikbaarheid Aan het beschikbaar maken van de boten, maar ook het aanbieden van lessen werkt Marieke Rot-Gijzel, eigenaar van zeilschool Aquavitesse in Bruinisse. Ze bieden de komende zomer voor het tweede jaar zeilles voor jongeren en Foil Experiences voor volwassenen. Kinderen vanaf 13 jaar die al goed in een RS of vergelijkbare zwaardboot kunnen varen, kunnen doorstromen. ‘Meteen starten in een foiling boot is echt lastig’, zegt Rot-Gijzel. ‘Om het te leren moet je wel een beetje van uitdaging houden en al kunnen zeilen. Hoe intuïtiever je op het water bent, hoe meer je je kunt richten op het foilen. We hebben met de instructeurs proefgevaren en die waren met een paar minuten uit het water. Cursisten zullen met deze boten ook snellere successen behalen met normale wind.’ Hoe meer instructeurs en zeilscholen foilen als onderdeel van hun aanbod zien, hoe normaler het wordt binnen de Nederlandse zeilcultuur. De nieuwe, laagdrempelige foils als Skeeta en Nikki, zorgen ervoor dat je de techniek makkelijker kunt leren, voor zowel Hameeteman als Rot-Gijzel belangrijk om het foilen te laten groeien. Hameeteman: ‘Deze boten zijn iets vergevingsgezinder met lagere snelheden, stabieler en minder straf bij een foutje. Ze zijn daardoor ideaal om de basisvaardigheden van foilen onder de knie te krijgen zonder meteen je vertrouwen kwijt te raken.’ Een boot die stabiel is in zowel “displacement” als “foiling” toestand - zoals de Nikki of Skeeta - kan zowel het leerproces versnellen (want meer tijd op de foil in beginfases) als het plezier in de eerste paar keer zeilen in een foiling boot bevorderen. Zodra die basisskills zijn ontwikkeld, kan er een overstap gemaakt worden naar een snellere, meer high performance boot. Rizotto geeft aan dat vaak moed en snelheid worden genoemd als basis voor succesvol foilen. ‘Maar,’ zegt hij, ‘eerlijk gezegd beloont foilen zeilers met sterke basisvaardigheden meer dan het risiconemers beloont. Je moet een boot aanvoelen voordat hij je vertelt wat hij doet, want bij twintig knopen is de feedback te snel voor bewuste reactie. Balans, vooruitkijken en technische nieuwsgierigheid tellen zwaarder dan pure atletiek.’ ‘En’, zo ziet Rot-Gijzel ook, ‘leren foilen geeft ook in andere boten voordelen. Bij deze discipline leer je als de beste omgaan met schijnbare wind. 03 2026 | HISWA MAGAZINE 19 ׉ 7cassandra://UUqSjePkbeRbQfO9ev_btv6t6bxyYr-DPVGRMr9xj5o`̵j3HVTQ%j3HVTQ%{בCט{u׉׉ 7cassandra://HXd7AEz4xuNSzon7VJpRIZyj1wut5b_ePytxFsaYyRog` ׉ 7cassandra://0uedJUHvY5OWG2GB10MbmAsTNb-vfVn3QVg0VBnjOk0hE`S׉ 7cassandra://NdMAegLJWIA8SkeovBmkB_sn1sDOWPiAsA_E3j9oxWo#`̵j3JVTQ%gט{u׉׉ 7cassandra://6P2IvRdymbicotluJNkxNxuFg3cHLNFbURi0P2BvVKAw` ׉ 7cassandra://KY7EAUiB1DP05kGXmDadJIy8MygddrT6f9w31FTnMZgS`S׉ 7cassandra://fFbA8RJIXG_1Sg5wOoqtnjW-Jg5Gp9qyhDBThhTWQlc`̵j3JVTQ%hנj3JVTQ%m$̂ 9ׁHmailto:info@seijsener.comׁ ׁ Јנj3JVTQ%l̊9ׁHhttp://seijsener.comׁ ׁ Јנj3JVTQ%kPt9ׁHhttp://www.vanemstedeslager.nlׁ ׁ Јנj3JVTQ%j^9ׁH mailto:edwin@vanemstedeslager.nlׁ ׁ Ј׉EZNautisch advocaat legal support in stormy times Van Emstede & Slager Advocatuur nautical lawyer | HISWA-RECRON Kennispartner Emmalaan 9, 1075 AT Amsterdam +31 (0)20 675 94 94 | edwin@vanemstedeslager.nl www.vanemstedeslager.nl Sinds 1987 gespecialiseerd in juridische kwesties waarmee de ondernemer in de waterrecreatiebranche geconfronteerd kan worden, daaronder begrepen algemene voorwaarden, bouw en verkoop van vaartuigen, reparatie/renovatie, jachthaven- en jachtverhuurkwesties, het opstellen van diverse contracten én incasso. Vele leden van HISWA-RECRON en de Nederlandse Jachtbouw Industrie kozen Van Emstede & Slager Advocatuur reeds als hun huisadvocaat. UW PARTNER VOOR SERVICE EN ONDERHOUD Snelle service en deskundig onderhoud voor constante vaart en doorstroom, het hele jaar door. Kijk op seijsener.com +31 (0)75 6810 610 info@seijsener.com ׉ 7cassandra://NdMAegLJWIA8SkeovBmkB_sn1sDOWPiAsA_E3j9oxWo#`̵j3HVTQ% ׉Einnovatie Daarbij leer je beter trimmen, zodat je een stabiele vlieghoogte behoudt en je moet veel preciezer sturen. Kleine bewegingen hebben op foils grote gevolgen voor je stabiliteit. Of je nu verder gaat met foilen of weer verder gaat in een gewone zwaard- of kielboot, deze lessen zijn áltijd leerzaam.’ Magische ervaring Volgens Hameeteman is wat zeilscholen als Aquavitesse doen cruciaal: ‘Ze maken foilen toegankelijk en laten je het magische foilinggevoel ervaren. Zonder dat je zelf de volledige investering van aanschaf van een boot hoeft te doen of zelf moet uitzoeken hoe je het leert. Voor een jongere die al een week zeilkamp doet en daar één of twee sessies op de foil bij kan pakken, is dat de natuurlijke opstap. En als die ervaring positief is, is de kans dat iemand het foilen verder wil gaan oppakken groot. ‘Daarnaast’, zegt hij, ‘helpt het de bredere acceptatie: hoe meer instructeurs en zeilscholen foilen als onderdeel van hun aanbod zien, hoe normaler het wordt binnen de Nederlandse zeilcultuur. Op termijn zou het mooi zijn om te zien dat foilen net zo’n vanzelfsprekend onderdeel van een zeilopleiding wordt als kielboot- of catamaranzeilen nu is.’ Rizotto denkt er net zo over. De leeromgeving voor foilen is ontwikkeld: ‘Tien jaar geleden leerde je foilen door herhaaldelijk te crashen totdat het wel lukte. Vandaag zijn er coaches, clinics, gestructureerde lessen en de juiste boten voor elke fase. Dat is de echte democratisering van foilen, meer dan welke technologische doorbraak dan ook.’ Rizotto besluit: ‘Het is niet langer een nichesport, maar het is ook nog niet volledig mainstream. De Wingfoil-discipline heeft meer gedaan voor de toegankelijkheid dan wat dan ook in de afgelopen vijf jaar. Omdat het zowel de instapkosten als de leercurve verlaagde. Je ziet vleugels op het water waar je een decennium geleden kiters of windsurfers zou hebben gezien. Aan de wedstrijdkant creëerden klassen zoals WASZP en Wingfoil echte doorgroeimogelijkheden. Met trainingen, coaching en productieboten voor iedereen die er serieus mee aan de slag wil. Foilen is nu dusdanig gestructureerd dat een tiener nu een foilingcarrière kan plannen. Iets wat tien jaar geleden ondenkbaar was.’ 03 2026 | HISWA MAGAZINE 21 ׉ 7cassandra://fFbA8RJIXG_1Sg5wOoqtnjW-Jg5Gp9qyhDBThhTWQlc`̵j3HVTQ%!j3HVTQ% {בCט{u׉׉ 7cassandra://k_qn0HhrohEi6O_bgUuLb1ErFbY_Zzn2H0_dZ8bHKCs:` ׉ 7cassandra://MXtXAs2vDJjc-uu15sXXScJe-TdHpXCNjbhDlvOlFokR:`S׉ 7cassandra://gsyw2TkPCQ7FCTp-jOYk--5SW8zgaY78JdpVx3bDynkh`̵j3KVTQ%nט{u׉׉ 7cassandra://ElgPkAovnFOcQqAs5uHQC9kYNK4nmQtQBhStIAlPP98{` ׉ 7cassandra://UAErz7z8xOPCXgmKk-V5SgTpWEwtXfXm8esDmuDgDEIb`S׉ 7cassandra://49hwDx1YhTLQ7S4i9x19iUmAwAM91ICZ_20dCN3aD2E`̵j3KVTQ%oנj3KVTQ%u=̆ 9ׁHhttp://www.varendoejesamen.nlׁ ׁ Ј׉Ehet portret rubriek Gijs Schreuder In de rubriek Het Portret zetten we een persoon in de spotlights die op dat moment in de actualiteit is of verband houdt met het thema. In dit nummer is dat Gijs Schreuder, voorzitter van het project Varen Doe Je Samen!. Tekst: Liane Jansen Je staat nu een jaar aan het roer bij Varen Doe Je Samen!; hoe vul jij jouw rol als voorzitter in? “Varen doe je Samen! wordt mogelijk gemaakt door 23 partners, waaronder HISWA-RECRON. Mijn taak als onafhankelijk voorzitter is om al deze betrokken partijen in goede samenwerking hun bijdrage aan Varen doe je Samen! te laten leveren. Daarbij kijk ik daarbij naar de optimale mix van de verschillende expertises en ervaringen van de partners. Naast financiële bijdrages en waardevolle netwerken wordt ook veel in natura bijgedragen. Denk aan de inzet van ambassadeurs en het beschikbaar stellen van middelen voor vaarknooppunten.” Iedereen zegt dat de watersport vergrijst, maar uit onderzoeken en de harde cijfers blijkt dat niet. Waar staan jullie nu met betrekking tot de uitvoering van het nieuwe convenant? “Het huidige convenant is geldig van 2025 tot en met 2030 en we zijn dus alweer een jaar onderweg. Alle betrokken partijen dragen bij aan de algemene doelstelling en de afspraken voor 2026 in het afgesproken jaarplan. De focus ligt op het overbrengen van kennis bijvoorbeeld over gedrag- en vaarregels, brandpreventie en het dragen van een reddingsvest.” 22 HISWA MAGAZINE | 03 2026 ׉ 7cassandra://gsyw2TkPCQ7FCTp-jOYk--5SW8zgaY78JdpVx3bDynkh`̵j3HVTQ%"׉E Het water lijkt drukker te worden, de boten sneller en de doelgroep diverser — van sloepvaarders tot suppers en e-foils. Loopt regelgeving nog wel in de pas met de praktijk? “De ontwikkelingen in de watersport juich ik sterk toe. De maatschappij verandert en de technische ontwikkelingen brengen geweldige nieuwe mogelijkheden met zich mee. Ik denk daarbij aan de komst van e-foiling en elektrisch varen. Het kan voorkomen dat hierbij de wetgeving niet meer geheel aansluit. De vraag is echter of je daarbij de wet -en regelgeving in details moet aanpassen, of dat het beter is gezamenlijk en praktisch te kijken naar wat deze nieuwe ontwikkelingen nodig hebben. Een goede balans tussen specifieke en kadergerichte wetgeving past daar met instemming het beste bij. En daarbij: de watersportsector kenmerkt zich juist door een praktische instelling met het unieke samenleeffundament van goed zeemanschap.” Hoe kijk je aan tegen de ontwikkeling van onbemand varen? “Dat is een spannende. Net zoals in het vervoer over de weg, zullen we zien of volledig onbemand varen realistisch en voldoende veilig kan, zeker op ons zeer drukbevaren binnenwater. De waterwereld kent veel nieuwe technologische ontwikkelingen. Die bieden veel kansen, mits natuurlijk veilig. Nederland heeft met haar hoogwaardige maritieme maakindustrie wel een naam hoog te houden.” Wat vind jij de opvallendste verandering in de watersport van de afgelopen jaren? “Iedereen zegt dat de watersport vergrijst, maar uit onderzoeken en de harde cijfers blijkt dat niet. Er is alleen duidelijk sprake van een verandering in gebruik binnen de watersport. Meer huren en je laten verzorgen in plaats van bezit, is zichtbaar.” Over Varen doe je Samen! Varen doe je Samen! is een landelijke veiligheidscampagne. Het hoofddoel is om het veiligheidsbewustzijn onder alle vaarweggebruikers te vergroten. De campagne wordt mogelijk gemaakt door 23 partners. In een vijfjarig convenant committeren deze partners zich aan de doelstellingen van de campagne en maken deze financieel mogelijk. Voorlichting over veilig varen wordt verspreid via de website en social media. Daarnaast geeft de campagne kaarten uit zoals de Vaarbewaarkaart en de Marifoonkaart. Ruim 60 ambassadeurs dragen bij door het geven van presentaties en voorlichting op beurzen. Ook gaan zij tijdens het vaarseizoen het water op onder naam VDJS on Tour. www.varendoejesamen.nl Biografie Gijs Schreuder (62 jaar) werkt al ruim 30 jaar in de financiële sector. Met name als expert in het (internationale) betalingsverkeer. Na zijn studie bedrijfsrecht diende hij als reserveofficier bij de Mijnendienst van de Koninklijke Marine. Sinds zijn jeugd heeft Gijs een passie voor windsurfen, zeilen en motorbootvaren. 03 2026 | HISWA MAGAZINE 23 ׉ 7cassandra://49hwDx1YhTLQ7S4i9x19iUmAwAM91ICZ_20dCN3aD2E`̵j3HVTQ%#j3HVTQ%"{בCט{u׉׉ 7cassandra://Mui8MWia4qx3-L4jMpJcVt3xD7lOpjU5MRmuH34e45838` ׉ 7cassandra://G41itjEydVCftK8yQ2fKnhhRKaMP63uM9hyBC6Y8MfsN`S׉ 7cassandra://fkzWpYgiJQksgk_UqNMwOCYluwPFoeJJ70aZxYz9HkA`̵j3KVTQ%rט{u׉׉ 7cassandra://YP462aff_II_krtgwppCKHq5r_lUxXgFAtMAKRbDqy4` ׉ 7cassandra://tSdf3PILKcpnHvm32ie8_IMqJJd8mtiHccAXMH4JkHIS`S׉ 7cassandra://VrMeWK7YX_raJ78lY5uB3gTTbzIkZM1AzRivcWwAxYol`̵j3KVTQ%s׉E :techtalk Oud polyester opnieuw gebruiken Glasvezels of koolstofvezels scheiden van de hars en met deze materialen nieuwe composieten maken – een oude boot wordt een nieuwe – is mogelijk. Het wordt al kleinschalig gedaan in de jachtbouw. De potentie is zeker aanwezig om hergebruik van vezels en harsen grootschalig toe te passen. Tekst: Hans Buitelaar Vezels en aardoliegedragen hars worden schaars en duur. Duurzame productie door recycling kan de redding worden voor de bouw van composiet jachten. Naast bouwmaterialen als staal, aluminium en hout is kunststof - polyester, vinylester of epoxy met glasvezel of koolstofvezel - het meest gebruikte constructiemateriaal voor pleziervaartuigen. Van alle boten wereldwijd wordt tussen de 50 en 65 procent gemaakt van composiet. Van aluminium: 15-25 procent, van hout: 5-15 procent en van staal: 5-10 procent.* Het oogsten van de vezels en hars uit afgedankte jachten en het gebruik ervan om nieuwe te bouwen, staat op de drempel van toepassing in de hele sector. Het is al verschillende bedrijven gelukt om op een efficiënte manier de vezels en harsen van oud composietmateriaal van elkaar te scheiden en de materialen te gebruiken om een nieuwe boot van te maken. Hars oplossen Ontmantelde windturbinebladen waren het basismateriaal voor de real-life test van het Canadese bedrijf Resolve Composites. Dit bedrijf ontwikkelde hun ReceTT-methode. Ze lossen de hars in dit proces op in een heel zure vloeistof. Deze methode heet in de scheikunde: solvalyse = oplossen. “We kregen een windrotorblad om de materialen te gebruiken voor het bouwen van een zeilboot We gebruiken thermolyse om uitgeharde hars van vezels te scheiden. van vijf meter,” vertelt Nick Bigeau van Resolve Composites. “We ontwikkelden en testten onze ReceTT-methode om uitgeharde hars van vezels te scheiden. We wilden bewijzen dat we dit bedrijfsmatig konden toepassen. In onze methode plakken we een vacuüm zak over het oppervlak van een composiet die we willen oplossen en hergebruiken. Onder de afdichting injecteren we oplosmiddelen. Hiermee wordt de hars opgelost, ook al is dit decennia geleden uitgehard. Na het proces hebben we schone vezels, met nog ongeveer 30 procent van de hars erin. Deze vezels kunnen weer worden gebruikt om iets nieuws te bouwen. Het sorteren van de oxide vezelmatten is nog veel handwerk – met handschoenen aan. Verschillende lagen vezelmat die aan elkaar zijn gehecht, halen we voorzichtig uit elkaar. De hars is verdwenen, maar de vezelmatten blijven liggen in de vorm en positie waarin ze ooit met de hars zijn uitgehard. Als ze zorgvuldig uit elkaar zijn gehaald, kunnen de vezelmatten worden opgerold. Het droge materiaal is klaar voor gebruik in een volgende constructie.” Herwonnen glasvezelmatten na het oplossen van windmolenbladen bij het Canadese Resolve Composites. 24 HISWA MAGAZINE | 03 2026 ׉ 7cassandra://fkzWpYgiJQksgk_UqNMwOCYluwPFoeJJ70aZxYz9HkA`̵j3HVTQ%$׉E rDe mobiele composietenrecyclefabriek van Composite Recycling uit Zwitserland past in een container en wordt met een vrachtwagen gebracht waar boten of molen wieken zijn voor hergebruik. Hars smelten Bigeau’s collega-ontwikkelaar uit Zwitserland, Guillaume Perben van het bedrijf Composite Recycling, gebruikt thermolyse om uitgeharde hars van vezels te scheiden. “We verwarmen het gebruikte composiet in een gesloten omgeving waar geen zuurstof aanwezig is. Met zuurstof erbij zou de verwarmde hars op oliebasis in vlammen opgaan. We willen de hars smelten.” In de hitte verdampt de hars. Wij reinigen de vezels voor hergebruik. Dit kunnen we doen met zowel glasvezel als koolstofvezel. We vangen de gassen van de verdampte hars op en condenseren deze. Dit resulteert in olie, te gebruiken voor de vervaardiging van nieuwe harsen of voor andere toepassingen.” Composite Recycling heeft een mobiele thermolyse-installatie ontwikkeld, die in een zeecontainer past. Bedrijven die een lading polyester rompen, windmolenwieken of andere composietconstructies hebben die ontmanteld en hergebruikt kunnen worden, kunnen de thermolysecontainer ter plekke inzetten en het composiet verwerken in de mobiele verwerkingseenheid. Ze oogsten vezels en olie. Warmte en chemicaliën Het Noorse bedrijf Gjenkraft ontwikkelde een methode die zij pyrolyse noemen om de materialen in windmolenwieken te scheiden. Dit is een thermochemisch proces om afgedankte windturbinebladen om te zetten in een breed scala aan grondstoffen. Van glas- en koolstofvezels tot syngas, synthetische oliën, gas en koolstofpoeder. Het bedrijf neemt deel aan het project Refresh van de Europese Unie, dat bedrijfsonderzoek naar duurzame manieren van recycling financiert. Methodes combineren Composietrecycling is hiermee op kleine schaal gedemonstreerd. Toepassen op grotere schaal lijkt haalbaar. Vertegenwoordigers van de pionierende bedrijven stellen voor om de verschillende technieken voor het scheiden van vezels en hars te combineren. Terwijl Resolve Composites solvalyse gebruikt en Composite Recycling thermolyse toepast, spreken de CEO’s zich uit dat deze twee technieken voor grootschalige industriële recycling moeten worden samengebracht. Bigeau: “Er zijn zoveel verschillende soorten composieten. Glasvezel, koolstofvezel, polyesterhars of vinylester of epoxy, sandwich laminaten met balsahout of schuim als kern. Er is geen one-sizefits-all oplossing voor al die verschillende composieten.” Zwerfboten Pioniers als het Duitse Greenboats die vlasvezels en epoxyhars op basis van lijnolie gebruikt, of Innovation Yachts uit Frankrijk die herbruikbare epoxy combineert met basaltvezels, bouwen nu boten die ontworpen zijn om na hun levensduur te kunnen worden gerecycled. Maar op het moment liggen in jachthavens door heel Europa boten weg te kwijnen die in de jaren ‘60 en ‘70 van de vorige eeuw zijn gebouwd. “Hoe ontmantelen werven de GRP-boten die ze de afgelopen decennia bouwden?” vraagt Fabio Bignolini. De directeur van de Italiaanse botenbouwer NL Comp is koploper op het gebied van het bouwen van hoogwaardige jachten met gerecyclede materialen. Het bedrijf onderzoekt manieren om composiet te recyclen en gebruikt de teruggewonnen materialen. “We concludeerden dat mechanische en chemische recycling van thermoplastische composieten mogelijk is. Sandwich laminaten met balsahout als kern, kunnen nog niet 03 2026 | HISWA MAGAZINE 25 ׉ 7cassandra://VrMeWK7YX_raJ78lY5uB3gTTbzIkZM1AzRivcWwAxYol`̵j3HVTQ%%j3HVTQ%${בCט{u׉׉ 7cassandra://e3npOvNwh9bYAAcHcjDvbR7puJLNnFyP46bwonI61fo%` ׉ 7cassandra://0yPyJNLnfejlq2IPuVSORw_hPf9QOJJkk4_ViLbDecw``S׉ 7cassandra://gCvHcpPc0uRrai3NPTw8vatlRVJ4vSO7U8xccyP4EOQ!q`̵j3KVTQ%vט{u׉׉ 7cassandra://9llbSgTmsKodryD-4W3On5bYDNxIuJZaQIFwponAVNI(` ׉ 7cassandra://c8J79q-IfTck0Y9UwIarqW-Fj16bUcbQIFxts9jSHYAR(`S׉ 7cassandra://FMSB-Cf27wIqqE8jhuFvZWR_BExzDblteAXKp4jXs0M`̵j3KVTQ%wנj3KVTQ%z 9ׁHhttp://vandeloosdrechtrbm.nlׁ ׁ Јנj3KVTQ%y.n̡9ׁHhttp://gielissen.com/investerenׁ ׁ Ј׉ESlim investeren op het water Houseboats zijn in opkomst als luxe verblijfsplek en slimme investering. Logisch, want ze combineren comfort, beleving én rendement. Zeker als ze goed doordacht en gebouwd zijn. Wat maakt een houseboat een slimme investering?  Aantrekkelijk voor een zeer brede doelgroep  Indeling en uitstraling op maat voor jouw project  Hoogwaardige materialen, lage onderhoudskosten  Duurzaam gebouwd, langere levensduur  Flexibel schaalbaar: van één tot vijftig boten De juiste werf maakt het verschil in jouw project Bij Gielissen Shipyard combineren we jarenlange ervaring in high-end interieurs met scheepsbouw. Dat zie je terug in elk detail, én dat voelen je klanten meteen. Scan de code of kijk voor inspiratie en informatie op gielissen.com/investeren NEEM DE WIND IN DE ZEILEN MET DE JUISTE BEDRIJFSMAKELAAR De markt beweegt. De wind draait. Bent u klaar om koers te zetten richting groei? DÉ RECREATIE BEDRIJFSMAKELAAR vandeloosdrechtrbm.nl ׉ 7cassandra://gCvHcpPc0uRrai3NPTw8vatlRVJ4vSO7U8xccyP4EOQ!q`̵j3HVTQ%&׉E otechtalk Hoogwaardige composieten komen in grote hoeveelheden beschikbaar voor hergebruik als de eerste generatie windmolens wordt vervangen. De kosten van terugwinning kunnen dalen als grote hoeveelheden vezels en harsen worden gerecycled. worden verwerkt in een solvalyse - of thermolysebehandeling. Het versnipperen van balsakernsandwich levert weliswaar herbruikbaar materiaal op, maar nog niet voor botenbouw. Voor de hoogwaardige boten die wij bouwen, willen we lange en hoogwaardige vezels gebruiken. Het is nog goed zoeken naar goed gerecyclede koolstofvezels.” Waarde De kosten zijn enorm voor het verzamelen van alle afgedankte polyester boten, het demonteren van alle apparaten en interieur, het snijden van het schone composiet in verwerkbare stukken en het vervolgens recyclen hiervan. De waarde van het teruggewonnen materiaal moet voldoende zijn om zo’n proces levensvatbaar te maken. Bigeau stelt de vraag: “Hoe schalen we op naar industriële volumes? De kosten van terugwinning kunnen dalen als grote hoeveelheden vezels en harsen worden gerecycled. De inzameling van oud composiet is nog niet georganiseerd.” Materiaalkringloop Groupe Bénéteau zet zich in om een recyclingketen voor composieten op te zetten. Van bronmateriaal – de chemische fabriek Arkema produceert het hars Elium dat thermoplastisch kan worden gerecycled – tot inzameling van afgedankte boten door Veolia, tot scheiding van de materialen in het composiet door Composite Recycling. Van daaruit naar voorbereiding voor de volgende toepassing door Owens Corning of Chromarat en tenslotte het hergebruik van de gerecycleerde materialen in jachten door Bénéteau. Deze keten van hergebruik is veelbelovend voor de mogelijkheid om grootschalige recycling van composieten op te zetten. Blijvend beschikbaar Dit voorjaar lanceerde de in Luxemburg en Bristol gevestigde start-up Uplift360 een campagne om grootschalige inzameling van oud polyester in heel Europa op te zetten. Het bedrijf kreeg 7,4 miljoen euro van de EU om te voorkomen dat composieten na hun levensduur op vuilnisbelten terecht komen. Uplift360 benadrukt de waarde van de harsen en vezels. Als de mondiale toeleveringsketens van nieuw materiaal stoppen, is de beschik - baarheid van gerecyclede basismaterialen de enige mogelijkheid om de productie van composiet voort te zetten. Bestaande productie Hergebruik van plastics gebeurt al op redelijk grote schaal in de jachtbouw. De Poolse bouwer van grote zeil- en motorcatamarans Sunreef gebruikt gerecyclede frisdrankflessen om het kernmateriaal in hun sandwich composieten te maken. Elvström Sails, UK en North Sails hebben allemaal jachtzeilen met onderdelen of complete doeken van gerecyclede kunststoffen. De Italiaanse fabrikant Maricell levert composietpanelen voor jachtinterieurs: panelen vergelijkbaar met Trespa. Deze panelen zijn gemaakt van afvalplastic dat op werven wordt ingezameld als restmateriaal na de productie van composiet rompen. De kringloop is hiermee heel kort: van afval bij het maken van de romp naar nieuw materiaal voor het interieur. * In Nederland vallen de percentages van de gebruikte bouw materialen voor pleziervaartuigen anders uit. We bouwen hier veel superjachten met stalen of aluminium rompen, veel stalen motorjachten en bijna geen polyester serieproductie boten. We hebben wel veel oude polyester boten en windmolenwieken die kunnen worden hergebruikt. 03 2026 | HISWA MAGAZINE 27 ׉ 7cassandra://FMSB-Cf27wIqqE8jhuFvZWR_BExzDblteAXKp4jXs0M`̵j3HVTQ%'j3HVTQ%&{בCט{u׉׉ 7cassandra://VQi7QHV5TN5W_qtVY3ck6zMv5nD_EOp3ucdS-ON_V3Y` ׉ 7cassandra://qWaVx3aDkDqkkG0dlhveWVU7DxTT9QNN5HGStNe9ork^A`S׉ 7cassandra://zYvNyCQkjH81iLgMi8UjcSaWUMdaDpuYWkpYA-1n_qM"``̵j3KVTQ%{ט{u׉׉ 7cassandra://C5IyB6nfBoARj5keWCKOWC7QpSCgUYtBh4FWvam0U38`` ׉ 7cassandra://9-RyncSidx2ADHESayuATzr8SZYJb3EUwCbwhBT7El0X`S׉ 7cassandra://4jXS_wgP1fk39RexIBRuKpTQGzRGlxHJQjGQu-YrdXcu`̵j3KVTQ%|נj3KVTQ%~>ȅ 9ׁHhttp://www.hiswarecron.nl/wwft.ׁ ׁ Ј׉E3Wij weten veel van boten, omdat we zelf ook varen. ׉ 7cassandra://zYvNyCQkjH81iLgMi8UjcSaWUMdaDpuYWkpYA-1n_qM"``̵j3HVTQ%(׉EMvraag & antwoord column Vraag Ik heb een boot verkocht en op het contract staan de persoonlijke naam en gegevens van de klant. De betaling komt nu echter op naam van een BV bij ons binnen. Is dit akkoord of moet de koopovereenkomst worden aangepast? Geert Dijks directeur HISWA-RECRON Antwoord van HISWA-RECRON Juridisch is het zo dat je als derde - in dit geval een BV - gewoon een schuld van een ander (een natuurlijke persoon) kunt betalen. Het betekent niet direct dat daarmee ook van rechtswege de BV opeens contractspartij zou moeten zijn. De koper kan namelijk niet éénzijdig besluiten dat hij zijn positie als koper overdraagt aan een BV. Dat kun je als verkoper weigeren, want je bent met de koper/consument een overeenkomst aangegaan en niet met die BV die de koper pas later naar voren schuift. Als je als verkoper bereid bent om in te stemmen met de wijziging van de contractspartij, dan moet je richting de oorspronkelijke koper communiceren dat je enkel bereid bent daarmee in te stemmen onder de voorwaarden dat de HISWA Algemene Voorwaarden niet langer integraal van toepassing zijn, omdat veel bepalingen gelden voor een contractuele relatie tussen een ondernemer en een consument. Zo kan de BV die booteigenaar wordt niet meer naar de Geschillencommissie, omdat daar alleen geschillen worden beslecht tussen een ondernemer en een consument. Bovendien moet je als verkoper jouw verplichtingen naleven die je hebt op grond van onder andere de Wwft en fiscale wetgeving. Als verkoper kun je dus beter vooraf goed duidelijk maken aan een particuliere koper wat de eventuele consequenties zijn van het achteraf willen wijzigen van de kopende contractspartij. Als de koper er alsnog voor kiest om de koopsom door een BV te laten betalen en/of wanneer hij wenst dat een BV als contractspartij wordt beschouwd, zijn de consequenties dus onder andere: • dat je een cliëntenonderzoek moet doen naar die BV op grond van de Wwft en naar de bovenliggende ubo’s (ultimate beneficial owners); • dat het gevolgen heeft voor de juridische positie van de koper (er geldt minder bescherming voor een bedrijf dan voor een consument); en • dat het mogelijk ook fiscale gevolgen heeft. Meer informatie over de Wwft in de Kennisbank: www.hiswarecron.nl/wwft. Koers houden in woelig water De watersportsector lijkt soms verdacht veel op zeilen met windkracht zes: prachtig, uitdagend en af en toe vliegt er iets uit de kuip waarvan je dacht dat het goed vastzat. Toch blijft Nederland een land waar het water niet alleen langs de dijken klotst, maar ook door de ondernemersaders stroomt. Neem de jachtbouw. Wereldwijd staat Nederlands vakmanschap nog altijd fier overeind. Onze bouwers leveren maatwerk, innovatie en afwerking waar menig buitenlandse werf met jaloezie naar kijkt. Maar onder die glimmende laklaag zit spanning: stijgende kosten, leveringsdruk, verduurzaming, geopolitiek gedoe en vooral de vraag waar we morgen de vakmensen vandaan halen. Een goed opgeleide interieurbouwer, monteur of engineer is inmiddels bijna net zo gewild als een vrije passantenplek in augustus. Ook toeleveranciers varen niet bepaald op vlak water. Ze moeten sneller, schoner, slimmer en digitaler leveren, terwijl klanten liefst gisteren al wilden weten wanneer het onderdeel van overmorgen binnenkomt. Innovatie is geen luxe meer, maar standaarduitrusting. Wie nog denkt dat “we doen het al jaren zo” een strategie is, vaart met een papieren kaart in een wereld vol plotters. In de jachthavens draait het ondertussen niet alleen om steigers en stroompalen. De haven van de toekomst is gastvrij, groen, digitaal én natuurinclusief. Schoon water, biodiversiteit, energie, afvalstromen, laadpunten en verwachtingsvolle gasten komen allemaal tegelijk afmeren. De havenmeester wordt daarmee een kruising tussen gastheer, ecoloog, techneut en relatietherapeut. Vooral dat laatste helpt wanneer walstroom, wifi en weersverwachting tegelijk tegenvallen. En de zeilscholen? Die leren nieuwe generaties niet alleen overstag gaan, maar ook omgaan met veiligheid, veranderende regels, drukke wateren en een doelgroep die gewend is dat alles online boekbaar, deelbaar en beoordeelbaar is. Instructeurs kunnen knopen leggen, kinderen motiveren, ouders geruststellen en een TikTok maken van een gijp. De uitdaging is groot, maar het goede nieuws is: deze sector kan laveren. Dat doet ze al eeuwen. De toekomst vraagt om samenwerking, lef en jonge mensen die ontdekken dat werken op en rond het water nooit saai is. Want één ding is zeker: wie in de watersport onderneemt, heeft altijd wind. Soms tegen, vaak schuin van voren, maar precies genoeg om vooruit te komen. 03 2026 | HISWA MAGAZINE 29 ׉ 7cassandra://4jXS_wgP1fk39RexIBRuKpTQGzRGlxHJQjGQu-YrdXcu`̵j3HVTQ%)j3HVTQ%({בCט{u׉׉ 7cassandra://5c5DGdCcFW7vEl_0dmbXjHC-R3EWGqy57quG9UJI9lkf` ׉ 7cassandra://jO8YLp28FZvOeVgHfBCwq3z8fSWY1siAU_A79n70zAAX`S׉ 7cassandra://_XoKUvXXwGE7pj0I7qlxJeCGlG_my_btWAi5iBo6G10`̵j3KVTQ%ט{u׉׉ 7cassandra://jbtzGvL3HhLtCViHXpQLPkFnPt5WyVCpBNcbFwFbg6Yv!` ׉ 7cassandra://MeHdCUxskc_7zBccJ6XsE2Yzow-UdcS2K2UT6jQJr4kX"`S׉ 7cassandra://v3AotsOceSWHxVohfC4iVvGbmYVpsOHKlZHTHRhCjgA0`̵j3KVTQ%נj3KVTQ%ځS 9ׁHhttp://www.vetus.comׁ ׁ Јנj3KVTQ%Gȅ 9ׁHhttp://www.kemperswatersport.nlׁ ׁ Јנj3KVTQ%_ 9ׁHhttp://www.e1series.comׁ ׁ Јנj3KVTQ%G5̎ 9ׁHhttp://www.vaarweginformatie.nlׁ ׁ Ј׉E nieuws NIEUWSMENS&BEDRIJF E-Lektra Marine optimaliseert boordenergie Twee grote Franse jachtbouwconcerns - Groupe Bénéteau en Fountaine Pajot - richtten E-Lektra Marine op. Nu de elektrificatie van plezierboten doorzet, willen beide botenbouwers zo de krachten bundelen voor het ontwikkelen van uitgekiend energiemanagement aan boord van jachten. Elektrificatie is meer dan alleen de brandstofmotor vervangen door een elektrische en de tank voor een accu. Het vergt inzicht in de samenstelling van stroomleveranciers zoals zonnepanelen en windmolentjes of regeneratie door tijdens het zeilen meedraaiende schroeven. Deze opwekkers moeten goed zijn afgestemd op de specificaties van de accu’s, zeker in het geval van lithium-ion batterijen. En dan de afstemming van de accubank op de verbruikers. De samenwerking richt zich op het ontwikkelen van betaalbare elektrische systemen, voor zowel volledig elektrisch aangedreven boten als hybride vaartuigen. www.beneteau-group.com www.fountaine-pajot.com/en Hull Vane samen met werf Maleisië Hull Vane breidt de productie uit naar het verre oosten. Het bedrijf sloot een overeenkomst met de Maleisische werf Lunas (Lumut Naval Shipyard) voor het toepassen van de energiebesparende en prestatiesverbeterende ‘spoiler’ onder de spiegel van boten op marinevaartuigen door heel zuidoost Azië. Dankzij de samenwerking kunnen de scheepsarchitecten van Hull Vane de vorm van de spiegel en het onderwaterschip mede bepalen om de werking van de profielen onder het achterschip optimaal te laten presteren. Hull Vane levert met de ‘spoilers’ tot 15 procent brandstofbesparing, rustiger vaargedrag, minder uitstoot en een grotere actieradius. Deze verbeteringen in hydrodynamisch gedrag van boten wordt ook toegepast op motorjachten. www.hullvane.com Mulder koopt Neptune Nick Mulder is de nieuwe eigenaar van Neptune Slaapcomfort. Afgelopen april werd de overeenkomst getekend. Marcel Botman, de vorige eigenaar, trekt zich terug. De dagelijkse leiding bij Neptune blijft in handen van Matthijs Jonker. Neptune uit Zwaagdijk en Mulder Shipyard uit Zoeterwoude werken al jaren samen. Neptune blijft zelfstandig functioneren en hun matrassen, zitbanken en kussens leveren aan andere werven. Ook het team van werknemers blijft intact. www.neptune.nl 30 HISWA MAGAZINE | 03 2026 ׉ 7cassandra://_XoKUvXXwGE7pj0I7qlxJeCGlG_my_btWAi5iBo6G10`̵j3HVTQ%*׉E Staande Mast Route gestremd De Staande Mast Route - voor zeilboten met een mast hoger dan 6 meter - is dit jaar niet (volledig) te bevaren. Er zijn veel stremmingen bij bruggen die niet open kunnen door werkzaamheden. Schipppers die van noord naar zuid Nederland willen varen en de mast niet kunnen strijken, moeten over zee. Tussen Amsterdam en Rotterdam zijn zowel de westelijke als de oostelijke route om de Haarlemmermeer gestremd. Zeiljachten en motorjachten hoger dan 6 meter moeten bij IJmuiden de zee op. De Oranjesluizen bij Amsterdam zijn ‘s nachts tussen 21.45 en 06:00 niet beschikbaar voor pleziervaart. Ook de brug in het Noorden bij Uitwelingerga net ten zuiden van het Sneekermeer is gestremd. De route door Friesland is bereikbaar via de Waddenzee: bij Kornwerderzand het Wad op en bij Harlingen weer naar binnen. Er zijn nog veel meer stremmingen. Die veranderen van dag tot dag. www.vaarweginformatie.nl Elektrisch bootracekampioenschap in Afrika E1 elektrische speedboten bereiken snelheden van 50 knopen (93 km/h) en varen in wedstrijden een circuit op het water op draagvleugels. De E1-organisatie wil duurzame wedstrijdsport bevorderen en met innovaties in hun boten technieken aandragen die in ‘gewone’ elektrische vaartuigen later kunnen worden toegepast. De organisatie kiest nu bewust voor races in Afrikaanse landen in combinatie met races in landen als Monaco, Italië, Kroatië, Saoudi-Arabië en de Verenigde Staten. Dit jaar staan Luanda in Angola en Lagos in Nigeria op de kalender van de races. De duurzame sport wordt enthousiast verwelkomd in Afrika. www.e1series.com C2 Marine nieuw Vetus Centre Zuid Tweede verdieping voor showroom Kempers Kempers Watersport in Aalsmeer wil de grootste showroom van boten, boards en watersportartikelen van Nederland realiseren. Op de bestaande showroom wordt een tweede verdieping gebouwd. De verbouwing vindt op dit moment plaats. De actuele voorraad boten en andere artikelen uit de showroom wordt daarom in een uitverkoop verkocht. www.kemperswatersport.nl Frankrijk Na een forse uitbreiding van de werkplaats in het Zuid-Franse Canet en Roussillon, aan de kust bij Perpignan, is C2 Marine nu officieel Vetus Centre. Beide bedrijven werken al jaren samen. C2 Marine was al 25 jaar Yanmar-dealer en al 8 jaar Vetus-dealer. Sinds dit voorjaar voert C2 Marine ook reparaties, inbouw en service uit aan Vetus-producten op de boten die ze verkopen en onderhouden. www.vetus.com 03 2026 | HISWA MAGAZINE 31 ׉ 7cassandra://v3AotsOceSWHxVohfC4iVvGbmYVpsOHKlZHTHRhCjgA0`̵j3HVTQ%+j3HVTQ%*{בCט{u׉׉ 7cassandra://xHlBFNbmUnTPYoDMyUM8GI2wk1TjtFHJEukkf9n60RM;` ׉ 7cassandra://3vypRuV_6TXxteiOB5qAC4Nnn6tWqIwaPiO5ZOXnFp4V`S׉ 7cassandra://lhTV-hhbOmVIL875SSXaekHzYgn8xDESb0FE9EfPX3sL`̵j3KVTQ%ט{u׉׉ 7cassandra://EGXYnypU1sXy6CoNP_0V9MqvAFy6g0fHAL8JjNBy0xQ=` ׉ 7cassandra://61FL2Fk9JxM26Q1DY0MIw7AARd5_RYDD4rHm-zwiwyYT`S׉ 7cassandra://IH0Euykt6YYEmd5oRGryuiKw1otENWxH_-CrKLEKMgA`̵j3KVTQ%נj3LVTQ%p 9ׁHhttp://www.boatstands.comׁ ׁ Јנj3LVTQ%̶ 9ׁH%http://www.oceanpowertechnologies.comׁ ׁ Јנj3LVTQ%IŁK 9ׁHhttp://www.abb.comׁ ׁ Јנj3LVTQ%HU 9ׁHhttp://www.oriondo.seׁ ׁ Ј׉E NIEUWSMENS&BEDRIJF nieuws Subsidieregeling baggeren Oostelijke Vechtplassen Eigenaren en pachters van jachthavens in de Oostelijke Vechtplassen kunnen nog tot en met 2027 gebruikmaken van de subsidieregeling voor baggerwerkzaamheden. De regeling vergoedt tot 100% van de subsidiabele kosten voor het baggeren, transporteren, verwerken en accepteren van verontreinigde bagger, tot een maximum van 100.000 euro per jachthaven. De regeling maakt onderdeel uit van het programma Aanpak Oostelijke Vechtplassen (OVP). Hiervoor is in totaal 1,75 miljoen euro beschikbaar gesteld. Tot nu toe hebben zeven jachthavens gebruikgemaakt van de regeling, waardoor nog een aanzienlijk budget beschikbaar is. Baggeren is essentieel voor het behoud van de bevaarbaarheid van de Loosdrechtse Plassen. Daarnaast draagt het bij aan een betere waterkwaliteit en natuurontwikkeling. Regelmatig onderhoud voorkomt bovendien dat in de toekomst grotere en kostbaardere ingrepen nodig zijn. Niet alleen de uitvoering van de baggerwerkzaamheden komt voor subsidie in aanmerking. Ook de kosten voor het benodigde waterbodemonderzoek en de natuurtoets kunnen worden vergoed. Jachthavens die nu starten met de benodigde onderzoeken, vergunningen en voorbereidingen, kunnen de werkzaamheden komende winter uitvoeren en ruim vóór het vaarseizoen van 2027 gereed zijn. De subsidie regeling loopt af op 31 december 2027. De regeling wordt uitgevoerd door de provincie Noord-Holland. www.noord-holland.nl Nieuwe CEO Marcator Marine Group Technautic, Combi Noord, Allpa BV en Allpa–Technik fürs Boot GmbH zijn de vier bedrijven in de Marcator Marine Group en Arjan Pols is de nieuwe directeur daar sinds begin april. Pols gaf eerder leiding aan PVO, groot handel in zonnepanelen. Met de benoeming wil Marcator Marine Group haar positie versterken als Europese distributeur van watersportbenodigdheden. www.allpa.nl Nieuwe Director Operations bij Yanmar Er is een nieuwe functie gecreëerd bij Yanmar Marine International: die van Director Operations. In eerste instantie gaat het om de organisatie van de productie van het nieuwe VC30 vessel control system. Vervolgens om het mede ontwikkelen van nieuwe motoren en alternatieve voortstuwing. Zwikker komt van ASML en heeft veel ervaring in het aansturen van operationele processen. www.yanmar.com/nl Nieuwe verkoopagent voor Heesen Shipyard Heesen Shipyard benoemde Lars Christiaanse als nieuwe verkoopdirecteur voor de Verenigde Staten. Eerder handelde Christiaanse in luxe vastgoed voor een firma in Londen. Nu gebruikt hij zijn contacten met de rijken der aarde voor de verkoop van Heesen-jachten. Christiaanse groeide op in Brabant, niet ver van de werf van Heesen. www.heesenyachts.com 32 HISWA MAGAZINE | 03 2026 ׉ 7cassandra://lhTV-hhbOmVIL875SSXaekHzYgn8xDESb0FE9EfPX3sL`̵j3HVTQ%,׉E NIEUWSINNOVATIE Spirituskoken is terug Na het verdwijnen van spirituskookstelfabrikant Origo, kwam vanuit Zweden de opvolger Oriondo op de markt. Het bekende roestvrijstalen kooktoestel met twee branders die worden gevoed door een gelachtige brandalcohol lijkt op de alloude Origo. De werking is hetzelfde: ronde brandstofhouders, gevuld met absorberend materiaal, worden vol gegoten met de brandgel of spiritus, onder de brander in het fornuis geplaatst. Boven het brandstofreservoir is een schuif waarmee de grootte van de vlam kan worden geregeld. www.oriondo.se Watergekoelde elektromotoren Het Zweeds-Zwitserse industrieconcern ABB lanceert een serie elektromotoren waarmee de scheeps- en bootbouw een impuls krijgt voor verdergaande elektrificatie. Deze permanente magneetmotoren zijn watergekoeld en bereiken de ongekende efficiëntie van 98 procent. Dat betekent dat maar tweehonderdste van de in een accu of andere elektriciteitsbron verloren gaat tussen aansluiting en aandrijfas. ABB wil de motoren standaardiseren zodat installatie, uitwisseling en snel onderhoud mogelijk worden en werven kunnen bouwen met de zekerheid dat de bestelde motoren passen volgens specificatie. www.abb.com Laadboeien op zee Voor de kust van Californië is de eerste Power Buoy van Ocean Power Technologies verankerd. Dit is een zelfvoorzienend laadstation voor elektrische vaartuigen. Het Amerikaanse ministerie voor binnenlandse veiligheid bestelde een serie van deze tonnen om daar autonoom varende patrouillevaartuigen mee op te kunnen laden. Zodat die op zee kunnen blijven in plaats van terug naar de kust varen om te laden. De Power Buoy heeft een grote 88 kWh accu zodat gekoppelde vaartuigen snel kunnen worden geladen. De accu wordt geladen door zonnepanelen op de boei zelf, door golfenergie die de boei zelf omzet in elektriciteit en via kabels die de boei verbinden met windmolens op zee. De boeien zijn bovendien uitgerust met communicatieapparatuur, die de gegevens van onderzoeks- en patrouillevaartuigen doorstuurt naar de wal. www.oceanpowertechnologies.com Werkplaatshulp De Amerikaanse fabrikant Brownell ontwikkelde een nieuw service station: een standaard waarin de staartstukken van buitenboordmotoren en hekdrives passen. Bij het jaarlijks onderhoud kan het gedemonteerde staartstuk makkelijk worden vastgezet, gedraaid, gekanteld worden zodat monteurs overal goed bij kunnen zonder steeds het zware onderdeel te hoeven oppakken. Het station kan op een eigen poot staan of op de hoek van een werkbank worden gemonteerd. Aan het service station zit ook een plateau waar gereedschap of de schroef op kan worden gelegd. Met dit hulpstuk won Brownell de innovatieprijs op de toeleveranciersbeurs IBEX (de Amerikaanse Metstrade Show). www.boatstands.com 03 2026 | HISWA MAGAZINE 33 ׉ 7cassandra://IH0Euykt6YYEmd5oRGryuiKw1otENWxH_-CrKLEKMgA`̵j3HVTQ%-j3HVTQ%,{בCט{u׉׉ 7cassandra://ov_DDPk5ImFbaMv5PKO1Mn0GZ2W4eW9NSRgsfigbDnUS` ׉ 7cassandra://lazrPBxDOTS5OOhXmGqGsNTIKhGhYj89aGpc-zs2nGoZ`S׉ 7cassandra://28w6vuAbnv_w065qGOy2lox6NgHsWu9btfrp5iyJUC8`̵j3LVTQ%ט{u׉׉ 7cassandra://nV4IwGpeah-RxM1D7HkjEaGoKfbl52Uxt1VHKRzxjg4S` ׉ 7cassandra://f8ypFgWGbHnsGlLab_MRjsywlyj6O9PRMoufKwyslF0X`S׉ 7cassandra://lGn1UiYl4L-nZsY5547-DLT6-i5V5soWVMjVlKidT4Q}`̵j3LVTQ%נj3LVTQ%K̒ 9ׁHhttp://www.theswitch.com/marineׁ ׁ Јנj3LVTQ%!̃ 9ׁHhttp://www.corporate.ford.comׁ ׁ Јנj3LVTQ%KMd 9ׁHhttp://www.kaercher.comׁ ׁ Ј׉E $NIEUWSINNOVATIE nieuws Helder scherm voor zeilprestaties Het nieuwe B&G Nemesis Display is flexibel inzetbaar: het kan aan de mast worden gemonteerd met heldere gekleurde cijfers op het scherm, waar bootsnelheid, windsnelheid en windhoek worden weergegeven zodat de hele bemanning de prestaties op een zeilboot kan aflezen. Of het scherm staat bij de stuurstand en laat een waterkaart zien met AIS en dieptecijfers. Het scherm kan worden ingesteld om verschillende grafische presentaties te geven over de windhoek en snelheid, die automatisch veranderen als de boot van koers verandert in de wind. Een vergelijk met de theoretische bootsnelheid uit de meetbrief en de werkelijke snelheid, kan ook worden weergegeven voor jachten met een meetbrief. Het scherm is uiteraard waterbestendig, kan met natte vingers via het touchscreen worden bediend en is uit vele hoeken goed afleesbaar. www.bandg.com Nieuwe satelliet-AIS De nieuwe AIS-transponder van Digital Yacht gebruikt satellieten voor het ontvangen en verzenden van AIS-informatie. De AIT6000 heeft een ingebouwde GPS-ontvanger die ervoor zorgt dat jachten tijdens oceaanoversteken voor de thuisblijvers, via MarineTraffic of andere websites met AIS-gegevens, zijn te volgen. Altijd de exacte positie doorgeven is een belangrijke veiligheidsvoorziening. Dat gebeurt met de AIT6000 automatisch. Jachten kiezen vaak routes voor oceaanoversteken die niet worden gebruikt door de beroepsvaart. Ze zijn daarom niet zichtbaar op de normale AIS-systemen van zeeschepen, die werken met radiogolven via de marifoonantenne. De AIT6000 heeft een wifi-antenne zodat op smartphones en tablets de informatie van het apparaat is te lezen. www.digitalyacht.eu.com Lasrobot voor werven Hij lijkt een beetje op een hond. De vierbenige lasrobot Rove van Path Robotic kan zelfstandig naar een te lassen verbinding van metalen delen lopen, de juiste positie van de brander bepalen en beginnen met lassen. Het bedrijf richt zich specifiek op de bouw van stalen en aluminium jachten. Rove kan op plekken komen waar mensen maar moeilijk bij kunnen – al heeft de robot wel de maat van een middelgrote hond. Vooral in kleinere ruimten waar een mens niet gemakkelijk in komt en zeker niet samen met de vlam van een lasbrander. Rove loopt naar een te lassen plek en vindt zijn weg met behulp van kunstmatige intelligentie. Hij scant het te lassen gedeelte om te begrijpen welk type lasverbinding moet worden gemaakt. Als de robot dat heeft gedaan moet hij wel via een gas- en elektriciteitskabel worden aangesloten op het lasapparaat voor de toevoer van de energie. Dat is alleen de voeding van de lasbrander. De robot zet het werk, last zelfstandig en loopt terug naar zijn station als hij klaar is. Tenzij hij is geprogrammeerd om nog een aantal lassen te voltooien. www.path-robotics.com/rove 34 HISWA MAGAZINE | 03 2026 ׉ 7cassandra://28w6vuAbnv_w065qGOy2lox6NgHsWu9btfrp5iyJUC8`̵j3HVTQ%.׉E Waterdrukspuit aan boord Bagger en planten van anker en ketting spuiten, vogelpoep van het kajuitdak en spinnenpoep of vegen van die IJsselmeervliegjes uit het zeil. Een oplaadbare en handzame waterspuit (middendruk van 15 bar) van het Duitse Kärcher maakt deze klusjes gemakkelijk. Het apparaat past als een soort pistool in de hand, weegt 800 gram en is gekoppeld aan een 5 meter lange aanzuigslang. Deze OC Handheld Compact, zoals Kärcher hem noemt, zuigt zelf het water aan. Aansluiten op waterkraan of elektriciteit is niet nodig. Op de boot kan de slang gewoon in het water hangen. De waterdrukspuit wordt met een USB-snoertje opgeladen. Op de maximale waterdruk van 15 bar gaat de accu 12 minuten mee, in de eco-stand 30 minuten. Als de spuitklus is gedaan, klapt de spuit op zodat die makkelijker in een boordkastje past. Straalsoorten zijn in te stellen net als de druk. De instellingen zijn af te lezen op een display. www.kaercher.com Ford-automotor standaard in elektrificatie De geschiedenis herhaalt zich. Was autofabrikant Ford 114 jaar gelden een revolutie in seriebouw, zo wil het concern nu een rol spelen in de standaardisatie van de elektrische mobiliteit. In 2030 wil de autofabrikant (in Europa) het aanbod helemaal elektrisch maken. Daarvoor is de Eluminator-motor ontwikkeld: een elektromotor die 281 pk levert en 430 Newtonmeter aan koppel. Deze motor is specifiek bedoeld om klassieke auto’s te elektrificeren. De V8-motoren uit de oude Chevrolets en een Eluminator erin. De elektrische versie van de Ford Mustang is ermee uitgerust. De standaardisering van elektrificatie is ook interessant voor de refit van motorjachten. De motor kost 3.900 dollar. Daarmee is de elektrische motor goedkoper dan de meeste benzine- of dieselmotoren die dergelijke vermogens kunnen genereren. De motor weegt 93 kg en is in de handel verkrijgbaar onder de naam Ford Performance M-9000-MACHE Eluminator Crate Motor. www.corporate.ford.com Retrofit maakt jacht hybride Machinebouwer The Switch uit Finland ontwikkelde een schroefasgenerator die van een motorjacht een hybride jacht maakt. De compacte permanent magneetgenerator wordt gekoeld door middel van een waterfilm, een heel innovatieve methode die het rendement van de totale motor verhoogt. De schroefasgenerator wordt tussen verbrandingsmotor en schroef op de as gemonteerd. Daar levert hij voortdurend een hoge elektriciteitsopbrengst voor alle boordsystemen op een wat groter jacht. De noodzaak voor een brandstofgenerator vervalt. Met een voldoende accupakket kan de PMM850M ook ingezet worden als voortstuwingsmotor. De elektromotor levert 0,5 tot 2 megawatt: 670 tot 2700 pk. De draaisnelheid is instelbaar van 0 tot 400 toeren per minuut. Het is wel een schroefasgenerator voor grotere jachten: de lengte op de as is 114 cm., de hoogte 192 cm. Niet alleen voor retrofits, want zo’n installlatie moet natuurlijk wel passen. Bij nieuwbouw kan de werf daar rekening mee houden. De eerste exemplaren worden begin 2027 geleverd. www.theswitch.com/marine 03 2026 | HISWA MAGAZINE 35 ׉ 7cassandra://lGn1UiYl4L-nZsY5547-DLT6-i5V5soWVMjVlKidT4Q}`̵j3HVTQ%/j3HVTQ%.{בCט{u׉׉ 7cassandra://dW7txoeXHQF83D9ce7ol2IiyDvn9wlYu9BqQRnFyx4Qq` ׉ 7cassandra://RrbTllevMIwBBEETVi6kMRKLHWEr4pPucS_iXe_dCv4͆`S׉ 7cassandra://9P6rSFxXoTD3HofYorLwDFSyojhE57WuhH9v0dTGPFs,Q`̵j3LVTQ%נj3LVTQ%̱"9ׁHhttp://mobielbouw.nlׁ ׁ Ј׉EjDé specialist in de bouw van sanitaire units van hoge kwaliteit Maatwerk dat volledig aan uw wensen voldoet Volledige ontzorging van ontwerp tot sanitaire installatie Innovatieve milieu- en energiebewuste oplossingen Onderhoudsvriendelijke en duurzame materialen Units zijn schakelbaar, fl exibel en verplaatsbaar mobielbouw.nl biedt u nog veel meer informatie ׉ 7cassandra://9P6rSFxXoTD3HofYorLwDFSyojhE57WuhH9v0dTGPFs,Q`̵j3HVTQ%0׈Ej3HVTQ%1j3HVTQ%0{)HISWA Magazine nr. 3 - 2026j3GSz