׉?ׁB! !בCט  {u׉׉	 7cassandra://jkQZR_KJi6M8qHXX3nEZ-kmEs7IjM8nF7rl0lsek2xY `׉	 7cassandra://J3wQqUi8dBBD6hq7mxgEVnxHANeG6AFpziN5IdPJ35U}`S׉	 7cassandra://hdSfHuSrN8cOoQOIlpOJWVJ5XrX9nhQpuT9FT8g81uo(`̵ ׉	 7cassandra://O36knfn1H5LjB5VHZzXHBw_hZDoa920GW7q0Uun-LD4 ͠a{ƽpXJոCט   {u׈   frJ  ׈Ea{ƻpXJո׉E29e Jaargang • no. 8 • oktober 2021
08
Spoortheater
Nijverdal:
drie complexen,
drie doelgroepen
Pagina 07
Terugblik uitbreiding
Zuivelhoeve Twekkelo:
een succes
Nieuwbouw Attendiz
Hengelo in volle gang
Installatie Vakbeurs
Hardenberg was reünie
installatieprofessionals
׉	 7cassandra://hdSfHuSrN8cOoQOIlpOJWVJ5XrX9nhQpuT9FT8g81uo(`̵ a{ƻpXJոa{ƻpXJո{בCט   {u׉׉	 7cassandra://qCYICLZhWXTszLvLuCa8WCf6xJwXKbkGV5FEekSQZ-U `׉	 7cassandra://bNraxsnbGsyphe7X4e9uJpBcuHUr7WR4y5B_6x7XDjkX`S׉	 7cassandra://ky1JZwbw3Jy-7exRSOoPq5ArdnDlorop1CMeW47vNb4%`̵ ׉	 7cassandra://SqxLEyAZDawIXuEKxwKXQ0To5_GhFVrXKIE7Iq8IBfA ͠a{ƽpXJոFט  {u׉׉	 7cassandra://B1vaFtI-iKrSa2X313iljGG74nbL_MgU8IX60fvGhB0 6`׉	 7cassandra://JKus1EYs1Ti95itf05yENifrbz6f0aR3iKE618iBP54Y+`S׉	 7cassandra://HG4hdZ0yhYT2iBt_FVPDu-Yj1H5pDuJqkaFyTlqfFNs`̵ ׉	 7cassandra://a92see-XHovncyIoQS8vqVved67UTa4qTrDRC_qSdhE ͠a{ƽpXJոG׉E׉	 7cassandra://ky1JZwbw3Jy-7exRSOoPq5ArdnDlorop1CMeW47vNb4%`̵ a{ƻpXJո׉E Inhouds
opgave
08
27
40
07
49
05 Voorwoord: “De realiteit onder ogen zien”
07
13
18
19
22
26
Nieuwbouw appartementencomplexen
Spoortheater in Nijverdal
Drie appartementencomplexen, drie doelgroepen
Een puzzel om binnen de gestelde kaders te werken
Een mooi complex met een heldere structuur
Sallandse Milieu en Advies saneert verontreinigde
grond voormalige Spoortheater
Innovatief MEAP levert bijdrage aan Spoortheater
Column KienhuisHoving: “Herziening UAV-GC, een
gewijzigde regeling voor informatieverstrekking”
27
33
Uitbreiding Zuivelhoeve in Twekkelo
Lassche Bouwregisseurs blikt terug op succesvolle
uitbreiding Zuivelhoeve
Imposante, transkritische CO2 koel- en vriesinstallatie
voor de Zuivelhoeve
39
Column BIM4ALL: “De positie van BIM in de
bouwkolom”
40
45
49
52
54
59
Nieuwbouw Attendiz, school voor speciaal
voortgezet onderwijs in Hengelo
Doelmatige constructie voor Attendiz school
Leerlingen Attendiz gaan straks fluitend naar school
Installatie Vakbeurs 2021:
de reünie van installatieprofessionals
Column Danny van Hal: “De WAB lijkt nu toch écht een
GRAP (en helaas een slechte!)”
De Bouwklup: “Brandwerende materialen van
schimmels, vloerisolatie van hennep
Zwolle op weg naar “Groenste station van Nederland”
Bouwen in het Oosten
03
׉	 7cassandra://HG4hdZ0yhYT2iBt_FVPDu-Yj1H5pDuJqkaFyTlqfFNs`̵ a{ƻpXJոa{ƻpXJո{בCט   {u׉׉	 7cassandra://6e3iCBkvvXXEpgiyqjRDVo-_YVIKXoxchxvtzE4a_2E Mg`׉	 7cassandra://hCs2sfam5ne-cR9EIDBiIgN8a1RwVSHgm3WeqsZba_8Y.`S׉	 7cassandra://WasGCknragRf2sVT7EY6CN8X_O2FiXx9K7f8-IUg4aI 7`̵ ׉	 7cassandra://SNses_jf68DhkxKQeSsDTdZp1lDKVuS0nikg5f9nptw ͠a{ƾpXJոJט  {u׉׉	 7cassandra://rCbw6BYmIujSaflaKIYhSMVvmlNxIy04tBpDjQKvgs4 `׉	 7cassandra://3wHdmyWMQoeDMh77v8wV8f7vraF6K_THdVwel2wGc-oW`S׉	 7cassandra://h1CL-begN_H139PEyGKAspaaRa_FLJGWBoademAGu_Y^`̵ ׉	 7cassandra://Qqv35eby4xHAPCvnJEZfRHqNao-8xvjZGsxgz6atoVk  N͠a{¥pXJոKנa{¥pXJոO /9ׁHhttp://Post.nlׁׁЈנa{¥pXJոN z9ׁH $mailto:redactie@bouweninhetoosten.nlׁׁЈנa{¥pXJոM e9ׁHhttp://www.bouweninhetoosten.nlׁׁЈ׉E׉	 7cassandra://WasGCknragRf2sVT7EY6CN8X_O2FiXx9K7f8-IUg4aI 7`̵ a{ƻpXJո׉EVoorwoord
Voorwoord
Door: Gerard van Leeuwen
De realiteit onder ogen zien
De cijferaars onder ons volgen de
statistische gegevens waarmee het
Economisch Instituut voor de
Bouw ons periodiek informeert
nauwlettend. Soms geeft dat uitleg
of zelfs enig houvast, soms versterkt
het de onzekere factoren. Want
interpreteren op bedrijfsniveau is
nu eenmaal iets anders dan de
gemiddelde landelijke of regionale
cijfers die veelal door heel andere
factoren worden beïnvloed. Neem
nu het tekort aan vakmensen.
Een fenomeen waar verreweg de
meeste bouwers, installateurs,
adviseurs of andere bouwspecialisten
mee te maken hebben. Er zijn
regionaal en lokaal grote verschillen
meetbaar. Verschillen die je in geen
enkele statistiek terugziet. Wat ook
moeilijk in tabellen is samen te vatten,
is hoe bedrijven daarmee omgaan.
Veel bedrijven kiezen ervoor om
de ambities enigszins bij te stellen.
Ongebreidelde omzetgroei wordt
ingewisseld om een kwaliteitsslag
te maken. Ook qua productie en
werkwijze. Industriële bouw wint
zienderogen aan populariteit. Diverse
grote woningbouwers willen de
stap maken naar het bouwen onder
eigen dak. Meer automatisering,
meer robotisering en minder handjes
op de bouwplaats. Natuurlijk zijn er
bouwers en installateurs die dit met
lede ogen aanzien. Wat decennialang
goed beviel, komt nu onder druk te
staan. Ook zij moeten echter de
realiteit onder ogen zien. Steeds
minder jongens en meiden kiezen
voor een vakopleiding in onze sector.
Dat is niet van de laatste jaren of een
gevolg van de coronapandemie,
maar doet zich al voor sinds de start
van dit millennium. Er is veel
geïnvesteerd in communicatie
richting de doelgroepen. Gastlessen,
reclamecampagnes, overheidsbemoeienis,
niets zette echt
zoden aan de dijk. Met de op ons
afkomende pensioengolf zal de
krapte op de arbeidsmarkt alleen
nog maar vergroten. En was oost
Europa lang het doekje voor
het bloeden, ook daar is er reeds
krapte aan het ontstaan. We
moeten out of the box gaan
denken. Te denken valt aan
nieuwe productieprocessen,
innovaties qua materiaal en
andere verbeteringen op het
gebied van kwaliteit en rendement.
Over twee maanden is het kerst.
Een mooie periode om hier eens
structureel over na te denken.
Het roer moet om.
Gerard
Op de
cover
v.l.n.r. Evert-Jan Lemson
(BDC Architecten),
Wouter Ribberink
(Reggewoon) en Rutger
Visser (Ter Steege Bouw
Vastgoed)
Colofon
Bouwen in het Oosten ISSN: 1385-7185
Uitgever: Bouwen in de regio v.o.f. Postadres: Postbus 204,
8600 AE, Sneek Bezoekadres: Graaf Adolfstraat 36d, Sneek
Tel.: (0515) 429 429 Web: www.bouweninhetoosten.nl
E-mail: redactie@bouweninhetoosten.nl
Redactie: Gerard van Leeuwen en Jolanda Groothuis
Eindredactie: Joeri van Leeuwen
Fotografie: Wim van ‘t Hoff (Eyemagic)
Accountmanagement: Digna Schoonen (06 - 442 099 10)
Erik Kuipers (06 - 196 859 76) en Rob van Luit (06 - 184 483 55)
Vormgeving & opmaak: Nanno van Leeuwen
Druk: Scholma Druk, Bedum Verspreiding: Post.nl
Bouwen in het Oosten
05
׉	 7cassandra://h1CL-begN_H139PEyGKAspaaRa_FLJGWBoademAGu_Y^`̵ a{ƻpXJոa{ƻpXJո{בCט   {u׉׉	 7cassandra://3QT9f3heXGsqzASOPStvLXlR9LdvaWDa0IaebwKcu2g `׉	 7cassandra://6WdSxuzeWnpiK4gosudaJbIoWsB008xyKGezow2rUKUj`S׉	 7cassandra://xi_t575ex9TpEysd73caASSsD3S8JWCyz_OUoBF7f2s&`̵ ׉	 7cassandra://KgcIJ05hp4hEQ7oRh9pO7SaJNIfjHV219M3I77nyr8c ͠a{¥pXJոPט  {u׉׉	 7cassandra://upJhoPucd9dRaKBy0zfIOhVfUMoM7ti9K5TggU5w7AI  `׉	 7cassandra://aC07esx1YGRFeJFaDOovwXtHlYx86IpHkIXkVXx09OMͅ`S׉	 7cassandra://PXYb5kBRn6Hbj-YrKeHhRZfdogJPFmcdzNNagNZ2tUA)*`̵ ׉	 7cassandra://co4bqc0ItizyB2VrD9NMVQ7Dx6lnBdmuu55QIrSUtwE Z͠a{ĥpXJոQ׉E׉	 7cassandra://xi_t575ex9TpEysd73caASSsD3S8JWCyz_OUoBF7f2s&`̵ a{ƻpXJո׉ESpoortheater Nijverdal
Tekst: Jolanda Groothuis I Fotografie: Wim van ‘t Hof
Ter Steege Bouw Vastgoed Rijssen legt laatste hand aan ambitieus project voor Reggewoon
Drie appartementencomplexen,
drie
doelgroepen
Het is één van de meest grote en ambitieuze nieuwbouwprojecten van de
afgelopen jaren in Nijverdal; de bouw van drie appartementencomplexen
bestemd voor verschillende gebruikers. Reggewoon (voorheen woningstichting
Hellendoorn) zag mogelijkheden in de locatie van het voormalige
Spoortheater en startte in 2017, samen met zorgaanbieders RIWB Groep
Overijssel en de JP van den Bent stichting, een haalbaarheidsonderzoek.
Dit resulteerde in een plan van 53 appartementen waar Ter Steege Bouw
Vastgoed Rijssen momenteel de laatste hand aan legt.
Bouwen in het Oosten
07
׉	 7cassandra://PXYb5kBRn6Hbj-YrKeHhRZfdogJPFmcdzNNagNZ2tUA)*`̵ a{ƻpXJոa{ƻpXJո{בCט   {u׉׉	 7cassandra://-AVZK0-OHVCAjE5FS2wBMBAiD7wUeSsj9WCY-9nOVTo  `׉	 7cassandra://Q7f99uH0uc3_ORKvYkS8U79xWGnkzet4xx4x9_ew2Pc^`S׉	 7cassandra://aFhoGvU-k24Q9FD0p6eXhlq0uGA9V9kpjv5zSu1AzecV`̵ ׉	 7cassandra://w0CrmNORxeAkCJkjb5ZLD-XHkLWRAy1vvN0L8Excva0 
4͠a{ƥpXJոTט  {u׉׉	 7cassandra://KOPohRAOJQTHo0tdMOr1VRj7spIfV4ui7scki7Sb-ts p`׉	 7cassandra://YeUGKS16JNuALTXwHFZuy_o8dF0b5O3EMgTztPbTShU}`S׉	 7cassandra://UTlTvUcxcDgYp2kB4aaQZQwXMJmO7sUZ54zevrsSWfk(`̵ ׉	 7cassandra://uFwjwlvRZo25KiubTdsDjlyXvdxgMKggt0tws4YIJew l̆͠a{ƥpXJոU׉E	Wouter Ribberink:
“Ons uitgangspunt
was dat de
appartementencomplexen
CO2
neutraal zouden
worden. Bij alle
gebouwen zitten we
op een gemiddelde
GPR-score van 8.”
De doelgroepen
Het gaat om drie gebouwen die in twee en drie woonlagen zijn gebouwd. Voor
het ontwerp kreeg BDC Architecten uit Rijssen de opdracht in handen.
RIWB
Het grootste gebouw is bestemd voor RIBW en bestaat uit 26 wooneenheden.
RIBW begeleidt mensen met psychiatrische of psychisch-sociale problemen. In
Nijverdal maakt deze instelling momenteel nog gebruik van enkele appartementen
in het complex Spoorstede en een woonvorm elders aan de Parallelweg. Eén van
de 26 appartementen is bestemd voor gemeenschappelijke voorzieningen als een
huiskamer, kantoor en ruimte voor de slaapwachten.
JP van den Bent stichting
Het tweede gebouw, voorzien van zestien appartementen, is bestemd voor de JP
van den Bent stichting, die mensen met een verstandelijke beperking helpt om
zelfstandig te kunnen wonen. Ook deze stichting heeft reeds een voorziening in
Nijverdal; Erve Konijnenbelt aan de Molenweg.
Huurders Reggewoon
Het kleinste complex bestaat uit elf levensloopbestendige appartementen, die
bestemd zijn voor huurders van Reggewoon. In het ontwerp is de karakteristieke
gevel van het voormalige Spoortheater te herkennen. Hiermee komt Reggewoon
tegemoet aan de uitdrukkelijke wens van de Historische Kring HellendoornNijverdal,
die op deze wijze het historisch belang van het Gebouw voor Christelijke
Belangen (later Ons Gebouw en Spoortheater) tot uitdrukking wil brengen.
Wouter Ribberink is werkzaam
als projectleider Vastgoed binnen
Reggewoon. Hij vertelt dat voor
de uitwerking van de nieuwbouwplannen
Ter Steege Bouw
Vastgoed en Installatiebedrijf
G. van Dam, beiden uit Rijssen,
werden geselecteerd op basis van
Plan van Aanpak, prijs, ervaring
en kwaliteit: “Ons uitgangspunt
was dat de appartementencomplexen
CO2 neutraal (gebouwen
gebruiksgebonden energieneutraal)
zouden worden. Dat
is onder andere gerealiseerd
middels een optimale isolatie,
een collectieve bron voor warmtekoude
opwekking, individuele
warmtepompen, vloerverwarming
en ventilatie met
warmteterugwinning. Bovendien
zijn er ruim 630 zonnepanelen
geïnstalleerd. Bij een gemiddeld
gebruik staat de energiemeter
na een vol jaar op nul. Indien er
volgens een normaal patroon
wordt geleefd, gebruiken de
woningen gemiddeld evenveel
energie als de aangebrachte
zonnepanelen opwekken.
08
Bouwen in het Oosten
׉	 7cassandra://aFhoGvU-k24Q9FD0p6eXhlq0uGA9V9kpjv5zSu1AzecV`̵ a{ƻpXJո	׉ESpoortheater Nijverdal
“Samen zijn we
goed voor meer
dan 75 jaar werkervaring
binnen
het bedrijf.”
Behalve voor zuinige energie
kozen we tevens voor duurzaamheid
in het materiaalgebruik.
Bij alle gebouwen
zitten we op een gemiddelde
GPR-score van 8.”
Traditioneel en degelijk
Ter Steege Bouw Vastgoed
nam voor ruim vijf miljoen
euro (exclusief installaties), de
opdracht aan. Werkvoorbereider
Rutger Visser: “Er was ons best
veel aan gelegen dit werk te
mogen uitvoeren. We hebben
de afgelopen jaren doorlopend
nieuwbouw- en groot
onderhoudsprojecten voor
Reggewoon uitgevoerd,
waardoor een optimale samenwerking
is ontstaan. Bovendien
vinden we het -met het oog op
overzichtelijke reistijden voor
onze vaklieden- prettig om
in de regio werkzaam te zijn.
Daarnaast is het ontwerp
traditioneel en degelijk; een
bouwmethode die nauw bij
onze werkwijze aansluit.”
Een half woord
Precies een jaar nadat de bouw
van start ging, wordt nu de
laatste hand gelegd aan de drie
appartementengebouwen. Het
vroegere Spoortheater en de
gymzaal waren in 2015 reeds
gesloopt, waardoor, voorafgaand
aan de kick-off, er slechts een
kleine bodemsanering uitgevoerd
moest worden. Rutger Visser:
“De werkzaamheden van de
complexen liepen grotendeels
gelijk op, ook zal de oplevering
Bouwen in het Oosten
09
׉	 7cassandra://UTlTvUcxcDgYp2kB4aaQZQwXMJmO7sUZ54zevrsSWfk(`̵ a{ƻpXJո
a{ƻpXJո	{בCט   {u׉׉	 7cassandra://k_YxYrmdFMW0RIh2jKzwEdFgWz4EBDOrQte7QbSDmwc E`׉	 7cassandra://RV07V-bFkY_7Erw7UXjlfIWm6bIykSDZ_za48r6vvKsd`S׉	 7cassandra://P7qqfvSVViDm1lrHZArcJ8VFZ5kVFnrzVmO71y4MOvM#k`̵ ׉	 7cassandra://O__PMDWcgJ0PTHysos5u_fjyvvjMI4Seanobs7e9920 \͠a{ƥpXJոXט  {u׉׉	 7cassandra://NUh1GfbshpqCoDVZwppVBAsoQG6F8R3KSclDJMtSeq4 ُ`׉	 7cassandra://WLhtlgONmE7M7uzamfQW-8ZcePAM63wKmry-fMFKRvAh`S׉	 7cassandra://jnv2lX-5ugGd2agUSFGqjgcMuNvjW5YTcgbp7T-0irQ `̵ ׉	 7cassandra://Un_YGKIfg7vSUWeR2DT1qMh1GjcmTeKXIlyEtE0BwDM ͠a{ǥpXJոY׉E׉	 7cassandra://P7qqfvSVViDm1lrHZArcJ8VFZ5kVFnrzVmO71y4MOvM#k`̵ a{ƻpXJո׉EcSpoortheater Nijverdal
Projectontwikkeling
gelijktijdig plaatsvinden. De
praktische routing (gebouw C,
A en B) was voor de volgorde
maatgevend. Tijdens de
afbouwfase waren we hier met
circa 35 vaklieden (inclusief
nevenaannemers) werkzaam.
De meeste partijen, waaronder
ook de leveranciers, zijn bekende
relaties van Ter Steege Bouw
Vastgoed. Daar kiezen we
bewust voor, evenals dat onze
voorkeur uitgaat om zoveel
mogelijk samen te werken met
regionale en plaatselijke bedrijven.
Een goed voortschrijdend
inzicht en duidelijke afspraken
omtrent de planning maken dat
er doorgaans weinig stagnatie
optreedt tijdens de uitvoering
van onze projecten. Wederzijds
commitment en de wetenschap
dat je meestal aan een half woord
voldoende hebt om elkaar te
verstaan, werkt. Letterlijk.”
Ruim 75 jaar
Op enkele verletdagen na zijn
er volgens de werkvoorbereider
geen belemmeringen geweest
die de voortgang van de bouw
hebben beïnvloed: “We planden
de inkoop van de materialen
bewust in een vroeg stadium,
waardoor we mochten rekenen
op tijdige leveringen en er geen
problemen ontstonden met
betrekking tot de verkrijgbaarheid.
De organisatie van dit werk doen
we in een projectteam, waarbij
Hans Pluimers (uitvoerder),
Gert-Jan Kwintenberg (projectleider)
en ondergetekende
de zaken zo goed mogelijk in
goede banen leiden. Samen
zijn we goed voor meer dan
75 jaar werkervaring binnen het
bedrijf. Dit zegt voldoende over
de manier waarop we op elkaar
ingespeeld zijn.”
Corona-richtlijnen
Visser vervolgt: “Ook heeft
Corona geen negatieve invloed
gehad op de voortgang van
de werkzaamheden. Uiteraard
vereisten de strakke richtlijnen
extra organisatie, maar over de
linie genomen mogen we niet
klagen. Dat heeft zeker ook
te maken met de onderlinge
verstandhouding tussen de
mensen van Reggewoon
(projectleider Wouter Ribberink
en opzichter Niek Egberts) en
Installatiebedrijf G. van Dam.
Een dergelijk groot project
dwingt een nauwkeurige
afstemming af. Met deze partijen
is het goed communiceren,
ook als het even ergens wringt.
Dat is van groot belang, want
uiteindelijk wordt een mooi
eindresultaat bepaald door de
mensen achter de organisaties
die er samen aan werken.”
Door de bouw en ingebruikname van het
Huis voor Cultuur en Bestuur kwam in 2010
de locatie van het Spoortheater in Nijverdal
vrij. De gemeente Hellendoorn besloot
destijds om het perceel te verkopen aan
een ontwikkelende partij. Wouter Ribberink:
“Er werd een aanbesteding gehouden voor
de selectie van een projectontwikkelaar.
Op dat moment waren de gebouwen, met
uitzondering van de gymzaal, al niet meer in
gebruik. Reggewoon sloot zich toen aan als
opdrachtgever bij projectontwikkelaar Trebbe
met als doel om een zorgcomplex voor
Zorgaccent te realiseren. Daaropvolgend werd
er een plan uitgewerkt en het bestemmingsplan
gewijzigd. Dit plan stagneerde in 2012;
Zorgaccent zag er van af, onder meer
vanwege de financiële risico’s die een langdurig
huurcontract met zich mee zouden
brengen. Op dat moment waren de gronden
reeds door Reggewoon van de gemeente
gekocht. Vervolgens hebben we ons
georiënteerd op andere zorgaanbieders en
onderzoek gedaan naar nieuwe mogelijkheden.
Deze vonden we in RIWB, de JP van den
Bent stichting en eigen huurders.”
Rutger Visser:
“De werkzaamheden
van de complexen liepen
grotendeels gelijk op,
waarbij de praktische
routing van de
gebouwen
maatgevend
was voor de
volgorde.”
Bouwen in het Oosten
11
׉	 7cassandra://jnv2lX-5ugGd2agUSFGqjgcMuNvjW5YTcgbp7T-0irQ `̵ a{ƻpXJոa{ƻpXJո{בCט   {u׉׉	 7cassandra://jrciuzbCK6HaoIMoz2TAH2pTVV-61IqAT6YXIxXZw3Y `׉	 7cassandra://k9y-vfuClTf57_QmhVnyCJAbmbnD3aF8VpREXRoprk0p_`S׉	 7cassandra://Pu8XJ2XrK9yPSlMNJBagC61sn0CJ7lTQzKUFrCZ-yxY$`̵ ׉	 7cassandra://Bzh7hNNeud_VKqFGQcDPRPkrbBae3hhyIzswsj5t1_E ͠a{ȥpXJո[ט  {u׉׉	 7cassandra://10w5htHDYvQPLYbzvcaGfQh_mHoQUIkqfXQckRS9Has s`׉	 7cassandra://HgmnMaScxS8puc1x2WyPAOMq-YVGTya-OvIptHBmeWU͐`S׉	 7cassandra://OK4IchpD1GneHKvgqJPQ6I95e4YMekccU-IYROx5SLg.`̵ ׉	 7cassandra://0-1T9WyAOnYWmHA8vhlGLi588lJYt4BNFrAJfM7xlfY ͠a{ʥpXJո\׉EBDC Architecten uit Rijssen kreeg de
opdracht van Reggewoon om het ontwerp
te realiseren voor de drie appartementencomplexen
in Nijverdal. Ten behoeve van
het haalbaarheidsonderzoek werd Evert-Jan
Lemson, architect binnen het bureau, voorafgaand
reeds benaderd om een ‘verzorgdwonen’
plan te overleggen, op basis van
het Programma van Eisen. BDC Architecten
staat bekend als conceptontwikkelaar, dit
betekent dat zij zich ook projectonafhankelijk
ontfermt over oplossingen voor bepaalde
doelgroepen.
Evert-Jan Lemson:
“We bedachten een
nieuwe aanpak; drie
losse volumes op één
perceel waardoor
licht en lucht
ontstaan.”
12
Bouwen in het Oosten
׉	 7cassandra://Pu8XJ2XrK9yPSlMNJBagC61sn0CJ7lTQzKUFrCZ-yxY$`̵ a{ƻpXJո׉ESpoortheater Nijverdal
Tekst: Jolanda Groothuis I Fotografie: Wim van ‘t Hof I Artist impressions: BDC Architecten
BDC Architecten verantwoordelijk voor ontwerp 53 appartementen Nijverdal
“Een puzzel om
binnen de gestelde
kaders te werken”
Bouwen in het Oosten
13
׉	 7cassandra://OK4IchpD1GneHKvgqJPQ6I95e4YMekccU-IYROx5SLg.`̵ a{ƻpXJոa{ƻpXJո{בCט   {u׉׉	 7cassandra://HvpvGoSGbmcPdS1i0BOilekSCHeYczReE6wtEfmMxsI `׉	 7cassandra://OEqfponkY30zSDgzO_SyWM6vN15O11aeryH4XvY7LR4n%`S׉	 7cassandra://IPmSnag4EDdsXZGLjovo0tLeSAxeZgngQYOKcxgwtm0%`̵ ׉	 7cassandra://REDYFw_pkH55uhRWf41Ns7TUwvPks6ThxF5Sq0-HIAQ t͠a{ʥpXJո^ט  {u׉׉	 7cassandra://jMYRX8Q-MM6954iXHuDD0IqXyru9J-Kjbs5bUFtLoq0 `׉	 7cassandra://pr9GqVzjk8ANejxHtnRvtbg-OQOjVZQOJIEhaTdm0rkd:`S׉	 7cassandra://tl92nB6bH9vrnzEXC_HbkJHVgdlS7MMXwUB5jXE5ldo!`̵ ׉	 7cassandra://ueNspyow2gwvGV4qj-Kr8HxtPVgOx6UnIs_zIMMlWdY Z͠a{ʥpXJո_׉E!Steigertechniek Noord B.V.
is een gerenommeerd ISO
en VCA gecertifi ceerd
bedrijf dat gespecialiseerd
is in het monteren,
demonteren van gevelsteigers
en tijdelijke
ondersteuningsconstructies.
Wij zijn met name actief in Noord, Oost en Midden
Nederland. Onze werkzaamheden voeren wij uit in
de Civiele, Utiliteit en Woningbouw. Met ruim 20 jaar
ervaring weten wij de meest uitdagende projecten
tot een succesvol einde te brengen. Steigertechniek
Noord B.V. werkt met diverse steigersystemen en
gaat geen uitdaging uit de weg.
Steigertechniek Noord B.V. is een betrouwbare
partner in de steigerbouw. Waar nodig zullen wij u
begeleiden en adviseren om de juiste beslissingen te
nemen op het gebied van ontwerp tot (de)montage
gevelsteigers en ondersteuningsconstructies.
1e energieweg 14g
9301 LK Roden
׉	 7cassandra://IPmSnag4EDdsXZGLjovo0tLeSAxeZgngQYOKcxgwtm0%`̵ a{ƻpXJո׉E	oSpoortheater Nijverdal
Evert-Jan Lemson: “Tijdens de
grote startbijeenkomst waarbij
naast de opdrachtgever, tevens
de JP van den Bent stichting,
RIWB en de gemeente
Hellendoorn aanwezig waren,
hebben we onze concept-ideeën
overlegd ten behoeve van de
mensen die begeleid wonen,
maar tevens voor de reguliere
huurders van Reggewoon.
Deze locatie heeft een lange
voorgeschiedenis. Het had al
een aantal jaren geen functie
meer omdat eerdere plannen
geen doorgang vonden. Toen
duidelijk werd dat Reggewoon
in overeenstemming kwam met
de JP van den Bent stichting en
RIWB werd BDC Architecten als
enige partij benaderd om haar
visie te ventileren. Deze bleek
succesvol, temeer omdat we
dachten in een nieuwe aanpak:
drie losse volumes op één
perceel waardoor licht en lucht
zouden ontstaan. Daarentegen
vormen de complexen wel een
drie-eenheid. Er werd door de
betreffende partijen dusdanig
positief op ons voorstel gereageerd
dat we het volledige ontwerp
op ons mochten nemen. Deze
opdracht sluit nauw aan bij
onze manier van werken; eerst
de conceptuele aanpak van de
locatie en de haalbaarheid
ervan
inventariseren,
om vervolgens
de definitieve stap
te zetten naar de
uiteindelijke architectuur.”
een puzzel
om binnen de
Behoorlijke puzzel
“Het bleek een opdracht
met de nodige uitdagingen”,
aldus Evert-Jan. “Deze lagen
hoofdzakelijk in het huidige
bestemmingsplan, met zijn
bijzondere vorm, waarbinnen
de gebouwen gerealiseerd
dienden te worden. Hiervan
afwijken, zowel in lay-out, als
hoogte was geen optie vanwege
eventuele gemeentelijke
bezwaren waardoor vertraging
zou kunnen ontstaan. Tevens
was het van belang om de buurtbewoners
te enthousiasmeren
over de positieve bijdrage van
de nieuwbouw. Zij waren jarenlang
gewend aan een leeg
grasveld en kregen nu te maken
met een op handen zijnde
nieuwbouw. Het was best
gestelde kaders te
werken. Voor ons reden om
alle betrokkenen op de hoogte
te houden van de vorm die
we eraan wilden geven. Dit
werd gewaardeerd, uiteindelijk
werden er nauwelijks bezwaren
ingediend.”
Beschermde sfeer
Het grote, groene perceel
werd de basis waarop de drie
appartementencomplexen voor
de drie doelgroepen gerealiseerd
zouden worden. Evert-Jan
Lemson: “We kozen bewust niet
voor één groot gebouw, maar
voor functionele, compacte
complexen om zo voldoende
binnen- en buitenlicht te
creëren. Bovendien past de
schaal van deze hofjesvorm
Bouwen in het Oosten
15
׉	 7cassandra://tl92nB6bH9vrnzEXC_HbkJHVgdlS7MMXwUB5jXE5ldo!`̵ a{ƻpXJոa{ƻpXJո{בCט   {u׉׉	 7cassandra://PNFpAIp2gs_G_nNdfp2I9i0wv2ORyJ1aG1AcuTaXwCc `׉	 7cassandra://00SPzaAp1zcsLpgvQkNb9Tldq1ps-CLpR8sHBfkhNREXB`S׉	 7cassandra://A3A0vFduWPwEK_bmQ1st443EKKmiTce0W_Mio159KGo!B`̵ ׉	 7cassandra://spNgyKx1Fnp_2uTM-70o79Wsm4ZRLyfx0tT0ggY3VAA aL͠a{ʥpXJոaט  {u׉׉	 7cassandra://OBF3m-BJ_H87GxOS7ffIHAaa6OGHYU1Q_2f2m8tCpwA I`׉	 7cassandra://bn1oDBlx3EjkUpIBKT_tSgjkVhR6PGkobNzjJC-CPy4l`S׉	 7cassandra://VEKxP5dmIxHfgh5_VbBkzQGLia5iMk3hXAqlnzhemPg$`̵ ׉	 7cassandra://ZXQCoNTZ5r4EnwC6a_MjtW8Fy_eHLv_DJNisgxHzGqU 	͠a{ʥpXJոb׉E׉	 7cassandra://A3A0vFduWPwEK_bmQ1st443EKKmiTce0W_Mio159KGo!B`̵ a{ƻpXJո׉ESpoortheater Nijverdal
beter op de kaart in Nijverdal.
De wens om het architectuurbeeld
van het voormalige
Spoortheater te handhaven
hebben we uiteraard ingewilligd.
Uiteindelijk zijn het drie efficiënte,
levensloopbestendige gebouwen
geworden, waarbij de oriëntatie
ligt op de straat en op het groen
ertussen. Bovendien is het
noemenswaardig dat zowel
RIBW als de JP van den Bent
stichting een eigen binnentuin
krijgen waardoor zij,
-met de juiste inrichting-,
een mooie, beschermde sfeer
kunnen creëren. Voor de
andere bewoners is het tevens
mogelijk om door het groen
te kunnen wandelen.”
Eenduidige oplossingen
De architect geeft aan nauw
betrokken te zijn geweest bij
de uitvoering van het project:
“BDC Architecten staat erom
bekend dat zij niet alleen het
ontwerp realiseert, maar tevens
de Bouwbesluit- en BENG
berekeningen. We zijn het
gewend om mee te denken met
de werkvoorbereiders en komen
regelmatig op de bouwplaats
voor overleg en evaluatie. Met
betrekking tot dit project kan
ik me over de onderlinge
communicatie alleen maar
positief uitlaten. De verstandhouding
tussen de opdrachtgever,
aannemer en andere
partijen was goed. Ik heb
het tevens als heel bijzonder
ervaren dat, ondanks de vele
betrokkenen tijdens de beginfase,
we samen tot eenduidige
oplossingen zijn gekomen.
Feitelijk gaat eenieder erop
vooruit, daar gaat het om.
We zijn oprecht trots dat dit
project, met de achterliggende
stedenbouwkundige opzet, zo
succesvol verlopen is. Ik hoop
van harte dat de toekomstige
bewoners veel woongenot
mogen beleven, want daar doen
we het uiteindelijk voor.”
BDC Architecten staat bekend als conceptontwikkelaar.
Dit betekent dat zij zich
ook projectonafhankelijk ontfermt over
oplossingen voor bepaalde doelgroepen.
Bouwen in het Oosten
17
׉	 7cassandra://VEKxP5dmIxHfgh5_VbBkzQGLia5iMk3hXAqlnzhemPg$`̵ a{ƻpXJոa{ƻpXJո{בCט   {u׉׉	 7cassandra://FfJvBDj1C364HF-N9JCuUPp9pbJ2tzM8fHukzVk__V8 .`׉	 7cassandra://cBPUn22Jq-a5GQzHSg-lm_HY49-ezd3v7hDQcF1hBNkji`S׉	 7cassandra://jrm4Rf-WbRXw0d2LH_2_OdnPjDy-BrpWWaZixCQvHA4!`̵ ׉	 7cassandra://v2gco6Vw3-ZOodl0ODmMtJUb1M3JfWrcYCpOTc_HkaM 2͠a{˥pXJոeט  {u׉׉	 7cassandra://VtwkVtfhlBx0ZNiGnR64l_xC-MLNgHVXpcB1Wrm7PVQ J`׉	 7cassandra://p3pfGcVrGczSu2JesLTRNVWgWjpStLgBfMYLJebaJ5Ma`S׉	 7cassandra://KjmqAeamgcBhxygKU9m-kFK1x3bE0bGK5gVDpdmpGAw D`̵ ׉	 7cassandra://JUnNItnY9cwD1xiL9-apOBYLm5vMz6vjzw3UVPq6cQ4 ?6͠a{ΥpXJոf׉E	>Een mooi complex met
een heldere structuur
Bouwkundig constructeur Hervé Kremer van ingenieurs- en adviesbureau Aveco de
Bondt vertelt dat het bureau de volledige constructieve advisering voor haar rekening
nam in het project van de drie appartementengebouwen in Nijverdal.
Hervé: “Als hoofdconstructeur
waren we verantwoordelijk voor
het gehele ontwerp, zoals het
tekenwerk in een 3d-omgeving
en de vertaling naar de ‘platte
tekeningen’. Een analyse van de
aanwezigheid van mogelijke knelpunten
en het streven naar een
optimale foutenreductie maken
standaard deel uit van mijn
werkzaamheden. Hetzelfde geldt
voor de controle van tekeningen
en berekeningen van leveranciers.
Alles wordt minutieus beoordeeld
of het nu de staalconstructie,
prefabonderdelen zoals balkons,
trappen en galerijen of de vloerdelen
betreft. Deze opdracht van
Reggewoon was daarop geen
uitzondering. Voor zaken als de
beoordeling van de praktische
uitvoerbaarheid, het bewaken van
het kostenaspect en de focus op
duurzaamheid en milieubelasting
geldt hetzelfde. Voor ons is dat
dagelijkse kost.
Ondanks het feit dat het project
uiteenvalt in drie separate
gebouwen, waarbij elk gebouw
nu eenmaal zijn eigen constructie
en vorm kent, hebben we het als
één project ‘aangevlogen’. De
draagconstructie is gebaseerd op
kalkzandsteen en de vloeren zijn
van beton in de vorm van massief
breedplaat. Alles is gefundeerd
op palen. Omdat er aardwarmte
wordt toegepast, moest er bij het
fundatieplan rekening gehouden
worden met deze keuze. Hiervoor
hebben we intensief overleg
gevoerd met de geotechnisch
adviseur en de installateur omdat
ook constructief in goede banen te
leiden. Overigens een goede keus
als je het afsteekt tegen de huidige
onrust op de gasmarkt.”
Hervé Kremer, inmiddels achttien
jaar in het vak waarvan de laatste
vier jaar bij Aveco de Bondt,
is tevreden met het behaalde
resultaat. “Het is een eenvoudig,
maar wel degelijk mooi complex
geworden. En met een heldere
structuur. Het was fijn om eraan
te werken. We wisten dat we met
Reggewoon, BDC, Ter Steege en
Van Dam deskundige en ervaren
partners hadden. Ook dat geeft
rust en zekerheid. Je spreekt
dezelfde taal.”
Hervé Kremer:
“Alles wordt minutieus beoordeeld of het
nu de staalconstructie, prefabonderdelen
zoals balkons, trappen en galerijen of de
vloerdelen betreft.”
18
Bouwen in het Oosten
׉	 7cassandra://jrm4Rf-WbRXw0d2LH_2_OdnPjDy-BrpWWaZixCQvHA4!`̵ a{ƻpXJո׉ESpoortheater Nijverdal
Herald Kottink:
“De verontreiniging
in Nijverdal is in het
verleden veroorzaakt
door een oude
‘verhardingslaag’
van zware
metalen.”
Tekst: Jolanda Groothuis I Fotografie: Sallandse Milieu en Advies
Sallandse Milieu en Advies
saneert verontreinigde grond
voormalige Spoortheater
Het vroegere Spoortheater en de gymzaal waren reeds in 2018 gesloopt,
waardoor, voorafgaand aan de kick-off, er alleen een bodemsanering uitgevoerd
diende te worden. Hiervoor werd Herald Kottink, divisieleider bij Sallandse Milieu
en Advies, tijdens de aanbestedingsfase benaderd door Ten Brinke Transport uit
Rijssen; een partij waar de milieuorganisatie al ruim twintig jaar duurzaam mee
samenwerkt.
Bouwen in het Oosten
19
׉	 7cassandra://KjmqAeamgcBhxygKU9m-kFK1x3bE0bGK5gVDpdmpGAw D`̵ a{ƻpXJոa{ƻpXJո{בCט   {u׉׉	 7cassandra://HriB53CILc4So7Ht5NkqrOpFoXl0gfKH88CRo_PQqak `׉	 7cassandra://gMdCS5y1E8txQSOwXIfGHV87JphZAVfp13kd8HLXpXc|`S׉	 7cassandra://lZGx01XFrpKxP9YydEowdWCgFYDksXu4RiOrDBKqoWU'`̵ ׉	 7cassandra://GmMQryWLw-6W-bh0DT7V7VLTNwHtwjkQ7oRRMMnz5o8 on͠a{ΥpXJոhט  {u׉׉	 7cassandra://cxIeMLO7HiijHuuhZsEoUuNMzdQZ3QgqW_BCsWpfEmc h	`׉	 7cassandra://xB0qa7fDujgnKYDXtX_i9FQsnpsEGWYCmQYdYm4NAUgaL`S׉	 7cassandra://-NXcy3MXpy1o7WRP6FFwA4XqKlouM5Iu9qB0tCSLJUE`̵ ׉	 7cassandra://uLY4LFHpDZEa_v4Dtnutung3n9RMeun5xt9kpddE1Ho ͠a{ϥpXJոi׉EHerald Kottink:
“Wij denken niet in
diploma’s, maar kijken
naar de capaciteiten
van de mensen.”
Herald Kottink legt uit dat
er destijds op het terrein al
diverse bodemonderzoeken
waren uitgevoerd: “Op basis van
deze informatie en onze eigen
inventarisatie bleek dat er
circa duizend vierkante meter
grond verontreinigd was. Deze
verontreiniging is in het verleden
veroorzaakt door een oude
‘verhardingslaag’ met zware
metalen. Vroeger liep hier een
spoorlijn langs en was er een
transportbedrijf gevestigd.
Als verharding werden op het
terrein destijds kolengruis en
slakken gebruikt. Dat verklaarde
waarom sanering noodzakelijk
was.”
Herald Kottink
Kennis en kunde
Normaliter is het gebruikelijk
dat, tijdens de uitvoering
van bodemsaneringen, de
20
Bouwen in het Oosten
hoeveelheden worden verrekend
met de opdrachtgever. Herald
Kottink: “Dit houdt in dat deze
verantwoordelijk is voor zowel
de lusten als de lasten van de
eventueel afgeweken hoeveelheid
verontreinigd materiaal. Bij dit
project echter namen wij dit
risico van de opdrachtgever over.
Daarnaast hebben we tevens de
voorbereiding van de sanering
verzorgd; van aanvullend
onderzoek tot en met de
instemming op ons saneringsplan
door het bevoegd gezag
van de gemeente. Ten Brinke
Transport heeft als hoofdaannemer
het volledige civiele
werk geoffreerd, waarbij ons
deel zeer bepalend was voor
de gunning. Omdat de nodige
kennis en kunde werd gevraagd
zagen we absoluut kansen om
ons te onderscheiden.”
׉	 7cassandra://lZGx01XFrpKxP9YydEowdWCgFYDksXu4RiOrDBKqoWU'`̵ a{ƻpXJո׉EmSpoortheater Nijverdal
Nazorg
De vakmensen van Sallandse
Milieu en Advies werkten twee
weken lang aan de uitvoering
van dit project. Volgens Kottink
neemt over het algemeen het
voortraject en de afhandeling
de meeste tijd in beslag. Zelf
is hij tijdens de calculatiefase
verantwoordelijk voor het
nauwgezet uitbrengen van de
offerte en houdt hij, samen met
de projectleider, de vinger aan
de pols tijdens de uitvoering
en nazorg.”
Kansrijke ontwikkelingen
Sallandse Milieu en Advies
heeft alles in huis om milieuproblematiek
tot op de bodem
op te lossen; bodemonderzoeken,
grondig advies over bodemverontreiniging,
milieuvergunningen,
milieuzorgsystemen
en over afzet en
hergebruik van grond-, bouw
en afvalstoffen. Herald Kottink:
“Wij maken saneringsplannen
voor vervuilde grond en
verontreinigd grondwater en
voeren deze ook daadwerkelijk
uit. We creëren een gezonde
bodem met het oog op
kansrijke ontwikkelingen die
financieel haalbaar en waarde
vermeerderend zijn. Het is onze
intentie om bij elk project de
klant zoveel mogelijk te ontzorgen.
We verzorgen het gehele traject
van een bodemsanering en we
adviseren de opdrachtgever op
maat tegen een concurrerende
prijs. Tevens ontfermen wij ons
over de benodigde bodemonderzoeken,
voeren overleg met
bevoegd gezag en verzorgen de
aanvragen van vergunningen
en eventuele subsidies. Onze
opdrachtgevers zijn de overheid
(voornamelijk gemeenten),
projectontwikkelaars, bedrijven
en in een specifiek geval
particulieren.”
Omgevingswet
“In tegenstelling tot het verleden
worden de werkzaamheden
tegenwoordig uitsluitend door
gecertificeerde bedrijven
uitgevoerd”, aldus Kottink. “Ons
vak is een dynamische materie.
Dit heeft onder andere te maken
met de nieuwe omgevingswet
die de huidige regels voor het
beheer van bodemkwaliteit
vervangt. Wij spelen hierop in
door doorlopend binnen ons
bedrijf trainingen en opleidingen
te volgen. Maar, ook vanuit de
brancheorganisaties en ons
netwerk van milieu-adviesbureau’s
en overheden, worden wij
constant geïnformeerd over
de ontwikkelingen in de markt.”
“Ons vak is een dynamische materie. Dit
heeft onder andere te maken met de nieuwe
omgevingswet die de huidige regels voor het
beheer van bodemkwaliteit vervangt.”
Leerwerkbedrijf
Het vak vergt veel specialisme
en kennis. Is daar nog animo
voor? Kan de Sallandse Milieu en
Advies nog aan gemotiveerde
mensen komen? Herald Kottink:
“Dat is en blijft inderdaad een
uitdaging waar we dagelijks aan
werken en daarom investeren
we constant in stagiaires en
schoolverlaters. Wij denken niet
in diploma’s, maar kijken naar
de capaciteiten van de mensen
en geven hen op basis daarvan
de mogelijkheid om binnen
onze organisatie te groeien. Dit
doen we middels ons leerwerkbedrijf
‘Dynamisch op weg’.
Maar ook onze visie ‘Sallandse
Inclusief’, waarbij we gaan voor
de waarde in plaats van de
euro’s, spreekt veel mensen aan.
Op die manier proberen we ons
te onderscheiden in de markt. Met
onze nuchtere, pragmatische
aanpak, specialistische kennis
en brede netwerk van samenwerkende
bedrijven, ben ik
ervan overtuigd dat we ook
in de toekomst de markt
uitstekend kunnen bedienen.”
Bouwen in het Oosten
21
׉	 7cassandra://-NXcy3MXpy1o7WRP6FFwA4XqKlouM5Iu9qB0tCSLJUE`̵ a{ƻpXJոa{ƻpXJո{בCט   {u׉׉	 7cassandra://g3bNZxeLArNKHGGK_abJQC62cd84mBYVObKWg9uTd80 s`׉	 7cassandra://lTXxdFvZx45bgUTkOozob6Ud7W3z-lXVTKDW86d3D8Agb`S׉	 7cassandra://IP8vunEIbShVy46hxlZchhLd_chYfhJalBmLRVKDFhI&`̵ ׉	 7cassandra://3stlGEKaepUMa0uQAthzunTZfdQqLxSJ81MNOyOiEZ0  ͠a{ѥpXJոkט  {u׉׉	 7cassandra://8-HlXWSr0_vOA-4iPIu7ZXObkrJyNQt8FJjJxXcE9tc w`׉	 7cassandra://m6KhYAYFb0sUr-GFtq0y6YQ20eMMbKmu_psvX5K_hCINK`S׉	 7cassandra://feMTh5R2FAX2s_CT0Pf7RQewAUyFYr5EFVyrBhjqaOk`̵ ׉	 7cassandra://lSuW_bzgxuBqdHh62BtjGx6Fp1oE9wFXErKA-TO-7Iw N͠a{ҥpXJոl׉E Max van den Anker:
“Kwaliteit en service
blijft de leidraad
in onze bedrijfsgroei.”
Innovatief
MEAP
levert bijdrage
aan Spoortheater
22
Bouwen in het Oosten
׉	 7cassandra://IP8vunEIbShVy46hxlZchhLd_chYfhJalBmLRVKDFhI&`̵ a{ƻpXJո׉ElSpoortheater Nijverdal
“Het persoonlijke contact en het nakomen van afspraken
met onze klanten is onze grote kracht. Bij de start van
MEAP in 2014 ben ik deze kernwaardes trouw gebleven,
onze klanten zullen dit beamen”, vertelt directeur Max
van den Anker van MEAP.
“Mede hierdoor mochten wij in
opdracht van installatiebedrijf
G. van Dam uit Rijssen het
project Spoortheater in Nijverdal
realiseren, waarbij MEAP de
geïsoleerde af- en toevoerkanalen
in de betreffende schachten
en luchttoevoerkanalen over
het dak heeft gemonteerd met
de daarbij behorende prefab
schoorstenen. Installatiebedrijf
G. van Dam heeft de technische
installatie in de woning aangebracht.
Belangrijk bij dit soort
projecten is het uitwisselen van
de juiste informatie van MEAP
naar de projectleiders en de
verantwoordelijke mensen op
de bouwplaats om zo tot het
gewenste resultaat te komen.
Beide partijen kunnen met
voldoening terugkijken op de
mooie samenwerking.
MEAP levert en monteert
Geïsoleerde Afvoer-Toevoerkanalen
voor ventilatie van
Warmteterugwinning systemen
(WTW-systemen). MEAP heeft
een nieuw WTW-systeem
ontwikkeld dat eenvoudig en
veilig is te monteren en voldoet
aan alle benodigde eisen (LUKAnorm
D). Een slim ontwerp waar
wij trots op zijn.
Wij zijn dagelijks bezig met
het ontwikkelen van nieuwe
producten en het optimaliseren
van de bestaande systemen
en service voor onze klanten.
Recent hebben wij een universele
dakbeugel ontwikkeld die wij
aan onze klanten leveren. Een
nieuwe ontwikkeling is een
doorvoer in de plakplaat (Prefab
schoorsteen) voor koelleidingen
ten behoeve van warmtepompen
die op het dak zijn
gesitueerd. Leidingen kunnen
hierdoor eenvoudig en snel
gemonteerd worden wat
kwaliteitsverbetering en tijdwinst
geeft. Gezien alle
genoemde ontwikkelingen
gaan wij in 2022 een bedrijfsgroei
doormaken waarbij kwaliteit
en service de leidraad blijft.”
Bouwen in het Oosten
23
׉	 7cassandra://feMTh5R2FAX2s_CT0Pf7RQewAUyFYr5EFVyrBhjqaOk`̵ a{ƻpXJոa{ƻpXJո{בCט   {u׉׉	 7cassandra://dl11F5P5VAtbtTWfxFAjoklr5DJlVhDtWPgrKv6iQ3U (`׉	 7cassandra://AHCeo3lduvuizeRT8Cx4YHslqgDS-Yr1lroobWP2KLUjb`S׉	 7cassandra://A_2qyB09bv-2xCFdf3tpfOjlHJzQlUrB6-XufI-JLQU%d`̵ ׉	 7cassandra://lUA_1Wjl6FZHQydTfxLG_YqOuDOCmfQ4MgXmLAM6ev4 *@͠a{ҥpXJոnט  {u׉׉	 7cassandra://eIb3sfWEgUARs15qvmwssOvUtytFcQeFBTqsnIVgcS0 I`׉	 7cassandra://_VAgf5dS8wgSwmxjelYTQgeiswb4GUk5V2wf-o_a4Ggp`S׉	 7cassandra://3tDqLJzT1IZmHrKzcVn5kleLBQDyzm1xfXp8a4uWqrA#`̵ ׉	 7cassandra://phErcVAEQxwdxEKX7dUyLc3ua8it1_3BumzmZBHEt0c ʑ͠a{ҥpXJոpנa{ҥpXJոr >9ׁH )mailto:marianne.tenfeld@kienhuishoving.nlׁׁЈ׉E׉	 7cassandra://A_2qyB09bv-2xCFdf3tpfOjlHJzQlUrB6-XufI-JLQU%d`̵ a{ƻpXJո׉EKienhuisHoving
informeert
Herziening UAV-GC,
een gewijzigde regeling voor
informatieverstrekking
De UAV-GC 2005 zijn algemene voorwaarden die toegepast kunnen worden, indien de aannemer naast de realisatie
ook in meer of mindere mate verantwoordelijk is voor het ontwerp. Al sinds 2016 wordt gewerkt aan herziening van de
UAV-GC 2005. Pas dit jaar (2021) is de concepttekst voor de herziening van de UAV-GC (‘UAV-GC 2020’) ter visie gelegd.
In deze column bespreek ik enkele voorgestelde wijzigingen ten aanzien van samenwerking en informatieverstrekking.
Samenwerking
Voor partijen is de verplichting
opgenomen om zich voorafgaand
en tijdens de uitvoering van de
werkzaamheden pro-actief op
te stellen en te communiceren
met elkaar. Hoewel iedereen het
belang van pro-activiteit en goede
communicatie zal inzien, is de vraag
of deze bepaling in de praktijk effect
zal hebben. Niet duidelijk is hoe
concreet invulling wordt gegeven
aan deze bepaling en wat de
consequenties zijn, indien een
partij zich hier niet aan houdt.
Informatieverstrekking
In de praktijk houden veel discussies
onder de UAV-GC 2005 verband met
(gebrekkige) informatieverstrekking.
De UAV-GC 2005 bepalen dat de
opdrachtgever verantwoordelijk is
voor de inhoud van alle informatie
die hij ter beschikking heeft gesteld.
In de herziene versie is dit gewijzigd
in verantwoordelijkheid voor de
juistheid van alle ter beschikking
gestelde informatie. Deze wijziging
verduidelijkt dat de opdrachtgever
verantwoordelijk is voor de juistheid
van alle documenten, ongeacht
‘status’ (bijv. niet-bindend/
indicatief) die hieraan door de
opdrachtgever wordt gegeven.
Verder ontstaan ook vaak discussies
wanneer de opdrachtgever geen
informatie of onvolledige informatie
heeft verstrekt. In de herziene versie
is opgenomen dat de opdrachtgever
verantwoordelijk is, indien hij
geen/onvolledige informatie aan
de opdrachtnemer ter beschikking
heeft gesteld. Voorwaarde daarbij
is dat de opdrachtnemer aantoont
dat de tijdens de realisatie blijkende
toestand afwijkt van die welke een
zorgvuldig opdrachtnemer redelijkerwijs
had mogen verwachten. In
dat geval zal de opdrachtgever een
wijziging moeten opdragen en/of
kan de opdrachtnemer aanspraak
maken op kostenvergoeding en/of
termijnverlenging. De opdrachtnemer
kan alleen een beroep doen op
onjuistheid van informatie of het
ontbreken van informatie, indien de
afwijkingen van zodanige aard zijn,
dat de gevolgen daarvan redelijkerwijs
niet voor rekening van de
opdrachtnemer dienen te komen.
Vervallen regeling bodemgesteldheid
De huidige bepaling ten aanzien
van de bodemgesteldheid (par. 13
Deze column is geschreven door:
Marianne ten Feld-Sprik, advocaat bouw- en aanbestedingsrecht.
haar e-mailadres is marianne.tenfeld@kienhuishoving.nl, haar telefoonnummer is 088 480 40 69.
21
van de UAV-GC 2005) komt te
vervallen. Op basis van par.
13 UAV-GC 2005 is de opdrachtnemer
verantwoordelijk voor de
afstemming van de werkzaamheden
op de bodemgesteldheid, tenzij
hij aantoont dat hij alle voorzorgsmaatregelen
heeft genomen die
van een zorgvuldig opdrachtnemer
verwacht mogen worden. Deze
situatie wordt nu geacht te zijn
gedekt door de algemene regeling
inzake geen/onvolledige informatieverstrekking,
waardoor de specifieke
regeling voor de bodemgesteldheid
is komen te vervallen.
Verwachting
De voorgestelde teksten voor de
herziening van de UAV-GC hebben
tot 1 mei 2021 ter visie gelegen. De
pre-adviescommissie, bestaande
uit vertegenwoordigers van alle
betrokken partijen, zal de reactie op
de tervisielegging bespreken. Naar
aanleiding daarvan zal de definitieve
tekst van de nieuwe UAV-GC worden
vastgesteld. Het streven van de
pre-adviescommissie is om deze
tekst eind 2021 te publiceren.
׉	 7cassandra://3tDqLJzT1IZmHrKzcVn5kleLBQDyzm1xfXp8a4uWqrA#`̵ a{ƻpXJոa{ƻpXJո{בCט   {u׉׉	 7cassandra://WS20Ic3MxiOtzavSpvpqvRVv_5PSpct8f_2xD6_1LJs Ee`׉	 7cassandra://BLT6zIDe1mRKWjMNZfuFMz_jA_85FcFMVGAy6OhkRn8jr`S׉	 7cassandra://yG6FZL__5f6flJcGadNmfMjGYq9pMifAYWuSB3fZwUE(`̵ ׉	 7cassandra://F0Z73P0lYR5bz7uJdH13O6DxOnVRNLYszCcrmPoa9J8 ͠a{ӥpXJոsט  {u׉׉	 7cassandra://Y3trBcAC-cVFIBX_zbbglTYBzz-EoZtwSBpdL2zWJ6s `׉	 7cassandra://N8ED8uvilS5CYBMeorS-9ptMoK9wnC6NdTXsZSMPEfE͆`S׉	 7cassandra://EqKxLS8hc6zvZTQoL7x7js0KLg2dyQbcB2w9oybzKEo)`̵ ׉	 7cassandra://TtHqTnkJzu39jVJLv4XsVgCFQ8TkoNwNKkuD_AWMFpw ͠a{ԥpXJոu׉E׉	 7cassandra://yG6FZL__5f6flJcGadNmfMjGYq9pMifAYWuSB3fZwUE(`̵ a{ƻpXJո׉EZuivelhoeve Twekkelo
Tekst: Jolanda Groothuis
Lassche Bouwregisseurs
blikt terug op succesvolle
uitbreiding Zuivelhoeve
In de decemberuitgave van Bouwen in het Oosten werd de op handen zijnde grootschalige
uitbreiding van de Zuivelhoeve in Twekkelo uitgebreid belicht. Bouwregisseur
Gerard Lassche vertelde destijds over zijn rol tijdens de voorbereidingen
op het bouwproces en de bezwarenprocedures die eraan ten grondslag lagen.
Uiteindelijk wierp dit intensieve traject zijn vruchten af en kon na het onherroepelijk
akkoord door de Raad van State, vorig jaar maart gestart worden met de bouw.
Inmiddels, anderhalf jaar later, zegt Lassche content te zijn over het verloop van
dit immense project.
Bouwen in het Oosten
27
׉	 7cassandra://EqKxLS8hc6zvZTQoL7x7js0KLg2dyQbcB2w9oybzKEo)`̵ a{ƻpXJոa{ƻpXJո{בCט   {u׉׉	 7cassandra://5kv0d8vGg2UZImL3_WnQ_FFvO7B44oHzfgbugVWRpZg `׉	 7cassandra://0FHSY8sg-ilAN-iWLcBcGpASkQrR0X1fwpfYA0Qglq0s'`S׉	 7cassandra://aTuU_vmuxzp7nI-D0AHLvdaZBw1ytBFXzsSU2dzeU7Q%6`̵ ׉	 7cassandra://DYIz7gs1rAh8lw7KUdR7FwU7O3vCFO6DJG5b0xyIzCc Y͠a{ԥpXJոwט  {u׉׉	 7cassandra://WdI1opUKkmcE6r6-7GoT8a-ufVE1DtSjbxsBsw0sJeo \`׉	 7cassandra://uBWSe_RkK3KQzQQ3qUgf6yWJkuuqIb5-LTuxLYmFX_EWh`S׉	 7cassandra://kc9a8aAr2rxIhRTG6bTJO9uIsG6p7vg25Jn6TkrWBIY`̵ ׉	 7cassandra://z0Xe6pMjzqIDUcOwKmpJNraYilqmqdKWYil2BMRO3F0  ͠a{ԥpXJոx׉EBTen tijde van het interview (eind
september) is negentig procent
van de nieuwbouw gereed.
Naar verwachting zal aan het
einde van dit jaar de volledige
uitbreiding, waarmee tientallen
miljoen euro’s gemoeid gingen,
opgeleverd worden. Gerard
Lassche, eigenaar van Lassche
Bouwregisseurs uit Tilligte, werd
reeds in 2012 door opdrachtgever
Gerjhan Roerink benaderd
om de regie op zich te nemen
van deze onderneming: “In de
hele voorbereidingsprocedure
heb ik hen bijgestaan en
meegedacht. Ruim drie jaar
geleden hebben wij, als medeontwerpende
partij en bouwregisseur,
de omgevingsvergunning
aangevraagd, die
uiteindelijk vergund werd.”
Gerard Lassche:
“In de rol van bouwregisseur
is het niet
professioneel om
vrienden te hebben.”
Budgetteringen
In maart vorig jaar vond de
start van de bouw plaats.
Het gehele project werd
gerealiseerd volgens
BREEAM-NL; de certificeringscode
voor een duurzaam
gebouwde omgeving dat
inmiddels niet meer weg
te denken is bij opdrachtgevers
die Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen
hoog in het vaandel hebben
staan. Gerard Lassche: “Als
bouwregisseur waren wij de
aangewezen partij om dit
project van wens tot oplevering
in goede banen te leiden, waarbij
de budgetteringen een grote rol
speelden. Onze taak was om alle
onderdelen namens de familie
Roerink uit te besteden. We
zagen erop toe dat de uitgaven,
binnen de door de opdrachtgever
vooraf vastgestelde budgetten
bleven. Dat was, gezien de
omvang van dit project, een
intensieve klus, waarvan we
achteraf kunnen stellen dat
deze succesvol is geklaard.”
Corona-impact
Ten tijde van de bouw stagneerde
veel in het (bedrijfs)leven door
corona. Volgens Lassche heeft
de pandemie zeker impact
gehad: “De Zuivelhoeve is
producent van voedselwaar en
daardoor erg kwetsbaar. Het
was van groot belang om corona
buiten de deur te houden.
28
Bouwen in het Oosten
׉	 7cassandra://aTuU_vmuxzp7nI-D0AHLvdaZBw1ytBFXzsSU2dzeU7Q%6`̵ a{ƻpXJո׉EZuivelhoeve Twekkelo
De uitbreiding van de
Zuivelhoeve omvatte de
volgende onderdelen:
* Nieuwbouw koelhuis, opslag,
expeditie en kantoor
* Nieuwbouw grondstoffenmagazijn
* Nieuwbouw tanklokaal
* Aanleg membraanbioreactor
* Verplaatsing monumentale
kapschuur
* Inrichting infrastructuur conform
landschapsplan
* Interne verbouwing bestaande
Zuivelhoeve
De Zuivelhoeve is na oplevering goed
voor 8.200 vierkante meter en heeft
als uitgangspunt op termijn volledig
zelfvoorzienend te worden.
Om dit in goede banen te
leiden werden de werknemers
wekelijks getest evenals alle
derden die van buitenaf het
erf betraden. Om de zaken
beheersbaar te houden werd
er gewerkt in kleine groepen
en geschaft in shifts. Dit hield
in dat er geluncht werd van
half twaalf tot half twee; niet
bepaald ideaal, maar door de
strakke maatregelen konden
de werkzaamheden, zonder al
teveel stagnatie, wel door blijven
gaan. Ook met betrekking tot
de levering van de materialen
hebben we nauwelijks problemen
ondervonden. Voordat de bouw
van start ging hebben we veel
zaken contractueel vastgelegd,
daar hielden de meeste
leveranciers zich strikt aan.”
Onafhankelijk
Circa veertig onderaannemers
werkten mee aan de uitbreiding
van de Zuivelhoeve. Gerard
Lassche: “Deze partijen maken
allen onderdeel uit van mijn
netwerk. Voor elke discipline
vraag ik standaard meerdere
offertes aan, ook op uitdrukkelijke
wens van de opdrachtgever.
Ondanks dat ik veel vaste relaties
heb, is onafhankelijkheid
geboden. In de rol van bouwregisseur
is het niet professioneel
om vrienden te hebben, anders
loop je het risico dat bedrijven
niet de moeite nemen om voor
ons te gaan rekenen. Dan wordt
er al gauw van uitgegaan dat
‘die andere partij’ de opdracht
toch toegekend krijgt. Zo hoort
het niet te gaan.”
Gerard Lassche:
“Voor een opdrachtgever is het
dikwijls lastig om, zonder deskundige
inbreng een bouwwerk van enig
belang, verantwoord van de grond
te krijgen.”
Bouwen in het Oosten
29
׉	 7cassandra://kc9a8aAr2rxIhRTG6bTJO9uIsG6p7vg25Jn6TkrWBIY`̵ a{ƻpXJոa{ƻpXJո{בCט   {u׉׉	 7cassandra://1ju9YNpP2nLgLVgbN93jZruFNDJIS0uA0vYbvTmAau4 `׉	 7cassandra://g321sr4F-xHWFRIX7Th64Y96dKYr-ozY99B_QsedQjUX`S׉	 7cassandra://Skbz44HldemFETe2XAbIcoYIrlKtE5QKuxgiwuiEHZY `̵ ׉	 7cassandra://X95EkOd3Qbpy5sW53RGJT5bX_Z7dzRNNFUF4mk-cIPQ ͠a{ԥpXJոzט  {u׉׉	 7cassandra://gPCvYyu9Jo6aSN7UNVTOeBfKbkgRBze1zYZd329rnuY `׉	 7cassandra://IBqyYv9Eq8xuz-vZOUXqRLUkxAHFFwYoU97e71NAm24_`S׉	 7cassandra://YX1QaD1zBoogI51-Kjolwq1CI8h7oT2LhHS-YtPZvEk"`̵ ׉	 7cassandra://BbuF8iqTO59usdytDDcI2M3tYwc_Br7r43DCAMiO7SE b̓$͠a{ץpXJո|׉E׉	 7cassandra://Skbz44HldemFETe2XAbIcoYIrlKtE5QKuxgiwuiEHZY `̵ a{ƻpXJո׉EZuivelhoeve Twekkelo
Meerdere projecten
Lassche is een bouwregisseur
die, vanwege zijn jarenlange
ervaring, als geen ander weet
dat goed en verantwoord bouwen
moeilijk is: “Het bouwvak, in al
zijn facetten, is teveel omvattend
geworden en moet zich snel
aanpassen aan de nodige
technische en economische
ontwikkelingen. Voor een
opdrachtgever is het dikwijls
lastig om zonder deskundige
inbreng een bouwwerk van enig
belang, verantwoord van de grond
te krijgen. De familie Roerink
realiseert zich dat terdege, zeker
met het oog op dit project. In
het verleden hebben wij vaker
uitbreidingen van de Zuivelhoeve
begeleid, maar tevens ontwierpen
en regisseerden we de fabriek
van de ‘Dessert Meesters’ in
Oldenzaal; deze onderneming
is eveneens in handen van de
familie Roerink.”
Succesvol resultaat
Over de samenwerking met
Gerjhan Roerink is Lassche
duidelijk: “Deze is warm, strak,
maar af en toe zeker niet
zonder strijd. Ons partnership
is intensief, waarbij we over en
weer duidelijk onze meningen
ventileren. We gaan niets uit
de weg en beseffen dat in
dialoog blijven van belang is
voor een succesvol resultaat.
Samenvattend kijk ik terug
op een prettige samenwerking,
waarbij we de functionele,
technische, financiële en
ruimtelijke mogelijkheden
samen bepaalden. Uiteindelijk
heeft dit geresulteerd in een
succesvolle verwezenlijking
van dit project.”
Gerard Lassche:
“Het bouwvak, in al zijn facetten,
is teveel omvattend geworden en
moet zich snel aanpassen aan de
nodige technische en economische
ontwikkelingen.”
Bouwen in het Oosten
31
׉	 7cassandra://YX1QaD1zBoogI51-Kjolwq1CI8h7oT2LhHS-YtPZvEk"`̵ a{ƻpXJո a{ƻpXJո{בCט   {u׉׉	 7cassandra://zxYJY4fldmMBpbFfWulo0j-XmIz4ddvra7QZrgaFcPQ '`׉	 7cassandra://i_UoT1f9Ym6uc3cNUd5HOV2LT20yWcVrAGZgILVICqI]N`S׉	 7cassandra://KUL95fy_4WeG-oUlcdwL3qgMokWwFNluELLNnDO5H5A `̵ ׉	 7cassandra://L3LWTym_bGBsQuQSkwxRq9JnGgquwRRF1SOInjjvqQA !j͠a{إpXJոט  {u׉׉	 7cassandra://Lo-r8R-zcxuNkB0-oJbNEpcPkqgV0tyMdOZRJAsNl0U s`׉	 7cassandra://GLZzmamozpDJD8YCEnjPLAhIPTomfOz6ZsSGgjeir6AhE`S׉	 7cassandra://8ITbZZJ36n_aNN74R4tsU9FENYbyKA_FnT4dTylj3-U$`̵ ׉	 7cassandra://ozBFCgo85ak9lo44qm1zdtFOkjj0R_tQs86pGfnjRiI "j͠a{إpXJո׉E}Tekst: Jolanda Groothuis
Omvangrijke opdracht voor Emondt Koeltechniek
Imposante,
transkritische
CO2
koel- en
vriesinstallatie
voor de
Zuivelhoeve
Emondt Koeltechniek, gevestigd in Enschede en Apeldoorn,
ontwikkelde een passende oplossing voor de specifieke koelbehoefte
bij de uitbreiding van de Zuivelhoeve. De organisatie, die bekend
staat als duurzame vernieuwer op het gebied van koeling en klimaat,
verrichtte in het verleden vaker werkzaamheden voor de zuivelonderneming
in Twekkelo. Niettemin moest er goed onderbouwd
te werk worden gegaan, voordat het op maat gemaakte ontwerp,
definitief opdracht werd.
32
Bouwen in het Oosten
׉	 7cassandra://KUL95fy_4WeG-oUlcdwL3qgMokWwFNluELLNnDO5H5A `̵ a{ƻpXJո!׉E Zuivelhoeve Twekkelo
Frank Ulrich:
“Het resultaat is dat
hetgeen we voor ogen
hadden tijdens dit project,
exact zo werd uitgevoerd.
Dan doe je het in mijn
optiek met elkaar
goed.”
Bouwen in het Oosten
33
׉	 7cassandra://8ITbZZJ36n_aNN74R4tsU9FENYbyKA_FnT4dTylj3-U$`̵ a{ƻpXJո"a{ƻpXJո!{בCט   {u׉׉	 7cassandra://Oq9yzRb7A_L3WfzYANjy2Mciruqu8n_Qqe7CRogaWpc >s`׉	 7cassandra://Y0QgFp7Hxw6csSOHIKlCSv3kfwFbUF__SWUQttZoLPwl`S׉	 7cassandra://7zIzykMY-qp2TWNsa-qni8Fwd0PfPYjm5Qz5BbVIwKw$`̵ ׉	 7cassandra://ykvF1oUKTkRPKkGNUh3vanBzrA5vh9wZm1quFe43POQ ͠a{٥pXJոט  {u׉׉	 7cassandra://vLSudiEQu-Axo3TaWTsXxhRvUnJZln9ywDxWAJ9OaPU `׉	 7cassandra://QeAxhSc-K4C_YVcn0N3fema5PORt5nNPbUIrUNQAt4QZT`S׉	 7cassandra://0I7IIC8tMX_1xzkcZPkgBIQ733w_l2KS0QByRyl3r0U`̵ ׉	 7cassandra://-Le2BAYYNs9GWMaT1Plg55S8uBw_GPSfSq1GRYzMQF8 =̈́͠a{ۥpXJո׉E׉	 7cassandra://7zIzykMY-qp2TWNsa-qni8Fwd0PfPYjm5Qz5BbVIwKw$`̵ a{ƻpXJո#׉E	Zuivelhoeve Twekkelo
Frank Ulrich is technisch directeur
binnen Emondt Koeltechniek
en vanuit het verleden zowel
bekend met de Zuivelhoeve als
bouwregisseur Gerard Lassche:
“Twee partijen waarmee het
goed samenwerken is. Er was
ons dan ook best veel aan
gelegen deelgenoot te mogen
uitmaken van deze grootschalige
uitbreiding”, aldus Ulrich. “In
april vorig jaar kregen we de
plannen voorgelegd waaruit
bleek dat de koelbehoefte
niet gering was. Het betroffen
meerdere ruimtes, waaronder
de grote koelhal, het logistieke
gedeelte, de inkoeltoren en de
vriescel. Het doel was om de
koelers in deze afdelingen op
een centrale, transkritische CO2
koel- en vriesinstallatie aan te
sluiten. CO2 is een natuurlijk
koudemiddel en draagt niet bij
aan de opwarming van de aarde,
in tegenstelling tot de eerder
gebruikte synthetische koudemiddelen.
Wanneer gekozen
wordt voor CO2 dan betekent
dit dat het koudemiddel, ook
gezien de wetgeving, voor
langere termijn houdbaar is.”
Tot in detail
Het engineersteam, waarin
Wietse Smit als ‘engineer
duurzame installaties’, deel
van uitmaakt, boog zich over
het Plan van Aanpak en de
prijs. Vertrouwen dat Emondt
Koeltechniek capabel genoeg
zou zijn om deze klus te klaren
was er wel. Desondanks volgden
diverse gesprekken met de
opdrachtgever en aanverwante
partijen om de zaken te verfijnen
en tot in detail uit te werken.
Frank Ulrich: “Dit traject nam
zo’n drie maanden in beslag
alvorens we de definitieve prijsopgave
overlegden. Technisch
gezien is dit project niet onoverkomelijk,
het is met name de
omvang en de daarbij behorende
afstemming die extra aandacht
verdienden. Uiteindelijk maakte
de combinatie van de door ons
ingebrachte opzet en vanzelfsprekend
het budgettaire
gedeelte, dat we de opdracht in
handen kregen.”
Inhoudelijk
De opdracht omvatte het leveren
en monteren van een in de
machinekamer op te stellen
centrale, transkritische CO2
koel- en vriesinstallatie. Deze
installatie werd uitgevoerd
met warmteterugwinning voor
vloerverarming in de kantoren.
Het geheel voldoet aan de
energie-investeringsaftrek E.I.A.
• Koelcapaciteit Koelsectie centrale
installatie: 360kW
• Koelcapaciteit
Vriessectie centrale
installatie: 35kW
Frank Ulrich: “De
transkritische
koel- en vriesinstallatie
werkt
Wietse Smit:
“CO2 is een natuurlijk koudemiddel
en draagt niet bij aan de opwarming
van de aarde, in tegenstelling
tot de eerder gebruikte
synthetische koudemiddelen.”
Bouwen
in het Oosten
35
׉	 7cassandra://0I7IIC8tMX_1xzkcZPkgBIQ733w_l2KS0QByRyl3r0U`̵ a{ƻpXJո$a{ƻpXJո#{בCט   {u׉׉	 7cassandra://HCNfFUi5o2l3TGijyW6JJrWirstqL2FYe3nVv4tym8M `׉	 7cassandra://KXcUgW30w6KIoMp9VkNS7qbfGOayrMDga1Yy8gwhe38F`S׉	 7cassandra://BkjoVxHoZHxjGfTzEvZBv3YRJFe-cT6_AysRVQO6NIM,`̵ ׉	 7cassandra://j4U-eUJhOFqeNvrpdnSlliuvMLnbjC3fQs7cjypYoj4 ׍͠a{ۥpXJոט  {u׉׉	 7cassandra://nm4Y6sP7r-B34hBa1JHBGo6NTRFKZLgoMtIOQcuqA-Q N`׉	 7cassandra://jwoKBTcWNe1HRwk7WqxZxYCqSlYPm6KizudxfIt0ZWMX`S׉	 7cassandra://fH5wrq9sA8p6x9ribsGkG1TUfdFHMENrMxDYHuzkh8g`̵ ׉	 7cassandra://Hw8fhFmunohTAYvhD8ylsEvSbHOQyx0HfuAOGPhuODk ͠a{ۥpXJոנa{ۥpXJո 9ׁH "http://www.deeterinkbetonwerken.nlׁׁЈ׉E Uw partner voor betonbouw!
Deeterink
BETONWERKEN BV
Machinefundatie
Kelderbouw
Betonfunderingen
Vloeren
Wanden
Beton op Maat
Deeterink Betonwerken BV
Alsteedseweg 43
7481 RT Haaksbergen
T: 053 569 57 15
www.deeterinkbetonwerken.nl
׉	 7cassandra://BkjoVxHoZHxjGfTzEvZBv3YRJFe-cT6_AysRVQO6NIM,`̵ a{ƻpXJո%׉E	Zuivelhoeve Twekkelo
met CO2 als koudemiddel en
inspuiting van het koudemiddel
op basis van elektronische
expansieventielen. Op het dak,
globaal boven de machinekamer,
werd een luchtgekoelde
gaskoeler met energiezuinige
ventilatoren geplaatst. In het
persgascircuit van de centrale
installatie zijn twee persgasonthitters
opgenomen. Met
deze warmte wordt één,
tweeduizendliterbuffervat
opgewarmd. Dit warme water
wordt ingezet voor de vloerverwarming
van het kantoor.”
Expansieventielen
Wietse Smit vult zijn collega
aan: “Qua besturing zijn alle
verdampers uitgevoerd met
Carel elektronische expansieventielen
en Danfoss regeling.
De ventielen werden uitgevoerd
met een power-cap systeem
die deze bij een spanningsuitval
automatisch dichtsturen.
Systemmanager
Het geheel leverden we met een
Danfoss Systemmanager SM850
besturings- en monitoringssysteem
voor het regelen
en bewaken van de koel- en
vriessystemen. Ook is de
wettelijk verplichte HACCPtemperatuurregistratie
in de
Systemmanager geïntegreerd.
Separate schakelkast
Tevens is er een separate schakelkast
met daarin de besturing voor
het CO2-lekdetectiesysteem,
de machinekamerventilatie en
de alarmafhandeling in geval
van koudemiddellekkage. Deze
kast hebben we net buiten de
machinekamer in het halletje
gemonteerd.
Functioneel geheel
Het geheel werd conform de
wet- en regelgeving, waaronder
de EN378, de PED 2014-68/
EU Cat IV en de NPR7601
uitgevoerd. Het totaalpakket is
eveneens conform de huidige
wet- en regelgeving bekabeld,
zodat er een functioneel geheel
is ontstaan.”
Goed verlopen
Terugblikkend op het bouwen
installatietraject zegt Frank
Ulrich content te zijn met het
verloop ervan: “Hoewel dit
project -met betrekking tot
de toepassing van het koudemiddel
CO2- technisch gezien
voor ons redelijk standaard was,
vereiste de omvang een strakke
communicatie. Hierbij gaan alle
credits naar Gerard Lassche.
Hij zat er bovenop en wist dit
bouwproces organisatorisch
dusdanig te leiden dat er
nagenoeg geen stagnatie
optrad. Deze bouwregisseur
weet heel goed wat er te koop
is en maakt waar wat hij belooft.
Die instelling kenmerkt ook onze
organisatie. Het resultaat is dat
hetgeen we voor ogen hadden
tijdens dit project, exact zo werd
uitgevoerd. Dan doe je het in
mijn optiek met elkaar goed.”
Frank Ulrich:
“Technisch gezien is dit project niet
onoverkomelijk, het is met name de omvang
en de daarbij behorende afstemming die
extra aandacht verdienden.”
Bouwen in het Oosten
37
׉	 7cassandra://fH5wrq9sA8p6x9ribsGkG1TUfdFHMENrMxDYHuzkh8g`̵ a{ƻpXJո&a{ƻpXJո%{בCט   {u׉׉	 7cassandra://s5utQ4j71Je0N2IXxlOPEQ2vp4gGtchLhCnmvIrcV5g n#`׉	 7cassandra://yjrTv8PeACf_A7n2r1C8aMu7ybgfzYvPSfWo_vgPcMkg`S׉	 7cassandra://mfjZPUY9wt1l--WdpbLxEgZ7MOpD8z_Zt10xL3RWRXE%`̵ ׉	 7cassandra://azXnGR9EBJRt1krXaQRgJDWAzvYX7teTQqvfDkYpQDQ jp͠a{ܥpXJոט  {u׉׉	 7cassandra://a1cMKyuaGXoyWmav77RWhQtVW5cigUcefdGha-et3fI c`׉	 7cassandra://y6OJSSCXlQsv2kXqzm6DboMvf-pDOlqaZLz7l4g7iloE`S׉	 7cassandra://J7Xuxcn5Malpy2VLsGpPBJnRtJ9c0OCq4AiJIpDbJK8`̵ ׉	 7cassandra://W5ZTlsP-n0jMMVriNvM6Lm-UgolCtAxsBd5VrtMTgiw b͠a{ܥpXJոנa{ܥpXJո  ̌9ׁHhttp://www.otmkoelcellen.nlׁׁЈנa{ܥpXJո |̐9ׁHmailto:info@otmkoelcellen.nlׁׁЈנa{ܥpXJո v9ׁHhttp://WWW.SANDERWIGGERBOUW.NLׁׁЈ׉E TIMMER- EN
BOUWWERKZAAMHEDEN
ONDERHOUD
EN RENOVATIE
WWW.SANDERWIGGERBOUW.NL
Gespecaliseerd in het bouwen van koelcellen
Groenestraat 294 • 6531 JC Nijmegen
info@otmkoelcellen.nl • www.otmkoelcellen.nl
׉	 7cassandra://mfjZPUY9wt1l--WdpbLxEgZ7MOpD8z_Zt10xL3RWRXE%`̵ a{ƻpXJո'׉E׉	 7cassandra://J7Xuxcn5Malpy2VLsGpPBJnRtJ9c0OCq4AiJIpDbJK8`̵ a{ƻpXJո(a{ƻpXJո'{בCט   {u׉׉	 7cassandra://239IAaMh2g5tpRZyGw5nUMb7aOg_slzjFTIUO7W3btA t`׉	 7cassandra://ilTOo1qzJ_ZCYnTVObDfn0Q861xMJ0NQ8XW64cyhjTQi`S׉	 7cassandra://wOGqvhFO9IG7aZ_jJsVlGRr2B6vBFIft9CFkxaE5osk `̵ ׉	 7cassandra://BOXLLc3_Adkcu-usFBKGjDStunJMGgiHAWYQ3Zxu-4k *͠a{ܥpXJոט  {u׉׉	 7cassandra://__sxUIZUt3yuIre-il8CpY5dLJvbTeMufBfksQcxc-A `׉	 7cassandra://FcPo08YRijjU3za-rZepvcL0Fm7WmfLLgwFSRzNhZKoa`S׉	 7cassandra://2vUtNh1kIAB1TVeyCPmNYJVKpdjlqDOLI7ILYJvvREc`̵ ׉	 7cassandra://_ECFwp0Tsf8_nimA8ySFozrknDnpfjau1N3GGXv_l-w K|,͠a{ܥpXJո׉E2Directeur Henri Hakkert van Schreuders bouwtechniek
Doelmatige
constructie
Schreuders bouwtechniek is opgericht in 1986 en is gevestigd in Hengelo
(Ov) en, sinds 2002, eveneens in Szczecin (Polen). Er werken dertig zeer
betrokken medewerkers aan de meest uiteenlopende projecten in de
woning- en utiliteitssfeer. Het bedrijf werkt landelijk. De Attendiz school
is dus een echte thuiswedstrijd voor directeur Henri Hakkert en zijn team.
De stijl van het bureau kenmerkt zich door een juiste mix van nuchterheid
en creativiteit. En dat zijn ook de aspecten die je terugziet in het ontwerp
van de school voor speciaal voortgezet onderwijs die in het voorjaar wordt
opgeleverd.
“Voor iedereen was
de uitdaging natuurlijk
identiek: het maximale
resultaat behalen binnen
het beschikbare
budget.”
40
Bouwen in het Oosten
׉	 7cassandra://wOGqvhFO9IG7aZ_jJsVlGRr2B6vBFIft9CFkxaE5osk `̵ a{ƻpXJո)׉E	Attendiz School Hengelo
Henri Hakkert: “We zijn al in
een vroeg stadium betrokken
geraakt bij de Attendiz school
op verzoek van Wieteke
Nijkrake van NOHNIK en Marc
Wools van VDNDP. Dat was
nog tijdens het maken van
het schetsontwerp, waarvoor
een vlekkenplan als basis
diende. Daar gaat onze
voorkeur ook naar uit want
dan kun je nog wat sturend
meedenken. Dan moet je
bijvoorbeeld denken aan overspanningen
en indelingen.
Puur constructieve ontwerpzaken.
Wij profileren ons ook
als ontwerpend constructeur,
en dat zijn we ook in de meeste
gevallen. Daarnaast worden
we ook veelvuldig als deelconstructeur
ingeschakeld.
Interactief sparren
In de voorbereiding hebben
we nog intensief met elkaar
gespard over de gymzaal.
Gymzaal op de verdieping,
begane grond of kelder.
Uiteindelijk is de gymzaal
halfverdiept aangelegd. Ook
de vloer van de fitnessruimte
was een discussiepunt. Daar
zijn we met de betrokken
partijen, waaronder ook
Dijkoraad die als installatieadviseur
is aangetrokken,
goed uitgekomen. Een
“robbertje vechten” om alles
passend te krijgen op basis
van de modellen is een
vast onderdeel van onze
werkzaamheden. Voor
iedereen was de uitdaging
natuurlijk identiek: het
maximale resultaat behalen
binnen het beschikbare
budget. En daar zijn we in
mijn optiek goed in geslaagd.
Alles is netjes op zijn plaats
gevallen. Het casco staat
inmiddels en daar hebben
wij als constructeur uiteraard
het meeste mee van doen.
De afbouwfase heeft minder
raakvlakken met onze bijdrage.
Uiteraard verdiepen we ons
altijd wel in de eindgebruiker,
maar de discussies die gaandeweg
een project wel eens
oppoppen betreffen vaak
Henri Hakkert:
“Een “robbertje vechten” om alles
passend te krijgen op basis van de
modellen is een vast onderdeel van
onze werkzaamheden.”
Bouwen in het Oosten
41
׉	 7cassandra://2vUtNh1kIAB1TVeyCPmNYJVKpdjlqDOLI7ILYJvvREc`̵ a{ƻpXJո*a{ƻpXJո){בCט   {u׉׉	 7cassandra://EeUXE5yG55FGx_Kk_OoDumETjM4WDLL4zNqbQKjqfKo $`׉	 7cassandra://gK2NQtk5FqQrY6aL-nOloIGl-sdrFZEsLA20YBVwHS8nV`S׉	 7cassandra://FLbXg4eW5HjioYSlFJwGPj1aACgMZJqL1Snte5qPMI0'Q`̵ ׉	 7cassandra://AMIEYviDKzD4MCQMMryULfH9D_jmd7eG1GtulA_HXiA ͠a{ܥpXJոט  {u׉׉	 7cassandra://jh2c__gEOvYsOBHR5ib0MrfX5LT0VjOsfDo34A290Ko /U`׉	 7cassandra://AY35SHesDStUkRY70lXbcbSPCr8Wp3omrVoHCgNzbNMYp`S׉	 7cassandra://eY_2e7KOv9d5vzK0aqwyh5AT1hDSh1Td9Y9ZGWqyB8s`̵ ׉	 7cassandra://ILVYVwFGJOEd9SsQls8ymIUmZ-z5-2Nn9wJgJgS4GBY 8&R͠a{ܥpXJո׉E׉	 7cassandra://FLbXg4eW5HjioYSlFJwGPj1aACgMZJqL1Snte5qPMI0'Q`̵ a{ƻpXJո+׉EAttendiz School Hengelo
bouwkundige zaken en gaan
grotendeels langs ons heen.”
Sterk wisselend
Henri Hakkert ervaart de
huidige markt als “sterk
wisselend”. “In onze sector
heb je altijd te maken met
pieken en dalen, hollen of stilstaan.
Er zijn zoveel factoren
die een project kunnen laten
stagneren of juist versnellen;
daar is geen pijl op te trekken.
De ene keer heeft de initiatiefnemer
de zaakjes niet
helemaal op orde, de andere
keer is het de overheid die
vertragend werkt, zijn er
stikstofdiscussies of stedenbouwkundige
hobbels of
wil de welstandcommissie
aanpassingen. Als er dan
lichten op groen springen heb
je het ineens erg druk. In het
algemeen kun je zeggen dat
we goed in het werk zitten.
Een van de spraakmakendste
projecten wordt de geplande
woontoren in Hengelo die Ter
Steege Bouw gaat realiseren.
Daarvan is de verkoop gestart.
Dat wordt een echte eyecatcher.
Ook zijn we betrokken
bij nieuwbouwactiviteiten van
hotelketen Van der Valk.
We doen best wel veel in
Twente maar werken landelijk.
Venlo, de polder, maar zelfs
in Zeeland zijn we terug te
vinden. We hoeven ons beslist
niet te vervelen.”
Henri Hakkert:
“Er zijn zoveel factoren die een project
kunnen laten stagneren of juist
versnellen; daar is geen pijl op te
trekken.”
Bouwen in het Oosten
43
׉	 7cassandra://eY_2e7KOv9d5vzK0aqwyh5AT1hDSh1Td9Y9ZGWqyB8s`̵ a{ƻpXJո,a{ƻpXJո+{בCט   {u׉׉	 7cassandra://hba7XZDuzue2qBfIcdhH2KH9si8yUgmH7dWMfGkDLCw B`׉	 7cassandra://OnmslUromevho69NIiSxIKNfd1b9kC9yQ529TcDxBuUp`S׉	 7cassandra://uDVkK9T8CUpPXZZkxHoMJEBOpgi5hvsN4p5wbUG7rT4(`̵ ׉	 7cassandra://VREKxRlL2IWDmUQ4KWt88tgM-tMnjKnF-FIdWRiYSFQ ,/̎͠a{ܥpXJոט  {u׉׉	 7cassandra://Gm81VVSd1Kgg6H1zTXN1iUlkfb9VIVnEg6wBGUYrrOo `׉	 7cassandra://xpX4dZ6tpngBUZ1IUY9fjJsOMEvSzrmE6wvxKaEmVnAx`S׉	 7cassandra://VhmtuQk6XnOLjUhQ4_va15r1QRKuf43vgb_Lw7DEGiQ'`̵ ׉	 7cassandra://k1PGq4V1O3QX_Zb6IyUi9aQl4yzMW2DYLWJuJ0eXOdE ͠a{ޥpXJոנa{ޥpXJո ̧9ׁHhttp://WWW.GEELINKBOSCH.NLׁׁЈנa{ޥpXJո u̒9ׁHmailto:info@geelinkbosch.nlׁׁЈ׉ELANDMETER / MAATVOERDER (M/V)
(24 - 40 uur p/w)
Ben jij de collega die we zoeken?
• MBO opleiding (landmeetkunde,
geodesie of civiele techniek)
• Bij voorkeur met werkervaring in vergelijkbare
functies
• Kennis van relevante programma’s, zoals
AutoCAD, Microsoft 365
• Bij voorkeur in het bezit van een certificaat ‘VCA’
• In het bezit van rijbewijs B.
GeelinkBosch B.V.
Spoorstraat 56, 7261 AG Ruurlo
Tel. 0573 - 21 50 70
info@geelinkbosch.nl
WWW.GEELINKBOSCH.NL
Collega’s
GEZOCHT
׉	 7cassandra://uDVkK9T8CUpPXZZkxHoMJEBOpgi5hvsN4p5wbUG7rT4(`̵ a{ƻpXJո-׉E<Attendiz School Hengelo
André de Gelder van bouwkundig hoofdaannemer Rots Bouw
Leerlingen Attendiz
gaan straks fluitend
naar school
De school voor voortgezet special onderwijs (VSO) Attendiz bouwt letterlijk en
figuurlijk aan de toekomst. In Hengelo verrijst een splinternieuwe school voor
praktijkonderwijs van twaalf- tot achttienjarigen. “Het is prachtig om juist voor
deze kwetsbare doelgroep te mogen bouwen”, vertelt André de Gelder bedrijfsleider
en in dit geval ook projectleider namens bouwkundig hoofdaannemer
Rots Bouw uit Aalten.
Bouwen in het Oosten
45
׉	 7cassandra://VhmtuQk6XnOLjUhQ4_va15r1QRKuf43vgb_Lw7DEGiQ'`̵ a{ƻpXJո.a{ƻpXJո-{בCט   {u׉׉	 7cassandra://QPMXO0JXSl9YxcFgmiadUuKduXE0VgNUaaPoIFQNOlo @v`׉	 7cassandra://OsVj7Mtl7bpKD6aEy3C88wwWYlxBeNqFvfNYd7686LUf`S׉	 7cassandra://kT1sZIWKVA8x-lvASDzJ7huTlEuOIsfsm5YRjhaJSg4$9`̵ ׉	 7cassandra://xSh5CzaIIHvbkqS34qeHbSmC-molCvPfr8mKTVhT_4I tY<͠a{ޥpXJոט  {u׉׉	 7cassandra://GnwW7t4KgdI4aSSEFBJC2_jZbj4Z2zvzYxi70kylDYQ `׉	 7cassandra://w161eIIZXyHEaedUJYpVOB_oCFKoQLLi4jnQ1GDH4SMZ`S׉	 7cassandra://UA6gbj1behoQh4ehMTURmAWwuTCtBWJ3a9MKqtK-Ee89`̵ ׉	 7cassandra://-6Z2V9Y_cAnxcrFVK0UfhIGx0fzebzZB3sXUEjFuVgw N͠a{ޥpXJոנa{ޥpXJո m9ׁH #mailto:info@metselbedrijfhollink.nlׁׁЈ׉E Heetpasweg 13
7482 CD Haaksbergen
Tel: 074 - 357 55 01
Fax: 074 - 357 54 22
Mob: 06 - 539 618 32
E-mail: info@metselbedrijfhollink.nl
׉	 7cassandra://kT1sZIWKVA8x-lvASDzJ7huTlEuOIsfsm5YRjhaJSg4$9`̵ a{ƻpXJո/׉E\Attendiz School Hengelo
Het team achter het ontwerp bestaat uit:
Ontwerp: NOHNIK architecture and
landscapes i.s.m. VDNDP
I.s.m. SOM=, Schreuders Bouwtechniek,
Alcedo en Dijkoraad
De Gelder, die ook voorzitter
is van Bouwmensen in
Doetinchem dat via praktijkgerichte
werk-leertrajecten
jongeren opleidt tot vakmensen
in de bouw- en infrasector, voelt
affiniteit met de educatieve
sector. “Daarom heb ik ook de
klassen bezocht in hun huidige
locatie en heb hen een gastles
bouwkunde gegeven waarin ik
ook de bouw van hun nieuwe
school presenteerde. Ja, dat
geeft voor mij best wel een
bijzondere extra motivatie aan
deze opdracht.”
De opdracht werd verkregen via
een reguliere UAV-aanbesteding.
De Gelder: “vanuit de voorselectie
waren er drie kandidaten
geselecteerd, waarvan wij er één
waren. Volgens enkele criteria,
zoals prijs, kwaliteit en een
presentatie zijn we beoordeeld
en als beste uit de bus gekomen.
De prijs was hierin vooral leidend.
Bij de voorselectie konden we
heel wat referentieprojecten
opvoeren en dat heeft ook
mede een rol gespeeld.
Samenspel van factoren
De bouw startte in maart van
dit jaar en in de originele opzet
was de oplevering gepland voor
maart volgend jaar. Door diverse,
ook externe, oorzaken zullen we
dat niet halen. Een samenspel
van factoren. In nauw overleg
met onze opdrachtgever is
in de huidige planning een
oplevering eind april, begin
mei voorzien. De school wil het
nieuwe gebouw operationeel
hebben bij het begin van het
nieuwe schooljaar, in augustus
2022.
Het ontwerp an sich is niet
bovenmatig gecompliceerd.
Ik praat dan vooral over het
bouwkundige deel, want de
installaties vallen buiten onze
verantwoordelijkheid. Die ligt bij
Alferink Installatietechniek, een
goede en betrouwbare partner
waar we regelmatig mee
samenwerken. Op ons gebied
heeft alleen het metselwerk
de nodige voeten in de
aarde. De architect heeft stenen
ingetekend van zestig centimeter
lengte en vier centimeter
hoogte. Bovendien moeten ze
in- en uitspringen in de gevel.
Een minutieuze klus, met een
afwijkende maatvoering. In
dit project werken we voor het
eerst samen met metselbedrijf
Hollink, een specialist in dit werk.
Dat bevalt tot nu toe uitstekend.”
Levertijden onder druk
Een van de redenen van de
vertraging is de leveringsbetrouwbaarheid
van diverse
producten. Een fenomeen waar
de gehele bouwsector mee te
maken heeft. André de Gelder:
“Daar hebben wij ook mee te
maken en dat vergt het nodige
improvisatievermogen. Vloeren
die te laat arriveren, hout dat
slechts beperkt leverbaar is,
producten die niet in één keer
worden aangeleverd, maar in
drie delen. En wat te denken
van de enorme prijsstijgingen.
Gelukkig hadden we voor dit
project al in een vroegtijdig
stadium ingekocht, maar je
wordt geconfronteerd met
zaken die we lang niet meer
hadden meegemaakt. Ik heb
meegemaakt dat ik op vrijdag
een bestelling deed op basis
Bouwen in het Oosten
47
׉	 7cassandra://UA6gbj1behoQh4ehMTURmAWwuTCtBWJ3a9MKqtK-Ee89`̵ a{ƻpXJո0a{ƻpXJո/{בCט   {u׉׉	 7cassandra://ZI1nW058bpPY3tYVc8xR8Ic4TOOJ5r1YRS5uO4MWaHU p`׉	 7cassandra://8sCMb63bVnCT6xW21QzEkMl6ZJBnQir--szhw9aty_kQ`S׉	 7cassandra://o5jQwPmb7d6F1gSkaeAXDlRLshqsUpcO_bKelaZSafs`̵ ׉	 7cassandra://ZryJ_eiyQUrCMckfM9Y8lJLjhZMq-tdvQrthSkYo46M ͠a{ޥpXJոט  {u׉׉	 7cassandra://XY7FY-06T2yPcackIey9TYgXDmdb3v2q4zphOhtFdZY  `׉	 7cassandra://WOhS5XtFdf_SaWpkAXWU_3UQnKvoq74u8bbVz8no6zkp`S׉	 7cassandra://h8J9aj4_r2t8bGAnCqXQOH26SSeD9rlR1PtpvjIbRT0&?`̵ ׉	 7cassandra://w0lFo5Va_pmNZDwgOpU8min-wHmSjCBYRLCTt9k0PTc t͠a{ߥpXJո׉Evan de prijs van die dag, maar
dat er toch geleverd werd in de
week daaropvolgend met een
additionele stijging van drie
procent. De kanaalplaatvloeren
zouden hier voor de bouwvakvakantie
worden geleverd, het
werd twee weken na de bouwvak.
In een reguliere situatie komen
dergelijke zaken slechts
sporadisch voor, nu lijkt het aan
de orde van de dag. Momenteel
(eerste week oktober, red.) zetten
we alles op alles om zo snel
mogelijk wind- en waterdicht te
zijn. Deze week is de druklaag van
het dak gerealiseerd en nu volgt
de eerste laag dakbedekking.
Dan schiet het al goed op. Dat
moet ook, want de montage
van de metalstud wanden staat
ook hoog op de prioriteitenlijst.
Dan moet de vochtgevoeligheid
getackeld zijn.”
André de Gelder:
“Wij hebben ook te maken
met de vertraging in de
leveringsbetrouwbaarheid
van diverse producten en
dat vergt het nodige
improvisatievermogen.”
Robuust
De doelgroep van de eindgebruiker
bestaat voor het
overgrote deel uit leerlingen
met een zogenaamd “rugzakje”.
Dat heeft ook zijn gevolgen voor
de keuzes qua bouw. André de
Gelder: “Het hele schoolgebouw
straalt een bepaalde robuustheid
uit. We hebben de school zo
“hufterproof”, vergeef me de
term, die hier nu eenmaal is
hieraan is gegeven, ingericht.
Ook de interne routing gaat
uit van de doelgroep. Veel
lessen worden op kleinschalige
basis gegeven met een relatief
gering aantal leerlingen per
klas. De status van de school
is vaak onderdeel van de
gesprekken met de opdrachtgever
en architect. Je zit met
enige regelmaat op het snijvlak
van de esthetiek versus
de praktijk van elke dag. Er
worden weloverwogen keuzes
gemaakt, al kost dat weleens
extra tijd.”
Gevraagd naar zijn idee wat het
eerste in hem op zal komen bij
de oplevering in het voorjaar,
hoeft de bedrijfsleider/ projectleider
niet lang na te denken.
“Zelf hanteren wij de slogan
Rotsbouwers gaan fluitend
naar het werk”, en dat is ook het
doel waarom we deze school
bouwen. Leerlingen moeten
fluitend naar de Attendiz school
gaan. Ik ben erg blij dat ons
bedrijf hier een steentje aan bij
kan dragen. Wat mensen die
een vak leren, zijn zeer welkom
op de huidige arbeidsmarkt
waar een schreeuwend tekort
is aan “handjes”.”
48
Bouwen in het Oosten
׉	 7cassandra://o5jQwPmb7d6F1gSkaeAXDlRLshqsUpcO_bKelaZSafs`̵ a{ƻpXJո1׉EAlgemeen
Fotografie: Seijbel Photography
Installatie Vakbeurs
2021: de reünie van
installatieprofessionals
Op 14, 15 en 16 september kon de installatiewereld elkaar eindelijk weer fysiek
ontmoeten, want Installatie Vakbeurs opende haar deuren in Evenementenhal
Hardenberg. “Het voelde voor iedereen weer als thuiskomen. Een mooie reünie
na een moeilijke tijd, waarbij iedereen uitgelaten was om elkaar eindelijk weer
eens te kunnen ontmoeten”, aldus Irma de Hoon, Business Unit Director bij
organisator Easyfairs.
Eindelijk weer bijgepraat
Een ‘corona-editie’ of niet, het
waren hele speciale en noemenswaardige
dagen. “Je ziet hoeveel
het contact met elkaar is gemist.
De kwaliteit van het bezoek was
dit jaar erg hoog. Van meerdere
exposanten hebben we teruggekregen
dat ze erg goede
gesprekken hebben gevoerd
met niet alleen installatiebedrijven,
maar ook aannemers
en gebouweigenaren.”
In drie dagen bezochten
5.688 professionals uit de
Bouwen in het Oosten
49
׉	 7cassandra://h8J9aj4_r2t8bGAnCqXQOH26SSeD9rlR1PtpvjIbRT0&?`̵ a{ƻpXJո2a{ƻpXJո1{בCט   {u׉׉	 7cassandra://GyYWy1vyA-U0FnCiGMMtPNex52uM2zDM2BP9BF4PEP0 `׉	 7cassandra://X9SFqv0eG8pC460SEORHLdZT8jSCoJEqBVc7b3hpRtwk`S׉	 7cassandra://R7bhpEEyiShJZNlbjWyRLa0znMcumH1DDBo_U-mFSTc&q`̵ ׉	 7cassandra://y5ok1rIUNIOd2qsD5lHyCnW22bvzMX9gp-w26L3U1Lo ^F ͠a{pXJոט  {u׉׉	 7cassandra://9joEtSHiUPizbJwkulFELqFUY801T4N83Z0cJHnC5Yc `׉	 7cassandra://kITCkEvJHX0w7ZHjqx73ju-1CoYG2iQsKfWU6QAfOcQi`S׉	 7cassandra://wJ8RQ8NuMyuAfJgaeN8-cLYpc5kvgdpGrym5cHJSiQk$`̵ ׉	 7cassandra://mgSdguWmhovy0TrAtsKJdZWLyP2rNX11tfnZiOU3Vx0 p
͠a{pXJո׉E׉	 7cassandra://R7bhpEEyiShJZNlbjWyRLa0znMcumH1DDBo_U-mFSTc&q`̵ a{ƻpXJո3׉EAlgemeen
installatiebranche de beurs.
“Het was een aangename
drukte, zonder dat mensen zich
onprettig voelden. We zijn erg
blij dat we zo’n vliegende en
positieve start hebben gehad. ”
Verbindingsplek van
het noordoosten
Dit was de 22e editie van Installatie
Vakbeurs in Evenementenhal
Hardenberg. Al jaren komt
de installatiebranche hier in
september samen. “De beurs
is in ontwikkeling, we zoeken
steeds meer de connectie met
de regio. We voelen echt dat
ons event de verbindingsplek
is van de installatietechniek in
Noordoost-Nederland. Onze
exposanten komen hier om
hun relaties te ontmoeten
uit bijvoorbeeld Overijssel,
Gelderland en Drenthe.
Bovendien zien we dat hier
nieuwe samenwerkingen
ontstaan, omdat de regio
elkaar kan versterken
door de korte lijntjes en
connecties.”
Installatie Vakbeurs
2022
Volgend jaar zal de Installatie
Vakbeurs plaatsvinden op
Bouwen in het Oosten
51
13, 14 & 15 september 2022 in
Evenementenhal Hardenberg.
“We zijn nu alweer druk bezig
met de volgende editie. We
doen onderzoek onder bezoekers
en spreken exposanten uitvoerig
over thema’s die volgend jaar
belangrijk worden voor de
installatiebranche. Afgelopen
editie waren ventilatie, sanitair
en legionellapreventie thema’s
die we hebben geïntroduceerd.
Daar zullen we bij de komende
editie verdieping in aanbrengen.
Alle input die we verzamelen uit
de branche gieten we in een vat
wat de 23e editie gaat worden
van Installatie Vakbeurs.”
Facts & figures 2021
Aantal exposanten: 138
Aantal bezoekers: 5.688
Cijfer bezoekers: Bezoekers van
Installatie Vakbeurs Hardenberg 2021
gaven de beurs een 7.
Sectoren bezoekers: Bezoekers zijn
voornamelijk werkzaam in de sector
Woningbouw & Utiliteitsbouw
Bedrijfsgrootte: Bezoekers zijn
voornamelijk werkzaam in een
bedrijf van 1-10 werknemers.
׉	 7cassandra://wJ8RQ8NuMyuAfJgaeN8-cLYpc5kvgdpGrym5cHJSiQk$`̵ a{ƻpXJո4a{ƻpXJո3{בCט   {u׉׉	 7cassandra://xxV0Iaa93ELZETNF5CKA-ePTgY2ZdoAOp9PDBdigYHY ^`׉	 7cassandra://bJtKsLEVp0LXWWWDQebd16Pg_-fhgt2uZO8x51PHZJsq`S׉	 7cassandra://m2uScDv_zQNbBCTFGAqYutXw0qvLkNDg9-nPrEiDko4`̵ ׉	 7cassandra://Fu9yKsOlmKGU3IeaYnlWFPN0LR1i6lY_2n3TpenHUI8 ?͠a{pXJոט  {u׉׉	 7cassandra://82KeFzVJu7f4ANqMUxwtzV_FnzFoF4TmyKDfgJG74fo 	`׉	 7cassandra://D1AYH2ea45E0DjE4WBXsOq3VS84HEpx4d-vVMRwHewId`S׉	 7cassandra://hHpdF82A_QewjbsMBFBrm4_4I1DoXiAc_Pc4gS3nNR4I`̵ ׉	 7cassandra://4MGV-0huWVbQMw5COUSitqsXFj3o-1Nw8vCPNkrlyO4 a*͠a{pXJո׉ETDe WAB lijkt nu toch écht een
Jarenlang zijn we om de oren geslagen met het sprookje dat de
arbeidsmarkt in Nederland vooral moet draaien om vaste banen. Met
name de FNV toeterde onophoudelijk rond dat tijdelijke banen geen échte
banen zijn. Die mantra is helaas tot diep in Den Haag doorgedrongen. De
politiek liet hier haar oren naar hangen en ziedaar: de Wet Arbeidsmarkt
in Balans (WAB) trad op 1 januari 2020 in werking.
De bedoeling was dat mensen
met tijdelijk werk meer bij
hun werkgevers in dienst
zouden treden. Echter, recent
onderzoek toont aan dat de
WAB inmiddels tot massaal
verlies van tijdelijk werk heeft
geleid en níet tot meer vast
werk.
Verlies van maar liefst
77.000 tijdelijke banen
Om precies te zijn: de WAB
heeft geleid tot het verlies
van 77.000 tijdelijke banen
die niet aantoonbaar zijn
vervangen door vaste
contracten. Het bedoelde
effect op de zogenaamd
verstoorde arbeidsmarkt
is dus uitgebleven. Dat
blijkt uit gezaghebbend
onderzoek van ABN
AMRO. Uit dit rapport ‘Wet
Arbeidsmarkt in Balans leidt
tot omslag flexwerkers’ zijn
drie opvallende conclusies te
trekken: Sinds de invoering
van de WAB ontslaan werkgevers
flexwerkers en
stappen zij over op zzp’ers.
Ook pakt de WAB zeer
nadelig uit voor vrouwen,
jongeren en lager opgeleiden.
En als klap op de vuurpijl:
de WAB heeft niet geleid
52
Bouwen in het Oosten
tot meer werk- en inkomenszekerheid.
Nou wil ik niet
betweterig overkomen, maar
ik durf te stellen dat ik u
deze uitslag had kunnen
voorspellen.
Minder uitzendbanen, en
nog eens veel duurder
Kortom, we zien nu minder
uitzendbanen én de banen
die er nog zijn, zijn in korte
tijd veel duurder geworden
voor de opdrachtgevers. Het
zogenaamde gelijktrekken
van de arbeidsmarkt dat
de WAB voor ogen had,
is compleet de andere
kant doorgeschoten. Hoe
dit Haldu Groep en onze
opdrachtgevers raakt?
Onze uurtarieven zijn flink
gestegen in een tijd waarin
we deze stijging niet altijd
konden doorberekenen. Dit
komt nog eens boven op
de reguliere loonstijgingen
vanuit de CAO’s die voor
onze vakmensen gelden.
Plus de enorme prijsstijging
die we dit jaar zien op het
vlak van materiaalkosten.
Deze optelsom van
financiële factoren, waar
Haldu Groep niets aan kan
doen, gaat ten koste van
onze marge. Geen marge
voor eigen gewin, maar een
marge die we heel hard
nodig hebben om nieuwe
mensen te werven voor het
groeiend aantal projecten
van onze opdrachtgevers.
Nederland een flexland
in hart en nieren
Mijn visie? Nederland is in
hart en nieren een flexland.
Dit is zo en zal altijd zo blijven.
Kijk alleen maar naar hoe
lang uitzendorganisatie
Randstad al bestaat. Flexwerk
is nauw verweven met de
structuur van onze typisch
Nederlandse arbeidsmarkt.
Niet alleen veel bedrijven
kiezen voor flexwerk, maar
ook hun werknemers willen
zich graag flexibel bewegen
op de arbeidsmarkt. De tijd
is voorbij dat mensen 20, 30
jaar voor hetzelfde bedrijf
willen blijven werken. Haldu
telt veel van dit soort werknemers.
Zij houden van de
afwisseling die wij hen bieden:
drie maanden bij BAM, drie
maanden bij Dura Vermeer
en dan weer naar een
volgende opdrachtgever.
Die afwisseling in hun
werk en het verfrissende
׉	 7cassandra://m2uScDv_zQNbBCTFGAqYutXw0qvLkNDg9-nPrEiDko4`̵ a{ƻpXJո5׉EColumn
GRAP (en helaas een slechte!)
effect daarvan zit in hun genen
verankerd. Daar verandert
geen wet iets aan. Voor dit
nieuwe type vakmensen zijn wij
dé uitkomst want Haldu Groep
heeft prima overeenkomsten
met deze A-merk bouwers
in Nederland. En mocht het
hen op een klus of bij een
opdrachtgever niet naar de zin
zijn? Dan hoeven deze schaarse
vakmensen niet eerst ontslag te
nemen bij hun werkgever, met
alle inkomensrisico’s van dien.
Wij zoeken dan gewoon voor
hen een mooie nieuwe uitdaging
uit onze rijkgeschakeerde orderportefeuille.
Meebewegen
met
marktontwikkelingen
Sinds de crisis van 2008 en de
jaren daarna is het concept
voor onze opdrachtgevers met
een kleine kern eigen vakmensen
met daaromheen een flexibele
schil heel goed werkbaar voor
hen gebleken. Bij een nieuwe
crisis kunnen zij daarmee snel
af- en ook weer opschalen.
Daarmee hebben zij hun risico’s
op een gezonde manier beperkt
en Haldu Groep beweegt voor hen
mee, samen met alle ups and
downs. En we weten allemaal
uit de macro-economie dat
we gemiddeld elke zeven
jaar zo’n dip kunnen
verwachten.
Flex: een betere
uitkomst voor onze
toekomst
Uiteraard nemen
bouwbedrijven
nog steeds wel
vakmensen in
Bouwen in het Oosten
53
dienst. Maar dat zijn dan
veelal timmerlieden met de
potentie om door te groeien
naar de positie van voorman
of uitvoerder en dus UTApersoneel.
Maar de zeer
gewaardeerde vakmensen die
daar net onder zitten, kiezen
nog steeds voor flex, en in de
toekomst ook verwacht ik. En
terecht! Bijvoorbeeld door
stikstof zien we dat projecten
soms best wel lang uitgesteld of
helemaal afgeblazen worden.
Voor alle vakkrachten die je
dan in dienst hebt, moet je dan
wel meteen weer een volgend
project klaar hebben staan.
Iedereen in onze sector weet
dat projecten zich zelden mooi
aan elkaar laten rijgen, daar
zitten tijdsgaten tussen. Dan is
flex financieel nu eenmaal een
veel betere uitkomst voor onze
toekomst.
Kortom, zowel de klant als de
vakman kan met ons alle kanten
op. Dus hoe flex wilt u het
hebben?
Danny van Hal
׉	 7cassandra://hHpdF82A_QewjbsMBFBrm4_4I1DoXiAc_Pc4gS3nNR4I`̵ a{ƻpXJո6a{ƻpXJո5{בCט   {u׉׉	 7cassandra://xlRSgpdGpvkSfkVeahWCoFnwlhir3QVS83U6--30kOM F`׉	 7cassandra://m_KlIYLrVUZlJwHybYWPS1fV450J_jJ6xSbzo1k8h3A{`S׉	 7cassandra://SF9X4zKwcrnzCA-hxQcoB0dztX5HIb80WFCf_lS0vZg&`̵ ׉	 7cassandra://JqglXyuniMbEzC9fNoVpACkf6-5QgDCSwLQNWSWnkEw 	K$͠a{pXJոט  {u׉׉	 7cassandra://Vq88tLCFACgur2CkBs5NOV4XDYteQ2vcew2hG__s4RE _`׉	 7cassandra://GnCpV75THHFlT88_awd2pks0Asjo69k1YIUYMKCMNfIk`S׉	 7cassandra://Ckd2VIIPAy4Jh_Kd_boCA7vX8gJoQTiKBnACYD31v0c"`̵ ׉	 7cassandra://Cu1V61NXdosz5I2av1Z_gtVNYaxigMHHdYvsQmRkQCw %<̂͠a{pXJո׉EFotografie: Anne Harbers, Ad Struik I Organisatie: Ad Struik (Frontman De BouwKlup) I
Moderator: Arjan te Lintelo (Accent op ontwikkeling) I Tekst: Margreet Koster (Text & Event)
Brandwerende
materialen
van schimmels,
vloerisolatie
van hennep
“Dit is de innovatie waar de bouw op zit te wachten”
Dat de mens niet zonder de natuur kan, maar de natuur wel
zonder de mens is voor iedereen wel duidelijk. Hoe helpt de
natuur ons om onszelf te redden? Dat klinkt hoogdravend,
maar dat is het thema van de tentoonstelling die de BouwKlup
bezocht. In de Fundatie in Zwolle toonde kunstenaar Lucas de
Man zijn biobased creations (experimenten met verschillende
materialen voor kunst en duurzame bouwmaterialen) en
inspireerde de leden met bijzondere
mogelijkheden voor nieuwe,
circulaire en biobased
economie. Dat gaat
verder dan het toepassen
van meer hout.
Paddenstoelen
Een stoel van takken, een vaas
gemaakt door bijen (met enige
hulp van een mal, uiteraard).
Het zet je aan het denken. Maar
de bouwers werden pas echt
‘gegrepen’ bij het onderdeel
over mycelium (de schimmeldraden
van paddenstoelen).
Dit materiaal heeft van nature
een hoge mate van brandwerendheid,
is schimmel- en
rotvrij (mits goed gedroogd) en
leent zich daarmee uitstekend
voor tal van toepassingen in de
bouw. Mycelium is daarnaast
vederlicht, waterwerend, geluiddempend,
zelfhelend en volledig
composteerbaar. Dus een
perfecte grondstof voor een
circulaire en duurzame bouw-,
interieur- en kunstwereld. “Dit
is de innovatie waar we in de
bouw op zitten te wachten”,
aldus een van de deelnemers.
“Ik wil dit graag op de voet
volgen.” De ontwikkeling
bestaat al vijf jaar en wordt nu
verder uitgerold. Certificering
wordt met TNO berekend, in
samenwerking met MOGU,
een topstudio die mycelium
panelen en meubels maakt.
400 jaar eigenaar
Een alternatief voor EPS is
(end of life niet sustainable)
PLA. Dit ziet er goed uit de
54
Bouwen in het Oosten
׉	 7cassandra://SF9X4zKwcrnzCA-hxQcoB0dztX5HIb80WFCf_lS0vZg&`̵ a{ƻpXJո7׉EDGecreëerd door Civic Architects / VDNDP
Algemeen
eerste vijf jaar, maar moet wel
vierhonderd jaar meegaan.
Dus als het na tien jaar bezwijkt
is er een probleem. Volgens
Lucas de Man beperkt deze
gedachte de vooruitgang.
Waarom zou je niet elke twintig
jaar je gevel hoogwaardig hergebruiken?
Waarom moeten
we vier eeuwen jaar eigenaar
zijn? Zodra we die gedachte
loslaten kunnen we pas echt
innoveren in de bouw.
“Laat de gedachte
los dat je 400 jaar
eigenaar van een
pand moet
zijn!”
Regelgeving
Onroerend goed wordt in
twintig/dertig jaar afgeschreven.
De Man pleit voor andere
prioriteiten: het eigenaarschap
moet niet langer het uitgangspunt
zijn. Een nieuwe aanpak
zou kunnen zijn om de gevels
elke twintig jaar te updaten
en het materiaal opnieuw
te gebruiken. We gaan niet
alles veranderen, maar we herschikken
wat belangrijk is in de
bouwwereld. Onze denkwijze
is niet per se traditioneel, maar
in de bouw houdt men zich
aan het huidige lucratieve
businessmodel. De overheid
speelt hierin een belangrijke
rol. Zij moet aangeven wat
belangrijk is en de regels
aanpassen aan waarden. Veel
ontwikkelingen lopen nu vast
door verouderde regelgeving,
zoals over de toepassing van
materialen. De BouwKlupleden
missen de toetsing hierop. De
overheid zou meer regulerend
en sturend moeten zijn op
duidelijke langetermijndoelstellingen.
Grote marktpartijen
zijn in aanbestedingen niet
geïnteresseerd in duurzame
alternatieven.
“Het is frustrerend dat grote
partijen en zelfs de overheid
bij aanbestedingen kiezen
voor de laagste prijs en de
natuurinspanningen niet
meetelt.”
Dit zal binnen nu en tien jaar
veranderen. Lobby is hierin
een belangrijke factor. Zolang
natuurprojecten stranden als
linkse hobby verandert er niets.
Ook de aanpak van de stikstofproblematiek
is gebaseerd op
financiële uitgangspunten.
“Zolang de regels niet
veranderen kunnen we op de
traditionele manier blijven
veranderen. En daar zit de crux.
Want de regels gaan daadwerkelijk
veranderen. En dan
moeten we het anders doen.”
De hoogwaardige toepassing
van dergelijke materialen
begint bij grote overheidsprojecten.
Denk daarbij aan
‘groene’ geluidsschermen die
ProRail kan plaatsen.
1 EPS Geëxpandeerd polystyreen ofwel piepschuim 2
“De overheid moet meer haar
regulerende en sturende rol
pakken en helder maken wat
er op de langere termijn moet
gebeuren”
Waardencrisis
“Wat zou de impact van
Europa’s visie op duurzaamheid
zijn?”, vraagt een van de leden
zich af. We zijn het beste in de
wereld voor privacy en zetten
hoog in op dit basisprincipe.
Dat gaat niet zonder slag of
stoot. Landelijke grenzen
verdwijnen in deze aanpak. Een
duidelijker Europees beleid op
duurzaamheid, technologische
ontwikkelingen en ethische
grondslag is essentieel. Dit zijn
zowel kansen als bedreigingen.
Lucas de Man voorspelt een
waardencrisis.
Losmaakbaarheid
De Man pleit voor bewustwording
vanaf het eerste
ontwerp: “Stop met het vastlijmen
en dichtspuiten van
materialen, maar kies voor
Polymelkzuur of polylactide is de naam voor
thermoplastische polymeren van melkzuur. Ze worden vaak aangeduid met de afkorting PLA.
Bouwen in het Oosten
55
׉	 7cassandra://Ckd2VIIPAy4Jh_Kd_boCA7vX8gJoQTiKBnACYD31v0c"`̵ a{ƻpXJո8a{ƻpXJո7{בCט   {u׉׉	 7cassandra://HaD0ZlI1uhAS042hInatQ9enY69pmLA3C2JOYwzG5QE 
c`׉	 7cassandra://Wk1L25WNlF_ndUzoPUo-uYoYryixrelqSr249Z8P220u`S׉	 7cassandra://OhorIHOtF3ELxcG0U0RS334lwje0Zk1ZfRoq2FVsxuk(`̵ ׉	 7cassandra://LxOxRk0h3rlgCQVGtl-xC2u2nxqCj73PXW6Z1oEi67E ?͠a{pXJոט  {u׉׉	 7cassandra://SVjPTOQW7IlVyr-gW6KeLsZAFAsaFYus1360sbznr8M `׉	 7cassandra://Y7nZIfboIzFaN_6cWVSb6Tk7JCEjRb74IVO1tBDuz0sn`S׉	 7cassandra://jfiCCZzbIyzKngcIcACnk1M90t_hI2eKfdJRTpNBYxQ$`̵ ׉	 7cassandra://l9ocv01jZfsd3gInpBC0FNDMIpnoARfdDAe6Jl3GmCc 7~͠a{pXJոנa{pXJո / 9ׁHhttp://www.companynewheroes.comׁׁЈנa{pXJո /9ׁH  http://www.biobasedcreations.comׁׁЈ׉EHuren bij
Van der Linde
Steigerverhuur
www.steigerverhuurvdl.nl
40 jaar ervaring met Artilan
Ruim 40 jaar ervaring
met het eigen gebruik van
Artilan steigers.
Grote voorraad
We hebben ruim 500 meter
Artilan steigers op
voorraad.
Vertrouwd
Bedrijven als
Boels en Loxam
gingen je al
voor met het
huren van
Artilan steigers.
Vermeerstraat 13
7731 SM Ommen
06 2187 5820
info@steigerverhuurvdl.nl
׉	 7cassandra://OhorIHOtF3ELxcG0U0RS334lwje0Zk1ZfRoq2FVsxuk(`̵ a{ƻpXJո9׉E	xAlgemeen
flexibel en demontabel bouwen
met de juiste materialen. Dat
noemen we losmaakbaarheid.”
Twaalf nieuwe
toepassingen voor de
bouw
Op de tentoonstelling is The
Exploded View te zien: een huis,
dat schaal 1:4 gebouwd is, met
maar liefst veertig verschillende
natuurlijke materialen. Lampen
en kleding van mycelium,
isolatiemateriaal van oud
papier, een tegenwand
van rioolwater en blauwalg,
interieurpanelen van oude
jeans, een marmoleumvloer
van lijnolie en een akoestisch
kamerscherm van reststromen
uit de textielindustrie.
Andere voorbeelden van
nieuwe toepassingen
Bacteriën vormen 60% van de
totale massa van het leven op
aarde. Elke bacterie heeft een
eigen, specifieke functie. En
die bacteriën kunnen goede
diensten bewijzen voor het
bouwen van huizen. Beton
groeit, als het gescheurd is
door vocht, dankzij bacteriën
vanzelf weer aan elkaar. In de
badkamer van The Exploded
View is het onderzocht.
Zo blijkt zeewier zeer veel CO2
op te kunnen slaan. Het is
snelgroeiend, brandwerend
en kan na gebruik dienen als
natuurlijke meststof. Ook
hennep is een goed voorbeeld.
De plant groeit makkelijk en
overal, heeft weinig water nodig
en biedt tal van mogelijkheden
voor vloerisolatie, wandpanelen
en of zelfs hele bouwblokken.
Mest
Het idee is even wennen, maar
ook afval uit het riool kan
worden hergebruikt. Zo is er
een techniek ontwikkeld om
dit afval om te vormen naar
een pasta waarmee je kunt
3D-printen. En voor de
industrialisatie werd mest
gebruikt als bindmiddel voor
leemstenen. Deze traditie
zetten we nu voort, maar dan
door mest te gebruiken om
bouwblokken van te maken.
En zo lossen we en passant
het probleem van het mestoverschot
op.
De volgende stap is de bouw
van een huis schaal 1:1 met
honderd materialen uit de
natuur, ontwikkeld i.s.m.
TNO. Dit werd tentoongesteld
op de Dutch Design Week
Eindhoven (oktober 2021) en is
te zien op de Floriade (4 april
t/m 9 oktober 2022) in Almere.
DIT IS OVERIJSSEL
Aan de tentoonstelling was een serie bijeenkomsten
verbonden onder de titel ‘Dit is Overijssel’.
Onderwerpen zijn landbouw, steden en wijken,
circulariteit en waardensystemen. De tentoonstelling
is samengesteld door Lucas de Man en
Pascal Leboucq.
LUCAS DE MAN
Creator, presentator, tv-host, public speaker, director
company New Heroes en Biobased Creations.
www.biobasedcreations.com en
www.companynewheroes.com
“We stevenen af
op een waardencrisis”
Bouwen
in het Oosten
57
׉	 7cassandra://jfiCCZzbIyzKngcIcACnk1M90t_hI2eKfdJRTpNBYxQ$`̵ a{ƻpXJո:a{ƻpXJո9{בCט   {u׉׉	 7cassandra://AT0AY95nFNtn063rXdQd7aCbZ0FeLrlvFdw4OtuXmZo q.`׉	 7cassandra://25yvQC-6Q6EIVW7fn4wAMb5uU7Wpd6ECG2ggY-SMSd8_`S׉	 7cassandra://4-QiCNDhQh7O5V3yiuUepms8ohO_bgh1tFoz1aLHqPQ"`̵ ׉	 7cassandra://QjRfaW9UUY9sYlhvRjzSe7ZfQc5MocS7q284WXSGG7Y S͠a{pXJոט  {u׉׉	 7cassandra://g1XavGtIn1DVpOPKww6_Mz5iTM0HSOu7P12JtR7yC6U `׉	 7cassandra://WL6t9AwJKL_8R_xQZMHQNvZSUBss_DIIfYQNWrlvtS4{5`S׉	 7cassandra://g4SPjGdQs_1s0a0ECU-wUiV8T18UvLTMg9k0Dmu3AGE%`̵ ׉	 7cassandra://k7ry4Qaasfga2nkSam9gwFfQv4kcY8XuUHVgbZqGKwM ]͠a{pXJո׉E׉	 7cassandra://4-QiCNDhQh7O5V3yiuUepms8ohO_bgh1tFoz1aLHqPQ"`̵ a{ƻpXJո;׉EAlgemeen
Station Zwolle omgetoverd tot unieke, groene entree
Zwolle op weg naar ‘Groenste
station van Nederland’
Zwolle bouwt aan de groenste poort van en naar Nederland en heeft daarin wederom
een belangrijke mijlpaal bereikt. De groene en gastvrije stadsentree StationspleinStationsweg
met klimaatrobuuste ondergrondse fietsenstalling is nu klaar, en het
stationsgebouw is omgebouwd tot ‘een prettige plek’. Een belangrijke mijlpaal voor
alle Zwollenaren, bezoekers, reizigers uit heel Nederland; in Zwolle is vanaf nu iedere
dag voor iedereen de groene loper uitgerold.
Groenste stationsomgeving
van Nederland
Eerder werd al ingezet op ultieme
duurzame bereikbaarheid,
deelmobiliteit en snellere
ov-verbindingen. Zo werd er
geïnvesteerd in extra spoorcapaciteit,
de reizigerstunnel, het
nieuwe busstation met laadstations
en de Schuttebusbrug
aan de zuidzijde van het station.
Nu is ook de noordzijde van het
station vernieuwd. Hiermee zet
station Zwolle een belangrijke
stap in zijn ambitie naar het
‘groenste station van Nederland’.
Superspons voor de stad
Het Stationsplein is omgetoverd
tot een sprankelend verblijfsplein
met een grote vijver en
mooi groen, met zicht op de
nieuwe groene loper naar de
binnenstad van Zwolle. Samen
met de klimaatrobuuste ondergrondse
fietsenstalling zijn het
Stationsplein en de Stationsweg
veranderd in een groene stadsentree.
Deze entree is tegelijkertijd
ook een ‘superspons’. Want door
alle toegepaste slimme klimaatoplossingen
kan de noordentree
veel water opvangen. En dat is
belangrijk, want in de toekomst
vallen er vaker hevige regenbuien
en kan de temperatuur
in de zomer flink oplopen. Bij
een toekomstbestendig station
past dan ook een groene entree
die slim met het toekomstige
klimaat omgaat.
Het station als
ontmoetingsplek
Het station is veel meer dan
alleen een plek waar je op de
trein stapt. De stationshal is
omgevormd tot een plek waar
bezoekers op een prettige
Bouwen in het Oosten
59
׉	 7cassandra://g4SPjGdQs_1s0a0ECU-wUiV8T18UvLTMg9k0Dmu3AGE%`̵ a{ƻpXJո<a{ƻpXJո;{בCט   {u׉׉	 7cassandra://9mB_AzUd7sG65YTGuVX8-wMdMlB5BaTXk-TyCBa4CD4 #`׉	 7cassandra://nBgyG13I3akm1AWclKlIGjeB1v63yGG1-drEWnaWS6U͌`S׉	 7cassandra://JcpeTuUaiLKYep1BX4vJBvOtOk3HtXopVjBc7k_lKZw)`̵ ׉	 7cassandra://ASfixGVA31YQ8vAUYYA2_i5d_ujBCUTCQchH4WAJ810 	͠a{pXJոט  {u׉׉	 7cassandra://sG2RY5PhL-LO8ailp6VYfvJh0Lv9b9ODX2tgNzA60f0 `׉	 7cassandra://kitkeQMq65uIsy63M66IjzqWGBSoNbHoK-j2a69Gt34f`S׉	 7cassandra://3RIN1jBl1g7fn2YH12Jw39LN4PbYcxJKs_gMV5sxonU!`̵ ׉	 7cassandra://zK_Kn0oNtax44wDYySX8YAu76VDWXYIWQK3AyrwVjFE r͠a{pXJոנa{pXJո <T9ׁH %mailto:redactie@bouweningelderland.nlׁׁЈנa{pXJո <'%9ׁH  http://www.bouweningelderland.nlׁׁЈנa{pXJո <9ׁH !mailto:info@bouweningelderland.nlׁׁЈנa{pXJո <9ׁH  http://www.bouweningelderland.nlׁׁЈ׉EBouwen
in
Gelderland
voor alle professionals in de bouw
Is Gelderland zakelijk
interessant
voor uw bedrijf?
Wilt u Bouwen in Gelderland
kosteloos ontvangen?
Meldt u zich dan aan via
onze website
www.bouweningelderland.nl
>> contact
Of stuur een mail naar
info@bouweningelderland.nl
Bouwen in Gelderland is
zeer recent als nieuwe
titel geïntroduceerd.
De verwachting is, dat het
magazine een vergelijkbare
toonaangevende
positie in de Gelderse
bouw- en installatiewereld
gaat veroveren als
Bouwen in het Oosten in
deze regio. Het blad richt
zich op de professionals in
de bouw, zowel opdrachtgevers
als uitvoerende,
adviserende en
controlerende bedrijven.
www.bouweningelderland.nl
redactie@bouweningelderland.nl
׉	 7cassandra://JcpeTuUaiLKYep1BX4vJBvOtOk3HtXopVjBc7k_lKZw)`̵ a{ƻpXJո=׉EAlgemeen
manier kunnen wachten op
de trein, werken of anderen
ontmoeten. De gevel aan het
Stationsplein en het perron is
nu open van karakter en daardoor
ontstaat een mooie doorkijk
naar het Stationsplein en blijft
het monumentale karakter van
het gebouw bewaard. Hierdoor
wordt het station onderdeel
van Zwolle en maakt het reizen
met het openbaar vervoer van
en naar Zwolle nog fijner en
comfortabeler.
Een entree om trots op
te zijn
Een aantal jaren geleden was
de noordzijde van Station
Zwolle nog een van de drukste
plekken in de stad. Iedere dag
reden er honderden bussen
en waren er verkeersregelaars
nodig om de stroom van
reizigers, bezoekers, fietsers
en ander verkeer in goede
banen te leiden. Deze plek is
nu omgetoverd naar een entree
om trots op te zijn; een groene
loper van het station naar de
binnenstad en andersom.
Spoorzone Zwolle
ontwikkelt verder
Met de opening van de nieuwe
entree zet het grootste station
van Regio Zwolle weer een stap
naar een duurzame toekomst.
De verwachting is namelijk dat
het aantal reizigers van en naar
Zwolle en de regio de komende
jaren flink groeit. Iedere uur
vertrekken en arriveren er treinen
in maar liefst acht richtingen.
Het station van Zwolle is dan
ook het tweede spoorknooppunt
van Nederland en sterk
verbonden met het stedelijk
netwerk. Deze plek verbindt de
vier landsdelen die Nederland
telt en is de aanjager van de
grootste ontwikkellocatie van
Regio Zwolle. Zwolle investeert
daarom samen met partners
in het station én het gebied
eromheen.
De Spoorzone is in de afgelopen
jaren al door steeds meer mensen
ontdekt, het is een geliefde
plek om te wonen, te werken
en te leren. De komende jaren
verandert het gebied stap voor
stap naar een groen, levendig
en aantrekkelijk nieuw stuk
stad. Het nieuwe innovatieve en
creatieve hart van Regio Zwolle.
Met volop ruimte voor (nieuwe)
bedrijven, organisaties en
onderwijs. En met duizenden
nieuwe duurzame woningen
voor iedereen die graag in het
centrum van Zwolle woont,
in verbinding met de regio
én Nederland. Kortom, Regio
Zwolle pakt hier de kans naar
een nog sterkere economie en
meer betaalbare duurzame
(flex)woningen. Met meer
groen enruimte voor water in
het centrum van NoordoostNederland.
Vier
mee! Ontdek de
groene entree vanuit
de lucht
Bijzondere momenten zijn er om samen te
vieren. Iedereen is dan ook van harte welkom
om de nieuwe entree te bewonderen. In
het weekend van zaterdag 9 en zondag
10 oktober konden geinteresseerden het
resultaat vanuit de lucht te bewonderen.
Zwollenaren, reizigers en bezoekers stapten
die dagen gratis het reuzenrad in om de
nieuwe entree vanuit een ander perspectief
te bekijken. Daarnaast zijn er op het
Stationsplein verschillende tentoonstellingen
te zien. Met unieke historische beelden,
bijzondere foto’s van de grote verbouwingen
en indrukwekkende plannen voor onder
andere Oosterlaan-Westerlaan en de
passerelle, de toekomstige loopbrug over
het spoor.
Bouwen in het Oosten
61
׉	 7cassandra://3RIN1jBl1g7fn2YH12Jw39LN4PbYcxJKs_gMV5sxonU!`̵ a{ƻpXJո>a{ƻpXJո={בCט   {u׉׉	 7cassandra://cixswYGoGX9rCSMmOFmXPjC6MQ0YVoUaYh5lkTtIiuo ``׉	 7cassandra://L4OKW3MJ_T3mZKfsB8aobfHUWYaom4oMw1BfJNeNJe8t`S׉	 7cassandra://lXWSzYTPsmC8IWXV8rFNXEWY2OJDhE6kiY2cRvoWuKM'`̵ ׉	 7cassandra://xs46t4Z5AAFiAokuiZILhXM7eHO4nrU38ZK3gVQodY0 ͠a{pXJոט  {u׉׉	 7cassandra://Rf8k_AlodULX23SHnJEE5k5vqc63rhjLjXedQ6w-QPA `׉	 7cassandra://f-PHT9eKrrby0lFC2qZQFLdZnpkEdI3pUFOEQS_y1gkxm`S׉	 7cassandra://Ib3mi2BVBaCWBAZbRNbPt1f-8u7xI1x80SvsSGkbUhc(`̵ ׉	 7cassandra://NVCRZGniXtAU5JcUwT9K_xcEPguB3NEVUU9CqLq9WmI %͠a{pXJոʓנa{pXJոҁ 9ׁH !mailto:digna@bouweninhetoosten.nlׁׁЈנa{pXJոс 9ׁH .http://www.betoncentrale.nl/twenthe/vacatures.ׁׁЈנa{pXJոЁ ̎9ׁHmailto:e.j.vos@betoncentrale.nlׁׁЈ׉E=Vraag en aanbod
VACATURE
Ben je bijna of onlangs afgestudeerd in het Nederlands
Recht en wil je je verder verdiepen in de praktijk? Wij
hebben bij KienhuisHoving advocaten en notarissen een
mooie startersfunctie als juridisch medewerker in het
bouw- en aanbestedingsrecht. Wanneer het van beide
kanten goed voldoet, kun je je verder ontwikkelen als
advocaat-stagiair.
Dat vraagt om hard werken, maar we vinden een goede
balans tussen werk en ontspanning ook heel belangrijk.
Dus misschien zien we jou binnenkort wel in onze eigen
bruine kroeg ‘Bouke’s Corner’, tijdens één van onze
borrels (als het weer kan en mag).
Meer informatie vind je op onze
website of je neemt contact op met
mijn collega Marianne ten Feld-Sprik,
advocaat bouw- en aanbestedingsrecht
(marianne.tenfeld@kienhuishoving.nl).
58 Bouwen in het Oosten
׉	 7cassandra://lXWSzYTPsmC8IWXV8rFNXEWY2OJDhE6kiY2cRvoWuKM'`̵ a{ƻpXJո?׉EVraag en aanbod
VACATURE: Mechanisch Onderhoudsmonteur
Werk jij graag buiten, aan en met zwaar materieel?
Bij de Betoncentrale Twenthe zijn we op zoek naar een
mechanisch onderhoudsmonteur om onze technische
dienst te versterken. In deze functie ben je verantwoordelijk
voor het oplossingen van voorkomende storingen bij
verschillende productielocaties in het Noorden en Oosten
van het land, met als standplaats Hengelo.
Wat ga je doen?
Onderhoud aan de mechanische onderdelen van centrales en
overslagkranen.
Zelfstandig technische storingen oplossen aan onze productiemiddelen.
Uitvoeren van groot onderhoud en aanpassingen.
Werkzaamheden in de werkplaats en op de productie locaties.
Voorraad beheer en werkvoorbereiding.
Werken met Onderhoud Management Software.
Verantwoordelijk voor orde en netheid in magazijn en werkplaats.
Wij vragen
Je hebt een basisopleiding Metaal (MBO) met ervaring.
Je hebt kennis van metaal bewerkingen en constructie bankwerken.
Je kunt technische tekeningen lezen, beoordelen en uitvoeren.
Je weet hoe je veilig moet werken, je bent serieus.
Spreekt deze functie je aan en wil je meer weten?
Neem contact op met Erik-Jan Vos, hoofd technische dienst
Mobiel: 06 237 562 30 of e-mail: e.j.vos@betoncentrale.nl
Bekijk de complete vacature op: www.betoncentrale.nl/twenthe/vacatures.
Informatie over
het plaatsen van
een vacature:
Neem contact op met
Digna Schoonen:
Telefoon:
06-442 099 10
Mail:
digna@bouweninhetoosten.nl
׉	 7cassandra://Ib3mi2BVBaCWBAZbRNbPt1f-8u7xI1x80SvsSGkbUhc(`̵ a{ƻpXJո@a{ƻpXJո?{בCט   {u׉׉	 7cassandra://ibz5ZZHXlCTbX6CRtyLNuKNJVmzEiho3xY-ZAlW2v1g H`׉	 7cassandra://4ijbDXuA_TPkuIxq2Y63bgH9GAfe0X0LvWWrOIYPsK0r`S׉	 7cassandra://NKw-j5TBsoktN7jHCcxSfYX-hn7LnoJ_mBBtHVN68rs'i`̵ ׉	 7cassandra://otJNulDzkZqtX62WZn_wz7UIRZVAAXbFbNY5n_m62d0 ͠a{pXJո׉E׉	 7cassandra://NKw-j5TBsoktN7jHCcxSfYX-hn7LnoJ_mBBtHVN68rs'i`̵ a{ƻpXJոA׈Ea{ƻpXJոBa{ƻpXJոA{)BIHO 2021 8a{ƭfrJ¨