׉?ׁB!בCט66ru׉׉ 7cassandra://T0AWDNjHSTxwJz_Ks0tH3clcq-as3wv_7mO32HG8Png B`׉ 7cassandra://LeIBdCpzax8d0fQBgA35UO8HCEAnJe-NEo8df6nuH_4~G`s׉ 7cassandra://LT6s9DhC2h2v5dVcvXJg_PtsdqeE3S9JYXPcRk_Z2PQ,`׉ 7cassandra://kdkWxfMJMOgKlZefggk5b1n7EW8xgs5wDmpKET7Dk0I:/͠]^8;STט66ru׉׉ 7cassandra://T0AWDNjHSTxwJz_Ks0tH3clcq-as3wv_7mO32HG8Png B`׉ 7cassandra://LeIBdCpzax8d0fQBgA35UO8HCEAnJe-NEo8df6nuH_4~G`s׉ 7cassandra://LT6s9DhC2h2v5dVcvXJg_PtsdqeE3S9JYXPcRk_Z2PQ,`׉ 7cassandra://kdkWxfMJMOgKlZefggk5b1n7EW8xgs5wDmpKET7Dk0I:/͠]^8;STט66ru׉׉ 7cassandra://T0AWDNjHSTxwJz_Ks0tH3clcq-as3wv_7mO32HG8Png B`׉ 7cassandra://LeIBdCpzax8d0fQBgA35UO8HCEAnJe-NEo8df6nuH_4~G`s׉ 7cassandra://LT6s9DhC2h2v5dVcvXJg_PtsdqeE3S9JYXPcRk_Z2PQ,`׉ 7cassandra://kdkWxfMJMOgKlZefggk5b1n7EW8xgs5wDmpKET7Dk0I:/͠]^8;STנ^8;Sk=̈9ׁHhttp://vastgoedactueel.nlׁ ׁ Ј׈E^8;S&׉Evapril 2020 jaargang 95, editie 3 3 VOOR DE WONINGMAKELAAR EN VASTGOEDPROFESSIONAL THEMA Nieuwbouw & projectontwikkeling vastgoedactueel.nl BOUWEN, WAT EN WAAR? Betaalbaarheid staat voorop MODULAIRE WONINGEN Snel, fl exibel en goedkoper NIEUWBOUWTRAJECT Makelaars laten kansen liggen MAXIME VERHAGEN, VOORZITTER BOUWEND NEDERLAND ‘ Het grondrecht wonen wordt geschonden’ ׉ 7cassandra://LT6s9DhC2h2v5dVcvXJg_PtsdqeE3S9JYXPcRk_Z2PQ,`^8;S'^8;S&lrבCט6ru׉׉ 7cassandra://ep607yraXjgfYCnuYODY7wF-IkaR3A4xrW9DnjyQuW0`׉ 7cassandra://Jg2Gir0L7iT7X78bBWFhSjUwbe2LPFdtCfhylsm4OVg^`s׉ 7cassandra://iW0uyQ3I5x1WKg422lmrMFAhXxz5dYyOznTt2AiaDMU$!`׉ 7cassandra://jsm4n0xsROroAZTXqFLNTBctd1s2triSxmNO0vUgfNM͠]^E&v< mט66ru׉׉ 7cassandra://glUj8SrsGl2JBVC7W4QxUd5L6vx03DLamSBDsEXGwqUu`׉ 7cassandra://Ai-2tYEdwG8PuyPqXrqUGIFq9lYoz8m9sIY_BlVXNzc_i`s׉ 7cassandra://QVVhjxBuqUnV8ccdjBRr8d4dbehsx3GMPjrpaj684Wg `׉ 7cassandra://fuPk2BM9Qu21-uZuRTeGKaaJjM6DMtR2WUfSyhS1hFw͠]^F&v< nט6ru׉׉ 7cassandra://ep607yraXjgfYCnuYODY7wF-IkaR3A4xrW9DnjyQuW0`׉ 7cassandra://Jg2Gir0L7iT7X78bBWFhSjUwbe2LPFdtCfhylsm4OVg^`s׉ 7cassandra://iW0uyQ3I5x1WKg422lmrMFAhXxz5dYyOznTt2AiaDMU$!`׉ 7cassandra://jsm4n0xsROroAZTXqFLNTBctd1s2triSxmNO0vUgfNM͠]^E&v< mט66ru׉׉ 7cassandra://glUj8SrsGl2JBVC7W4QxUd5L6vx03DLamSBDsEXGwqUu`׉ 7cassandra://Ai-2tYEdwG8PuyPqXrqUGIFq9lYoz8m9sIY_BlVXNzc_i`s׉ 7cassandra://QVVhjxBuqUnV8ccdjBRr8d4dbehsx3GMPjrpaj684Wg `׉ 7cassandra://fuPk2BM9Qu21-uZuRTeGKaaJjM6DMtR2WUfSyhS1hFw͠]^F&v< nט6ru׉׉ 7cassandra://ep607yraXjgfYCnuYODY7wF-IkaR3A4xrW9DnjyQuW0`׉ 7cassandra://Jg2Gir0L7iT7X78bBWFhSjUwbe2LPFdtCfhylsm4OVg^`s׉ 7cassandra://iW0uyQ3I5x1WKg422lmrMFAhXxz5dYyOznTt2AiaDMU$!`׉ 7cassandra://jsm4n0xsROroAZTXqFLNTBctd1s2triSxmNO0vUgfNM͠]^E&v< mט66ru׉׉ 7cassandra://glUj8SrsGl2JBVC7W4QxUd5L6vx03DLamSBDsEXGwqUu`׉ 7cassandra://Ai-2tYEdwG8PuyPqXrqUGIFq9lYoz8m9sIY_BlVXNzc_i`s׉ 7cassandra://QVVhjxBuqUnV8ccdjBRr8d4dbehsx3GMPjrpaj684Wg `׉ 7cassandra://fuPk2BM9Qu21-uZuRTeGKaaJjM6DMtR2WUfSyhS1hFw͠]^F&v< nנ^F&v< rAm 9ׁH.https://www.facebook.com/vastgoed.v.makelaars/ׁ ׁ Јנ^F&v< qAd 9ׁH2https://www.linkedin.com/company/vastgoed-actueel/ׁ ׁ Јנ"WE4,9׉H"mailto:recruitment@2bconnected.orgG׉ ׁ  default styleנWE4#,9׉H"mailto:recruitment@2bconnected.orgG׉ ׁ  default styleנ(Y&̡A9׉I^8;S4G׉ ׁ  default styleנY&J̡9׉I^8;SJG׉ ׁ  default styleנ8(Y& Jnā9׉I^8;SDG׉ ׁ  default styleנ(Y& NA9׉I^8;S:G׉ ׁ  default styleנE9;ML.d 9׉H#https://twitter.com/vastgoedactueelG׉ ׁ  default styleנ5;MLs9׉I^8;S*G׉ ׁ  default styleנA;;ML9׉I^8;S0G׉ ׁ  default styleנv;ML 9׉I^8;S2G׉ ׁ  default styleנ;ML 9׉I^8;S8G׉ ׁ  default styleנ;ML 9׉I^8;S>G׉ ׁ  default styleנ;ML s9׉I^8;S@G׉ ׁ  default styleנ5;ML 9׉I^8;SBG׉ ׁ  default styleנr;ML9׉I^8;SHG׉ ׁ  default styleנ`;ML߁9׉I^8;SNG׉ ׁ  default styleנҝ;ML9׉I^8;SPG׉ ׁ  default styleנ^F&v< p/X 9ׁHhttps://www.vastgoedactueel.nl/ׁ ׁ Ј׉E׉ 7cassandra://iW0uyQ3I5x1WKg422lmrMFAhXxz5dYyOznTt2AiaDMU$!`^E&v< g׉EHvastgoedactueel.nl Vastgoed.v.Makelaars @Vastgoedactueel @vastgoed.v.makelaars jaargang 95 editie 3, april 2020 inhoud De makelaar en nieuwbouw Dat er bij nieuwbouwprojecten een makelaar wordt ingeschakeld is niet vanzelfsprekend. Maar er zijn toch ook makelaars die hier een actieve rol in opeisen. Dan is het wel van belang dat gemeentes en ontwikkelaars hen weten te vinden. 14 Maxime Verhagen, voorzitter Bouwend Nederland ‘Stel een sectorale drempelwaarde voor de bouw in’ Een oplossing voor de stikstofcrisis is de eerste, essentiële stap om de nieuwbouwproductie in Nederland op peil te brengen, vindt Maxime Verhagen van Bouwend Nederland. "Verder moet het Rijk weer de regie nemen bij het woningbouwbeleid." Modulaire woningen De woningnood voor met name starters, jongeren, alleenstaanden en statushouders rijst de pan uit. Een van de oplossingen om de nood te verlichten is een andere, snellere en goedkopere manier van woningbouw: de conceptwoning, die flexibel en modulair wordt samengesteld en eventueel verplaatsbaar is naar een andere locatie. 20 kort Nieuws, agenda, tweets en voorwoord de harde cijfers Gigantische opgave in beeld Kloppend Hart in Alphen a/d Rijn stelling Genderneutrale koopovereenkomst nieuwbouw Waar, wat en voor wie? 04 11 12 18 24 onbescheiden vragen Alex Sievers nieuwbouw Digitale strategie vader & zoon Stad & Land, Rotterdam helpdesk Zekerheid in de koopakte vacatures en colofon 27 28 34 40 42 3 Stadswijk van de toekomst Met Merwede wil Utrecht de stadswijk van de 21ste eeuw presenteren. Met een recordlage autodichtheid en veel aandacht voor groen. 31 36 ׉ 7cassandra://QVVhjxBuqUnV8ccdjBRr8d4dbehsx3GMPjrpaj684Wg `^E&v< h^E&v< gkrבCט6ru׉׉ 7cassandra://qeuRVlaFqyfmAFWISzLsyfsQnvc6PsuIt_UtnI3djZEl`׉ 7cassandra://xPP2aUlfMKLZ8hfujr7ArwXLJQw4UAaCx2zT3R_BVR4h`s׉ 7cassandra://QStpg_0Wv6dWWzyGPxh1W98P-gCVkSZCKoPt7HbsjMk!`׉ 7cassandra://fSlkZ0jxDA1ccEhnhSFf11p3AB9Qvr02XP8vA9ypRws\͠]^8;Svט66ru׉׉ 7cassandra://z5mrMsdtzq10qIUPoXvQg600rJEzshK5CBWbajccYkQ`׉ 7cassandra://TniqMJj1IWWjm3vpV1WIXmaw7-5vUQpKXQ2Q_XoFjGw^'`s׉ 7cassandra://Tr3s6xczxs09zX0uJYzcR4W7fHAVLkQY_acKBU3MXaY`׉ 7cassandra://svaAR3qQzmceNtDcjtiJAS1uxLCpzVMNsmft7YfDUMYͬ͠]^8;Swט6ru׉׉ 7cassandra://qeuRVlaFqyfmAFWISzLsyfsQnvc6PsuIt_UtnI3djZEl`׉ 7cassandra://xPP2aUlfMKLZ8hfujr7ArwXLJQw4UAaCx2zT3R_BVR4h`s׉ 7cassandra://QStpg_0Wv6dWWzyGPxh1W98P-gCVkSZCKoPt7HbsjMk!`׉ 7cassandra://fSlkZ0jxDA1ccEhnhSFf11p3AB9Qvr02XP8vA9ypRws\͠]^8;Svט66ru׉׉ 7cassandra://z5mrMsdtzq10qIUPoXvQg600rJEzshK5CBWbajccYkQ`׉ 7cassandra://TniqMJj1IWWjm3vpV1WIXmaw7-5vUQpKXQ2Q_XoFjGw^'`s׉ 7cassandra://Tr3s6xczxs09zX0uJYzcR4W7fHAVLkQY_acKBU3MXaY`׉ 7cassandra://svaAR3qQzmceNtDcjtiJAS1uxLCpzVMNsmft7YfDUMYͬ͠]^8;Swט6ru׉׉ 7cassandra://qeuRVlaFqyfmAFWISzLsyfsQnvc6PsuIt_UtnI3djZEl`׉ 7cassandra://xPP2aUlfMKLZ8hfujr7ArwXLJQw4UAaCx2zT3R_BVR4h`s׉ 7cassandra://QStpg_0Wv6dWWzyGPxh1W98P-gCVkSZCKoPt7HbsjMk!`׉ 7cassandra://fSlkZ0jxDA1ccEhnhSFf11p3AB9Qvr02XP8vA9ypRws\͠]^8;Svט66ru׉׉ 7cassandra://z5mrMsdtzq10qIUPoXvQg600rJEzshK5CBWbajccYkQ`׉ 7cassandra://TniqMJj1IWWjm3vpV1WIXmaw7-5vUQpKXQ2Q_XoFjGw^'`s׉ 7cassandra://Tr3s6xczxs09zX0uJYzcR4W7fHAVLkQY_acKBU3MXaY`׉ 7cassandra://svaAR3qQzmceNtDcjtiJAS1uxLCpzVMNsmft7YfDUMYͬ͠]^8;Swנ^8;Sp̺9׉Hmailto:Elsie@vastgoedactueel.nlGׁ ׁ rנ^8;Sqw<̐9׉Hhttps://www.vastgoedactueel.nl/Gׁ ׁ rנ^8;Sr<̇9׉H.https://www.facebook.com/vastgoed.v.makelaars/Gׁ ׁ rנ^8;Sp̺9׉Hmailto:Elsie@vastgoedactueel.nlGׁ ׁ rנ^8;Sqw<̐9׉Hhttps://www.vastgoedactueel.nl/Gׁ ׁ rנ^8;Sr<̇9׉H.https://www.facebook.com/vastgoed.v.makelaars/Gׁ ׁ rנ^8;Sz̬ 9ׁHmailto:Elsie@vastgoedactueel.nlׁ ׁ Јנ^8;Sp̺9׉Hmailto:Elsie@vastgoedactueel.nlGׁ ׁ rנ^8;Sqw<̐9׉Hhttps://www.vastgoedactueel.nl/Gׁ ׁ rנ^8;Sr<̇9׉H.https://www.facebook.com/vastgoed.v.makelaars/Gׁ ׁ rנ^8;S{Au9ׁHhttp://VASTGOEDACTUEEL.NLׁ ׁ Ј׉E nkort EDITORIAL GEMIDDELDE HYPOTHEEKRENTE MET NHG OP 17 MAART 2020 C-woord foto: Sjoukje Kilian Op de dag dat ik dit schrijf, 24 maart, werden nieuwe maatregelen ingevoerd en aangescherpt voor het tegengaan van de verspreiding van het coronavirus. Tot 1 juni géén bijeenkomsten van welke aard dan ook. Tegelijk kwamen vandaag vanuit België en Duitsland voorzichtig optimistische geluiden omdat het aantal vastgestelde besmettingen daar voor het eerst is gedaald. Hoe het ervoor staat als dit magazine in de bus valt, is maar de vraag. Hopelijk is al te zien dat de getroffen maatregelen hun vruchten afwerpen. Ik ben gewend om veel thuis te werken. Voor de makelaar ligt dit heel anders. De opdracht om contact zo veel mogelijk te mijden is voor deze branche zeer ingrijpend. Gelukkig zien we vele slimme initiatieven, zoals virtuele bezichtigingen via WhatsApp en live streaming. De grote vraag is wat deze crisis voor gevolgen heeft voor de woningmarkt. Een dalend consumentenvertrouwen en het wegvallen van inkomsten beloven niet veel goeds. ‘Knalrode beurzen, zware recessie dreigt’, kopt de NOS. Anderzijds: er zijn nog steeds veel mensen op zoek naar een huis. En midden in de coronacrisis was er zelfs een recordaantal hypotheekaanvragen, deels beïnvloed door de tekenen van een stijgende rente. Gaat de woningmarkt ‘normaliseren’? ‘ Oog 󰈊󰈡󰉊󰇶en 󰉏󰈡󰈢󰈹 an󰇷󰈩󰈹󰇵 za󰈔󰈩󰈞, d󰈏e 󰈝󰉉 na󰈀󰈸 󰇶󰇵 ac󰈊󰉄󰈩r󰈇󰈹󰈢n󰇷 󰉐er󰇷󰉓󰈎j󰈝󰇵󰈞’ Intussen is het van belang om oog te houden voor andere zaken, die nu naar de achtergrond verdwijnen. Vandaar in deze nieuwbouwspecial aandacht voor het woningbouwbeleid, met Maxime Verhagen die oproept om de stikstofproblemen daadkrachtig aan te pakken. En we leggen de vraag op tafel waar, wat en voor wie er gebouwd moet worden. Ook tonen we mooie voorbeelden van modulaire woningen en een vernieuwende stadswijk in Utrecht. Makelaars die thuis zijn in nieuwbouw doen hun zegje. Volop inspiratie voor de (thuiswerkende) vastgoedprofessional! Elsie Schoorel Elsie@vastgoedactueel.nl 4 VASTGOED ACTUEEL | april 2020 VARIABEL 30 JAAR VAST 1,51% 1,87% Bron: Hypotheekshop FINANCIERING Banken beschermen kwetsbare hypotheekklanten Klanten met een hypotheek bij ABN Amro, Florius of Moneyou kunnen vragen om rente en aflossing voor drie maanden op te schorten. Ook de klanten van Munt Hypotheken hoeven tijdelijk geen rente en aflossing te betalen als ze in financiële problemen komen door de coronacrisis. De maatregelen van ABN Amro zijn gericht op zzp’ers, flexwerkers en andere klanten die mogelijk al snel te maken hebben met financiële consequenties. Munt bekijkt de situatie per individueel geval. In principe geldt de regeling voor drie maanden. “We willen een zo laagdrempelig mogelijke betalingsregeling treffen met klanten”, zegt directeur Ellen Hensbergen. “Klanten hoeven bijvoorbeeld niet aan te tonen dat de problemen komen door coronavirus. Het uitgangspunt is dat mensen hun huis k׉ 7cassandra://QStpg_0Wv6dWWzyGPxh1W98P-gCVkSZCKoPt7HbsjMk!`^8;S*׉E VOOR HET LAATSTE NIEUWS OVER DE MAKELAARDIJ: VASTGOEDACTUEEL.NL @VASTGOEDACTUEEL kort ECONOMIE CORONAVIRUS: IMPACT OP WONINGBOUW EN RENTE Het coronavirus raakt ook de makelaardij. De Open Huizen Dag eind maart werd afgelast, bezichtigingen en taxaties zijn lastiger. Onzeker is hoe groot de klappen zullen zijn voor de woningmarkt. De bouw kan gaan teruglopen door een tekort aan personeel. Medio maart kondigde een lichte stijging van de hypotheekrente zich aan. Ook kan de economische onzekerheid zorgen voor voorzichtigheid bij woningzoekenden. Bouwbedrijven zien buitenlandse bouwvakkers huiswaarts keren. Er worden echter nog geen projecten voor stilgelegd, zegt een woordvoerder van bouwbedrijf BAM. ,,Wij krijgen hier ook vragen over vertrekkend personeel uit het buitenland, maar bouwbedrijven kunnen dit vaak wel oplossen met ander personeel”, zegt Richard Massar, woordvoerder van Bouwend Nederland. Verzekeringsplatform Independer ziet dat consumenten die zich op de huizenmarkt begeven met vragen zitten over de effecten van het coronavirus. "We horen van enkele klanten dat de taxatie van hun huis is afgezegd’’, zegt Jochum Veerman van Independer tegen het AD. "Zonder die taxatie geen hypotheek en zonder hypotheek geen huis, dus de persoonlijke impact kan enorm zijn. Gelukkig is er contact om met helpende instanties een andere taxateur te vinden. Mocht het niet snel genoeg lukken, dan bemiddelen we bij uitstel van het hypotheekproces.” Volgens makelaar Dennis Onstenk van City Agency in Den Haag worden huizenverkopers soms onzeker. ,,We merken dat klanten hun huis niet meer willen verkopen omdat ze geen vreemden in huis willen. Die stellen de verkoop uit.’’ Daar tegenover staat volgens hem dat beleggers hun lege huizen nu sneller te koop aanbieden. ,,Omdat ze denken dat we nu op een piek zitten en dit het juiste moment is om te verkopen.’’ Makelaarsvereniging NVM heeft de leden een mail gestuurd. "We raden hen aan zoveel mogelijk de veiligheid in acht te nemen, maar raden ze nog niet aan om bezichtigingen af te zeggen’’, zegt Theo Scholte van de NVM. "Ze moeten het per keer bekijken." Het aantal hypotheekaanvragen steeg zelfs medio maart naar recordhoogte, sinds 2011. Van de circa 15.000 aanvragen was meer dan de helft (plus 52%) toe te schrijven aan het aantal oversluitingen, meldde De Hypotheekshop. Dit had te maken met de berichten over de verhoging van de hypotheekrente. 5 ׉ 7cassandra://Tr3s6xczxs09zX0uJYzcR4W7fHAVLkQY_acKBU3MXaY`^8;S+^8;S*krבCט6ru׉׉ 7cassandra://xYfvP99RjXGASLSIXhKNPJyw6rzVq5UUENlqgmdH9PQ`׉ 7cassandra://2AfKeg6n6PZLk1EkHPb4SayuH6g_hsy0zF5PlMZj6Qcu=`s׉ 7cassandra://SdtsiF71zM7e-EfGnwHHvP8xo5z0uWBaLZXMLh60ry0"x`׉ 7cassandra://tYAKnzVTvztWVRdwdSBdkXkhx2lvh8fbZ7gHGZvHWdw;@.͠]^8;S|ט66ru׉׉ 7cassandra://NweBzPEF6HuSdi-CfB3n5sibXelgksa8j-n3oAl08zY8`׉ 7cassandra://wlWwVq7lkh2DE7XJUGZID8FUBE2WQLK2INgy1bmyJTYj`s׉ 7cassandra://ijqQm4DnzzlBLOMrZ9wzxFYTPY2kUUW2TCV_HpfT6Ek `׉ 7cassandra://D_WYXIVh-cevoXhaIOTyaVAGlzgISCt4Zh822cukEhwvf͠]^8;S}ט6ru׉׉ 7cassandra://xYfvP99RjXGASLSIXhKNPJyw6rzVq5UUENlqgmdH9PQ`׉ 7cassandra://2AfKeg6n6PZLk1EkHPb4SayuH6g_hsy0zF5PlMZj6Qcu=`s׉ 7cassandra://SdtsiF71zM7e-EfGnwHHvP8xo5z0uWBaLZXMLh60ry0"x`׉ 7cassandra://tYAKnzVTvztWVRdwdSBdkXkhx2lvh8fbZ7gHGZvHWdw;@.͠]^8;S|ט66ru׉׉ 7cassandra://NweBzPEF6HuSdi-CfB3n5sibXelgksa8j-n3oAl08zY8`׉ 7cassandra://wlWwVq7lkh2DE7XJUGZID8FUBE2WQLK2INgy1bmyJTYj`s׉ 7cassandra://ijqQm4DnzzlBLOMrZ9wzxFYTPY2kUUW2TCV_HpfT6Ek `׉ 7cassandra://D_WYXIVh-cevoXhaIOTyaVAGlzgISCt4Zh822cukEhwvf͠]^8;S}ט6ru׉׉ 7cassandra://xYfvP99RjXGASLSIXhKNPJyw6rzVq5UUENlqgmdH9PQ`׉ 7cassandra://2AfKeg6n6PZLk1EkHPb4SayuH6g_hsy0zF5PlMZj6Qcu=`s׉ 7cassandra://SdtsiF71zM7e-EfGnwHHvP8xo5z0uWBaLZXMLh60ry0"x`׉ 7cassandra://tYAKnzVTvztWVRdwdSBdkXkhx2lvh8fbZ7gHGZvHWdw;@.͠]^8;S|ט66ru׉׉ 7cassandra://NweBzPEF6HuSdi-CfB3n5sibXelgksa8j-n3oAl08zY8`׉ 7cassandra://wlWwVq7lkh2DE7XJUGZID8FUBE2WQLK2INgy1bmyJTYj`s׉ 7cassandra://ijqQm4DnzzlBLOMrZ9wzxFYTPY2kUUW2TCV_HpfT6Ek `׉ 7cassandra://D_WYXIVh-cevoXhaIOTyaVAGlzgISCt4Zh822cukEhwvf͠]^8;S}נ^8;SyLp9׉H#https://twitter.com/vastgoedactueelGׁ ׁ rנ^8;SyLp9׉H#https://twitter.com/vastgoedactueelGׁ ׁ rנ^8;SfO9ׁHhttp://Ikbenfrits.nlׁ ׁ Јנ^8;SyLp9׉H#https://twitter.com/vastgoedactueelGׁ ׁ r׉EGCIJFERS Prijsindex in februari 2020 op hoogste niveau ooit Bestaande koopwoningen waren in februari 6,6 procent duurder dan in februari 2019. Deze prijsstijging is wat hoger dan in de voorgaande maand. Dit blijkt uit onderzoek naar de prijsontwikkeling van bestaande particuliere koopwoningen in Nederland van het CBS en het Kadaster. In mei 2018 was de prijsindex bestaande koopwoningen voor het eerst hoger dan het recordniveau in augustus 2008. In februari 2020 bereikte de index het hoogste niveau ooit. Vergeleken met het dal in juni 2013 lagen de prijzen in februari 44,5 procent hoger. Het Kadaster maakte bekend dat het in februari 15 427 verkochte woningen registreerde. Dat is bijna evenveel als een jaar eerder. In de eerste twee maanden van dit jaar zijn 32 952 woningen verkocht, bijna 8 procent meer dan in dezelfde periode van 2019. STARTERS Eerste groep studenten met studieschuld gaat de woningmarkt op De eerste groep studenten die onder het leenstelsel vallen betreedt de komende tijd de woningmarkt. Door de afschaffing van de basisbeurs in 2015 valt de maximale hypotheek voor starters vaak lager uit. Zelf kunnen starters met een studieschuld niet veel meer doen dan goed kijken welke bank het soepelst omgaat met hun studieschuld. Verder moeten ze hopen dat een lobby voor meer maatwerk, die onder meer de Vereniging Eigen Huis (VEH) voert, effect heeft. De maximale hypotheek wordt beïnvloed door de hoogte van de studieschuld. Een oud-student moet aflossing en rente betalen en kan daardoor minder uitgeven aan woonlasten. Dit trekt de maximale leensom omlaag. Onder meer hierdoor wordt het voor starters op de woningmarkt steeds moeilijker, zegt Wike Wilbrink, beleidsadviseur woningmarkt bij de VEH. “In het nieuwe leenstelsel zijn de schulden veel hoger dan in het oude stelsel. In de leennormen wordt geprobeerd daar rekening mee te houden, maar als de schuld vele malen hoger is, heb je daar niet zoveel aan.” Dit probleem wordt nu actueel, voegt ze eraan toe. “Het studieschuldeffect komt bovenop de problemen die jonge starters nu al hebben met het vinden van een betaalbaar huis waarvoor eigen geld onmisbaar is.” Wat kunnen starters met een studieschuld zelf doen om toch een zo hoog mogelijke hypotheek te krijgen? Thomas de Leeuw, oprichter van hypotheekadviseur Ikbenfrits.nl, raadt aan om bij de keuze voor een bank mee te nemen hoe die hiermee omgaat. “Wij kijken per klant waar die het beste past. Er zijn best veel mensen die elke euro hypotheek nodig hebben. Dan gaan we naar de bank die hier wat soepeler in is.” Banken hanteren drie richtlijnen. “De eerste lijn is de striktste. Die banken tellen de volledige oorspronkelijke studieschuld mee in de hypotheekberekening. Dan heb je banken die rekenen met de oorspronkelijke schuld min een aflossing, als je nu een aflossing doet. Tenslotte zijn er banken die rekenen met die aflossing en alle andere aflossingen die al zijn gedaan. Die lijn is het gunstigst”, aldus De Leeuw. 6 VASTGOED ACTUEEL | april 2020 BELEID Utrecht voert ook zelfbewoningsplicht in De gemeente Utrecht verplicht kopers van nieuwbouwwoningen tot € 307.400 op gemeentegrond om zelf in hun huis te wonen. De zelfbewoningsplicht is op vrijdag 13 maart ingegaan. Daarnaast voerde de gemeente een anti-speculatiebeding in. Met beide maatregelen wil de gemeente beleggers en speculanten van de woningmarkt weren. De gemeente verwacht de regelingen ook te kunnen opnemen in afspraken met ontwikkelaars wanneer de gemeente geen grondeigenaar is. Voor koopwoningen die gebouwd worden in de stadswijk Merwede zijn de zelfbewoningsplicht en het anti-speculatiebeding in de voorlopige afspraken opgenomen. Ook in het project Leeuwesteyn in Leidsche Rijn is een zelfbewoningsplicht toegepast. Het vinden van een betaalbare koopwoning in Utrecht is al langer lastig. “Wij willen bereiken dat de woningen ten goede komen voor wie ze bedoeld zijn. In dit geval zijn dat starters en mensen met een middeninkomen”, aldus wethouder Kees Diepeveen. In januari voerde Amsterdam al een zelfbewoningsplicht in. In Rotterdam wil de PvdA zelfbewoningsplicht van vijf jaar voor alle koophuizen invoeren. ׉ 7cassandra://SdtsiF71zM7e-EfGnwHHvP8xo5z0uWBaLZXMLh60ry0"x`^8;S,׉Eekort DIGITAAL Virtuele bezichtigingen Omdat afstand van elkaar houden geboden is vanwege het cornonavirus, doen makelaars hun best om vitruele vormen van bezichtigingen mogelijk te maken. Makelaars komen met creatieve oplossingen als het gaat om het bezichtigen van woningen. Maarten Makelaardij uit Rotterdam biedt woningbezichtiging via WhatsApp aan. De makelaardij houdt het nieuws omtrent het coronavirus in Nederland goed in de gaten. “We hebben ons voorbereid als het aantal fysieke bezichtigingen drastisch gaat dalen als gevolg van het besmettingsrisico”, zegt Herjan Rook desgevraagd. “We merken overigens nog geen daling. Rotterdam gaat er vrij nuchter mee om, maar als het RIVM echt een contactverbod afkondigt, dan staat onze WhatsApp-dienst in elk geval standby.” Het werkt als volgt: de makelaar maakt videobeelden van de woning en directe omgeving en verstuurt deze video via WhatsApp naar de geïnteresseerden voor een bezichtiging. Daarnaast is het mogelijk om via WhatsApp een individuele afspraak te maken met de makelaar ter plekke. Puur Makelaars gaat vanwege het coronavirus bezichtigingen live streamen via sociale media. Frederik van Till, partner bij Puur Makelaars: “Door de oververhitte woningmarkt krijgen we voor onze woningen enorm veel bezichtigingsaanvragen. Daarnaast groeit de behoefte om contacten te verminderen in verband met de corona-uitbraak.” Hoe ziet een live bezichtiging er uit? Van Till: “Via sociale netwerken als Facebook, YouTube, Instagram en LinkedIn, kunnen wij live video uitzenden. Ruim van tevoren kondigen wij aan dat er een live bezichtiging gaat plaatsvinden van een woning. Als dit op Facebook is, ga je op het aangekondigde tijdstip naar de betreffende Facebook-pagina. Hier krijg je automatisch een melding als de live video is gestart. De makelaar loopt vervolgens met een camera door de woning en laat alles zien. Na de uitzending plaatsen we de video op de timeline, zodat deze beschikbaar blijft." ERA-makelaars lanceerde de virtuele Open Huizenroute. Van 23 tot 28 maart waren op de website van de makelaardij alle huizen met een video of een virtuele tour achter elkaar te bekijken. 'Onbeperkt huizenvideo's 'bingewatchen' zonder uw huis te hoeven verlaten,' aldus ERA. VASTGOED TWEETS @FransHuijbregts Als zelfstandig makelaar (Stones BV) is het een roerige tijd. Het is telkens weer een balans vinden tussen “gehoor geven aan de oproep om binnen te blijven” en “vechten voor je omzet en voortbestaan”. @hypodomus-ehv De woning verkopen gaan bij ons gelukkig nog door. Wel de juiste maatregelen nemen. Trots op onze fl exibele medewerkers! @Rijnpoort Wij hebben de bewoners van een appartementencomplex in Poeldijk blij gemaakt met een mooie bos santini's van Richard van Schie. Op deze manier willen wij de sierteelt een hart onder de riem steken. #buyfl owersnottoiletpaper #fl owerpower @RikHendriks Virtueel bezichtigen? Geen probleem! Kijk maar eens op onze Instagram! @JanLatten Oproep ‘Armoedecoalitie’: Zet mensen niet uit huis tijdens coronacrisis. @Viisi Ben jij ZZP'er met een lopende hypotheek? Maak je je zorgen over het uitblijven van inkomsten? Misschien is het interessant je hypotheek over te sluiten om je maandlasten te verlagen. @OrlaMcDonald Het #gasloos maken van woningen mag niet leiden tot hogere maandelijkse lasten. Die harde toezegging eist @eigenhuis vd overheid. Het uitgangspunt van woonlastenneutraliteit is langzaam aan het verwateren. @HetkanWel Het zogenaamde microappartement, een #woning tussen de 15 en 40 m2 groot, is voor jong en oud vaak de enige oplossing om betaalbaar in de #stad te #wonen. Wonen in een #hofje Volg Vastgoed via @vastgoedactueel 7 ׉ 7cassandra://ijqQm4DnzzlBLOMrZ9wzxFYTPY2kUUW2TCV_HpfT6Ek `^8;S-^8;S,krבCט6ru׉׉ 7cassandra://zFbMCSXMTDQn0ceF2KW0yqE_Khk54kq86hkm0cqGUl8ǩ`׉ 7cassandra://Q-Ui_ex0ARPeKHhrtxWD_KvwB9x2EBlV7YbFNVkwNNo|`s׉ 7cassandra://cJljHiVOj04M_o1bWNpXg3rmM5t7Ib4NFBu8IZbnfOU$`׉ 7cassandra://jsKqCycLt9OUv8MI7Fb0GY84Dv3QTWeyuloN7AJDrmE ͠]^8;Sט66ru׉׉ 7cassandra://gwca_4hizunD5iWNKG23OchlOKgb4cg_J3bK93QyGHs`׉ 7cassandra://-7kOEAzWapgb8RJvu_LYYA6Y1uBFAAt6pgnW3t6oZFQ`s׉ 7cassandra://5Rgt5FKdMZape1-YWPKCJ7wC9g0BwJRXKkYfLOUneHo#`׉ 7cassandra://FjgA3m80iu0nCcBFd1u4sL00UHHiT11RvFFVEVwrysg̈́6͠]^9;Sט6ru׉׉ 7cassandra://zFbMCSXMTDQn0ceF2KW0yqE_Khk54kq86hkm0cqGUl8ǩ`׉ 7cassandra://Q-Ui_ex0ARPeKHhrtxWD_KvwB9x2EBlV7YbFNVkwNNo|`s׉ 7cassandra://cJljHiVOj04M_o1bWNpXg3rmM5t7Ib4NFBu8IZbnfOU$`׉ 7cassandra://jsKqCycLt9OUv8MI7Fb0GY84Dv3QTWeyuloN7AJDrmE ͠]^8;Sט66ru׉׉ 7cassandra://gwca_4hizunD5iWNKG23OchlOKgb4cg_J3bK93QyGHs`׉ 7cassandra://-7kOEAzWapgb8RJvu_LYYA6Y1uBFAAt6pgnW3t6oZFQ`s׉ 7cassandra://5Rgt5FKdMZape1-YWPKCJ7wC9g0BwJRXKkYfLOUneHo#`׉ 7cassandra://FjgA3m80iu0nCcBFd1u4sL00UHHiT11RvFFVEVwrysg̈́6͠]^9;Sט6ru׉׉ 7cassandra://zFbMCSXMTDQn0ceF2KW0yqE_Khk54kq86hkm0cqGUl8ǩ`׉ 7cassandra://Q-Ui_ex0ARPeKHhrtxWD_KvwB9x2EBlV7YbFNVkwNNo|`s׉ 7cassandra://cJljHiVOj04M_o1bWNpXg3rmM5t7Ib4NFBu8IZbnfOU$`׉ 7cassandra://jsKqCycLt9OUv8MI7Fb0GY84Dv3QTWeyuloN7AJDrmE ͠]^8;Sט66ru׉׉ 7cassandra://gwca_4hizunD5iWNKG23OchlOKgb4cg_J3bK93QyGHs`׉ 7cassandra://-7kOEAzWapgb8RJvu_LYYA6Y1uBFAAt6pgnW3t6oZFQ`s׉ 7cassandra://5Rgt5FKdMZape1-YWPKCJ7wC9g0BwJRXKkYfLOUneHo#`׉ 7cassandra://FjgA3m80iu0nCcBFd1u4sL00UHHiT11RvFFVEVwrysg̈́6͠]^9;Sנ^9;SA/,9ׁHhttp://Joop.nlׁ ׁ Ј׉ECIJFERS VERDUURZAMING Woningtekort komende drie jaar nog nijpender Het woningtekort wordt de komende drie jaar nog nijpender. Volgens nieuwe cijfers van het Economisch Instituut Bouw (EIB) zullen tot en met 2023 netto 230.000 woningen aan de voorraad worden toegevoegd, terwijl het aantal huishoudens met bijna 335.000 toeneemt. Daarmee neemt de spanning op de woningmarkt de komende jaren dus toe. Volgens het EIB voorkomen de stikstofmaatregelen van het kabinet niet dat de nieuwbouw van woningen verder stokt. Dit concludeert het instituut in de onlangs verschenen studie ‘Woningbouw 2020-2023, vooruitzichten op basis van maatregelen rond stikstof’. Uit het onderzoek blijkt dat de doelstelling van het Rijk om ieder jaar ten minste 75.000 woningen aan de woningvoorraad toe te voegen de komende drie jaar niet wordt gehaald. In totaal zal de woningvoorraad tussen 2020 en 2023 met gemiddeld 57.000 per jaar toenemen. Dat aantal blijft dus ver achter bij de doelstelling van het kabinet. Dat heeft mede te maken met de terugval in het aantal afgegeven vergunningen. In 2019 viel de vergunningverlening terug van 70.000 naar 57.000 woningen. Ook dit jaar valt de vergunningverlening naar verwachting niet signifcant hoger uit. Pas in 2021 trekt de vergunningverlening weer sterk aan tot 77.000 woningen en zal verder toenemen tot 80.000 in 2022 en 2023. De vertraagde afgifte van vergunningen werkt door in de oplevering van woningen. Drie maatregelen van het kabinet geven lucht voor (voornamelijk) de woningbouw. Daarbij gaat het om de verlaging van de maximumsnelheid op snelwegen tot 100 km/u, een andere samenstelling van veevoer en een vrijwillige saneringsregeling voor varkenshouderijen. Volgens het EIB zal het enige tijd duren voordat de maatregelen effect sorteren. Hierdoor zal de vergunningverlening dit jaar nog maar weinig profiteren van de maatregelen. Volgens het EIB-rapport is het stikstofprobleem voor de vergunningverlening in de periode 2021-2023 gaandeweg geen wezenlijk obstakel meer. 8 VASTGOED ACTUEEL | april 2020 Vier op de tien woningen kunnen niet van het gas af Netbeheerders zijn niet van plan om hun gasleidingen op te geven. “Zonder gas krijgen we de helft van de huizen op koude dagen niet warm. We hebben groen gas en waterstof nodig. We gaan weliswaar van het aardgas af, maar we kúnnen niet zonder”, stelt Han Slootweg, directeur netstrategie bij netbeheerder Enexis Groep en hoogleraar Smart Grids aan de TU Eindhoven. Vooral in oudere woningen van voor 1980 is het nagenoeg onmogelijk om zonder cv-installatie een behaaglijk klimaat te scheppen, geïsoleerd en de elektriciteitsnetten zijn er zwaarder uitgevoerd dan in oudere wijken. In dichtbebouwde stedelijke omgeving is een warmtenet een goede oplossing. Slootweg: "Maar 40 tot 50 procent van de woningen is wat ouder en ligt wat verder uit elkaar. Wij zijn ervan overtuigd dat een gasnet daar ook in de toekomst nodig blijft. Die woningen moeten goed geïsoleerd worden en een deel moet verwarmd worden met een warmtepomp en stroom uit zonnepanelen. Maar gas zal een aantal dagen per jaar echt nodig zijn.’’ ‘ Wij 󰉛󰈎󰈒n 󰇵󰈸󰉐an 󰈡󰉏󰇵󰈹tu󰈎󰈇󰇶 d󰇽󰉃 e󰈩󰈞 ga󰈻󰈞󰈩t 󰈢o󰈔 󰈎󰈞 d󰇵 󰉃o󰈩󰈕󰈢m󰈻󰉄 no󰇷󰈎󰈈 b󰈗󰈏󰈒󰈃’ berekende de hoogleraar. “Of je moet een huis uit de jaren 30 geheel inpakken met een 15 centimeter dikke isolatielaag. En dan nog zijn er koude dagen dat het niet lukt.’’ Slootweg noemt het motto dat iedereen van het gas af moet, ongenuanceerd. “Als je met elektriciteit wil verwarmen, krijg je minder energie het huis in dan met gas. Via een gasleiding komt meer energie het huis in”, zei Slootweg in het NOS Radio 1 Journaal. Huizen van voor 1980 zijn te slecht geïsoleerd om met een warmtepomp op temperatuur te krijgen, daar is stadsverwarming of gas voor nodig. Nieuwere huizen – vanaf 2000 – zijn prima elektrisch te verwarmen, die zijn goed De directeur van Enexis Groep pleit niet voor het behoud van aardgas maar wil dat de bestaande aardgasleidingen in de toekomst gebruikt worden voor duurzame energie: groen gas (van biologische herkomst) en waterstof. Slootweg wijst erop dat het 125.300 kilometer lange netwerk van gaspijpen in de bodem kwalitatief heel goed is en grotendeels al geschikt is voor waterstof. In Lochem werkt Liander aan een proef waarbij waterstof door de gasleidingen gaat naar een aantal monumentale huizen waar een warmtepomp ׉ 7cassandra://cJljHiVOj04M_o1bWNpXg3rmM5t7Ib4NFBu8IZbnfOU$`^8;S.׉Eckort BELEID Zesde Woondeal: Arnhem-Nijmegen Tot 2025 moeten er in de regio Arnhem-Nijmegen 20.000 woningen bij komen. Op de lange termijn zelfs 50.000 tot 60.000. Dat spreken het Rijk, de provincie Gelderland en achttien gemeenten af in de Woondeal Arnhem-Nijmegen, die door minister Stientje van Veldhoven (Milieu en Wonen) is ondertekend. De afgelopen jaren is de regio als geheel snel gegroeid en de steden Arnhem en Nijmegen in het bijzonder. Prognoses tot 2030 en 2040 laten zien dat deze groei doorzet en dat de woningtekorten oplopen. Nijmegen is de stad met het op drie na grootste woningtekort. Ook zijn de complexe leefbaarheidsopgaven, de strategische ligging en de groene ambities van de regio mede aanleiding geweest voor het sluiten van de Woondeal Arnhem-Nijmegen. De deal moet ervoor zorgen dat er sneller en meer betaalbare huur- en koopwoningen worden bijgebouwd. Het versterken van het groene profiel en ook het bereikbaar houden van de regio zijn daarbij belangrijke uitgangspunten. Daarnaast wordt ingezet op het verbeteren van de leefbaarheid en veiligheid. De Woondeal Arnhem-Nijmegen is de zesde Woondeal die de minister tekent met een regio waar een forse woningbouwopgave ligt. Ook Groningen, Amsterdam, Utrecht, de Zuidelijke Randstad en Eindhoven kregen een Woondeal. Het doel van de Woondeal is het bundelen van krachten van verschillende overheidslagen en daarmee structureel verbeteren van de woningbouwproductie, het functioneren van de woningmarkt en de leefbaarheid in deze groene en inclusieve regio. BELEID Tweede Kamer wil minister van Volkshuisvesting terug Om het woningtekort aan te pakken, moet het volgende kabinet weer een minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (Vrom) krijgen. De Tweede Kamer heeft een motie daartoe van PvdA en CDA aangenomen. De hersteloperatie moet het Rijk meer greep geven op de woningbouwprojecten. Het ministerie van Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening werd in 2010 geschrapt. Wonen werd daarna een departement binnen Binnenlandse Zaken. Dat werd vervolgens opgeheven door minister Blok (VVD), die destijds concludeerde dat de woningmarkt wel af was. ONDERZOEK Tuinoppervlak wordt steeds kleiner Het woonoppervlak per rijtjeshuisbewoner is groter dan ooit, maar er blijft van het tuinoppervlak sinds de jaren ’50 van de vorige eeuw juist steeds minder over. Dit blijkt uit het nieuwste woningmarktonderzoek van vastgoedadviseur Colliers International. Gemiddeld is er per woning nog maar 87 m² voor de voor- en achtertuin samen. Deze trend zet de komende jaren door. Woongenot wint het daarmee van de tuin, stellen de onderzoekers. In 1900 moesten nog gemiddeld 4,5 bewoners een rijtjeswoning van 100 m² met elkaar delen. Nu wonen in een huis van gemiddeld 128 m² nog iets meer dan twee mensen. De ruimte per persoon is sinds het begin van de 20ste eeuw dus bijna verdrievoudigd. “Door de jaren heen zijn we groter gaan bouwen voor steeds kleinere huishoudens”, vertelt Frank Verwoerd, hoofd onderzoek van Colliers. “Daarnaast willen bewoners meer ruimte voor andere zaken, zoals een inloopkast, game room of mancave.” In de jaren ‘50 waren de tuinen van rijtjeswoningen vaak twee keer zo groot als het woonoppervlak. Sindsdien is de omvang ervan fors afgenomen. De gemiddelde voortuin was halverwege de vorige eeuw nog 20 m², de achtertuin 115 . Nu is daar nog maar 7 en 80 m² van over. "Niet alleen schaarse en dure grond speelt hier een belangrijke rol in, ook de populariteit van de uitbouw draagt bij aan de krimpende tuin. In de optielijstjes bij nieuwbouwwoningen kiezen kopers massaal voor de maximale grootte. Daarmee worden de tuinen gereduceerd tot het formaat van een postzegel’’, zegt Verwoerd. De indieners van de motie voor de terugkeer van het ministerie van Vrom, Henk Nijboer (PvdA) en Erik Ronnes (CDA) willen niet langer dat volkshuisvesting ‘erbij wordt gedaan’ door een ander ministerie. De minister van Volkshuisvesting moet de ‘grote volkshuisvestelijke opgave’ die voor ons ligt, aanpakken. Uit de koker van Vrom kwamen volgens De Volkskrant eerder de plannen voor groeikernen als Zoetermeer en Almere, stadsvernieuwingsprojecten in de grote steden en de aanwijzing van Vinexlocaties. In de Kamer bestaat toenemende onvrede over de trage vorderingen in de woningbouw, ook al zijn die deels toe ‘ Het 󰇼󰈩󰈘󰇵id 󰇼󰈘󰈎j󰈃 󰈚󰇽a󰈹 󰉉󰈏t. Het 󰈎󰈻 󰉄󰈏j󰇷 o󰈛 d󰈀󰇽󰈸 󰈞u s󰉃a󰈦p󰈩󰈝 󰈏󰈞 te 󰉛󰈩󰉅󰇵󰈞’ te schrijven aan de problemen met stikstof en Pfas, plus een tekort aan bouwpersoneel. Onlangs opperden D66 en CDA een plan om Almere Pampus aan te wijzen als zo’n grote bouwlocatie, in combinatie met een metroverbinding met Amsterdam. De Woonbond is blij met de aangenomen motie. In een opiniestuk op Joop.nl riep directeur Paulus Jansen onlangs ook al op tot de terugkeer van een minister van Volkshuisvesting. Dit past ook in het pleidooi van de Woonbond om te kiezen voor volkshuisvesting in plaats van woningmarkt, dat wordt gesteund door tal van andere maatschappelijke organisaties. Tegelijkertijd moet het kabinet ook deze regeerperiode kijken welke stappen ze nog kunnen nemen. Jansen: “Zo praten we met de minister van Binnenlandse Zaken al ruim twee jaar over het aan banden leggen van woekerprijzen i׉ 7cassandra://5Rgt5FKdMZape1-YWPKCJ7wC9g0BwJRXKkYfLOUneHo#`^8;S/^8;S.krבCט6ru׉׉ 7cassandra://hGqVKiNDITYGBTHipYe5ymjn7Dvz4VwC8N8K2ZJvD_g`׉ 7cassandra://Gl9A_28NZTXHcdH2u-0PZbXnkD2gG9vUnhH7tlXLEuA͆`s׉ 7cassandra://2Xd66Xzn95aku1BHMJpm5TLPnv8KJQS7Ws479XbBqfQ'`׉ 7cassandra://uyt8n7fciMQ9kcJqK18-sXNbPUSe8H-XvIE6slq_mkY4͠]^9;Sט66ru׉׉ 7cassandra://D_N3qMe8zIof-23L5ftBUWtD_MV2ws0MpazFiO96O2MLY`׉ 7cassandra://6JNF8C6mtn9oL9pWHAA12fjxLgkI3Lu6mBcsq05nGBI_E`s׉ 7cassandra://l0dOGgMhDS1dqr0YSwKB-aQunOB94vOXylCzDkomdqY `׉ 7cassandra://-95SIFdfMTMTRMngJV0VMOyU3yj0TgdVRZ4zXs9uVn8(͠]^9;Sט6ru׉׉ 7cassandra://hGqVKiNDITYGBTHipYe5ymjn7Dvz4VwC8N8K2ZJvD_g`׉ 7cassandra://Gl9A_28NZTXHcdH2u-0PZbXnkD2gG9vUnhH7tlXLEuA͆`s׉ 7cassandra://2Xd66Xzn95aku1BHMJpm5TLPnv8KJQS7Ws479XbBqfQ'`׉ 7cassandra://uyt8n7fciMQ9kcJqK18-sXNbPUSe8H-XvIE6slq_mkY4͠]^9;Sט66ru׉׉ 7cassandra://D_N3qMe8zIof-23L5ftBUWtD_MV2ws0MpazFiO96O2MLY`׉ 7cassandra://6JNF8C6mtn9oL9pWHAA12fjxLgkI3Lu6mBcsq05nGBI_E`s׉ 7cassandra://l0dOGgMhDS1dqr0YSwKB-aQunOB94vOXylCzDkomdqY `׉ 7cassandra://-95SIFdfMTMTRMngJV0VMOyU3yj0TgdVRZ4zXs9uVn8(͠]^9;Sט6ru׉׉ 7cassandra://hGqVKiNDITYGBTHipYe5ymjn7Dvz4VwC8N8K2ZJvD_g`׉ 7cassandra://Gl9A_28NZTXHcdH2u-0PZbXnkD2gG9vUnhH7tlXLEuA͆`s׉ 7cassandra://2Xd66Xzn95aku1BHMJpm5TLPnv8KJQS7Ws479XbBqfQ'`׉ 7cassandra://uyt8n7fciMQ9kcJqK18-sXNbPUSe8H-XvIE6slq_mkY4͠]^9;Sט66ru׉׉ 7cassandra://D_N3qMe8zIof-23L5ftBUWtD_MV2ws0MpazFiO96O2MLY`׉ 7cassandra://6JNF8C6mtn9oL9pWHAA12fjxLgkI3Lu6mBcsq05nGBI_E`s׉ 7cassandra://l0dOGgMhDS1dqr0YSwKB-aQunOB94vOXylCzDkomdqY `׉ 7cassandra://-95SIFdfMTMTRMngJV0VMOyU3yj0TgdVRZ4zXs9uVn8(͠]^9;Sנ^9;S[S9׉H2http://www.spryg.com/nl/events/den-haag-vastgoed10Gׁ ׁ rנ^9;SNS!9׉H0http://www.spryg.com/nl/events/den-haag-vastgoedGׁ ׁ rנ^9;SL#-9׉H2http://www.spryg.com/nl/events/den-haag-vastgoed10Gׁ ׁ rנ^9;S{es9׉Hhttp://www.provada.nlGׁ ׁ rנ^9;SW<̪*9׉H"https://www.woningmarktcijfers.nl/Gׁ ׁ rנ^9;S[S9׉H2http://www.spryg.com/nl/events/den-haag-vastgoed10Gׁ ׁ rנ^9;SNS!9׉H0http://www.spryg.com/nl/events/den-haag-vastgoedGׁ ׁ rנ^9;SL#-9׉H2http://www.spryg.com/nl/events/den-haag-vastgoed10Gׁ ׁ rנ^9;S{es9׉Hhttp://www.provada.nlGׁ ׁ rנ^9;SW<̪*9׉H"https://www.woningmarktcijfers.nl/Gׁ ׁ rנ^9;S{fe9ׁHhttp://www.provada.nlׁ ׁ Јנ^9;S[S9ׁH"http://www.spryg.com/nl/events/denׁ ׁ Јנ^9;S[S9׉H2http://www.spryg.com/nl/events/den-haag-vastgoed10Gׁ ׁ rנ^9;SNS!9׉H0http://www.spryg.com/nl/events/den-haag-vastgoedGׁ ׁ rנ^9;SL#-9׉H2http://www.spryg.com/nl/events/den-haag-vastgoed10Gׁ ׁ rנ^9;S{es9׉Hhttp://www.provada.nlGׁ ׁ rנ^9;SW<̪*9׉H"https://www.woningmarktcijfers.nl/Gׁ ׁ rנ^9;S\T̔ 9ׁHhttp://Woningmarktcijfers.nlׁ ׁ Ј׉ElAGENDA ONDERZOEK CPB: huizenprijzen 23 jaar achter elkaar gestegen 17 september DEN HAAG VASTGOED PATHÉ, DEN HAAG In een middag presenteren gemeente en marktpartijen actuele marktontwikkelingen en plannen in Den Haag. U hoort topsprekers over onder meer de revitalisatie van Plaspoelpolder en de transformatie van Den Haag Zuidwest. Tijdens dit event kunt u netwerken met ruim 120 vastgoedbeslissers uit de Haagse regio, zoals beleggers, ontwikkelaars, financiers, gemeentelijke projectmanagers, beheerders, aannemers, makelaars en adviseurs. www.spryg.com/nl/events/den-haagvastgoed 3-5 november PROVADA RAI AMSTERDAM De overheid en de markt moeten intensiever óf anders gaan samenwerken. Of het nu gaat om de stikstofproblematiek en de gevolgen daarvan voor de woningbouw; om de energietransitie en de betaalbaarheid daarvan; of om de strijd tegen de eenzaamheid of juist die om ‘de ruimte’, en niet te vergeten de grote mobiliteitsvraagstukken. Alleen met de juiste verbindingen kunnen we werken aan de grote opdracht van onze sector: een betere en duurzaam bebouwde omgeving. TOGETHER WE CAN! www.provada.nl In de afgelopen vijftig jaar gedroeg de Nederlandse woningmarkt voor koopwoningen zich in vergelijking met andere landen bijzonder. Dit staat in de publicatie ‘Beweging op de woningmarkt: prijzen en volumes’, waarin het Centraal Planbureau (CPB) de ontwikkelingen op de lange termijn van koopwoningen beschrijft. Zo stegen volgens het CPB de huizenprijzen 23 jaar lang aan een stuk. Daarnaast waren er twee korte fasen met neergaande prijzen. Omringende landen ervoeren vaker neergang en herstel van de woningprijzen. Over de hele periode was de stijging van huizenprijzen in Nederland veel groter dan van andere goederen en diensten in de economie. VERDUURZAMING NHG helpt hypotheekadviseurs bij verduurzaming De Nationale Hypotheek Garantie (NHG) heeft de factsheet Verduurzaming en de rekenhulp uitgebreid. Op de online factsheet Verduurzaming heeft NHG alle bestaande initiatieven en mogelijkheden gebundeld. De rekenhulp die vorig jaar werd geïntroduceerd, is nu uitgebreid voor klanten die een nieuwbouwwoning kopen of hun hypotheek willen verhogen. Met de tool kunnen adviseurs eenvoudig berekenen hoeveel klanten extra mogen lenen voor verduurzaming. Vier op de tien woningen die met NHG worden gekocht, hebben een energielabel D of slechter. Slechts 12 procent van de NHG-huizen valt in de zuinigste categorie A. Volgens NHG-bestuurder Carla Muters hebben hypotheekadviseurs de taak om duidelijkheid te creëren voor hun klanten. “Het is belangrijk dat zowel de adviseur als consument eenvoudig, duidelijk en snel inzicht krijgt in de mogelijkheden.” 10 VASTGOED ACTUEEL | april 2020 Om de Nederlandse woningmarkt voor koopwoningen beter te laten werken zijn volgens het CPB structurele maatregelen zoals het aanpakken van verstoringen, veelal effectiever dan ad-hocmaatregelen. Het CPB: “Het meest effectief lijken maatregelen die de structurele werking van de woningmarkt verbeteren, zoals de afbouw van regels die de koop van woningen bevoordeelt ten opzichte van vrije huur. Een andere mogelijkheid is om maatregelen te nemen die het aanbod van nieuwbouwwoningen beter laat aansluiten bij de vraag naar die woningen. Vergeleken met het buitenland blijft de nieuwbouw van woningen als reactie op prijsstijgingen namelijk achter.” Een andere mogelijkheid is om beleidsmaatregelen te nemen die de prijselasticiteit van het Nederlandse aanbod vergroten. “Vergeleken met het buitenland is de reactie van het aanbod op prijsstijgingen op de Nederlandse markt gering. Factoren die daaraan lijken bij te dragen zijn het restrictieve grondbeleid en de lange procedures. Of het wenselijk is om de prijselasticiteit langs deze weg te verhogen is een politieke afweging tussen verschillende beleidsdoelen die deels verder reiken dan alleen de woningmarkt.” Bron: OESO (bovenste figuur) en CBS (onderste figuur). ׉ 7cassandra://2Xd66Xzn95aku1BHMJpm5TLPnv8KJQS7Ws479XbBqfQ'`^8;S0׉E Stekst • Leo van de Pas column DE HARDE CIJFERS GIGANTISCHE OPGAVE De afgelopen maanden was er volop belangstelling voor de problemen op de woningmarkt. Zozeer zelfs dat de premier zich persoonlijk met deze kwestie ging bemoeien. Nederland telt momenteel bijna 8 miljoen woningen. Het aantal huishoudens bedraagt nu iets meer dan 8 miljoen en de verwachting is dat dit aantal de komende tien jaar met ongeveer 500.000 zal stijgen. Omdat niet alle woningen permanent bewoond worden (denk aan 2e woningen en frictieleegstand tijdens een verhuisperiode) is volgens diverse berekeningen nu al sprake van een woningtekort van zeker 250.000 woningen. Kortom, 750.000 woningen bij bouwen in de komende tien jaar, ofwel 75.000 stuks per jaar. Dit lijkt een gigantische opgave. jaar. Daadkracht bij de overheid wordt node gemist en het geschuif van verantwoordelijkheden tussen het rijk, provincies en gemeenten helpt ook niet echt. De achterstand wegwerken is al geen sinecure, laat staan inlopen op de vraag van morgen. De verwachting is dan ook dat dit aantal de eerstkomende jaren niet wordt gehaald. Als grote boosdoener geldt hierbij de nasleep van de stikstofen PFAS- problematiek. Door strengere normen kwamen veel nieuwbouwprojecten stil te liggen. Met de vorig jaar ingestelde tijdelijke normen lijkt het grootste gevaar geweken. Het wachten is echter op defi nitieve normen die de Rijksoverheid dit najaar gaat vaststellen. Het kabinet kan daarnaast dan wel 1 miljard euro ter beschikking stellen voor de bouw van woningen in gebieden met grote woningtekorten, mooi meegenomen natuurlijk, maar daar worden de echte problemen niet mee opgelost. De conclusie kan niet anders zijn dan dat vanwege de tekorten in de woningvoorraad, de vraag en druk op de woningmarkt ongezond hoog zullen blijven. Met dit gegeven kunnen de prijzen maar één richting uit bewegen en dat is omhoog! Een deel van het probleem is ontstaan door een grotere stijging van het aantal huishoudens in vergelijking met eerdere prognoses. De kiem is echter gelegd in de crisisperiode 2009-2014, toen de vraag afnam en bouwplannen in de ijskast verdwenen. Veel bouwvakkers verlieten de sector, waardoor achterstanden moeilijk kunnen worden weggewerkt. Van oudsher is bovendien de lange bouwprocedure een probleem, van aanvraag vergunning tot oplevering van woningen bijna tien Leo van de Pas Woningmarktcijfers.nl 11 ׉ 7cassandra://l0dOGgMhDS1dqr0YSwKB-aQunOB94vOXylCzDkomdqY `^8;S1^8;S0krבCט6ru׉׉ 7cassandra://r_A3db5CZgQewSklfTtLh46WtOAqz0rVQBQU-4hOYnU`׉ 7cassandra://LEQzPif6ZPq_XxY-vJxbkvV2f49FZ-5JDNTcLx8y_ok}`s׉ 7cassandra://Cts0kL2qePhDH3qMUN7QDvIksodUnh6HYSFFckHPCBY(`׉ 7cassandra://se7h8nJ-AfYlmklJF19jejzdeLh68ACfZS8gUyqFA5M`͠]^9;Sט66ru׉׉ 7cassandra://M16k40_TvpOCBqIDGeEVCVHUeOVRc3sPPgIqoG8HAPof`׉ 7cassandra://35sHmv_EmvjwcKFb3UJnWc2Sq3pINsTSfk1tTdKBekIwp`s׉ 7cassandra://fL0THq0NWPqw7WTOwbrLwX0kLpkPRSFIz1XxEZi5j1o&P`׉ 7cassandra://eZvo9GEoHDsodlCIZUhBRDVb8LvH1yeOOlz5MFJ5jtgV\͠]^9;Sט6ru׉׉ 7cassandra://r_A3db5CZgQewSklfTtLh46WtOAqz0rVQBQU-4hOYnU`׉ 7cassandra://LEQzPif6ZPq_XxY-vJxbkvV2f49FZ-5JDNTcLx8y_ok}`s׉ 7cassandra://Cts0kL2qePhDH3qMUN7QDvIksodUnh6HYSFFckHPCBY(`׉ 7cassandra://se7h8nJ-AfYlmklJF19jejzdeLh68ACfZS8gUyqFA5M`͠]^9;Sט66ru׉׉ 7cassandra://M16k40_TvpOCBqIDGeEVCVHUeOVRc3sPPgIqoG8HAPof`׉ 7cassandra://35sHmv_EmvjwcKFb3UJnWc2Sq3pINsTSfk1tTdKBekIwp`s׉ 7cassandra://fL0THq0NWPqw7WTOwbrLwX0kLpkPRSFIz1XxEZi5j1o&P`׉ 7cassandra://eZvo9GEoHDsodlCIZUhBRDVb8LvH1yeOOlz5MFJ5jtgV\͠]^9;Sט6ru׉׉ 7cassandra://r_A3db5CZgQewSklfTtLh46WtOAqz0rVQBQU-4hOYnU`׉ 7cassandra://LEQzPif6ZPq_XxY-vJxbkvV2f49FZ-5JDNTcLx8y_ok}`s׉ 7cassandra://Cts0kL2qePhDH3qMUN7QDvIksodUnh6HYSFFckHPCBY(`׉ 7cassandra://se7h8nJ-AfYlmklJF19jejzdeLh68ACfZS8gUyqFA5M`͠]^9;Sט66ru׉׉ 7cassandra://M16k40_TvpOCBqIDGeEVCVHUeOVRc3sPPgIqoG8HAPof`׉ 7cassandra://35sHmv_EmvjwcKFb3UJnWc2Sq3pINsTSfk1tTdKBekIwp`s׉ 7cassandra://fL0THq0NWPqw7WTOwbrLwX0kLpkPRSFIz1XxEZi5j1o&P`׉ 7cassandra://eZvo9GEoHDsodlCIZUhBRDVb8LvH1yeOOlz5MFJ5jtgV\͠]^9;Sנ^9;S}9׉H http://www.kloppendhartalphen.nlGׁ ׁ rנ^9;S}9׉H http://www.kloppendhartalphen.nlGׁ ׁ rנ^9;S}9׉H http://www.kloppendhartalphen.nlGׁ ׁ rנ^9;S| 9ׁH http://www.kloppendhartalphen.nlׁ ׁ Ј׉EPROJECT MET 76 WONINGEN IN ALPHEN AAN DEN RIJN DUURZAAM ‘KLOPPEND Aan de rand van Alphen aan den Rijn, in de woonwijk Kerk en Zanen, wordt het project Kloppend Hart gebouwd. Er verrijzen 16 villa’s, geschakeld en vrijstaand met garage, en 40 luxe appartementen, in grootte variërend van 93 tot 182 m2 , met ruime dakterrassen, voorzien van geïntegreerde beplanting. Afgebeeld zijn 20 vierlaagse waterwoningen met twee privé-parkeerplaatsen in de ondergelegen parkeergarage. Alle woningen van 'Kloppend Hart' zijn aardgasloos en energieneutraal. De energie wordt geleverd door zonnepanelen en aardwarmtepompen. 12 VASTGOED ACTUEEL | april 2020 ׉ 7cassandra://Cts0kL2qePhDH3qMUN7QDvIksodUnh6HYSFFckHPCBY(`^8;S2׉E*tekst • Rens Groenendijk in beeld HART’ Bemog Projektontwikkeling uit Zwolle won een aanbesteding van de gemeente Alphen aan den Rijn, gesteund door een projectteam met onder meer DWA Duurzaamheidsspecialisten, Koppes Makelaardij uit Alphen aan den Rijn en Studio VVKH (architectuur). BM van Houwelingen uit Hardinxveld-Giessendam is de aannemer. De eerste oplevering van de villa’s is gepland voor juni 2020; aansluitend volgen de appartementen en waterwoningen. Koppes Makelaardij verkocht reeds 85% van de woningen. www.kloppendhartalphen.nl 13 ׉ 7cassandra://fL0THq0NWPqw7WTOwbrLwX0kLpkPRSFIz1XxEZi5j1o&P`^8;S3^8;S2krבCט6ru׉׉ 7cassandra://zj4zyu0DFmFTlrHIJaAo_4tX3XPZ34Xs8gqAtdiduL0+`׉ 7cassandra://ulvYT7v-TysZmPMN7FuHKSny8sYxXZxyj4iwK_Vee-Yc`s׉ 7cassandra://4uYlRiZYFwy9K4IOziNGIOwpdtVtt41mSEe-RN-UAec`׉ 7cassandra://ZbCGdmWHCD5EIDvIl39kGANjvNTZGgVqBOsdfgM8Jj0|D͠]^9;Sט66ru׉׉ 7cassandra://6QiSsWbqxXf7Hq85KrcuE1VyNdrDKdL0kllmdaNnvGQ`׉ 7cassandra://zcsBSxHysey5CHEi6WDLOJHYQJUQHPSK991_rOifJE4N`s׉ 7cassandra://-_N6tz-m-wTju_q7AHR-cKvISenw0HjvqEQSSqnXAUE`׉ 7cassandra://4_H5BKI1im8lN_Uf_PIgHpx7OtpYIvFuKu9VLwMIvXE5l$͠]^9;Sט6ru׉׉ 7cassandra://zj4zyu0DFmFTlrHIJaAo_4tX3XPZ34Xs8gqAtdiduL0+`׉ 7cassandra://ulvYT7v-TysZmPMN7FuHKSny8sYxXZxyj4iwK_Vee-Yc`s׉ 7cassandra://4uYlRiZYFwy9K4IOziNGIOwpdtVtt41mSEe-RN-UAec`׉ 7cassandra://ZbCGdmWHCD5EIDvIl39kGANjvNTZGgVqBOsdfgM8Jj0|D͠]^9;Sט66ru׉׉ 7cassandra://6QiSsWbqxXf7Hq85KrcuE1VyNdrDKdL0kllmdaNnvGQ`׉ 7cassandra://zcsBSxHysey5CHEi6WDLOJHYQJUQHPSK991_rOifJE4N`s׉ 7cassandra://-_N6tz-m-wTju_q7AHR-cKvISenw0HjvqEQSSqnXAUE`׉ 7cassandra://4_H5BKI1im8lN_Uf_PIgHpx7OtpYIvFuKu9VLwMIvXE5l$͠]^9;Sט6ru׉׉ 7cassandra://zj4zyu0DFmFTlrHIJaAo_4tX3XPZ34Xs8gqAtdiduL0+`׉ 7cassandra://ulvYT7v-TysZmPMN7FuHKSny8sYxXZxyj4iwK_Vee-Yc`s׉ 7cassandra://4uYlRiZYFwy9K4IOziNGIOwpdtVtt41mSEe-RN-UAec`׉ 7cassandra://ZbCGdmWHCD5EIDvIl39kGANjvNTZGgVqBOsdfgM8Jj0|D͠]^9;Sט66ru׉׉ 7cassandra://6QiSsWbqxXf7Hq85KrcuE1VyNdrDKdL0kllmdaNnvGQ`׉ 7cassandra://zcsBSxHysey5CHEi6WDLOJHYQJUQHPSK991_rOifJE4N`s׉ 7cassandra://-_N6tz-m-wTju_q7AHR-cKvISenw0HjvqEQSSqnXAUE`׉ 7cassandra://4_H5BKI1im8lN_Uf_PIgHpx7OtpYIvFuKu9VLwMIvXE5l$͠]^9;S׉E interview Tekst •Dorine van Kesteren Beeld • Herbert Wiggerman thema MAXIME VERHAGEN, VOORZITTER BOUWEND NEDERLAND ‘ STIKSTOF, STIKSTOF, STIKSTOF’ Een oplossing voor de stikstofcrisis is de eerste, essentiële stap om de nieuwbouwproductie in Nederland op peil te brengen. Verder moet het Rijk weer de regie nemen bij het woningbouwbeleid en is buitenstedelijk bouwen onvermijdelijk. Maxime Verhagen, voorzitter van brancheorganisatie Bouwend Nederland, aan het woord. Grote woorden schuwt Maxime Verhagen, spreekbuis van zo’n 4.300 bouw- en infraondernemingen in Nederland, niet. Dat de stikstofproblematiek nog altijd niet tot een goed einde is gebracht, is ‘bestuurlijk onvermogen’. “De coalitie is het onderling niet eens en verzuimt nu al negen maanden lang te komen tot een inhoudelijke oplossing.” Nederland heeft te maken met een ‘wooncrisis’, waarbij het ‘grondrecht op wonen’ wordt geschonden. “De afspraak is om jaarlijks 75.000 extra nieuwbouwwoningen te bouwen. Vorig ' Ik 󰉛i󰈩 󰈋󰇵t 󰈗i󰈩󰇿s󰉃 󰇶󰇽t de 󰇷󰈩󰇸󰇵n󰉃󰈹al󰈎󰈻󰇽󰉄i󰈩 v󰇽󰈝 󰈋et wo󰈡󰈝󰇻󰇵le󰈎󰇷 󰉓󰈢r󰇷󰉄 te󰈸󰉉󰈈g󰇵󰇷󰈹a󰈀󰈏d' jaar waren het er 71.000. Een record, maar nog steeds te weinig als je kijkt naar de verwachte bevolkingsgroei – tussen nu en 2040 komen er een miljoen huishoudens bij – en de huidige vraag. We komen nu al 315.000 woningen te kort in Nederland. Daarbij komt dat het aantal verleende vergunningen terugloopt: dit jaar gaan we richting de 55.000.” 14 VASTGOED ACTUEEL | april 2020 Wat moet er gebeuren om de bouwproductie op peil te krijgen? “Stikstof, stikstof, stikstof. Zonder oplossing voor de problemen rond stikstof en PFAS stort de woningbouwproductie in. Als bouwsector pleiten wij voor een totaalpakket aan maatregelen. Eén: selecteer de natuurgebieden die het écht waard zijn om als Natura 2000 te worden bestempeld en maak voldoende geld vrij om deze robuust te maken. Bijvoorbeeld door verzuurde stikstofgrond in natuurgebieden af te graven, grondwaterstanden te verhogen om gebieden weer nat te maken en oude landschapselementen terug te brengen, zoals houtwallen. Het kabinet heeft nu 200 miljoen euro uitgetrokken voor natuurherstel, maar als je dit echt goed wilt doen, heb je een jaar of zeven achter elkaar 1 miljard per jaar nodig. Twee: voer een structureel beleid om de stikstofuitstoot te reduceren. Trek ruimhartig geld uit om boeren uit te kopen en de landbouw te verduurzamen. Investeer in hoogwaardig openbaar vervoer, zoals lightrail in de Randstad. Bepaal dat burgers en bedrijven vanaf 2030 alleen nog een auto op niet-fossiele brandstof kunnen kopen. Met het programma de Groene Koers werkt de bouwsector al aan vermindering van de uitstoot van het materieel. Zorg aanvullend voor een r׉ 7cassandra://4uYlRiZYFwy9K4IOziNGIOwpdtVtt41mSEe-RN-UAec`^8;S4׉E15 ׉ 7cassandra://-_N6tz-m-wTju_q7AHR-cKvISenw0HjvqEQSSqnXAUE`^8;S5^8;S4krבCט6ru׉׉ 7cassandra://XpcOwNdAmTNpAeUbkavW-7yhbs4Bq3g7Lb6ClMJ4Ia0,L`׉ 7cassandra://k4pbRYt-F8ZNs_-BaSNCISBZ1yG7isPyOwZBK23L444e?`s׉ 7cassandra://-oKG8gyji7roWpZGV898t88DHXV377o2Lc5AaGEvx2Q`׉ 7cassandra://XkhvfZzN3DtbRHhGtsrALkf5t3f_ZTI4AGxhdDQMFVwͭb͠]^9;Sט66ru׉׉ 7cassandra://aG3QlbwvdL1oOG7fQqcXikFr2ChQ8b3GTlAj7Q0qVRc\`׉ 7cassandra://VL4d6430yj-P7SjjcG5CNE1BMc4v0wAzDQ9hrk3K_3Al{`s׉ 7cassandra://H2Vpdfw8GjVc-kyR3sUsKU-h02f2Mld73lkSunQ5s_w$,`׉ 7cassandra://aM6HzpUp9WdDLMjfLwm3jQFxAxbrrRPC5Mk42cT4k0o$͠]^9;Sט6ru׉׉ 7cassandra://XpcOwNdAmTNpAeUbkavW-7yhbs4Bq3g7Lb6ClMJ4Ia0,L`׉ 7cassandra://k4pbRYt-F8ZNs_-BaSNCISBZ1yG7isPyOwZBK23L444e?`s׉ 7cassandra://-oKG8gyji7roWpZGV898t88DHXV377o2Lc5AaGEvx2Q`׉ 7cassandra://XkhvfZzN3DtbRHhGtsrALkf5t3f_ZTI4AGxhdDQMFVwͭb͠]^9;Sט66ru׉׉ 7cassandra://aG3QlbwvdL1oOG7fQqcXikFr2ChQ8b3GTlAj7Q0qVRc\`׉ 7cassandra://VL4d6430yj-P7SjjcG5CNE1BMc4v0wAzDQ9hrk3K_3Al{`s׉ 7cassandra://H2Vpdfw8GjVc-kyR3sUsKU-h02f2Mld73lkSunQ5s_w$,`׉ 7cassandra://aM6HzpUp9WdDLMjfLwm3jQFxAxbrrRPC5Mk42cT4k0o$͠]^9;Sט6ru׉׉ 7cassandra://XpcOwNdAmTNpAeUbkavW-7yhbs4Bq3g7Lb6ClMJ4Ia0,L`׉ 7cassandra://k4pbRYt-F8ZNs_-BaSNCISBZ1yG7isPyOwZBK23L444e?`s׉ 7cassandra://-oKG8gyji7roWpZGV898t88DHXV377o2Lc5AaGEvx2Q`׉ 7cassandra://XkhvfZzN3DtbRHhGtsrALkf5t3f_ZTI4AGxhdDQMFVwͭb͠]^9;Sט66ru׉׉ 7cassandra://aG3QlbwvdL1oOG7fQqcXikFr2ChQ8b3GTlAj7Q0qVRc\`׉ 7cassandra://VL4d6430yj-P7SjjcG5CNE1BMc4v0wAzDQ9hrk3K_3Al{`s׉ 7cassandra://H2Vpdfw8GjVc-kyR3sUsKU-h02f2Mld73lkSunQ5s_w$,`׉ 7cassandra://aM6HzpUp9WdDLMjfLwm3jQFxAxbrrRPC5Mk42cT4k0o$͠]^9;S׉EMaxime Verhagen • 1956 geboren in Maastricht • 1975 studie geschiedenis in Leiden • 1984 fractiemedewerker CDA Tweede Kamer • 1986 lid gemeenteraad Oegstgeest • 1989 lid Europees Parlement • 1994 lid Tweede Kamer • 2003 fractievoorzitter Tweede Kamer • 2007 minister van Buitenlandse Zaken • 2010 minister van Economische Zaken • 2013 voorzitter van Bouwend Nederland moet de overheid zich anders gaan gedragen als opdrachtgever. Als je wilt dat de bouw duurzaam gaat werken, moet bij aanbestedingen de prijs niet doorslaggevend zijn. Een emissieloze generator bijvoorbeeld is acht keer zo duur als een dieselgenerator van 20.000 euro. Ook het PFAS-beleid leidt tot extra kosten bij het verplaatsen van grond. Drie: stel een sectorale drempelwaarde voor de bouw in. Dit houdt in dat onder deze drempelwaarde geen vergunning nodig is voor een bouwproject. Onze sector veroorzaakt volgens het RIVM slechts 0,6 procent van de totale stikstofuitstoot. Volgens de Raad van State is zo’n drempelwaarde mogelijk, maar het kabinet wil er niet aan. Vier: haal het onderhoud van wegen naar voren. Dat zorgt voor continuïteit voor de infrabedrijven, waarvan veel het nu al zwaar hebben.” En minister-president Rutte moet naar Brussel. Anders kan Nederland niet snijden in het aantal Natura 2000-gebieden. “Natura 2000 is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden, dat klopt. Maar Nederland heeft wisselgeld: wij moeten de Europese begroting nog goedkeuren. Rutte moet daar gebruik van maken.” De volgende stap is dat de plancapaciteit omhoog moet. “De praktijk leert dat je 130 procent plancapaciteit nodig hebt om 100 procent uit te voeren. Een derde van de geplande woningbouwprojecten gaat namelijk toch niet door. Het is belangrijk om de haalbaar' Ve󰈩l 󰈇󰇵󰈛e󰈩n󰉃󰇵󰈞 ma󰈔󰈩󰈞 d󰇵 󰇾o󰉉󰉄 om 󰇼󰈎󰈞n󰇵󰈝󰈼te󰇷󰈩󰈘󰈏j󰈔 a󰈘l󰈩󰇵󰈝 󰈛a󰈀r in 󰇷󰈩 󰈋󰈢og󰉃󰈩 󰉄󰇵 bo󰉉󰉒󰇵󰈞' heid van alle bestaande plannen inzichtelijk te maken. Dan wordt duidelijk hoeveel woningen daadwerkelijk op korte termijn gerealiseerd kunnen worden. Heeft de grond bijvoorbeeld al een woonbestemming, of zie je een bestemmingsplanwijziging van drie jaar tegemoet? Daarnaast zie ik het liefst dat de decentralisatie van het woonbeleid wordt teruggedraaid. Provincies en gemeenten worden het vaak niet eens over de 16 VASTGOED ACTUEEL | april 2020 bouwlocatie of het aantal of type woningen. Dat maakt dat de zaken stil komen te liggen en de landelijke woondoelstellingen nu al meerdere jaren niet worden gehaald. Kortom: meer centralisatie van beleid en anders op z’n minst meer landelijke regie en een betere samenwerking tussen lagere overheden.” Het idee van de decentralisatie was toch juist dat lagere overheden beter weten wat de woonbehoeften van de inwoners zijn? “Klopt, maar als je ziet dat het niet werkt, moet je op je schreden terugkeren.” U wilt ook af van de discussie over binnen- of buitenstedelijk bouwen. “Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft berekend dat 35 tot 65 procent van de woningbehoefte binnenstedelijk is op te vangen. Het moet dus allebei, punt. Feit is dat binnenstedelijk bouwen duurder en complexer is, vanwege de sanering van gronden, uitkoop van eigenaren, versnipperd grondbezit en langdurige vergunningstrajecten. Al met al duurt het zo tien, vijftien jaar voordat daar huizen staan. Daarbij komt dat we de binnensteden niet rücksichtslos moeten volbouwen. Ook daar is behoefte aan voldoende groen en blauw, zeker ook gezien de klimaatadaptatie en leefbaarheid. Het is dus zaak om te kijken op welke binnenstedelijke locaties snel woningbouw mogelijk is én locaties aan te wijzen aan de rand van de steden.” En dan: vooral appartementen of eengezinswoningen bouwen? “Veel gemeenten maken de fout om binnenstedelijk alleen maar in de hoogte te bouwen. Dat spoort niet met de uitkomsten van het woononderzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Daaruit blijkt dat de vraag naar appartementen weliswaar toeneemt – door de vergrijzing en het toenemende aantal alleenstaanden – maar nog altijd beduidend kleiner is dan de vraag naar eengezinswoningen met een tuin. Nederlanders zijn over het algemeen heel tevreden over de Vinexwijken. Ook dat is een argument om bouwlocaties buiten de steden te zoeken.” Heeft de bouw wel voldoende personeel om al׉ 7cassandra://-oKG8gyji7roWpZGV898t88DHXV377o2Lc5AaGEvx2Q`^8;S6׉Eainterview Hoe meer prefab en modulair bouwen, hoe meer het assembleren wordt. Toch kan de sector niet zonder menskracht. Het Economisch Instituut voor de Bouw zegt dat er de komende vijf jaar in totaal 46.000 fte nodig is. Onder andere doordat er een hoop mensen met pensioen gaan. Dat betekent dat we permanent moeten werken aan nieuwe instroom: jonge mensen van bouwopleidingen – van vmbo tot en met universiteit – zij-instromers en personeel uit het buitenland. Op social media hebben we de campagne ‘Je gaat het maken’, en in het najaar komt er een tweede serie van het gelijknamige televisieprogramma op RTL4. Daarnaast zijn er projecten als ‘Van bank naar bouw’, waarbij mensen uit de financiële sector de overstap maken. Overigens vragen investeringen in innovatie en duurzaamheid continuïteit in de werkstroom. Als de politiek te lang wacht met het oplossen van de stikstofcrisis, komt een aantal bouwondernemingen in serieuze problemen. De vorige crisis is nog maar net voorbij, dus er is vaak weinig vet op de botten. Met een beetje pech komen er talloze mensen in de sector op straat te staan, en vervolgens gaan we met z’n allen weer piepen dat de bouw te weinig mankracht heeft om aan de vraag te voldoen.” Hoe ziet u de rol van de makelaar bij nieuwbouw? “Sommige ontwikkelende bouwers verkopen hun nieuwbouwwoningen rechtstreeks aan de klant, maar de meeste schakelen daarvoor toch een makelaar in. Het verkopen van woningen is toch een andere tak van sport. Want het gaat dan niet alleen om de technische specificaties, maar ook om de buurt, de ligging ten opzichte van scholen en openbaar vervoer, de financiering, de lokale woningmarkt... In het algemeen denk ik niet dat de rol van de makelaar is uitgespeeld. Er zal altijd behoefte blijven aan persoonlijke, deskundige begeleiding. Op Marktplaats kan je ook een auto kopen of verkopen, maar veel mensen vinden het toch nog steeds prettig om naar een garage te gaan. Ook advisering over de verduurzaming van woningen is een kans voor de beroepsgroep. Het moment van verhuizen en verbouwen is immers zeer geschikt om dat soort maatregelen te treffen.” 17 ׉ 7cassandra://H2Vpdfw8GjVc-kyR3sUsKU-h02f2Mld73lkSunQ5s_w$,`^8;S7^8;S6krבCט6ru׉׉ 7cassandra://Fc5ZUgBcS8ln8MaPUqcA6WhhQEREMO_ZY0kMPybptW8`׉ 7cassandra://WmyECSJrKMlzQeFyqZru6MZG4Ijt0ccGStBagjmui-kX`s׉ 7cassandra://AhvOunzZJN1a8LcpUHUoeMb8SGgNETAs2zDPbMPIU_I`׉ 7cassandra://kBoqgpA72NTUxzW7yhZTivFUnoBqcUb1Pvc1nPQLb8M>G͠]^9;Sט66ru׉׉ 7cassandra://ti08KyyhJNJLwSTnTXoYuWwxVQYKJ_uXwwhii9SIfBM`׉ 7cassandra://L65PB8nNsNCoxMRgRc3kFkkumdln2qoAV9O8WZXW1pky`s׉ 7cassandra://ijCReEiT2q58denPTz3_Ce-IrxjCW-MTWNjkeNWBT3A$`׉ 7cassandra://Q28fZPRneERFxdgdF5soZHtGEBWTRC4Pq-qm3BIxczkp͠]^9;Sט6ru׉׉ 7cassandra://Fc5ZUgBcS8ln8MaPUqcA6WhhQEREMO_ZY0kMPybptW8`׉ 7cassandra://WmyECSJrKMlzQeFyqZru6MZG4Ijt0ccGStBagjmui-kX`s׉ 7cassandra://AhvOunzZJN1a8LcpUHUoeMb8SGgNETAs2zDPbMPIU_I`׉ 7cassandra://kBoqgpA72NTUxzW7yhZTivFUnoBqcUb1Pvc1nPQLb8M>G͠]^9;Sט66ru׉׉ 7cassandra://ti08KyyhJNJLwSTnTXoYuWwxVQYKJ_uXwwhii9SIfBM`׉ 7cassandra://L65PB8nNsNCoxMRgRc3kFkkumdln2qoAV9O8WZXW1pky`s׉ 7cassandra://ijCReEiT2q58denPTz3_Ce-IrxjCW-MTWNjkeNWBT3A$`׉ 7cassandra://Q28fZPRneERFxdgdF5soZHtGEBWTRC4Pq-qm3BIxczkp͠]^9;Sט6ru׉׉ 7cassandra://Fc5ZUgBcS8ln8MaPUqcA6WhhQEREMO_ZY0kMPybptW8`׉ 7cassandra://WmyECSJrKMlzQeFyqZru6MZG4Ijt0ccGStBagjmui-kX`s׉ 7cassandra://AhvOunzZJN1a8LcpUHUoeMb8SGgNETAs2zDPbMPIU_I`׉ 7cassandra://kBoqgpA72NTUxzW7yhZTivFUnoBqcUb1Pvc1nPQLb8M>G͠]^9;Sט66ru׉׉ 7cassandra://ti08KyyhJNJLwSTnTXoYuWwxVQYKJ_uXwwhii9SIfBM`׉ 7cassandra://L65PB8nNsNCoxMRgRc3kFkkumdln2qoAV9O8WZXW1pky`s׉ 7cassandra://ijCReEiT2q58denPTz3_Ce-IrxjCW-MTWNjkeNWBT3A$`׉ 7cassandra://Q28fZPRneERFxdgdF5soZHtGEBWTRC4Pq-qm3BIxczkp͠]^9;Sנ^9;SO9׉Hhttps://www.vastgoedactueel.nl/Gׁ ׁ rנ^9;SO9׉Hhttps://www.vastgoedactueel.nl/Gׁ ׁ rנ^9;S̱̔9ׁHhttp://Vastgoedactueel.nl/pollׁ ׁ Јנ^9;S̛9ׁHhttp://Vastgoedactueel.nl/pollׁ ׁ Јנ^9;SO9׉Hhttps://www.vastgoedactueel.nl/Gׁ ׁ r׉Estelling tekst • Judith Bakkers MAAK KOOPOVEREENKOMST GENDERNEUTRAAL Er gaan stemmen op dat modelkoopovereenkomsten genderneutraal moeten worden gemaakt. Daarover is een van de grootste makelaars, Makelaarsland, al in gesprek met de brancheverenigingen. Nu staat alles standaard in de mannelijke vorm geschreven. Woorden als ‘verkoper’, ‘koper’, ‘zijn’ en ‘hij’ komen er veelvuldig in voor. Dat zou niet meer van deze tijd zijn. Uitslag Vastgoedactueel.nl/poll: ‘Koopovereenkomsten moeten genderneutraal worden’ EENS: 13% ONEENS: 87% De nieuwe stelling: ‘Een crisissituatie kan positief uitpakken voor de makelaardij’ Reageer nu op Vastgoedactueel.nl/poll 18 VASTGOED ACTUEEL | april 2020 ׉ 7cassandra://AhvOunzZJN1a8LcpUHUoeMb8SGgNETAs2zDPbMPIU_I`^8;S8׉E> Doorsnede Skinny House (bron SVP Architectuur) De smalle beukmaat van de Skinny houses (bron SVP Architectuur) Directeur Martin van der Haven van My Base is de drijvende kracht achter dit woningconcept. Bij zijn vorige werkgever ontdekte hij dat de prefab woningconcepten te kostbaar uitvielen voor woningcorporaties. Daarom pakte Van der Haven twee jaar geleden zelf de handschoen op. “We hebben veel gesprekken gevoerd met corporaties, projectontwikkelaars en gemeenten waaraan de conceptwoning moet voldoen en daarop het product ingericht. De bouw- en exploitatiekosten zijn laag.” Verder probeert My Base vertragingen bij de uitvoering zoveel mogelijk te elimineren door bijvoorbeeld de SVP Architectuur en Stedenbouw speelt met het Compact Wonen en Skinny House concept ook in op demografi sche veranderingen en het creëren van binnenstedelijke woonmilieus. Het stijgende aantal alleenstaanden of tweepersoonshuishouders heeft minder woonruimte nodig. Bovendien, zo betoogt SVP, wordt wonen in (binnen)steden steeds duurder door de schaarste aan ruimte. Compact bouwen is daarom noodzakelijk geworden. Iedere makelaar in een grote stad kent de problematiek wel: kleine, smalle braakliggende stukjes grond in de binnenstad waar je met reguliere woningbouw niet uit de voeten kunt. Met het Skinny House concept moet het volgens SVP lukken om die puzzel wel te leggen. De smalle woning zoekt de grenzen op qua beukmaat, maar is net zo diep als een vergelijkbaar reguliere woning. Vanwege die smalle beukmaat kan de corporatie of projectontwikkelaar een hogere dichtheid creëren dan bij woningen met een conventionele breedtemaat, zeker 1,6 de facto meer. “Hoewel de kubieke meter prijs van een Skinny House misschien wat hoger is, zijn de bouwkosten en stich׉ 7cassandra://9GAIajgGUKo1UyRtSengY3SnCJCqxkZpErNgKhUIa2k#s`^8;S<׉E woningbouw COMPACT WONEN Enkele projecten van Compact Wonen van SVP zijn in Nederland gerealiseerd. Het meest aansprekende voorbeeld tot dusver is het 141 appartementen en studio’s tellende complex SET op IJburg in Amsterdam, specifiek ontwikkeld voor jongeren van 18 t/m 27 jaar. Het gebouw bestaat uit modules van 3 bij 6 meter die op elkaar gestapeld kunnen worden. SET staat op een tijdelijke woonbestemming om de hoogste woningnood voor deze starters te lenigen. De woonmodules zijn demontabel en kunnen verplaatst worden naar een andere locatie. “Wij merken dat corporaties en ontwikkelaars veel behoefte hebben aan het concept Compact Wonen. Er zitten behoorlijk wat opdrachten in de pijplijn. Ons werkgebied is hoofdzakelijk Amsterdam, daar is de woningnood voor starters en alleenstaanden met een kleine beurs enorm hoog.” De Heijmans ONE in Sneek (foto Heijmans Wonen) het geringere materiaalgebruik en het gunstiger grondgebruik. Bovendien zijn er minder exploitatielasten vanwege geringere energiekosten”, legt ontwerper Wilco Huppelschoten van SVP uit. Volgens Huppelschoten kunnen met Skinny House verschillende woningtypes worden gecombineerd. “Op twee Skinny Houses kan een appartement met normale beukmaat worden geplaatst. Daarmee kun je dus ook de hoogte in, ideaal voor binnenstedelijk wonen.” Tot zijn spijt is het Skinny House nog nergens in Nederland gerealiseerd, hoewel corporaties en ontwikkelaars veel interesse tonen. “Het is een nieuw concept en helaas past dat nog niet in de rekenmodellen van corporaties en ontwikkelaars. Daardoor wordt het bouwen van zo’n woning nog te duur, terwijl dat eigenlijk niet hoeft.” HEIJMANS ONE Bouwbedrijf Heijmans ziet ook de noden van de woningmarkt en kwam met de Heijmans ONE op de proppen. Het is een tijdelijke circulaire woning die modulair is samengesteld en na gebruik kan worden verplaatst. “We merken dat de belangstelling voor flexibele woningen nog meer is toegenomen sinds de maatregelen van minister Ollongren omtrent de verruimde mogelijkheden voor een langere exploitatieperiode van tijdelijke woningen en vrijstelling van de verhuurdersheffing voor dit type woningen”, zegt Puck Kunnen, die betrokken is bij Heijmans ONE. Inmiddels zijn er meer dan 150 Heijmans ONE’s geplaatst en er zitten nog projecten in de pijplijn. Het zijn vooral woningcorporaties en vastgoedbeleggers die interesse hebben in de conceptwoning. “Voor huurders die zich geen koopwoning kunnen veroorloven is het een ideale tijdelijke oplossing. Er is grote belangstelling en het zou positief zijn als er meer locaties komen waar deze tijdelijke woningen, in samenwerking tussen gemeenten en marktpartijen, geplaatst kunnen worden”, aldus Kunnen. Heijmans biedt naast Heijmans ONE ook permanente oplossingen voor de vraag naar snel en flexibel bouwen. Een voorbeeld daarvan is de XS woning, een compacte grondgebonden prefab conceptwoning. DE HOBBELS Het blijkt dat gebrek aan geschikte bouwlocaties in steden en vertraagde bestemmingplanprocedures de realisatie van conceptwoningen parten kan spelen. Dat is wel afhankelijk van de lokale situatie en kan dus per gemeente verschillen. Verder blijkt dat bijvoorbeeld bij het Skinny House dit concept nog niet exploitabel gemaakt kan worden door corporaties of ontwikkelaars, omdat er nog geen duidelijk prijskaartje aan hangt. 23 ׉ 7cassandra://A8OfavdYV0TjnFEaS8_LybVQhFvPKPKtog14VfuO4Hk"P`^8;S=^8;S<krבCט6ru׉׉ 7cassandra://4Qft_MtEZ42YMIsyyC7MYMjA7sfOAjkgOsq9LNMn39s%`׉ 7cassandra://wO9ynhS5GsvRyk7Omxh4bFM3KWEE8MpZCmjxXe_048Qd{`s׉ 7cassandra://HlCNBk6RPuE28bk2aH6LguMyEkJsE9GP7X9OO7mBbl0!`׉ 7cassandra://TBlgsk7zmrWLShZN-ijq6bKAd8GV2NTL_rklab9kEV8$͠]^:;Sט66ru׉׉ 7cassandra://Ql9WuQXdhHCjHslJLpNV16Q3xbn2bLWwbqFTnvrl-GU|`׉ 7cassandra://tR5VIY7fhySVl3BQHydf_tawbXVOX3eDN_ALA-J5ODQZ`s׉ 7cassandra://OAr4DKWB9HB40jyBDCJckfPJ1VV2OVa9yilDpjvDZNo2`׉ 7cassandra://dNmr08FRDXBkfNBaVMoEMmJlHwzAHyArt-spszSRqHAZ4͠]^:;Sט6ru׉׉ 7cassandra://4Qft_MtEZ42YMIsyyC7MYMjA7sfOAjkgOsq9LNMn39s%`׉ 7cassandra://wO9ynhS5GsvRyk7Omxh4bFM3KWEE8MpZCmjxXe_048Qd{`s׉ 7cassandra://HlCNBk6RPuE28bk2aH6LguMyEkJsE9GP7X9OO7mBbl0!`׉ 7cassandra://TBlgsk7zmrWLShZN-ijq6bKAd8GV2NTL_rklab9kEV8$͠]^:;Sט66ru׉׉ 7cassandra://Ql9WuQXdhHCjHslJLpNV16Q3xbn2bLWwbqFTnvrl-GU|`׉ 7cassandra://tR5VIY7fhySVl3BQHydf_tawbXVOX3eDN_ALA-J5ODQZ`s׉ 7cassandra://OAr4DKWB9HB40jyBDCJckfPJ1VV2OVa9yilDpjvDZNo2`׉ 7cassandra://dNmr08FRDXBkfNBaVMoEMmJlHwzAHyArt-spszSRqHAZ4͠]^:;Sט6ru׉׉ 7cassandra://4Qft_MtEZ42YMIsyyC7MYMjA7sfOAjkgOsq9LNMn39s%`׉ 7cassandra://wO9ynhS5GsvRyk7Omxh4bFM3KWEE8MpZCmjxXe_048Qd{`s׉ 7cassandra://HlCNBk6RPuE28bk2aH6LguMyEkJsE9GP7X9OO7mBbl0!`׉ 7cassandra://TBlgsk7zmrWLShZN-ijq6bKAd8GV2NTL_rklab9kEV8$͠]^:;Sט66ru׉׉ 7cassandra://Ql9WuQXdhHCjHslJLpNV16Q3xbn2bLWwbqFTnvrl-GU|`׉ 7cassandra://tR5VIY7fhySVl3BQHydf_tawbXVOX3eDN_ALA-J5ODQZ`s׉ 7cassandra://OAr4DKWB9HB40jyBDCJckfPJ1VV2OVa9yilDpjvDZNo2`׉ 7cassandra://dNmr08FRDXBkfNBaVMoEMmJlHwzAHyArt-spszSRqHAZ4͠]^:;S׉Ethema Nieuwbouw & projectontwikkeling MEER WONINGBOUW, MAAR VOOR WIE EN WAAR? ‘ OVERHEID, PAK DE REGIE!’ Het kabinet investeert de komende jaren 1 miljard euro in de woningbouw. Maar wat voor soort woningen, voor en door wie en waar? En wie neemt de regie? Essentiële vragen waarop de antwoorden beeldbepalend zijn voor ons woongenot de komende decennia. We laten drie deskundigen aan het woord. Door de crisis verloor de overheid de regie over de woningmarkt en faciliteerde alleen maar. Was er daarvoor een actief gemeentebeleid ten aanzien van grondexploitatie en gebiedsontwikkeling met deskundige gebiedsontwikkelaars als aanjagers, tijdens de crisis verloren deze deskundigen hun baan en de gemeenten hun kennis. “Eeuwig jammer”, vindt Claudia Hanemaaijer-van Hasselt, senior adviseur strategie in gebiedsontwikkeling bij TwynstraGudde. “De overheid zou de regie, de centrale rol weer moeten terugpakken. Zodat de juiste woningen op de juiste plekken worden gebouwd. En dat de juiste grondwaardestijging op de juiste manier geïnvesteerd wordt in bijvoorbeeld sociale woningen, natuur en infrastructuur.” AD-HOC OPLOSSINGEN Claudia Hanemaaijer-van Hasselt, TwynstraGudde 24 VASTGOED ACTUEEL | april 2020 Welke soort woningen voor welke doelgroep nodig zijn, heeft met een aantal factoren te maken, aldus Hanemaaijer. Met de beschikbare plek, met de behoefte van de mensen en met de eisen van de overheid, zoals één derde sociaal. “Omdat op dit moment de overheid zich vooral faciliterend opstelt en de grote woningbouwopgave aan de markt overlaat, krijg je regelmatig ad-hoc oplossingen die niet in het grotere plaatje passen.” Beter vindt ze om op grote schaal plannen te maken, zodat je integraal kunt bepalen waar bijvoorbeeld wel en waar geen sociale woningbouw of voorzieningen moeten komen. “We staan voor een grote, complexe opgave, waar we multidisciplinair naar moeten kijken. Dus overheid, neem die regie met een overkoepelende ontwikkelstrategie!” ׉ 7cassandra://HlCNBk6RPuE28bk2aH6LguMyEkJsE9GP7X9OO7mBbl0!`^8;S>׉E=tekst • Judith Bakkers bouwbeleid De decentrale overheid kan dan vervolgens op detailniveau en eigen wijze de plannen uitvoeren, naar aanleiding van plaatselijke behoefte. Om zo de juiste kwaliteit op de juiste plek te krijgen. Zodat erop toegezien wordt, dat er naast woningen ook infrastructuur, OV, winkels, scholen, medische centra, ouderenvoorzieningen, natuur en recreatie komen. “Je kunt dat niet volledig aan de markt overlaten. Dan krijgen we niet wat we zouden willen en dat heeft dan grote gevolgen voor de komende jaren. Als je eenmaal iets bouwt, zit je daar jaren aan vast. Je kunt het dus maar beter in één keer goed doen”, meent de adviseur van TwynstraGudde. “Samenwerking tussen overheid en marktpartijen is daarbij essentieel.” EISEN VERLAGEN Ook Bram Klouwen, algemeen directeur bij Companen, adviesbureau voor woningmarkt en leefomgeving, vindt samenwerking belangrijk: “Het gaat daarbij echt om in samenwerking plannen voor te bereiden, uit te werken en te realiseren, waarbij iedereen een duidelijke rol heeft.” Partijen als gemeenten, rijk, woningcorporaties, ontwikkelaars moeten water bij de wijn doen om op korte termijn betaalbare woningen te realiseren. “Dat kan niet op de traditionele manier van rijtjeshuizen op ruime kavels. De prijzen zijn nu eenmaal te hoog, zeker voor nieuwkomers op de woningmarkt. Die hoge prijzen los je niet op met meer nieuwbouw, maar ‘ Go󰈩d󰈔󰈢󰈦er󰈩 󰇵󰈝 󰈛id󰇷󰈩󰈘d󰉊󰈸e ge󰉛󰈎󰈞s󰉒󰈢󰈞in󰈇󰈩󰈞 m󰇵󰉃 e󰈩󰈞 t󰉊i󰈝 zi󰈑󰈞 n󰈡󰇷󰈏󰈈, in 󰇷󰈩 󰇻󰉊ur󰉃 󰉐󰈀n de 󰈻󰉄󰈩d󰇵󰈝’ In en rondom de Randstad worden betaalbare, grondgebonden koopwoningen moeilijker realiseerbaar. Voor koopstarters is het in die gebieden bijna onmogelijk om een betaalbare woning te vinden. “Alleen kinderen van rijke ouders kunnen er nog aan een woning komen. En heb je geen rijke ouders, dan moet je het anders oplossen. Een kans is om samen met anderen een oude villa of kantoor te kopen en te transformeren tot woonunits. Creatief en goedkoper dan wanneer een ontwikkelaar dit zou doen.” HUIS MET TUIN Bram Klouwen, Companen Feit blijft, dat 70% van de Nederlanders vooral een grondgebonden woning wil met een tuin. Van starters tot senioren, volgens het woningmarktonderzoek van Geurt Keers en Friso de Zeeuw, emeritus-hoogleraar gebiedsontwikkeling. Buitenstedelijk zijn er zeker nog locaties te vinden waar woonwijken gebouwd kunnen worden zonder de natuur te schaden. De Zeeuw: “Natura 2000 gebieden en andere waardevolle landschappen zijn vanzelfsprekend een no-go voor bebouwing. Aan de andere kant zie je dat een perfecte woonlocatie voor 25.000 woningen dreigt te worden vol gezet met zonnepanelen en mega-windmolens, zoals in het Utrechtse Rijnsburg. De gemeente wil een zovooral door andere producten te bouwen. Minder vierkante meters. Dat vraagt van de gemeente dat zij minder ruimtelijke eisen stellen in bijvoorbeeld parkeren, groen en architectonische kwaliteit. En ook de consument moet concessies doen.” Verwachtingen moeten worden bijgesteld. Niet èn in het centrum van de stad èn een huis met een tuintje wonen. “Binnenstedelijk zijn appartementen de enige oplossing.” We moeten ook niet te veel alleen op de Randstad gericht zijn, vindt Klouwen. “Wil je een goedkoper huis met een tuin, ga dan in Zwolle, Arnhem of Ede wonen. Vanuit Arnhem ben je met de trein in 35 minuten ׉ 7cassandra://OAr4DKWB9HB40jyBDCJckfPJ1VV2OVa9yilDpjvDZNo2`^8;S?^8;S>krבCט6ru׉׉ 7cassandra://fdgy3Uh3XAeBQLz7RL4ahhXtya4_6ZCvGOhpj4G7r3E`׉ 7cassandra://kP_NvyzKN2Skb0_93gk74kTcQZq3oFkXdhJUwXA4Jsg]`s׉ 7cassandra://A5Tu4bAE9LGP4oPzPpuxvg76PeN5SHLmX3oM5UrFwrA`׉ 7cassandra://FWfYV6R8z6q86eHPDEO4sI-MBdq4GuDDkaHBIfkn0n0x͠]^:;Sט66ru׉׉ 7cassandra://igIOhP6HA9glu6A48krEQrWD8R92LWixRMLErVZjryo`׉ 7cassandra://WJNXOvydfyExWdTyXmH3AqGYhB_GizaGcbcoE2PlzPE_`s׉ 7cassandra://d-EYe1-uMElNsXMTC5zmMFy9D3a262NWYsZQ1lH9d_8`׉ 7cassandra://rjQ3hjU3RGVXDqbV-1APYEF09hMjWSb5RFxAmFqzvZY͂N͠]^:;Sט6ru׉׉ 7cassandra://fdgy3Uh3XAeBQLz7RL4ahhXtya4_6ZCvGOhpj4G7r3E`׉ 7cassandra://kP_NvyzKN2Skb0_93gk74kTcQZq3oFkXdhJUwXA4Jsg]`s׉ 7cassandra://A5Tu4bAE9LGP4oPzPpuxvg76PeN5SHLmX3oM5UrFwrA`׉ 7cassandra://FWfYV6R8z6q86eHPDEO4sI-MBdq4GuDDkaHBIfkn0n0x͠]^:;Sט66ru׉׉ 7cassandra://igIOhP6HA9glu6A48krEQrWD8R92LWixRMLErVZjryo`׉ 7cassandra://WJNXOvydfyExWdTyXmH3AqGYhB_GizaGcbcoE2PlzPE_`s׉ 7cassandra://d-EYe1-uMElNsXMTC5zmMFy9D3a262NWYsZQ1lH9d_8`׉ 7cassandra://rjQ3hjU3RGVXDqbV-1APYEF09hMjWSb5RFxAmFqzvZY͂N͠]^:;Sט6ru׉׉ 7cassandra://fdgy3Uh3XAeBQLz7RL4ahhXtya4_6ZCvGOhpj4G7r3E`׉ 7cassandra://kP_NvyzKN2Skb0_93gk74kTcQZq3oFkXdhJUwXA4Jsg]`s׉ 7cassandra://A5Tu4bAE9LGP4oPzPpuxvg76PeN5SHLmX3oM5UrFwrA`׉ 7cassandra://FWfYV6R8z6q86eHPDEO4sI-MBdq4GuDDkaHBIfkn0n0x͠]^:;Sט66ru׉׉ 7cassandra://igIOhP6HA9glu6A48krEQrWD8R92LWixRMLErVZjryo`׉ 7cassandra://WJNXOvydfyExWdTyXmH3AqGYhB_GizaGcbcoE2PlzPE_`s׉ 7cassandra://d-EYe1-uMElNsXMTC5zmMFy9D3a262NWYsZQ1lH9d_8`׉ 7cassandra://rjQ3hjU3RGVXDqbV-1APYEF09hMjWSb5RFxAmFqzvZY͂N͠]^:;S׉E genaamd energielandschap en alle anderen willen een grote woonwijk. Daar moet het Rijk ingrijpen, maar dat gebeurt nog niet.” En er zijn ook nog andere potentiele bouwlocaties in Nederland, zoals agrarische gronden of terreinen met oude kassen. “Er valt genoeg te vinden als je maar zoekt.” Op alle fronten, zoals wonen, energietransitie en het landelijk gebied moet het Rijk volgens De Zeeuw de regie op hoofdlijnen weer oppakken. “Er moeten keuzes gemaakt worden voor heel Nederland, met een integraal investeringsprogramma. Het beleid is nu veel te versnipperd.” GEEN WOONTORENS Momenteel zitten de adviseurs van de overheid op een totaal ander pad dan de bevolking wenst. Rijksbouwmeester Floris Alkemade heeft het bijvoorbeeld al jaren alleen over het bouwen van appartementen en het verdichten van de steden. “Niet realistisch, niet duurzaam en niet goed voor de saamhorigheid ”, noemt De Zeeuw de fixatie op hoogbouw. “Hoger betekent niet direct meer woningen, door de vele technische en brandveilige voorzieningen in zo’n flat, maar wel veel duurder.” En hoewel er 800.000 woningen nodig zijn voor 2030, is het niet nodig en niet wenselijk om alleen flats te bouwen. “Wat we nodig hebben zijn goedkopere en middeldure gezinswoningen met een tuin, in de buurt van de steden.” Vinexwijken 4.0 met de inzichten van nu, zoals de gebiedsontwikkeling Weespersluts, naast Weesp. “Een gevarieerde wijk met 2750 koop- en huurwoningen, met veel ruimte voor natuur, water en recreatie.” OPLOSSINGEN VOOR MIDDENHUUR Huurders in het middensegment zitten in de steden ook knel. “Ze zijn een groot deel van hun salaris kwijt aan te hoge huren en kunnen niet sparen voor een volgende woonstap,” stelt Bram Klouwen, algemeen directeur bij Companen, adviesbureau voor woningmarkt en leefomgeving. Daarom moeten er ook oplossingen komen voor deze groep. Filosoferend ziet hij een aantal kansen. Verhuurders die een woonspaarconstructie aangaan met huurders, eventueel met subsidie van het Rijk of via de verhuurderheffing. Daarnaast kunnen meer sociale beleggers middenhuurwoningen bouwen tegen een lager geaccepteerd rendement. “Gemeenten zouden in die gevallen hun grondprijzen kunnen verlagen,” oppert Klouwen. En woningcorporaties kunnen hun steentje bijdragen door tevens middenhuurwoningen te bouwen. “De wetgeving moet dan worden aangepast en de verhuurderheffing afgeschaft, want de corporaties nemen daarmee meer taken op zich en ook grotere risico’s.” 26 VASTGOED ACTUEEL | april 2020 Friso de Zeeuw, emeritus-hoogleraar IMMIGRATIE INDAMMEN Daarnaast moet er volgens De Zeeuw ook binnen de steden stevig gebouwd moet worden. Maar, om de steden leefbaar te houden, moet en discussie komen over de omvang van de immigratie. “We moeten kijken naar de relatie buitenlandse migranten in grote steden en de woningnood aldaar. ‘ Het 󰇼󰈩󰈘󰇵id is 󰈝󰉉 ve󰈩󰈗 󰉄󰇵 ve󰈸󰈼n󰈎󰈥󰈦󰇵r󰇷’ Sommige mensen zijn echt nodig voor de economie en we moeten openstaan voor echte asielzoekers, maar we moeten een limiet gaan stellen. Wie wil je toelaten? Een vooruitzicht van 20 miljoen mensen in 2030, zorgt pas echt voor een woongevecht.” Een schone taak voor de nieuwe minister van VROM: de Tweede Kamer heeft onlangs in een motie uitgesproken opnieuw een aparte minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) te installeren, zodat het Rijk weer meer grip k׉ 7cassandra://A5Tu4bAE9LGP4oPzPpuxvg76PeN5SHLmX3oM5UrFwrA`^8;S@׉E *Alex Sievers (58) is eigenaar van Beyond Now, de conceptontwikkelaar van seniorenwoningen op vakantiepark Città Romana in Hellevoetsluis. tekst • Jaap Hoeve onbescheiden vragen ALEX SIEVERS SPANT ZICH IN VOOR HUISVESTING SENIOREN ‘ PERMANENT WONEN IN VAKANTIEBUNGALOW TOESTAAN’ Vakantiepark Città Romana bij Hellevoetsluis wil 263 bungalows ‘omturnen’ tot seniorenwoningen. Maar permanente bewoning van recreatiewoningen is nog niet toegestaan. Wonen op een vakantiepark mag toch helemaal niet? "Er zijn twee landen waarvan ik weet dat er nog onderscheid gemaakt wordt tussen recreatie- en permanente woningen: Nederland en Denemarken. In Denemarken mag permanente bewoning door 65plussers wél. We proberen een transformatieproces op gang te brengen, om te zorgen dat het hier ook kan. Dat is nodig om de woningnood op te lossen. Bovendien zijn er zijn nu heel veel ongebruikte vakantiewoningen. Al meer dan 20 jaar wordt maar 30 procent verhuurd aan toeristen. Hoewel dit park op een mooie locatie aan zee staat, wordt ook hier driekwart verhuurd aan niet-toeristen." Hoe reageert de overheid? Het ministerie van BZK heeft in 2018 de Actieagenda Vakantieparken in het leven geroepen, precies om deze reden. Dus eigenlijk is toen de deur al op een kier gezet. En VVD en D66 hebben laatst een motie ingediend om permanente bewoning mogelijk te maken. De overheid ziet dus dat er iets moet gebeuren. De gemeente Hellevoetsluis erkent in een persbericht haar rol als samenwerkingspartner in dit project. We laten samen onderzoeken wat er mogelijk is." Wat behelst dat onderzoek? "Er zijn mogelijk twee belangrijke knelpunten: de zorgkosten voor de gemeente en de woningbouwafspraken die met het Rijk zijn gemaakt. Hoe past dit project daarin? We willen weten of een toestroom van senioren in het park positief of negatief gaat uitpakken in de WMO- en zorgkosten voor de gemeente. Er zullen meer potentiële zorgvragers komen, maar ze kunnen ook juist zorgen voor minder vraag, doordat ze meer bij elkaar betrokken zijn." Wat is de planning? "Het onderzoek moet nog dit jaar afgerond zijn. Daar wil ik niet op vooruitlopen. Maar mocht het positief zijn, dan hoeft er aan het park zelf eigenlijk niks meer te gebeuren, voor de eerste bewoners kunnen komen. We zijn al in gesprek met vele belangstellenden." Ziet u dit in de nabije toekomst ook op andere parken gebeuren? "Mogelijk. Iedere situatie is anders. We hebben het bewust in de vorm van een pilot gegoten om van te kunnen leren, zonder precedentwerking. We zien wel dat de wil om iets aan het probleem te doen steeds sterker wordt." 27 ׉ 7cassandra://d-EYe1-uMElNsXMTC5zmMFy9D3a262NWYsZQ1lH9d_8`^8;SA^8;S@krבCט6ru׉׉ 7cassandra://93-fBSi6jHxQMIh78IkC_x6p0QqiZXv-L7EFvn0WGNE7`׉ 7cassandra://jBO8Xh0Ti-QIDZlJoLQhg9kSC1KTsthBXxug4vT7PFso`s׉ 7cassandra://_1Q1PEw8k5mr7vqvwhD4-UKcuIe9xqSRxLtugDSkklU'`׉ 7cassandra://WKjsKgj0uDtiTqRvrxwiAQAEvLX4GJULQht6Jz8S8c8͠]^;<&v< ט66ru׉׉ 7cassandra://flQSl5HBMsFheSOFUf9hGpHFJLGyxrjF2XYe-wsT9QE`׉ 7cassandra://tv6uKCQTEkzlbmgG8BAyoKhjnoETFlanBaiJCIVxn_of,`s׉ 7cassandra://8PErjQ1CpCoRqLnOHzxUghQCOIM9OjCU4xoIfANHX4oO`׉ 7cassandra://5CMZKm7zwQE0Bgl_u41SpERUYkwKAdECVh7N47QJr7Aͻ <͠]^;<&v< ט6ru׉׉ 7cassandra://93-fBSi6jHxQMIh78IkC_x6p0QqiZXv-L7EFvn0WGNE7`׉ 7cassandra://jBO8Xh0Ti-QIDZlJoLQhg9kSC1KTsthBXxug4vT7PFso`s׉ 7cassandra://_1Q1PEw8k5mr7vqvwhD4-UKcuIe9xqSRxLtugDSkklU'`׉ 7cassandra://WKjsKgj0uDtiTqRvrxwiAQAEvLX4GJULQht6Jz8S8c8͠]^;<&v< ט66ru׉׉ 7cassandra://flQSl5HBMsFheSOFUf9hGpHFJLGyxrjF2XYe-wsT9QE`׉ 7cassandra://tv6uKCQTEkzlbmgG8BAyoKhjnoETFlanBaiJCIVxn_of,`s׉ 7cassandra://8PErjQ1CpCoRqLnOHzxUghQCOIM9OjCU4xoIfANHX4oO`׉ 7cassandra://5CMZKm7zwQE0Bgl_u41SpERUYkwKAdECVh7N47QJr7Aͻ <͠]^;<&v< ט6ru׉׉ 7cassandra://93-fBSi6jHxQMIh78IkC_x6p0QqiZXv-L7EFvn0WGNE7`׉ 7cassandra://jBO8Xh0Ti-QIDZlJoLQhg9kSC1KTsthBXxug4vT7PFso`s׉ 7cassandra://_1Q1PEw8k5mr7vqvwhD4-UKcuIe9xqSRxLtugDSkklU'`׉ 7cassandra://WKjsKgj0uDtiTqRvrxwiAQAEvLX4GJULQht6Jz8S8c8͠]^;<&v< ט66ru׉׉ 7cassandra://flQSl5HBMsFheSOFUf9hGpHFJLGyxrjF2XYe-wsT9QE`׉ 7cassandra://tv6uKCQTEkzlbmgG8BAyoKhjnoETFlanBaiJCIVxn_of,`s׉ 7cassandra://8PErjQ1CpCoRqLnOHzxUghQCOIM9OjCU4xoIfANHX4oO`׉ 7cassandra://5CMZKm7zwQE0Bgl_u41SpERUYkwKAdECVh7N47QJr7Aͻ <͠]^;<&v< נ^;<&v< c̟ 9ׁHhttp://nieuwbouw.pararius.nlׁ ׁ Јנ^;<&v< |RW 9ׁHhttp://pararius.comׁ ׁ Јנ^;<&v< @H 9ׁHhttp://pararius.nlׁ ׁ Јנ^;<&v< L 9ׁHhttp://pararius.nlׁ ׁ Ј׉Ethema Nieuwbouw & projectontwikkeling VAN DATA NAAR DOELGROEP INTERNET BIEDT PROJECTONTWIKKELAAR KANSEN Internet speelt tegenwoordig een cruciale rol in het zoek- en vindproces van woningzoekenden. Dit geeft projectontwikkelaars die hun vastgoedproject willen vermarkten een hoop nieuwe mogelijkheden om de doelgroep rechtstreeks te bereiken. Toch blijven op dit gebied vaak kansen liggen. 28 VASTGOED ACTUEEL | april 2020 Project Park OverTeylingen in Sassenheim (foto: Timpaan en Van Rhijn Bouw) ׉ 7cassandra://_1Q1PEw8k5mr7vqvwhD4-UKcuIe9xqSRxLtugDSkklU'`^;<&v< ׉Etekst • Pararius partnercontent Uit recent onderzoek van accountants- en adviesorganisatie KPMG naar digitalisering in de wereldwijde vastgoedsector, blijkt dat zo’n 40 procent van alle vastgoedondernemingen nog geen digitale strategie heeft. De kennis en de middelen ontbreken om digitalisering volledig door te zetten. En dat terwijl alle fases die een projectontwikkelaar doorloopt bij het vermarkten van zijn vastgoedproject juist kunnen worden versterkt met de inzet van digitale tools en platformen. ONDERZOEK NAAR DE DOELGROEP “Het begint al bij het in kaart brengen van de doelgroep”, zegt Jasper van den Brink, sales manager bij Nieuwbouw Nederland, strategisch ICT-partner voor projectontwikkelaars. Om de vraagkant van de woningmarkt beter te begrijpen, is volgens Van den Brink onderzoek nodig naar wie de doelgroep is en wat de behoeften zijn. Data verzamelen is hierbij essentieel, meent hij. Dit kan bijvoorbeeld met online enquêtes, vooraankondigingen of een woonwensenonderzoek. “Data over de doelgroep geven tastbaar inzicht in de commerciële kansen, of het nu gaat om informatie over locatie, voorzieningen, de stijl van het vastgoed of de vraagprijs”, zegt Suzanne Maessen van marketingbureau AndersOnline. “Het is een perfecte bron om vastgoed en de marketing hiervan beter te laten aansluiten op de wensen en behoeften van klanten.” Al deze informatie is vervolgens toe te passen op de projectwebsite. Na gedegen onderzoek is het bijvoorbeeld niet moeilijk meer om invulling te geven aan de drie P’s: prijs, product en plaats. “Dat is voor woningzoekenden belangrijke informatie om te kunnen beslissen of het project voldoet aan hun woonwensen”, zegt Van den Brink. “Woningzoekenden willen dat er geluisterd wordt naar hun voorkeuren. Het is vervolgens aan een projectontwikkelaar om daar het product en de marketing op af te stemmen. Een projectwebsite dient als ideaal kanaal om woningzoekenden een beleving te bieden door middel van foto’s, vormgeving en tone of voice.” DE P VAN PROMOTIE Als prijs, plaats en product ingevuld zijn, kan nagedacht worden over de laatste P uit de marketingmix: promotie. Hoe moet het nieuwbouwproject onder de aandacht van de doelgroep worden gebracht? “Naast weten wat de doelgroep wil, is het net zo belangrijk om te onderzoeken hoe je de doelgroep kunt bereiken”, zegt Maessen. “Dit kan worden achterhaald door de klantreis van woningzoekenden in kaart te brengen. Waar zoeken ze? Wanneer zoeken ze? Wat zoeken ze en hoe willen ze benaderd worden? Als deze dingen duidelijk zijn kunnen projectontwikkelaars hun ‘touchpoints’ - interactiemomenten tussen een klant en organisatie - hierop afstemmen.” De essentie van een effectieve marketingstrategie is het communiceren van de juiste boodschap via het juiste kanaal op het goede moment. Maar conclusies zijn alleen relevant als gebruik wordt gemaakt van voldoende data. Projectontwikkelaars slaan daarom vaak de handen ineen met grote, externe partijen zoals woningplatform Pararius. ‘ Dat󰈀 󰈢󰉏e󰈹 d󰈩 󰇷󰈢e󰈘g󰈸󰈡󰇵󰈦 ge󰉏󰈩󰈞 t󰇽󰈻󰉄ba󰈀󰈸 󰈏󰈞zi󰇹󰈋t in 󰇷󰈩 󰇸󰈢m󰈚e󰈹c󰈎ë󰈗󰇵 󰈕an󰈻󰈩󰈞’ “Maandelijks bezoeken zo’n 2,5 miljoen woningzoekenden pararius.nl, waardoor er heel veel data beschikbaar zijn over onze websitebezoekers en over hoe we hen kunnen bereiken”, zegt Adrienne Stijns, campagne-expert bij Pararius Nieuwbouw. “Dit vertalen we inmiddels al 3,5 jaar naar succesvolle marketingcampagnes voor huur- en koopprojecten.” ‘LEIDENDE PARTIJ’ Pararius Nieuwbouw claimt inmiddels dé leidende partij te zijn in die markt. “Met advertentiebanners brengt Pararius de nieuwbouwprojecten bijvoorbeeld onder de aandacht bij een specifieke doelgroep op ons platform. Ook maken we een projectpagina waarop woningzoekenden alle informatie over het project kunnen vinden en zich direct kunnen inschrijven”, zegt Stijns. “We stemmen onze campagnes hierbij zo goed mogelijk af op de doelgroep. Een project gericht op starters vraagt om een andere aanpak dan een project gericht op senioren.” OVER PARARIUS NIEUWBOUW Pararius Nieuwbouw verzorgt op maat gemaakte marketingcampagnes voor huur- en koopprojecten door middel van professionele landingspagina’s, bannering op pararius.nl en pararius.com en hyper local targeting op social media. Gemiddeld realiseren de campagnes maandelijks 1,5 miljoen impressies en ruim 30.000 clicks naar de projectpagina’s van opdrachtgevers. Pararius Nieuwbouw is gespecialiseerd in het richten op de juiste doelgroep, zowel internationaal als op regionaal niv׉ 7cassandra://8PErjQ1CpCoRqLnOHzxUghQCOIM9OjCU4xoIfANHX4oO`^;<&v< ^;<&v< krבCט6ru׉׉ 7cassandra://rU37Mdp-4mlPZGizJaGgPjTmCQHQzFLFCmVfWwyaZe4I7`׉ 7cassandra://i0QmnloQfWSZyLCAYKTULFIfFCiirDeZwdfL1CgzxAMf3`s׉ 7cassandra://3RSgoNwCC0-7fFeDlnqLrLueq1QmpV9warehtz1ojo8 `׉ 7cassandra://vKpXFP6kHNV5RnGAO9Jf9yD_IRDxEXoab07GiYi6Ix8 ͠]^;<&v< ט66ru׉׉ 7cassandra://8sobT6i2VnnzV4UkMt75GbWMoHVixV-o5PdOh8iTKz8`׉ 7cassandra://eWRRbfm4Z9cJdMq0QiC888BX84lj32VHn2w_4P18eiÉ3`s׉ 7cassandra://OKxEqXAIrH-Z-0h-zwLH-OoOYiV_Za-7IUh3PlXS0Ao(`׉ 7cassandra://Shd6KXoad2U_RC5yGhXIfHFYQNgfPNL0PTtUvHkehsAX͠]^;<&v< ט6ru׉׉ 7cassandra://rU37Mdp-4mlPZGizJaGgPjTmCQHQzFLFCmVfWwyaZe4I7`׉ 7cassandra://i0QmnloQfWSZyLCAYKTULFIfFCiirDeZwdfL1CgzxAMf3`s׉ 7cassandra://3RSgoNwCC0-7fFeDlnqLrLueq1QmpV9warehtz1ojo8 `׉ 7cassandra://vKpXFP6kHNV5RnGAO9Jf9yD_IRDxEXoab07GiYi6Ix8 ͠]^;<&v< ט66ru׉׉ 7cassandra://8sobT6i2VnnzV4UkMt75GbWMoHVixV-o5PdOh8iTKz8`׉ 7cassandra://eWRRbfm4Z9cJdMq0QiC888BX84lj32VHn2w_4P18eiÉ3`s׉ 7cassandra://OKxEqXAIrH-Z-0h-zwLH-OoOYiV_Za-7IUh3PlXS0Ao(`׉ 7cassandra://Shd6KXoad2U_RC5yGhXIfHFYQNgfPNL0PTtUvHkehsAX͠]^;<&v< ט6ru׉׉ 7cassandra://rU37Mdp-4mlPZGizJaGgPjTmCQHQzFLFCmVfWwyaZe4I7`׉ 7cassandra://i0QmnloQfWSZyLCAYKTULFIfFCiirDeZwdfL1CgzxAMf3`s׉ 7cassandra://3RSgoNwCC0-7fFeDlnqLrLueq1QmpV9warehtz1ojo8 `׉ 7cassandra://vKpXFP6kHNV5RnGAO9Jf9yD_IRDxEXoab07GiYi6Ix8 ͠]^;<&v< ט66ru׉׉ 7cassandra://8sobT6i2VnnzV4UkMt75GbWMoHVixV-o5PdOh8iTKz8`׉ 7cassandra://eWRRbfm4Z9cJdMq0QiC888BX84lj32VHn2w_4P18eiÉ3`s׉ 7cassandra://OKxEqXAIrH-Z-0h-zwLH-OoOYiV_Za-7IUh3PlXS0Ao(`׉ 7cassandra://Shd6KXoad2U_RC5yGhXIfHFYQNgfPNL0PTtUvHkehsAX͠]^;<&v< נ^;<&v< DԁH 9ׁHhttp://pararius.nlׁ ׁ Јנ^;<&v< ifH 9ׁHhttp://pararius.nlׁ ׁ Ј׉EeProject Leeuweplaats in Utrecht (foto: Ooms Bouw en Ontwikkeling B.V.) Ook de locatie van een project is volgens Stijns belangrijk voor de relevantie. “Daarom worden advertentiebanners op pararius.nl op relevante posities geplaatst en afgestemd op de woonwensen van onze websitebezoekers. Hierbij geven we ook relevante suggesties waar de doelgroep zelf nog niet aan had gedacht.” Voor iemand die een woning zoekt in Amsterdam is een nieuwbouwproject in Leeuwarden bijvoorbeeld niet relevant, maar een project in Amstelveen of Diemen kan wel interessant zijn. SOCIAL MEDIA Wie internet zegt, zegt social media. Ook voor de marketing van een nieuwbouwproject zijn social media een onmisbaar onderdeel geworden. Op platforms als Pararius kunnen alleen bezoekers worden bereikt die op dat moment de website bezoeken. Op social media - waar vrijwel iedere doelgroep actief op is - is dat bereik veel groter. Ook mensen die niet op dat specifieke moment bezig zijn met hun zoektocht naar een woning, kunnen via social media bereikt worden. Op die manier zorgt een projectmakelaar ervoor dat ze weer ‘on top of mind’ zijn bij de doelgroep. Daarnaast bieden social media ruime mogelijkheden om een 30 VASTGOED ACTUEEL | april 2020 specifieke doelgroep te benaderen, bijvoorbeeld op basis van leeftijd, locatie, levensfase en zoekgedrag. Het juist inzetten van social media is echter wel een vak apart. Woningplatform Pararius helpt projectontwikkelaars hierbij binnen hun doelge‘ Pro󰈑󰈩󰇸t󰉒󰇵󰇻si󰉃󰈩 󰈏󰇶e󰈀󰇽l 󰈔a󰈞󰈀󰇽l om 󰉒󰈡󰈞󰈏n󰈇󰉜o󰈩k󰇵󰈝󰇶en 󰈩󰇵󰈝 be󰈗󰈩󰉐󰈏n󰈇 󰉄e b󰈎󰇵󰇷e󰈞’ richte marketingcampagnes. “Voor nieuwbouwprojecten die zich richten op mensen in een bepaalde levensfase of leeftijdscategorie, zoals starters of senioren, maken we gebruik van targeting via social media. Ook maken we gebruik van retargeting, waarmee we mensen bereiken die pararius.nl al een keer bezocht hebben. Op׉ 7cassandra://3RSgoNwCC0-7fFeDlnqLrLueq1QmpV9warehtz1ojo8 `^;<&v< ׉Etekst •Jaap Hoeve stadsontwikkeling thema Nieuwbouw & projectontwikkeling AUTO TABOE IN UTRECHTSE STADSWIJK VAN DE TOEKOMST GROEN = KOEL Een voormalig industrieterrein in Utrecht wordt de stadswijk van de toekomst. Zonder gas, mét de grootste ondergrondse warmte-koudeopslag, een recordlage autodichtheid en veel aandacht voor groen. Met Merwede wil Utrecht de stadswijk van de 21ste eeuw presenteren. >>> 31 ׉ 7cassandra://OKxEqXAIrH-Z-0h-zwLH-OoOYiV_Za-7IUh3PlXS0Ao(`^;<&v< ^;<&v< krבCט6ru׉׉ 7cassandra://A4apXZIQC5xA_VEUO8XaBwQCHaJBxMIGKrAwUKvFFIgzp`׉ 7cassandra://-w0MQUFeGjQUPhjsM7nGv3la5M6TcA3lZwttNt-B8B0ro`s׉ 7cassandra://pijCXjksLq-26UrA928lTlk1vl7VDtS7Gu9vIlJLPOE! `׉ 7cassandra://OFi1cE69yoTV8sGJNu7nE1I6SppunYeiPuNF4LVKJLo~͠]^;;Sט66ru׉׉ 7cassandra://e9-EqkeiBui56IH5K8MFjS1nrHTyw4o26O_MjEa90Uk`׉ 7cassandra://sbXCpAwtcjDgrq9TtLPLPKjaKmrL9TOdNIy5kN-zR80me`s׉ 7cassandra://CvrisrAevi8wLD_EGjkayiLQaVA5J4cYsqUr_x-5QMQ$%`׉ 7cassandra://_dEtQZPT2vguKqVEqU5JpZyBXpmBaR5HmNqXY14SbFAl ͠]^;;Sט6ru׉׉ 7cassandra://A4apXZIQC5xA_VEUO8XaBwQCHaJBxMIGKrAwUKvFFIgzp`׉ 7cassandra://-w0MQUFeGjQUPhjsM7nGv3la5M6TcA3lZwttNt-B8B0ro`s׉ 7cassandra://pijCXjksLq-26UrA928lTlk1vl7VDtS7Gu9vIlJLPOE! `׉ 7cassandra://OFi1cE69yoTV8sGJNu7nE1I6SppunYeiPuNF4LVKJLo~͠]^;;Sט66ru׉׉ 7cassandra://e9-EqkeiBui56IH5K8MFjS1nrHTyw4o26O_MjEa90Uk`׉ 7cassandra://sbXCpAwtcjDgrq9TtLPLPKjaKmrL9TOdNIy5kN-zR80me`s׉ 7cassandra://CvrisrAevi8wLD_EGjkayiLQaVA5J4cYsqUr_x-5QMQ$%`׉ 7cassandra://_dEtQZPT2vguKqVEqU5JpZyBXpmBaR5HmNqXY14SbFAl ͠]^;;Sט6ru׉׉ 7cassandra://A4apXZIQC5xA_VEUO8XaBwQCHaJBxMIGKrAwUKvFFIgzp`׉ 7cassandra://-w0MQUFeGjQUPhjsM7nGv3la5M6TcA3lZwttNt-B8B0ro`s׉ 7cassandra://pijCXjksLq-26UrA928lTlk1vl7VDtS7Gu9vIlJLPOE! `׉ 7cassandra://OFi1cE69yoTV8sGJNu7nE1I6SppunYeiPuNF4LVKJLo~͠]^;;Sט66ru׉׉ 7cassandra://e9-EqkeiBui56IH5K8MFjS1nrHTyw4o26O_MjEa90Uk`׉ 7cassandra://sbXCpAwtcjDgrq9TtLPLPKjaKmrL9TOdNIy5kN-zR80me`s׉ 7cassandra://CvrisrAevi8wLD_EGjkayiLQaVA5J4cYsqUr_x-5QMQ$%`׉ 7cassandra://_dEtQZPT2vguKqVEqU5JpZyBXpmBaR5HmNqXY14SbFAl ͠]^;;Sנ^:;SZ 9׉H(http://www.utrecht.nl/merwedekanaalzone/Gׁ ׁ rנ^:;SŻ9׉Hhttp://www.merwede.nlGׁ ׁ rנ^:;SZ 9׉H(http://www.utrecht.nl/merwedekanaalzone/Gׁ ׁ rנ^:;SŻ9׉Hhttp://www.merwede.nlGׁ ׁ rנ^;;SZy 9ׁHhttp://www.merwede.nlׁ ׁ Јנ^;;SZ 9ׁH(http://www.utrecht.nl/merwedekanaalzone/ׁ ׁ Јנ^:;SZ 9׉H(http://www.utrecht.nl/merwedekanaalzone/Gׁ ׁ rנ^:;SŻ9׉Hhttp://www.merwede.nlGׁ ׁ r׉EJIn de jaren zestig van de vorige eeuw werd een deel van de Utrechtse binnenstad gesloopt en een deel van de singels gedempt. Om de stad toekomstbestendig te maken, moest er ruimte komen voor het snel toenemende autoverkeer. Nog geen 60 jaar later is de toekomst van de stad radicaal veranderd. In de nieuwe stadswijk Merwede verdwijnt de auto juist uit het straatbeeld. Met 0,3 parkeerplek per woning wordt de wijk ‘zeer autoluw’. Toekomstige bewoners kunnen alleen parkeren langs de randen van de wijk, de openbare ruimte wordt helemaal autovrij. Op twee mobiliteitshubs op centrale punten komen deelauto’s – het liefst elektrisch –, fietsen, e-bikes, scooters en bakfietsen beschikbaar. INNOVATIECOLLECTIEF Het is niet de eerste keer dat een wijk autovrij wordt ontworpen, maar wel op deze schaal. De wijk Merwede, deelproject van het grotere herontwikkelingsplan van de Merwedekanaalzone (zie kader), beslaat 24 hectare, waarop straks 6.000 woningen komen. Daarvoor werd een gezamenlijk plan gemaakt met tien grondeigenaren, inclusief de gemeente. Voor stedenbouwkundig ontwerper Marco Broekman is het een unieke ervaring. “Hier komt alles van ons werk samen: nieuwe publiekprivate samenwerkingsvormen, mobiliteit, openbare ruimte, groen, hoge dichtheid én de menselijke maat. En dat op een ongekende schaal.” De ontwerpende en ontwikkelende partijen, grondeigenaren en de gemeente werken blijvend samen – ook na de oplevering – in het innovatiecollectief Merwede Lab. Want de technologische ontwikkelingen gaan zo snel, dat het onmogelijk is om nu al HERONTWIKKELING MERWEDEKANAALZONE In Utrecht vestigden fabrieken die te groot waren geworden voor de binnenstad, zich in de jaren ’20 van de vorige eeuw langs het Merwedekanaal. Het verwaarloosde industrieterrein langs het kanaal, met veel verrommelde gebieden en onder andere een prostitutiezone, waar zich ook kantoren en horeca hebben gevestigd, wordt in fasen herontwikkeld. Een groot deel is inmiddels tegen de vlakte. Op wat industrieel erfgoed en een aantal markante gebouwen na. Wethouder Kees Diepeveen: “Van herontwikkelingsprojecten elders hebben we geleerd dat het helemaal leeg trekken van een gebied meestal niet zo’n goed idee is. Panden die een wijk karakter geven en functies die zich bewezen hebben, willen we graag behouden.” Een aantal schoorstenen rijst op uit de kale vlakte, waar momenteel de eerste bouwbedrijvigheid plaatsvindt. In totaal moet de Merwedekanaalzone ruimte bieden aan meer dan 10.000 woningen. Het plan voorziet onder meer ook de renovatie en uitbreiding van vier bruggen en de aanleg van twee nieuwe, en in een impuls voor aangrenzende wijken. www.utrecht.nl/merwedekanaalzone/ www.merwede.nl 32 VASTGOED ACTUEEL | april 2020 alles aan de tekentafel te bedenken, zegt verantwoordelijk wethouder van Wonen Kees Diepeveen. “We kunnen wel van alles voorschrijven – op het gebied van circulair bouwen, duurzaam materiaalgebruik, mobiliteit, et cetera – maar over vijf jaar is dat misschien alweer achterhaald.” KWART WONINGEN VOOR MIDDENSEGMENT Bij de woningbouw wordt een spreiding aangehouden: 30 procent van de 6.000 woningen wordt sociale huur en 25 procent is bestemd voor het middensegment, met huurprijzen tussen de 720 en 950 euro en koopwoningen onder de € 300.000. “We willen dat de wijk voor iedereen bereikbaar en betaalbaar is”, zegt Diepeveen. “We richten ons niet op een specifieke doelgroep, maar op een breed publiek: gezinnen, jonge mensen en ouderen moeten er met evenveel plezier kunnen wonen.” Daarnaast komt er 100.000 vierkante meter aan voorzieningen als winkels en horeca. In de woorden van de wethouder: Merwede wordt een ‘moderne stadswijk’. Waar mensen niet alleen wonen, maar ook naar de kapper gaan, de kinderen naar school brengen, elkaar ontmoeten en naar het café of restaurant gaan. En er is veel aandacht voor groen. “We willen de groei van de stad waar het kan binnenstedelijk realiseren”, zegt Diepeveen enthousiast. “Dan mag je heel blij zijn met zo’n terrein, waar je zo veel ruimte hebt voor ontwikkeling, zonder dat je er groen voor hoeft op te offeren. Sterker nog: de hoeveelheid groen gaat erop vooruit.” ONDERGRONDSE WARMTE-KOUDEOPSLAG Dat groen komt niet alleen in de binnentuinen van de woonblokken en in de openbare ruimte, maar ook op de daken. “Geen dak blijft onbenut”, zegt wethouder Diepeveen. “Elk dak wordt straks gebruikt voor groen, voor zonnepanelen, óf voor beide. Groen maakt de wijk niet alleen een fijne plek om te wonen, het is hard nodig als klimaatadaptatie. Het houdt water vast bij regen en biedt koelte bij hitte. “Een groene wijk is een koele wijk.” ׉ 7cassandra://pijCXjksLq-26UrA928lTlk1vl7VDtS7Gu9vIlJLPOE! `^8;SF׉Estadsontwikkeling Over koel gesproken: onder Merwede komt de grootste ondergrondse warmte-koudeopslag van Nederland om de wijk te verwarmen of te koelen. Daarvoor wordt water uit het Merwedekanaal gebruikt. Alle huizen worden aardgasvrij gebouwd. ‘ We w󰈎󰈗󰈘󰇵n 󰇷a󰉄 d󰈩 󰉒󰈏󰈒k 󰉏o󰈡󰈹 i󰈩d󰇵󰈸e󰈩󰈞 b󰇵󰈸e󰈎󰈕b󰇽a󰈸 󰈩󰈞 be󰉃󰈀󰇽󰈘ba󰈀󰈸 󰈏󰈼’ De inspraakprocedure voor Merwede is begonnen en in 2022 moet de bouw beginnen. De eerste aanmeldingen van belangstellenden zijn inmiddels binnen. Op logistiek gebied zijn er nog aardig wat uitdagingen, weet ook ontwerper Broekman. “We denken dat we een heel ambitieus maar realistisch plan hebben. Ook op het gebied van mobiliteit. We kunnen veel oplossen met ‘kleine elektrische voertuigen’ – denk aan de karretjes van Picnic – maar we zijn nog heel hard aa׉ 7cassandra://CvrisrAevi8wLD_EGjkayiLQaVA5J4cYsqUr_x-5QMQ$%`^8;SG^8;SFkrבCט6ru׉׉ 7cassandra://gYnYkcCF28qDaw5KoZ0Yc2uf3Vv61a2iFTkMDtMITVs^`׉ 7cassandra://00S0PkKEXmYMalyeqN4o1P3KE7VljxVPV2AhgjMMsqoS`s׉ 7cassandra://FYg-lFgk_z1dzYOq6HwbiOKML-X-oMN4N7rarAxMy_M4`׉ 7cassandra://_2g93KzTygeRYgaxS3amhezzAJ2raGE_Bd3EnoVuWII$\ ͠]^;;Sט66ru׉׉ 7cassandra://ryE3v9F-8xqAjXsFYamuVmwDvzW0Stc-9fLg02JPgPAkW`׉ 7cassandra://TPSvHj9jkTnNcyYbQCmm8711nbBGkuNBtzZOyz02JSM\`s׉ 7cassandra://iF7ubKhBq95V0h07TbLDP2lQb_Cw81cpnef2shpesD4`׉ 7cassandra://MOpJU-4OOT-WmvKZEHjSap_TLvic8GBQ5xYuR1KC0SI͎3$͠]^;;Sט6ru׉׉ 7cassandra://gYnYkcCF28qDaw5KoZ0Yc2uf3Vv61a2iFTkMDtMITVs^`׉ 7cassandra://00S0PkKEXmYMalyeqN4o1P3KE7VljxVPV2AhgjMMsqoS`s׉ 7cassandra://FYg-lFgk_z1dzYOq6HwbiOKML-X-oMN4N7rarAxMy_M4`׉ 7cassandra://_2g93KzTygeRYgaxS3amhezzAJ2raGE_Bd3EnoVuWII$\ ͠]^;;Sט66ru׉׉ 7cassandra://ryE3v9F-8xqAjXsFYamuVmwDvzW0Stc-9fLg02JPgPAkW`׉ 7cassandra://TPSvHj9jkTnNcyYbQCmm8711nbBGkuNBtzZOyz02JSM\`s׉ 7cassandra://iF7ubKhBq95V0h07TbLDP2lQb_Cw81cpnef2shpesD4`׉ 7cassandra://MOpJU-4OOT-WmvKZEHjSap_TLvic8GBQ5xYuR1KC0SI͎3$͠]^;;Sט6ru׉׉ 7cassandra://gYnYkcCF28qDaw5KoZ0Yc2uf3Vv61a2iFTkMDtMITVs^`׉ 7cassandra://00S0PkKEXmYMalyeqN4o1P3KE7VljxVPV2AhgjMMsqoS`s׉ 7cassandra://FYg-lFgk_z1dzYOq6HwbiOKML-X-oMN4N7rarAxMy_M4`׉ 7cassandra://_2g93KzTygeRYgaxS3amhezzAJ2raGE_Bd3EnoVuWII$\ ͠]^;;Sט66ru׉׉ 7cassandra://ryE3v9F-8xqAjXsFYamuVmwDvzW0Stc-9fLg02JPgPAkW`׉ 7cassandra://TPSvHj9jkTnNcyYbQCmm8711nbBGkuNBtzZOyz02JSM\`s׉ 7cassandra://iF7ubKhBq95V0h07TbLDP2lQb_Cw81cpnef2shpesD4`׉ 7cassandra://MOpJU-4OOT-WmvKZEHjSap_TLvic8GBQ5xYuR1KC0SI͎3$͠]^;;S׉EROB EN SANDER PUPER VAN JONGS AF AAN ENTHOUSIAST VOOR MAKELAARDIJ ‘ SENIOR VINDT HET NOG VEEL TE LEUK’ In deze rubriek staat een makelaarskantoor centraal waarbij een vader of moeder samen met zoon(s) of dochter(s) aan het roer staan. Wat hebben ze gemeen, kunnen ze goed samenwerken en hoe verdelen ze de taken? Dit keer Rob Puper (71) en zijn zoon Sander (42) van Stad & Land in Rotterdam. 34 VASTGOED ACTUEEL | april 2020 ׉ 7cassandra://FYg-lFgk_z1dzYOq6HwbiOKML-X-oMN4N7rarAxMy_M4`^8;SH׉E• Naam: Stad & Land NVM Makelaars Van start in: 1965 Waar actief: Rotterdam en Dordrecht Specialisatie: aankoop, verkoop, taxatie, verhuur aan expats Brancheorganisatie: lid van NVM Aantal medewerkers: 12 tekst • Pieter de Leeuw vader & zoon Sander Puper (42) heeft als jongen nooit na hoeven denken over wat hij later wilde worden. In het kantoor van Stad & Land in Kralingen in Rotterdam, praat hij met vader Rob (71) over zijn opa die de naam van het kantoor bedacht en die vooral zijn zoon en zijn kleinzoon enthousiast maakte voor de makelaardij. Overigens deed hij dat op zijn eigen, luidruchtige manier. Sander: “Ik zal nooit vergeten dat ik als klein mannetje soms met hem mee mocht. Hij reed in een prachtige, oude Mercedes door Rotterdam, vertelde het ene mooie verhaal na het andere en draaide ondertussen keihard dat ene nummer van Nena, 99 luftballons.” Maar de meer serieuze kant van het vak bleek Rob en Sander ook aan te spreken. Rob, die nog altijd vijf dagen per week werkt, noemt het na een leven lang te hebben bemiddeld bij de aankoop en verkoop van woningen: “Nog steeds geweldig dat ik van dienst kan zijn bij een zo belangrijke beslissing in een mensenleven.” Sander vult aan: “Opa is er mee begonnen om zoveel mogelijk bouwkundige kennis te verzamelen. Dat is belangrijk, omdat je alleen dan aan de mensen kunt vertellen wat ze precies kopen, maar pa en ik hebben ons daarnaast altijd toegelegd op de empathische kant van het vak.” Waaronder wordt verstaan: luisteren naar de klant, geen verhaaltje afdraaien en zeker niet alleen gaan voor de commissie of voor de korte termijn. Sander: “Het gaat erom dat ik me altijd realiseer dat ik als makelaar in dienst sta van de ander. Dat maakt het vak wat mij betreft nog veel interessanter.” DRIE VAN DE VIER OP KANTOOR Sander was niet de enige jonge Puper die werd aangestoken door het makelaarsvuur van zijn opa en daarna van zijn vader. Drie van de vier kinderen van Rob werken inmiddels op het kantoor. Hij praat erover alsof het de normaalste zaak van de wereld is. “Maar het is toch ook een mooi beroep.” Naast het kantoor in Rotterdam heeft Stad & Land een kantoor in het historisch centrum van Dordrecht, dat wordt gerund door zoon Edo. Rob: “Ja, het gaat goed met het bedrijf. Dat zie je ook aan mensen die we eens van dienst zijn geweest en na een bepaalde tijd weer bij ons terugkomen omdat ze ons vertrouwen. Natuurlijk zijn we een commercieel bedrijf en moeten we het hebben van de transacties, maar het vertrouwen van een klant, dat is iets waard hoor.” Rob is al meer dan 25 jaar betrokken bij de NVM. Nu is hij voorzitter van de afdeling Rotterdam Zuid-Holland Zuid. “Dat is één van de grootste afdelingen van het land. Het is goed en interessant om te doen, maar het is ook belangrijk voor het kantoor, denk ik. Wat mij betreft is de NVM sowieso een keurmerk voor makelaars.” GROEIEN GEEN VEREISTE Maar toch, wordt het voor de zeventiger Rob niet eens tijd om het rustiger aan te gaan doen. Rob haalt zijn schouders op. “Ik heb op advies van mijn vriendin twee dagen in de week waarop ik geen afspraken inplan en dat is de enige concessie die ik tot nog toe aan mijn leeftijd heb gedaan. Wel heb ik aan Sander gevraagd om als hij merkt dat ik vergeetachtig word, hij mij dat op een aardige manier wil laten weten.” Sander glimlacht: “Pa is nog zo scherp als wat en vindt het allemaal gewoon nog veel te leuk.” Plannen om af te bouwen heeft Rob voorlopig niet. “Nee, waarom zou ik.” ‘ Het 󰉏󰈩󰈹t󰈸󰈢u󰉓󰈩n 󰉏󰇽󰈞 e󰈩n 󰈔󰈘󰇽n󰉃, da󰉃 󰈎󰈼 󰈏et󰈻 󰉓󰈀󰇽r󰇷 󰈋o󰈡r’ Vader en zoon nemen het werk mee naar huis. Hoe laat ook, ieder telefoontje of appje van een klant wordt beantwoord. Rob trekt een schuldbewust gezicht: “Dan zit ik ’s avonds gezellig met mijn vriendin aan een glaasje wijn en gaat mijn telefoon over. Tja, dan wil ik toch weten wat er aan de hand is. Dat vindt mijn vriendin weleens vervelend.” Groeien hoeft het kantoor niet zo nodig. Rob: “We hebben in de afgelopen 55 jaar een goede naam opgebouwd, degelijk en betrouwbaar. Maar daar moet je als makelaar iedere dag aan blijven werken. Daar gaat vooral onze aandacht naar uit.” Sander voegt toe: “We zijn makelaars met heel veel bouwkundige kennis en we verdiepen ons in onze klanten. Dat is wat wij doen. Groeien is nooit een doel op zich.” Wat is het belangrijkste dat hij van zijn vader heeft geleerd? Zonder een adempauze ׉ 7cassandra://iF7ubKhBq95V0h07TbLDP2lQb_Cw81cpnef2shpesD4`^8;SI^8;SHkrבCט6ru׉׉ 7cassandra://Juk3MJFzy9bTMf7ROtABr396pwWOllXtsUDirrSsPLA``׉ 7cassandra://LSwouxGXCI9k_H3RD8S0m3dt4hDbxwak4nODIu6hGSYk`s׉ 7cassandra://FH5MmxzUSDdnhp66TQzluhMtv0PXHafsift6C15-3RY"K`׉ 7cassandra://AqP_GRM2OnaFg1hnuk0OfBqRJusWV2xx8xasaaAT6GUͬR ͠]^;;Sט66ru׉׉ 7cassandra://nS9o1TrYpYwmIfQnTGrrBKGgu0V0iROKLbhUVHGfnkk,;`׉ 7cassandra://VILN89wGKq3UUFn85VTHn75sJ6jXQzpzNgQMW4moqAoh`s׉ 7cassandra://lpL_0mmopaA-HuVMBLgbnYjhZWmzTawPc5Fa7T6l5Qo `׉ 7cassandra://Ry2WWKT7Wj4JoidayYog7P-btxResmbQByWsgIEwHWwN4͠]^;;Sט6ru׉׉ 7cassandra://Juk3MJFzy9bTMf7ROtABr396pwWOllXtsUDirrSsPLA``׉ 7cassandra://LSwouxGXCI9k_H3RD8S0m3dt4hDbxwak4nODIu6hGSYk`s׉ 7cassandra://FH5MmxzUSDdnhp66TQzluhMtv0PXHafsift6C15-3RY"K`׉ 7cassandra://AqP_GRM2OnaFg1hnuk0OfBqRJusWV2xx8xasaaAT6GUͬR ͠]^;;Sט66ru׉׉ 7cassandra://nS9o1TrYpYwmIfQnTGrrBKGgu0V0iROKLbhUVHGfnkk,;`׉ 7cassandra://VILN89wGKq3UUFn85VTHn75sJ6jXQzpzNgQMW4moqAoh`s׉ 7cassandra://lpL_0mmopaA-HuVMBLgbnYjhZWmzTawPc5Fa7T6l5Qo `׉ 7cassandra://Ry2WWKT7Wj4JoidayYog7P-btxResmbQByWsgIEwHWwN4͠]^;;Sט6ru׉׉ 7cassandra://Juk3MJFzy9bTMf7ROtABr396pwWOllXtsUDirrSsPLA``׉ 7cassandra://LSwouxGXCI9k_H3RD8S0m3dt4hDbxwak4nODIu6hGSYk`s׉ 7cassandra://FH5MmxzUSDdnhp66TQzluhMtv0PXHafsift6C15-3RY"K`׉ 7cassandra://AqP_GRM2OnaFg1hnuk0OfBqRJusWV2xx8xasaaAT6GUͬR ͠]^;;Sט66ru׉׉ 7cassandra://nS9o1TrYpYwmIfQnTGrrBKGgu0V0iROKLbhUVHGfnkk,;`׉ 7cassandra://VILN89wGKq3UUFn85VTHn75sJ6jXQzpzNgQMW4moqAoh`s׉ 7cassandra://lpL_0mmopaA-HuVMBLgbnYjhZWmzTawPc5Fa7T6l5Qo `׉ 7cassandra://Ry2WWKT7Wj4JoidayYog7P-btxResmbQByWsgIEwHWwN4͠]^;;S׉ELthema Nieuwbouw & projectontwikkeling SPECIALISATIE IN NIEUWBOUW LOONT MAKELAAR ADVISEERT PROJECTONTWIKKELAAR Het is niet altijd vanzelfsprekend dat er bij nieuwbouwprojecten een makelaar wordt ingeschakeld. De projectontwikkelaar kan er immers ook voor kiezen om zelf de nieuwe woningen aan te prijzen, via social media bijvoorbeeld. Er zijn makelaars die een actieve rol opeisen in het complete nieuwbouwtraject, en die hier ook hun specialisme van hebben gemaakt. Uit cijfers over 2018 bleek dat 42% van de nieuwgebouwde appartementen zonder makelaar verkocht werd, vertelt Xander Coolen van communicatiebureau De Hollandsche Meesters, die diverse makelaarskantoren in zijn klantenkring heeft. “Makelaars laten hier echt mogelijkheden liggen. Een voorbeeld: mijn ouders wilden verhuizen van een eengezinswoning naar een nieuw appartement. De makelaar in hun regio vertelde niet dat hij contact heeft met projectontwikkelaars. Hij stelde zich niet op als schakel tussen de huizenzoeker en de ontwikkelaar. Dus mijn ouders moesten zich inschrijven bij een projectontwikkelaar, wat voor hen ingewikkeld is. We zitten in een maatschappij waarin we alles zelf kunnen, maar uiteindelijk willen we ook gemak. Mijn ouders hebben nu een makelaar gevonden in wie ze vertrouwen hebben, dat is voor hen belangrijker dan de courtage.” 36 VASTGOED ACTUEEL | april 2020 ANDERS DAN BESTAANDE BOUW Volgens Coolen is het zonde om je als makelaarskantoor alléén op nieuwbouw te richten. “Het mooist is de combi met bestaande bouw.” Dagmar Bolwijn van Thuis Nieuwbouwmakelaars, voor verkoop en verhuur van nieuwbouwwoningen in de regio Groningen, is het daar niet mee eens. “Nieuwbouw verkopen is wezenlijk anders dan een bestaand huis verkopen. Gechargeerd: bij bestaande bouw zet je de deur open, laat twintig mensen binnen en dan is het huis weg. Ik overdrijf, maar nieuwbouw is een heel ander en veel langer traject. Het duurt vaak wel een paar jaar, waarin we de ontwikkelaars veel adviseren, voordat een project in de verkoop gaat. Vervolgens moeten we iets vanaf papier verkopen en dat vergt andere verkoopkwaliteiten.” ׉ 7cassandra://FH5MmxzUSDdnhp66TQzluhMtv0PXHafsift6C15-3RY"K`^8;SJ׉E \tekst • Elsie Schoorel huizenverkoop Dagmar Bolwijn, Thuis Nieuwbouwmakelaars Thuis Nieuwbouwmakelaars kan behalve het complete traject (van advisering, promotie, verkoopen verhuurgesprekken tot kopersbegeleiding en opleveringen) ook een deel daarvan op zich nemen, zegt Bolwijn. “Wij zijn daar soepel in; als ontwikkelaars zelf kopers aan tafel willen hebben, kan dat. Het is ook goed dat zij de koper af en toe spreken, om te weten wat hen bezighoudt en wat er speelt. Dat ze zelf het gehele traject digitaal en zonder makelaar afwikkelen, daar geloof ik niet in. Kopers hebben vaak behoefte aan uitleg en ondersteuning. Pas als driekwart van een project verkocht is, start doorgaans de bouw, en dan duurt het nog een jaar voordat de woning klaar is. Dus je moet als koper lang wachten en zeker van je zaak zijn. Ik wil een huis verkopen, maar wel aan iemand die er blij mee is. Ik heb vaak zeer persoonlijke gesprekken met kopers. Zo kan ik ook beter bepalen of een huis past. En soms raad ik een huis af. Het gaat dus mij niet alleen om het scoren.” Bolwijn zou niet anders willen dan nieuwbouw verkopen. “Bij bestaande bouw zijn de contacten korter en ik heb een hekel aan dat onderhandelen. Ik heb langdurige relaties met de opdrachtgevers én heb veel contact met de consument.” SLECHTS ÉÉN BELANG Makelaar Shelley Schellekens richt zich ook met overtuiging uitsluitend op nieuwbouw. Na tien jaar ervaring opgedaan te hebben als nieuwbouwspecialist bij een middelgroot makelaarskantoor richtte ze in 2018 NEXT Nieuwbouw op, voor woningen in de regio Den Bosch. “Er is voor mij maar één belang en één klant: de ontwikkelaar. Ik richt me dus niet op aankoop; ik vind dat je dat niet kunt combineren. De ontwikkelaar kan ervan uit gaan dat de beste koper gezocht wordt.” Karaat in Groningen, project van Thuis Nieuwbouw ' Ni󰈩󰉊w󰇼o󰉉󰉓 v󰇵󰈸󰈕op󰈩󰈝 󰈏󰈼 we󰉛󰈩󰈞l󰈏󰈑󰈕 an󰇷󰈩󰈹s 󰇷󰇽󰈞 e󰈩n 󰇼󰇵󰈼ta󰈀󰈝󰇶 h󰉊i󰈻 ve󰈸󰈕󰈡p󰇵󰈝' Ze neemt daarbij het gehele traject voor haar rekening. “In vroege betrokkenheid en advisering zit mijn meerwaarde. Een ontwikkelaar die lokaal niet bekend is kan moeilijk zelf prijzen bepalen en de markt op gaan. Dan heeft hij nadeel qua verkoopsom, verkoopsnelheid en identiteit van het project. Bij mij kunnen ze terecht voor uitgebreid marktonderzoek vooraf. Ik ben lid van de NVM en beschik dus over data op wijk- en buurtniveau over de vraag, wat voor mensen het zijn en wat voor woningen zij zoeken. Na het voortraject zet ik het project in de markt en zorg ik voor de kopersbegeleiding. Zo heeft een koper één contactpersoon van begin tot eind.” Daarbij werkt ze niet met een vast bedrag voor de courtage. “Ik deel mee in het risico en de winst, zodat ik met de ontwikkelaar kan optreden als een team. Er zijn makelaars die voor een lage courtage alleen de koopakte doen, maar die leven dan van de bestaande woningen die terugkomen van de kopers. Dan ben je er niet׉ 7cassandra://lpL_0mmopaA-HuVMBLgbnYjhZWmzTawPc5Fa7T6l5Qo `^8;SK^8;SJkrבCט6ru׉׉ 7cassandra://2YqmBOhQAo3vSF8jESelOTTfnJK87vQVqpDlb0shIWcb`׉ 7cassandra://WH0Nv3eyUDckkl12fsuv8YYdG3Fk7G32H296D0jm9j4k`s׉ 7cassandra://jYm47NHdupsnsamiVqSPzsZEJUgm6RMKW-y1Dv5a4bo#`׉ 7cassandra://1uqXBu4CiSIdlmSCOMiyrIpmfn0kbb-_UeCdHwYgncE͠]^;;Sט66ru׉׉ 7cassandra://E8CccbyJjEpt4rC3MPQdoyuIeBDEIiVS_AuHu5BU-wo`׉ 7cassandra://DL2VW6dFNaL1HacwHo44lj4UPegxV91CFfzydNB6Lgsq`s׉ 7cassandra://pWAp0qkU_euuI0vLHWQfXN30uhZIIotB1vEbJdLAZzE"[`׉ 7cassandra://HC0EbE-Kjw-xD8EO-eMO2O6XeG5xlas9f2aeQgcsneQ(͠]^;;Sט6ru׉׉ 7cassandra://2YqmBOhQAo3vSF8jESelOTTfnJK87vQVqpDlb0shIWcb`׉ 7cassandra://WH0Nv3eyUDckkl12fsuv8YYdG3Fk7G32H296D0jm9j4k`s׉ 7cassandra://jYm47NHdupsnsamiVqSPzsZEJUgm6RMKW-y1Dv5a4bo#`׉ 7cassandra://1uqXBu4CiSIdlmSCOMiyrIpmfn0kbb-_UeCdHwYgncE͠]^;;Sט66ru׉׉ 7cassandra://E8CccbyJjEpt4rC3MPQdoyuIeBDEIiVS_AuHu5BU-wo`׉ 7cassandra://DL2VW6dFNaL1HacwHo44lj4UPegxV91CFfzydNB6Lgsq`s׉ 7cassandra://pWAp0qkU_euuI0vLHWQfXN30uhZIIotB1vEbJdLAZzE"[`׉ 7cassandra://HC0EbE-Kjw-xD8EO-eMO2O6XeG5xlas9f2aeQgcsneQ(͠]^;;Sט6ru׉׉ 7cassandra://2YqmBOhQAo3vSF8jESelOTTfnJK87vQVqpDlb0shIWcb`׉ 7cassandra://WH0Nv3eyUDckkl12fsuv8YYdG3Fk7G32H296D0jm9j4k`s׉ 7cassandra://jYm47NHdupsnsamiVqSPzsZEJUgm6RMKW-y1Dv5a4bo#`׉ 7cassandra://1uqXBu4CiSIdlmSCOMiyrIpmfn0kbb-_UeCdHwYgncE͠]^;;Sט66ru׉׉ 7cassandra://E8CccbyJjEpt4rC3MPQdoyuIeBDEIiVS_AuHu5BU-wo`׉ 7cassandra://DL2VW6dFNaL1HacwHo44lj4UPegxV91CFfzydNB6Lgsq`s׉ 7cassandra://pWAp0qkU_euuI0vLHWQfXN30uhZIIotB1vEbJdLAZzE"[`׉ 7cassandra://HC0EbE-Kjw-xD8EO-eMO2O6XeG5xlas9f2aeQgcsneQ(͠]^;;S׉E-Shelley Schellekens, NEXT Nieuwbouw De hoeveelheid werk die op haar afkomt wisselt, zegt Schellekens. “Nieuwbouw gaat altijd gepaard met pieken en dalen; dit voorjaar start ik met drie projecten tegelijk en komt er veel werk binnen.” WONINGMARKTCONSULTANT De makelaars van NEXT en Thuis Nieuwbouwmakelaars investeren al jarenlang in de relaties met projectontwikkelaars en hebben een naam opgebouwd. Maar wat kunnen makelaars doen die deze contacten nog niet hebben? Volgens Coolen moeten ze in de eerste plaats zorgen dat ze de juiste expertise in huis hebben. “Volg een opleiding tot woningmarktconsultant, zo word je adviseur voor de projectontwikkelaar, met kennis van zaken op het vlak van ruimtelijke ordening, grondprijzen, stadsvernieuwing. Maar ook met kennis over levensloopbestendig wonen en financiële mogelijkheden. Makelaars moeten veel meer samenwerken, zodat mensen ook geholpen worden met latente vragen. Loop vooruit op de ontwikkelingen en licht mensen voor.” Ook is het een kwestie van de wereld laten zíen dat je expert bent. “Zonder publiek geen applaus. Dus mijn advies is om te netwerken en daar ook initiatief toe te nemen. Organiseer halfjaarlijkse borrels waarbij info over de wijk gedeeld wordt. En onderhoud contact met projectontwikkelaars, onder meer via social media zoals LinkedIn. Ga ook naar beurzen als de Provada om contact te leggen. De meeste makelaars hebben op hun site niet iets specifiek voor projectontwikkelaars staan. Dus die worden ook niet gevonden.” ' Een 󰈡󰈝󰉄w󰈏󰈔󰈕el󰈀󰇽󰈸 󰇶i󰈩 l󰈢󰈔a󰈀󰈘 n󰈏e󰉃 be󰈔󰈩󰈞d 󰈏󰈻, 󰈕an 󰈚󰈡󰇵i󰈘󰈎j󰈔 󰉜󰇵l󰇾 󰈦ri󰈑󰉜󰈩n ׉ 7cassandra://jYm47NHdupsnsamiVqSPzsZEJUgm6RMKW-y1Dv5a4bo#`^8;SL׉EPhuizenverkoop Hoef en Haag, dorp in aanbouw, project van De Keizer Overigens laat De Keizer de nieuwbouwprojecten over aan specialisten, waarvan Verveer er zelf ook één is. “Het is een andere tak van sport dan bestaande bouw. Er komt veel meer bij kijken, zoals meepraten in het voortraject. Vandaar dat wij hiervoor mensen hebben die zich alleen hierop toeleggen.” DIGITALE ONTWIKKELINGEN De Keizer is zeer actief op alle sociale media en daar kijken ontwikkelaars ook naar, weet Verveer. “Zo hebben we een Facebook-pagina met meer dan 15.000 unieke likes. En iemand die onze pagina volgt krijgt automatisch het nieuwbouwaanbod te zien.” BREED NETWERK Frank Verveer, De Keizer Makelaarsgroep Een makelaar die wel een apart gedeelte van de site heeft ingericht voor projectontwikkelaars – en die ook bestaande woningen in portefeuille heeft – is De Keizer makelaarsgroep, actief in de regio Utrecht. Algemeen directeur Frank Verveer: “Wij hebben een heel breed netwerk in deze sector. We hebben niet alleen met ontwikkelaars contacten maar ook met beleggers, investeerders en gemeenten. Het gebeurt wel dat gemeenten ons consulteren voor een project voordat ze bij ontwikkelaars aan de bel trekken. Als we een locatie weten, zoeken wij zelf een bouwer of ontwikkelaar erbij. En we adviseren over het product dat ergens past. Dus indirect en direct hebben we invloed op het product, zodat dit ook markttechnisch past.” Dat het kantoor nieuwbouw met bestaande bouw combineert, versterkt elkaar, meent Verveer. “Doordat wij op vrij forse schaal nieuwbouw verkopen, krijgen wij ook veel contact met mensen die hun bestaande woning via ons willen verkopen. We hebben zo een extra groot reservoir van mensen die op zoek zijn naar een woning. Bovendien zijn wij een van de initiatiefnemers van Nieuw Wonen Utrecht, waar mensen zich met hun woonwensen kunnen aanmelden als ze een nieuwbouwwoning willen gaan kopen. Wij hebben daardoor data waarmee we de ontwikkelaars kunnen voorzien van informatie.” Desondanks ziet Verveer ook dat grote ontwikkelaars zoals BPD woningen deels digitaal verkopen. “Wij sluiten onze ogen niet voor ontwikkelingen in de markt. Maar in plaats van daar angstvallig naar te kijken, hebben we daarop ingespeeld door dan meer als adviseur op te treden en (markt)informatie te geven. Je merkt gewoon dat mensen daar behoefte aan hebben. Er is maar een klein aantal mensen dat een huis koopt zonder fysiek met iemand aan tafel gezeten te hebben. Die rol van adviseur zal er altijd blijven voor ons als makelaars.” Coolen is het daarmee eens, maar makelaars moeten daarvoor wel hun best doen. “Heb oog voor de twee grote ontwikkelingen de komende jaren: de hypotheekrenteaftrek gaat aflopen en er zijn veel ouderen die naar een kleinere woning willen. Makelaars moeten daarover in gesprek en voorlichting geven: wat zijn de gevolgen, wat kun je doen met de overwaarde van je huis: bouw een relatie op met mensen en laat ze zich inschrijven zodat ze op de hoogte zijn als er een geschikt project komt. Je moet bij willen blijven en niet wachten tot je een opdracht binnenkrijgt. Daar red je het uiteindelijk niet mee.” NIEUWBOUWCIJFERS • In 2019 werden bijna 71 duizend nieuwbouwwoningen opgeleverd, blijkt uit cijfers van het CBS. Dat is ruim 6 procent meer dan in 2018 en het hoogste aantal in tien jaar tijd. • De woningvoorraad groeide door nieuwbouw in 2019 relatief het hardst in Flevoland, namelijk met 1,6 procent. Ook in Noord-Brabant, Utrecht, Noord-Holland, Gelderland en Overijssel lag de groei boven het landelijk gemiddelde. • De prijs van de verkochte nieuwbouwwoning is verder toegenomen, in een jaar tijd met 10% tot gemiddeld 388.000 euro in het vierde kwartaal van 2019, aldus de NVM. • In het vierde kwartaal van 2019 zijn 8.700 nieuwbouwwoningen en -kavels via NVM-makelaars verkocht, een stijging van bijna 3% met dezelfde periode vorig jaar. 39 ׉ 7cassandra://pWAp0qkU_euuI0vLHWQfXN30uhZIIotB1vEbJdLAZzE"[`^8;SM^8;SLkrבCט6ru׉׉ 7cassandra://ECNFKVXiLp7hXKlJy5njHRq77tRjx60VeA9njLtKECk`׉ 7cassandra://beyLlHDFlBMsKVMcVjeyiQckRt0GZKdakWKID3_qZuQY`s׉ 7cassandra://sJBxLXot3-F-1fKVNcoW1t3_ZmlO9xcWfNgdX5GSHV8`׉ 7cassandra://5wELZT14izfEqSWa1PtSwoEjWBSQp59Ehshyznzm0CE4(͠]^;;Sט66ru׉׉ 7cassandra://fwSdiDkOjriSH8HwRR7yAl-VUYIwWsr2r63s4Mc2aXk`׉ 7cassandra://oRPjCi7pf5Uw6rFRBuTeJgC4ruseiT28DAevMlPl1GUq<`s׉ 7cassandra://yJZ4nQSQkma0EPVR3mraC5svf0K3GqHKcMziPc4Yn8cl`׉ 7cassandra://dA39thSHXeb_QnXbNhcxpInSKMg80NgB2gLOqgsWMi0|(͠]^;;Sט6ru׉׉ 7cassandra://ECNFKVXiLp7hXKlJy5njHRq77tRjx60VeA9njLtKECk`׉ 7cassandra://beyLlHDFlBMsKVMcVjeyiQckRt0GZKdakWKID3_qZuQY`s׉ 7cassandra://sJBxLXot3-F-1fKVNcoW1t3_ZmlO9xcWfNgdX5GSHV8`׉ 7cassandra://5wELZT14izfEqSWa1PtSwoEjWBSQp59Ehshyznzm0CE4(͠]^;;Sט66ru׉׉ 7cassandra://fwSdiDkOjriSH8HwRR7yAl-VUYIwWsr2r63s4Mc2aXk`׉ 7cassandra://oRPjCi7pf5Uw6rFRBuTeJgC4ruseiT28DAevMlPl1GUq<`s׉ 7cassandra://yJZ4nQSQkma0EPVR3mraC5svf0K3GqHKcMziPc4Yn8cl`׉ 7cassandra://dA39thSHXeb_QnXbNhcxpInSKMg80NgB2gLOqgsWMi0|(͠]^;;Sט6ru׉׉ 7cassandra://ECNFKVXiLp7hXKlJy5njHRq77tRjx60VeA9njLtKECk`׉ 7cassandra://beyLlHDFlBMsKVMcVjeyiQckRt0GZKdakWKID3_qZuQY`s׉ 7cassandra://sJBxLXot3-F-1fKVNcoW1t3_ZmlO9xcWfNgdX5GSHV8`׉ 7cassandra://5wELZT14izfEqSWa1PtSwoEjWBSQp59Ehshyznzm0CE4(͠]^;;Sט66ru׉׉ 7cassandra://fwSdiDkOjriSH8HwRR7yAl-VUYIwWsr2r63s4Mc2aXk`׉ 7cassandra://oRPjCi7pf5Uw6rFRBuTeJgC4ruseiT28DAevMlPl1GUq<`s׉ 7cassandra://yJZ4nQSQkma0EPVR3mraC5svf0K3GqHKcMziPc4Yn8cl`׉ 7cassandra://dA39thSHXeb_QnXbNhcxpInSKMg80NgB2gLOqgsWMi0|(͠]^;;SΔנ^;;ŚU9׉H!http://www.vandesandeadvocaten.nlGׁ ׁ rנ^;;ŚU9׉H!http://www.vandesandeadvocaten.nlGׁ ׁ rנ^;;ŚU9׉H!http://www.vandesandeadvocaten.nlGׁ ׁ rנ^;;SځP 9ׁH!http://www.vandesandeadvocaten.nlׁ ׁ Ј׉EZEKERHEID IN DE KOOPAKTE VOOR KOPER ÉN VERKOPER Bij de (ver)koop van vastgoed worden regelmatig voorbehouden afgesproken. Vaak gebeurt dit in de vorm van een ontbindende voorwaarde. De koopovereenkomst treedt dan direct in werking, maar als zich later een bepaalde gebeurtenis voordoet, kan een van beide partijen deze ontbinden. Ofwel: we hebben een overeenkomst, tenzij… Een verkoopmakelaar biedt een kleine semibungalow te koop aan. De woning wordt aanzienlijk ruimer als de bovenverdieping uitgebouwd mag worden. Onder deze voorwaarde wil iemand de bungalow wel kopen. 40 VASTGOED ACTUEEL | april 2020 Hoe geeft de koopakte voldoende vastigheid aan de koper – zonder uitbouw heeft hij immers niets aan deze woning – én aan de verkoper? ׉ 7cassandra://sJBxLXot3-F-1fKVNcoW1t3_ZmlO9xcWfNgdX5GSHV8`^8;SN׉Etekst • Dorine van Kesteren helpdesk ' Pro󰇹󰈩󰇶󰉊re󰈻 󰈕󰉉n󰈝󰇵󰈞 la󰈝󰈈 d󰉉󰈸󰇵󰈞, ne󰈩󰈚 󰇶󰇽ar󰈡󰈚 e󰈩n 󰈻󰈘󰈢󰉅er󰈚󰈎󰈒n 󰈢󰈥 󰇻ij 󰈊󰈩󰉄 v󰈢o󰈸󰇻󰈩h󰈢u󰇷' Het financieringsvoorbehoud of bouwkundig voorbehoud zijn de bekendste voorbeelden van ontbindende voorwaarden. Een ander voorhoud betreft het verkrijgen van de benodigde gemeentelijke vergunningen of een bestemmingsplanwijziging. Zeker bij de projectontwikkeling van onbebouwde (agrarische) grond of de transformatie van (bedrijfs)panden is het essentieel dat de koper het gekochte vastgoed ook daadwerkelijk mag ontwikkelen tot woningbouw. ONHERROEPELIJK De koper uit de casus moet zeker weten dat hij de bovenverdieping van de semibungalow mag uitbouwen. Daarom kan hij deze koop het beste aangaan onder een ontbindende voorwaarde: als niet op een uiterlijke datum een onherroepelijke omgevingsvergunning is verstrekt, kan de koper de koop ontbinden. In de praktijk leidt een onduidelijke formulering van voorbehouden regelmatig tot problemen. Het is belangrijk dat objectief is vast te stellen wanneer aan de voorwaarde is voldaan. Een veelgemaakte fout is dat niet in de overeenkomst staat dat de omgevingsvergunning of bestemmingsplanwijziging ‘onherroepelijk’ moet zijn. Het gevolg is dat er discussies ontstaan over het al dan niet vervuld zijn van de voorwaarde. ‘Onherroepelijk’ betekent dat er geen bezwaar of beroep meer openstaat. De bezwaartermijn bij de gemeente duurt sowieso zes weken. Is die verstreken zonder bezwaar van omwonenden of andere belanghebbenden, dan is de vergunning onherroepelijk. Eventuele bezwaarschriften worden beoordeeld door de bezwaarcommissie van de gemeente die het besluit heeft genomen. Daarna kunnen de indieners nog in beroep bij de bestuursrechter en de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Omdat deze procedures lang kunnen duren, is het verstandig om een slottermijn bij het voorbehoud op te nemen. Want anders moet de verkoper eindeloos lang wachten tot hij weet of de koop wel of niet doorgaat. Maak deze periode ook niet te kort, houd rekening met onvoorziene omstandigheden. Partijen zijn nogal eens te optimistisch bij het inschatten van de doorlooptijden. Ze weten ook lang niet altijd wat er allemaal komt kijken bij dit soort trajecten. Neem bijvoorbeeld de wijziging van een bestemmingsplan: voorbereiding, ontwerp, inzage, definitief besluit, bezwaar en beroep… Dat lukt nooit binnen drie maanden! INSPANNINGSVERPLICHTING Met deze ontbindende voorwaarde heeft de koper uit de casus de zekerheid gekregen dat hij geen woning hoeft af te nemen die hij niet wil. Maar ook de verkoper heeft behoefte aan een beetje vastigheid. Dat kan door in de koopakte een inspanningsverplichting voor de koper op te nemen: koper zal ter verkrijging van bedoelde omgevingsvergunning al het mogelijke verrichten. Als de koper zich beroept op de ontbindende voorwaarde, moet hij dus bewijzen dat hij zich tot het uiterste heeft ingespannen om de vergunning voor de uitbouw te verkrijgen – en de koopovereenkomst na te komen. Vraag is wat er wordt bedoeld met ‘al het mogelijke’. In ieder geval: een ontvankelijke, uitgewerkte vergunningsaanvraag indienen bij de gemeente. De koper moet kunnen bewijzen dat hij dit heeft gedaan. Dat kan door een kopie van de schriftelijke aanvraag te laten zien. En wat als er bezwaar en/of beroep wordt ingesteld? Hoort verweer voeren in zo’n procedure ook bij de inspanningsverplichting van de koper? Wees hier zo duidelijk mogelijk over in de koopovereenkomst. VOORBEHOUD VERKOPER Niet alleen de koper, maar ook de verkoper kan een of meerdere voorbehoud(en) opnemen in het koopcontract. Dit komt in de praktijk vooral voor als de verkoper nog geen definitieve toezegging heeft van zijn geldverstrekker over de financiering van zijn restschuld. De ontbindende voorwaarde houdt dan in dat de koop alleen doorgaat als de bank van de verkoper de restschuld van de woning financiert. Ook hieraan kan een inspanningsverplichting voor de verkoper worden verbonden. Een ontbindende of opschortende voorwaarde treedt niet automatisch in werking: deze moet worden ingeroepen door een van beide partijen. Spreek helder af door welke partij(en) dit moet gebeuren, op welke manier – schriftelijk, per aangetekende post – en binnen welke termijn. Denk ook goed na tot wiens bescherming het voorbehoud strekt. Is dit de koper, dan is het natuurlijk niet de bedoeling dat verkoper er ook een beroep op kan doen. Maar als niet in de overeenkomst staat dat slechts een van partijen zich op de voorwaarde kan beroepen, dan is dit mogelijk voor beide partijen. Ook al is de voorwaarde eigenlijk bedoeld om één van hen te beschermen. Stel dat een projectontwikkelaar een perceel agrarische grond koopt onder de ontbindende voorwaarde dat hij een vergunning krijgt om daarop zestig woningen te bouwen. Uiteindelijk krijgt hij een vergunning voor veertig woningen, en wat hem betreft gaat de koop gewoon door. Als niet uitdrukkelijk in de koopakte is bepaald dat uitsluitend de projectontwikkelaar zich kan beroepen op de ontbindende voorwaarde, dan kan ook de verkoper de overeenkomst ontbinden, onder het mom van ‘veertig woningen zijn geen zestig woningen’. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn als hij van iemand anders een beter bod heeft gekregen – en dat was natuurlijk niet wat partijen voor ogen stond toen zij het voorbehoud maakten.׉ 7cassandra://yJZ4nQSQkma0EPVR3mraC5svf0K3GqHKcMziPc4Yn8cl`^8;SO^8;SNkrבCט6ru׉׉ 7cassandra://1Eeue8LhGcOfGkQMa1Zth2uLt6I8FFHSDu6bD1A918Yw`׉ 7cassandra://PeSVlBS0Xs-UtglUK4fEowcUL42Qq5PS5FxnbluQ5Tkt`s׉ 7cassandra://5qeml5MHWBBMsIaDIhWyzu2jJdk0A_dTO5Kcal19wOk `׉ 7cassandra://5GJ-sx_vkTN4eJ9ZdFW2Llhrv2OFG6eNjcvAEFE_Bw0͓$͠]^;;Sט66ru׉׉ 7cassandra://Wh9BD0fB97LBckF8r_Zbk4tcqqfc_owzVttvE5O1MGM5`׉ 7cassandra://yr3ws68JDW2jFc-w35eNRtaTfZOFW5DpJDfiymJCdUoX2`s׉ 7cassandra://pfGrS62iEUcmAJ157U9w9A9ISup7q4DYU_pPjFF7pz8!`׉ 7cassandra://V4yOvl8UZVnLTMfqKoATc-j97LpteRORuKqyUbfRRws}͠]^;;Sט6ru׉׉ 7cassandra://1Eeue8LhGcOfGkQMa1Zth2uLt6I8FFHSDu6bD1A918Yw`׉ 7cassandra://PeSVlBS0Xs-UtglUK4fEowcUL42Qq5PS5FxnbluQ5Tkt`s׉ 7cassandra://5qeml5MHWBBMsIaDIhWyzu2jJdk0A_dTO5Kcal19wOk `׉ 7cassandra://5GJ-sx_vkTN4eJ9ZdFW2Llhrv2OFG6eNjcvAEFE_Bw0͓$͠]^;;Sט66ru׉׉ 7cassandra://Wh9BD0fB97LBckF8r_Zbk4tcqqfc_owzVttvE5O1MGM5`׉ 7cassandra://yr3ws68JDW2jFc-w35eNRtaTfZOFW5DpJDfiymJCdUoX2`s׉ 7cassandra://pfGrS62iEUcmAJ157U9w9A9ISup7q4DYU_pPjFF7pz8!`׉ 7cassandra://V4yOvl8UZVnLTMfqKoATc-j97LpteRORuKqyUbfRRws}͠]^;;Sט6ru׉׉ 7cassandra://1Eeue8LhGcOfGkQMa1Zth2uLt6I8FFHSDu6bD1A918Yw`׉ 7cassandra://PeSVlBS0Xs-UtglUK4fEowcUL42Qq5PS5FxnbluQ5Tkt`s׉ 7cassandra://5qeml5MHWBBMsIaDIhWyzu2jJdk0A_dTO5Kcal19wOk `׉ 7cassandra://5GJ-sx_vkTN4eJ9ZdFW2Llhrv2OFG6eNjcvAEFE_Bw0͓$͠]^;;Sט66ru׉׉ 7cassandra://Wh9BD0fB97LBckF8r_Zbk4tcqqfc_owzVttvE5O1MGM5`׉ 7cassandra://yr3ws68JDW2jFc-w35eNRtaTfZOFW5DpJDfiymJCdUoX2`s׉ 7cassandra://pfGrS62iEUcmAJ157U9w9A9ISup7q4DYU_pPjFF7pz8!`׉ 7cassandra://V4yOvl8UZVnLTMfqKoATc-j97LpteRORuKqyUbfRRws}͠]^;;S&נ^;;SЁ̟b̸9׉Hmailto:theo@propertypeople.nlGׁ ׁ rנ^;;SсkC̈ 9׉Hhttp://www.vastgoedactueel.nlGׁ ׁ rנ^;;SҁZց̟ 9׉H"mailto:redactie@vastgoedactueel.nlGׁ ׁ rנ^;;SӁZ̟ 9׉H"mailto:redactie@vastgoedactueel.nlGׁ ׁ rנ^;;Sԁ6zy 9׉Hmailto:thila@acquimedia.nlGׁ ׁ rנ^;;SՁ6z 9׉Hmailto:henk@acquimedia.nlGׁ ׁ rנ^;;Sց$̾ 9׉H&http://www.vastgoedactueel.nl/magazineGׁ ׁ rנ^;;Sׁmb{9׉Hhttps://2bconnected.org/Gׁ ׁ rנ^;;S؁M̆9׉Hhttps://propertypeople.nl/Gׁ ׁ rנ^;;SفE,9׉Hhttps://www.kpe.nl/Gׁ ׁ rנ^;;SЁ̟b̸9׉Hmailto:theo@propertypeople.nlGׁ ׁ rנ^;;SсkC̈ 9׉Hhttp://www.vastgoedactueel.nlGׁ ׁ rנ^;;SҁZց̟ 9׉H"mailto:redactie@vastgoedactueel.nlGׁ ׁ rנ^;;SӁZ̟ 9׉H"mailto:redactie@vastgoedactueel.nlGׁ ׁ rנ^;;Sԁ6zy 9׉Hmailto:thila@acquimedia.nlGׁ ׁ rנ^;;SՁ6z 9׉Hmailto:henk@acquimedia.nlGׁ ׁ rנ^;;Sց$̾ 9׉H&http://www.vastgoedactueel.nl/magazineGׁ ׁ rנ^;;Sׁmb{9׉Hhttps://2bconnected.org/Gׁ ׁ rנ^;;S؁M̆9׉Hhttps://propertypeople.nl/Gׁ ׁ rנ^;;SفE,9׉Hhttps://www.kpe.nl/Gׁ ׁ rנ^;;S$̳ 9ׁH&http://www.vastgoedactueel.nl/magazineׁ ׁ Јנ^;;S6o 9ׁHmailto:henk@acquimedia.nlׁ ׁ Јנ^;;S6zm 9ׁHmailto:thila@acquimedia.nlׁ ׁ Јנ^;;SZ̔ 9ׁH"mailto:redactie@vastgoedactueel.nlׁ ׁ Јנ^;;SZց̔ 9ׁH"mailto:redactie@vastgoedactueel.nlׁ ׁ Јנ^;;SkC| 9ׁHhttp://www.vastgoedactueel.nlׁ ׁ Јנ^;;Spfv 9ׁHhttp://2bconnected.orgׁ ׁ Јנ^;;S̟f̩ 9ׁHmailto:theo@propertypeople.nlׁ ׁ Јנ^;;SЁ̟b̸9׉Hmailto:theo@propertypeople.nlGׁ ׁ rנ^;;SсkC̈ 9׉Hhttp://www.vastgoedactueel.nlGׁ ׁ rנ^;;SҁZց̟ 9׉H"mailto:redactie@vastgoedactueel.nlGׁ ׁ rנ^;;SӁZ̟ 9׉H"mailto:redactie@vastgoedactueel.nlGׁ ׁ rנ^;;Sԁ6zy 9׉Hmailto:thila@acquimedia.nlGׁ ׁ rנ^;;SՁ6z 9׉Hmailto:henk@acquimedia.nlGׁ ׁ rנ^;;Sց$̾ 9׉H&http://www.vastgoedactueel.nl/magazineGׁ ׁ rנ^;;Sׁmb{9׉Hhttps://2bconnected.org/Gׁ ׁ rנ^;;S؁M̆9׉Hhttps://propertypeople.nl/Gׁ ׁ rנ^;;SفE,9׉Hhttps://www.kpe.nl/Gׁ ׁ r׉ENvacatures HAARLEM NVM-makelaar zoekt een ervaren aankoopmakelaar (KRMT) om de groei van het kantoor in Haarlem mogelijk te maken. Met aparte teams gefocust op aankoop, verkoop, nieuwbouw of taxatie gaan collega’s de diepte in. De circa 20 specialisten uit de regio versterken elkaar met kennis van de lokale markt en hun netwerk. Samen met een collega-makelaar en iemand van de binnendienst vorm jij een team, onderhoud je contact met (expat-)klanten, doe je bezichtigingen en onderhandelingen. Je woont bij voorkeur in de omgeving Haarlem. AMERSFOORT Sterk groeiende en slagvaardige makelaarsorganisatie met sterke focus op de woningmarkt in de regio Utrecht/Amersfoort zoekt een ondernemende, ervaren makelaar (RMT/KRMT) voor het kantoor in de regio Amersfoort. Onze opdrachtgever wil graag gezichtsbepalende collega’s met de organisatie verbinden door een partnership. Je stuurt als lid van het MT het team aan en hebt daarnaast een actieve rol bij de aan- en verkoop van woningen. AMSTERDAM ZekerWonen te Amsterdam zoekt een RMT taxateur/aankoopmakelaar (24-40 uur). Het kantoor is lid van VastgoedPro. Binnen het team van vijf personen wordt nauw samengewerkt en versterkt men elkaar met kennis van de lokale markt, het eigen netwerk, enthousiasme en ambitie. Je werkt zelfstandig en neemt je verantwoordelijkheid. ALMERE Garantiemakelaars in Almere zoekt een inspirerende manager/directeur met affi niteit met de makelaardij en een trackrecord in (online) marketing. Alle 65 aangesloten NVM-woningmakelaars zijn medeaandeelhouder van de centrale organisatie. Je ondersteunt hun marketing, met sterke nadruk op online. Je stuurt een team van drie aan, de vaste partners en bent coach voor de makelaars en verantwoordelijk voor het verder uitbreiden van het aantal kantoren en innovatie. Herken je jezelf in een van de vacatures van Property People? Mail naar theo@propertypeople.nl AMSTERDAM Voor een onafh ankelijk taxatiebureau in Amsterdam, dat werkt door heel Nederland, zoeken wij naar een offi cemanager/commercieel medewerker binnendienst. In het team beheers je alle werkzaamheden, zoals aannemen van een taxatieopdracht, kiezen van een taxateur, begeleiden van de digitale papierstroom, op de hoogte houden van alle betrokkenen, netjes op orde maken van het dossier en de administratieve afwikkeling. Je spreekt uitstekend Nederlands. Minimaal 2 jaar werkervaring binnen de makelaardij of fi nanciële dienstverlening. BILTHOVEN Makelaardij (BOG en Wonen) met meerdere vestigingen in de regio’s Utrecht en Amersfoort zoekt voor de regio Bilthoven e/o een commercieel sterke makelaar (KRMT of RMT). Wonen in deze regio is wenselijk. De makelaardij telt in totaal 20 medewerkers. Er is een goed bestaand netwerk beschikbaar voor de vestiging waar het om gaat. Uitvoeren van het gehele proces, van verkoopgesprek tot overdracht. Zelfstandig, pro-actief, maar in doorlopend goed overleg met je collega’s. UTRECHT Een professioneel en vooruitstrevend makelaarskantoor zoekt een ondersteunende binnendienst medewerker (m/v). Ervaring in de makelaardij is een pré maar niet per se noodzakelijk. Heb je daarbij een marketingachtergrond, opleiding of je bent er gewoon goed in dan heb je echt een streepje voor. Als je graag zelf makelaar wil worden, krijg je daar alle kans voor. HOUTEN Een professionele makelaardij (BOG en Wonen), met meerdere vestigingen in de regio’s Utrecht en Amersfoort, zoekt voor de regio Houten een commercieel sterke KRMT-er (m/v). Wonen in de regio Houten is wenselijk. Het kantoor telt enkele tientallen medewerkers. Voor de vestiging in Houten is een goed bestaand netwerk beschikbaar en er is een zeer ervaren RMT werkzaam. Geïnteresseerd in een van bovenstaande vacatures? Ga naar 2bconnected.org om te reageren. Onafh ankelijk vakblad voor de woningmakelaar en vastgoed-professional | Verschijnt 10 x per jaar: 8 x print, 2 x digitaal e-zine | ISSN0166-4204 Online media- en vacatureplatform | wekelijkse gratis nieuwsbrief | www.vastgoedactueel.nl Uitgever AcquiMedia, Henk van der Brugge Amstelwijckweg 15 3316 BB DORDRECHT Hoofdredactie Elsie Schoorel redactie@vastgoedactueel.nl Eindredactie Rens Groenendijk redactie@vastgoedactueel.nl Medewerkers aan dit nummer: Judith Bakkers | Jaap Hoeve | Pieter de Leeuw | Dorine van Kesteren | Leo van de Pas | Marcel van Rijnbach | Johan van de Sande Coverfotografi e Herbert Wiggerman Media management, abonnementen, vacatures, advertentieverkoop: AcquiMedia, Thila Mos thila@acquimedia.nl, 0184-481043 Henk van der Brugge henk@acquimedia.nl, 0184-481041 Vormgeving Dock35 Media B.V., Jessica Dales Druk Damen Drukkers B.V. 42 VASTGOED ACTUEEL | april 2020 Disclaimer & Copyright AcquiMedia heeft deze uitgave op de meest zorgvuldige wijze samengesteld. AcquiMedia, (hoofd)redactie en auteurs kunnen echter op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de gegevens. Uitgever, (hoofd) redactie en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard dan ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op informatie in deze uitgave. Het is niet toegestaan om zonder uitdrukkelijke toestemming van de uitgever foto’s of (gedeelte van) teksten uit deze uitgave over te nemen. Ook met toestemming blijft bronvermelding en fotocredit verplicht. Abonnement Het VASTGOED actueel magazine abonnement (NL) kost €149,- excl. BTW per jaar, inclusief de aankondiging en toegang tot elk (digitaal) magazine, korting op online vacatureplaatsingen + jaarlijks één gratis vacatureplaatsing met publicatie in de nieuwsbrief. Proefabonnement? Een proefabonnement (NL) is gratis en stopt vanzelf na 3 nummers. www.vastgoedactueel.nl/magazine ׉ 7cassandra://5qeml5MHWBBMsIaDIhWyzu2jJdk0A_dTO5Kcal19wOk `^8;SP׉E׉ 7cassandra://pfGrS62iEUcmAJ157U9w9A9ISup7q4DYU_pPjFF7pz8!`^8;SQ^8;SPkrבCט6ru׉׉ 7cassandra://TmuJH_H97htzQVrF3-dTPjRZ-ARaCCgZjRLgVF238VE`׉ 7cassandra://GPWX_nAfbhSEj5TAACk_Nx9ndxhepRbPDUMzX784byYl`s׉ 7cassandra://5y56XoA6e3cIqlM8sxzEl0xU-ZugHLdCOEsjVJ_Jszc%>`׉ 7cassandra://jFqvjfBB0bae8UX3HA4V0oZASlPR_stI9cYEheHwiso͠]^;;Sט6ru׉׉ 7cassandra://TmuJH_H97htzQVrF3-dTPjRZ-ARaCCgZjRLgVF238VE`׉ 7cassandra://GPWX_nAfbhSEj5TAACk_Nx9ndxhepRbPDUMzX784byYl`s׉ 7cassandra://5y56XoA6e3cIqlM8sxzEl0xU-ZugHLdCOEsjVJ_Jszc%>`׉ 7cassandra://jFqvjfBB0bae8UX3HA4V0oZASlPR_stI9cYEheHwiso͠]^;;Sט6ru׉׉ 7cassandra://TmuJH_H97htzQVrF3-dTPjRZ-ARaCCgZjRLgVF238VE`׉ 7cassandra://GPWX_nAfbhSEj5TAACk_Nx9ndxhepRbPDUMzX784byYl`s׉ 7cassandra://5y56XoA6e3cIqlM8sxzEl0xU-ZugHLdCOEsjVJ_Jszc%>`׉ 7cassandra://jFqvjfBB0bae8UX3HA4V0oZASlPR_stI9cYEheHwiso͠]^;;Sנ^;;Sށ$9׉Hhttps://nieuwbouw.pararius.nl/Gׁ ׁ rנ^;;S߁ "9׉Hhttps://nieuwbouw.pararius.nl/Gׁ ׁ rנ^;;Sށ$9׉Hhttps://nieuwbouw.pararius.nl/Gׁ ׁ rנ^;;S߁ "9׉Hhttps://nieuwbouw.pararius.nl/Gׁ ׁ rנ^;;Sށ$9׉Hhttps://nieuwbouw.pararius.nl/Gׁ ׁ rנ^;;S߁ "9׉Hhttps://nieuwbouw.pararius.nl/Gׁ ׁ r׉E׉ 7cassandra://5y56XoA6e3cIqlM8sxzEl0xU-ZugHLdCOEsjVJ_Jszc%>`^8;SR׈E^8;SS^8;SRlr)(Vastgoed actueel 3 - april 2020 digitaal^5w:a_