׉?4ׁB! +בCט ? ?{u׉׉	 7cassandra://Fi7jFtFKMjG1Gs7ZxuR5STSbkX24IDimprPBVvIrJp0 ,`׉	 7cassandra://DP3JoG4ZIXrIfexf7RBdhhQWWMV2gyIsNvTMrapCBAE̓`t׉	 7cassandra://1bOtR7BGi_NSnrfqo3o63PpgFeTPQuFulMFkQB9BsL8-L` ׉	 7cassandra://ItPNJAQ-PYN3BoVkhWJ8MvXB8iuQR1mvnBeR2rF0PZ0 R͠` agpXJԽ׈EagpXJԽ|׉E %Stationslocaties
Nederland 2021/2022
׉	 7cassandra://1bOtR7BGi_NSnrfqo3o63PpgFeTPQuFulMFkQB9BsL8-L` agpXJԽ}agpXJԽ|~{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://n5VuvnvCJym67aWrdN6YM3rsV-ITlSaPPMk8ctSLFNs `׉	 7cassandra://BH2RMO_pvtflZ5-DTFqtKqgHfqmVX2xovYkd_l25o0gzm`t׉	 7cassandra://a15b0YzE4mqbNxIR29YqNxGDgHMwU3_5cS1Rn_Dd_KI%4` ׉	 7cassandra://-iRlMB70rRz8w5bcEYLS1kJ8uMTSqUPgcMpv0IvSE_E ͠`agpXJԽט ? ?{u׉׉	 7cassandra://irRiauwo89Ge43T867JKKV5ZmZEo959zj0TIoXlYD7w 	K`׉	 7cassandra://oDebmDyCP0dguc6rFXAQo8p8FAtyBEV2LirkQUYcgbUd^`t׉	 7cassandra://Hqy_4rYHBD4xVKeR77NIUUtQjDWXXnR7aKsaP7mOtfg!Q` ׉	 7cassandra://ThVr1ztiuQXeaZzPTkShURaGqOryf6D84qL2Jk0vvkE ͠`agpXJԽבי	׉Hhttp://www.arcadis.comGagrfgB d׉E׉	 7cassandra://a15b0YzE4mqbNxIR29YqNxGDgHMwU3_5cS1Rn_Dd_KI%4` agpXJԽ~׉EQVoorwoord
We zitten in een dynamische
tijd. De reizigersaantallen
ontwikkelen zich gestaag, maar
zijn nog lang niet op het niveau
van 2019. Tegelijkertijd weten
we dat het aantal reizigers
verder in de toekomst juist flink
zal toenemen. Er liggen drie
grote dossiers die vragen om
een oplossing: de woningnood,
de stikstofcrisis en het
klimaatprobleem. Het openbaar
vervoer en de ontwikkeling van
stationsgebieden spelen een
belangrijke rol in het oplossen
van deze vraagstukken.
Bij reizen gaat het niet alleen om de trein en de bus, maar ook om het station en zijn
omgeving én het voor- en natransport. De reiziger wil een seamless journey, waarbij ook
voorzieningen op het station steeds meer vanzelfsprekend zijn. Een schone toiletruimte,
een fijne plek om te wachten en een aanbod aan warme dranken of iets te eten. Onze
ambitie is om reizigers een gevoel van thuiskomen te bieden op hun station. Dankzij de
Stationsbelevingsmonitor (SBM), een kwartaalmeting onder reizigers, weten we wat reizigers
vinden en wat ze nodig hebben.
Samen met de reizigers en alle andere stakeholders, zoals gemeenten, het Rijk en in nauwe
samenwerking met ProRail, werken we samen aan een duurzaam bereikbaar Nederland.
Dat het Rijk het initiatief nam tot de gezamenlijke Stationsagenda toont het belang van
de stations aan. Het is een erkenning van onze rol en van onze inspanningen en benadrukt
tegelijkertijd de urgentie om samen aan de slag te gaan.
Die urgentie betekent dat we samen verantwoordelijkheid moeten nemen, nog meer moeten
samenwerken, en dat er ook financiering moet komen. De fietsenstallingenproblematiek
is hiervan een voorbeeld: een complex dossier waarin veel partijen samenkomen. Mijn
boodschap is: laten we ons verenigen en aan de slag gaan. Met mooi geformuleerde ambities
alleen komen we niet op onze bestemming: een duurzaam bereikbaar Nederland, met
stations en stationsgebieden die een bijdrage leveren aan het oplossen van de woningnood,
het stikstofdossier en de klimaatproblematiek. Ik zie uit naar de samenwerking.
Anneke de Vries
Directeur Stations en lid Raad van Bestuur NS
Stationslocaties 2021/2022 - 3
׉	 7cassandra://Hqy_4rYHBD4xVKeR77NIUUtQjDWXXnR7aKsaP7mOtfg!Q` agpXJԽagpXJԽ~}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://EIUEGlYCSdwBFBbPg9a9_WeqT_vTfzSC85WbtUlc0Oo `׉	 7cassandra://4iJAyrpgYIuVej462pIqLCwn5OvY60ekHulwgXd3Q_IIk`t׉	 7cassandra://hq0Wro1Qz_P1RxCY4NPiFiqEmTtPQoaiRm1ECCOGhAc` ׉	 7cassandra://fONgxZ4uQu5aNxZSrNX2mGVssdXtX_Vua-0f5kUDR5M aF͠`agpXJԽט ? ?{u׉׉	 7cassandra://Z_jpdDdQIZqCGwJTszg0-hAwbsGqiXTXrFSW48ZLkio `׉	 7cassandra://GIwuNCDKfXuIvbE63c2hc0hcGPORTqcWQdW3R9bME2U|R`t׉	 7cassandra://sqxyM5RC4mYfONWOKQ7S375JdYU3m0ZIWEFNZIM0YGI&G` ׉	 7cassandra://hx1JugIO08NOn9DnKoKhnvLLYlQL36LR718imAxk5Fs 9w͠`agpXJԽ 2נagpXJԽ t9ׁHhttp://www.jagermedia.nlׁׁЈנagpXJԽ +̀9ׁHmailto:arthur@jagermedia.nlׁׁЈנagpXJԽ {A
9ׁHhttp://www.hori.nlׁׁЈנagpXJԽ 59ׁH (http://www.makeitintilburg.com/spoorzoneׁׁЈנagpXJԽ P̔9ׁH  http://www.stationsparkdeurne.nlׁׁЈנagpXJԽ ef9ׁHhttp://www.spoorbeeld.nlׁׁЈנagpXJԽ qeV
9ׁHhttp://www.diztrikt.nuׁׁЈנagpXJԽ je`
9ׁHhttp://www.dordrecht.nlׁׁЈנagpXJԽ ueL
9ׁHhttp://www.leiden.nlׁׁЈנagpXJԽ xeC
9ׁHhttp://www.ivbn.nlׁׁЈנagpXJԽ gԁh9ׁHhttp://www.purmerend.nlׁׁЈנagpXJԽ Zԁ|9ׁHhttp://www.poortvanhoorn.nlׁׁЈנagpXJԽ cԁk
9ׁHhttp://www.leeuwarden.nlׁׁЈנagpXJԽ gԁa
9ׁHhttp://www.hilversum.nlׁׁЈנagpXJԽ iDg
9ׁHhttp://www.amersfoort.nlׁׁЈנagpXJԽ gEc
9ׁHhttp://www.nsstations.nlׁׁЈנagpXJԽ qES
9ׁHhttp://www.utrecht.nlׁׁЈנagpXJԽ OD̔9ׁHhttp://www.woningmarktbeleid.nlׁׁЈנagpXJԽ _{9ׁHhttp://www.5tracksbreda.comׁׁЈנagpXJԽ |=
9ׁHhttp://www.am.nlׁׁЈנagpXJԽ Z̀
9ׁHhttp://www.crossmarkbreda.nlׁׁЈנagpXJԽ gc
9ׁHhttp://www.lichthoven.nlׁׁЈנagpXJԽ t'O9ׁHhttp://www.prorail.nlׁׁЈנagpXJԽ i'^9ׁHhttp://www.nijmegen.nlׁׁЈנagpXJԽ߁ s'M
9ׁHhttp://www.zwolle.nlׁׁЈי	 ׉S
G
ag)fgF Jי	 ׉SG
agMfgG י	 ׉SG
ag`fgH Sי	 ׉SG
agfgJ י	 ׉SG
agfgK !י	 ׉S G
agfgM י	 ׉S$G
agfgO י	 ׉S&G
agfgP י	 ׉S G
agfgN 9י	 ׉SG
agfgL ?Tי	 ׉SG
agqfgI hי	 ׉S(G
agfgT gفי	 ׉S.G
ag;fgU fי	 ׉S4G
ag_fgW f8י	 ׉S8G
agpfgX gWי	 ׉S>G
agfgZ eי	 ׉SBG
agfg[ eҁי	 ׉SDG
agfg\ eי	 ׉SFG
agfg] eי	 ׉SHG
agfg^ f1י	 ׉SLG
agfg_ gQי	 ׉SRG
agfg` fqי	 ׉S<G
ag}fgY fw;י	 ׉S2G
agJfgV fנagpXJԽށ j'^
9ׁHhttp://www.arcadis.comׁׁЈ׉E{Deelnemers in deze uitgave
www.arcadis.com
www.zwolle.nl
www.nijmegen.nl
www.prorail.nl
www.lichthoven.nl
www.crossmarkbreda.nl
www.am.nl
www.5tracksbreda.com
www.woningmarktbeleid.nl
www.utrecht.nl
www.nsstations.nl
www.amersfoort.nl
www.hilversum.nl
www.leeuwarden.nl
www.poortvanhoorn.nl
www.purmerend.nl
www.ivbn.nl
www.leiden.nl
www.dordrecht.nl
www.diztrikt.nu
www.spoorbeeld.nl
www.stationsparkdeurne.nl
www.makeitintilburg.com/spoorzone
www.hori.nl
Stationslocaties
Nederland 2021/2022
Magazine
Stationslocaties Nederland,
jaargang 2021/2022
Redactie en
advertentie-exploitatie
Jager Media
D.A. Arthur Jager
Postbus 2711
7301 EE Apeldoorn
M 06 - 223 91 776
E arthur@jagermedia.nl
Journalisten
Pieter Pulleman, Marc van Rossum du Chattel,
Dianne Huijskens en Aïsha Selser
www.jagermedia.nl
Presentaties van vestigingslocaties in Nederland
(binnenstedelijke (stations)ontwikkelingen,
Haven(industrie)terreinen, Logistieke Hotspots
en Food Locaties).
- Blending Media
- Monique Jager
Social Media Team
- Blending Media
Vormgeving
Studio Transparant
Fotografie
Jager Media
Het magazine Stationslocaties
Nederland wordt duurzaam
geproduceerd.
׉	 7cassandra://hq0Wro1Qz_P1RxCY4NPiFiqEmTtPQoaiRm1ECCOGhAc` agpXJԽ׉EPartners bij ontwikkelen van stationslocaties
Stationslocaties
Nederland 2021/2022
6 Coverpresentatie:
De provincies Overijssel en Gelderland
samen sterk in de ontwikkelingen
van de stationslocaties Zwolle en
Nijmegen. In de Omgevingsagenda
Oost-Nederland slaan zij, samen met
het Rijk, de handen ineen om elkaar te
helpen en zaken sneller op de Haagse
agenda te krijgen.
inhoud
06
35
40 Arcadis, ‘Integrale aanpak van Nationale opgaven’
46 Leeuwarden
50 NS Station, ‘Woningen bouwen bij OV-knooppunten’
52 Poort van Hoorn
56 Purmerend
60 IVBN, ‘Woningmarkt in binnenstedelijke
(stations)gebieden’
10 ProRail
14 AM - ‘Lichthoven Eindhoven’
16 Stationsagenda i.s.m ProRail,
NS Stations en Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat
20 Crossmark Breda
24 AM - ‘Hero Breda’
26 Synchroon - ‘5TRACKS Breda’
29 Woningbouwopgave i.s.m. Gemeente
Den Haag, Directie Woningbouw van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties
32 Utrecht
34 NS Stations, ‘Stations als knooppunt
van mobiliteit en leefbaarheid’
36 Amersfoort
38 Hilversum
58
62 Leiden
66 Dordrecht
68 Zwijndrecht, ‘Diztrikt’
70 Bureau Spoorbouwmeester
72 Sociaal-maatschappelijke functie station Deurne
76 Overzicht Stationslocaties Nederland
83 Tilburg
׉	 7cassandra://sqxyM5RC4mYfONWOKQ7S375JdYU3m0ZIWEFNZIM0YGI&G` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://2xIFLuuw4VF8zc7_Q_RgehDYntIepEjQHyvrOIGifyU `׉	 7cassandra://Q5xBcr8h8wFPhRtZVvBCcMkHG5kVLCNi2ieCkq5ByX0sJ`t׉	 7cassandra://0yQh3V8nllEWpMR4QTupXvlRL55ZY1P2J6erIUnKKJU%` ׉	 7cassandra://8zHblGYiNexFmxPJ9YoQgmG-hHD5iCxceo4bIcgj4ZU =[͠`agpXJԽט ? ?{u׉׉	 7cassandra://PfOK8yzjsAoghjP-vrKlimR_U5hwSNLPMwsKpZMcleU }z`׉	 7cassandra://EezWUX8y8Z5QEDWRQGA67sqOQNIiaK7WuEM97E0HiZ4w`t׉	 7cassandra://NhA3fwtu_ofKM9jYc-O2vbPll0_y8MzcJZLIZslmzOo%l` ׉	 7cassandra://eeRZlZVTmUR_NdYTBdpWooaYP-F7Wa_yqUioHvSnHCg X͠`agpXJԽ׉E%Samen sterk! Overijssel en
Gelderland slaan handen ineen
Elkaar versterken, elkaar helpen en zaken sneller op de
Haagse agenda krijgen. Dat zijn de positieve gevolgen als
provincies gaan samenwerken aan grote opgaven in de
leefomgeving. Goede bereikbaarheid van de regio en voldoende
ruimte voor wonen en werken zijn slechts enkele
voorbeelden hiervan. In de Omgevingsagenda OostNederland
slaan Overijssel en Gelderland, samen met het
Rijk, de handen ineen. Gezamenlijk
hebben ze gedefinieerd hoe zij de
toekomstige ontwikkeling van OostNederland
zien. Gedeputeerden
Bert Boerman (Overijssel) en Jan
van der Meer (Gelderland) vertellen
over de belangrijke rol van stationslocaties
in het bereikbaar maken
van de regio en het uitvoeren van de
verstedelijkingsopgaven.
Z
wolle is, na Utrecht, het tweede belangrijkste spoorknooppunt
van Nederland. Uit zeven verschillende richtingen
komen er treinen binnen, inclusief de internationale
Zwolle-Enschede-Münster verbinding. “Het is een complex
OV-knooppunt. Het is niet voor niets dat de hele dienstregeling
van de NS vanuit Zwolle wordt opgebouwd”, vertelt Bert
Boerman met enige trots. Ook de stations in Arnhem en
Nijmegen zijn belangrijke draaischijven voor Oost-Nederland,
met veel regionaal, nationaal en ook internationaal treinverkeer.
“Vanuit dat oogpunt hebben we een gezamenlijke positie”,
aldus Jan van der Meer. “Bovendien hebben we op al die stationslocaties
dezelfde uitdagingen, bijvoorbeeld op het gebied
van mobiliteit en bereikbaarheid, woningbouw, circulariteit en
6 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://0yQh3V8nllEWpMR4QTupXvlRL55ZY1P2J6erIUnKKJU%` agpXJԽ׉E	 Ontwerp van Office Winhov in opdracht van ProRail. Beeld gemaakt door Nanopixel
vergroening. Ook daarin kunnen we samen
optrekken en van elkaar leren.”
Eenduidige agenda
“Het is belangrijk om met elkaar goed te
weten wat we willen en waar we naartoe willen,”
vult Boerman aan. “Voor zowel Overijssel
als Gelderland geldt bijvoorbeeld dat we groot
belang hebben bij het versterken van de diverse
corridors die door beide provincies lopen.
Langs de lijnen van die corridors proberen we
de ontwikkeling op gang te krijgen. We zijn
eenduidig in wat we willen bereiken en daardoor
krijgen we zaken sneller op de politieke
agenda in Den Haag.”
Tegenstrijdige belangen?
Soms zijn er ook belangen die ogenschijnlijk
tegenstrijdig lijken. Als voorbeeld noemen
de gedeputeerden de spoorverbinding
Amsterdam-Berlijn. De bestaande lijn loopt nu
via Amersfoort, Apeldoorn, Deventer en dan bij
Bert Boerman
Jan van der Meer
Oldenzaal de grens over naar Duitsland. Er zijn
plannen om meer en sneller ICE’s te laten rijden
via Arnhem richting Duitsland. Boerman:
“Beide verbindingen kunnen prima naast
elkaar bestaan, omdat ze andere gebieden
doorkruisen met andere reizigersaantallen en
andere bestemmingen. Zo kunnen we elkaar
toch weer vinden in de lobby. Gelderland trekt
keihard mee om de bestaande lijn te verbeteren
en te versnellen. En in Overijssel onderschrijven
we de ambitie van Gelderland om de
hogesnelheidslijn te willen realiseren.”
Station als spin in het web
De verstedelijkingsstrategie is voor beide provincies
een grote opgave. “Alleen al in Nijmegen
worden rond het station zo’n 2.000 woningen
gebouwd, met nog eens duizenden andere
in een brede schil eromheen”, vertelt Van der
Meer. Ook Zwolle, Deventer en Enschede hebben
grote plannen op het gebied van woningbouw
in en rondom het stationsgebied.
Boerman: “De spin-off van een stationslocatie
is enorm en dient niet alleen de stad zelf, maar
ook een grote regio er omheen. Je kunt onmogelijk
iedereen die in de stad werkt, studeert
of recreëert, huisvesten in die stad. Daarom is
goede bereikbaarheid cruciaal. Het geeft een
enorme boost aan de hele regio als je dat goed
op orde hebt.”
Lees verder hoe twee belangrijke stations in
Oost Nederland (Zwolle en Nijmegen) zich
ontwikkelen.
Stationslocaties 2021/2022 - 7
׉	 7cassandra://NhA3fwtu_ofKM9jYc-O2vbPll0_y8MzcJZLIZslmzOo%l` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://LmDzeG1531iukWHfOoME_BephLZh3qUlIUBWqUVEJrE ^`׉	 7cassandra://Rxn6qWZxVfYdCHfdUfCxI3oC_q62BLtYz-3Jbrm__Ak͌V`t׉	 7cassandra://Y7b4tVNJi77LO6g3MT0-xiquB7vNnEYsjYK_kwMhm6E)3` ׉	 7cassandra://zoQ5IDHMDnNsv9jLJjAaPuUnvTpFMFpOYDSQhrZ7tN4 ͠`agpXJԽט ? ?{u׉׉	 7cassandra://Pl5X7qJoL3qyr474VrOmHsJcgWEMV2qXTBCgVKY5Z-k `׉	 7cassandra://6Cgrb1ZipdUlvGN0rU2-dugKUGu8TJe9rBwofbxqvlo̓$`t׉	 7cassandra://qQVCjFYUWDbeqv9YIiyMd9JQiiZwdSvmbbGs2Arj5LQ's` ׉	 7cassandra://QrlDjh0N9zLeWXUO3JkkKWG2Ka1DAq4vJ9LaXPaYS3w {͠`agpXJԽ׉EqDe Zwolse spoorzone op weg om
groenste station van NL te worden
Wie al een tijdje niet meer de trein naar Zwolle heeft genomen, zal bij het uitstappen versteld
staan. Het stationsplein aan de noordzijde heeft een ware metamorfose ondergaan. Het vormt
nu een prachtige, groene entree naar de stad, primair ingericht voor fietsers en voetgangers.
Het busstation is verplaatst naar de zuidzijde, waar het een integraal onderdeel van het station
is geworden. De fietsen gaan ondergronds in de meest moderne fietsenstalling van Nederland.
De volgende stap is een voetgangersbrug en de ontwikkeling van een nieuw, bruisend en creatief
stuk stad aan de zuidzijde.
V
ol trots toont wethouder Ed Anker de
schetsen voor de passerelle, een loopbrug
die een verbinding gaat vormen
tussen de oude binnenstad en het nieuw te
ontwikkelen gebied aan de andere kant van
het spoor. “Het wordt een prachtig houten
bouwwerk, met veel groen. Een plek ook waar
je heerlijk even kunt zitten op een bankje.
Tijdens inspiratieavonden laten we stadsbewoners
meedenken over dit soort nieuwe
ontwikkelingen. Het plan is nu om halverwege
de passerelle een waterbron te maken,
van waaruit de plantenbakken gevoed worden.
Ook kunnen we met het water speelse
elementen toevoegen aan weerszijden van
de trappen.” De passerelle wordt onderdeel
van het Engelenpad, een nieuwe, prachtige
wandelroute, die vanuit de binnenstad via de
spoorzone naar de IJssel gaat lopen.
Een nieuw stuk stad
De zuidzijde van het station (Hanzeland) was
van oudsher een klassieke werklocatie. Een
auto-gedomineerde plek met kantoren en
industrie. “We gaan dit hele gebied omturnen
naar de belangrijkste vierkante kilometer van
de regio”, vertelt een enthousiaste wethouder.
8 - Stationslocaties 2021/2022
“Het wordt een plek waar alle innovatie plaatsvindt,
waar creatieve industrie zijn gang kan
en dat allemaal in een groene omgeving met
veel aandacht voor biodiversiteit. Er komen
zo’n 4.000 woningen voor jonge mensen en
senioren. We hebben hier geweldige opleidingen
als Cibap (Vakschool voor vormgeving),
Windesheim en ArtEZ University of the Arts.
Samen met museum de Fundatie zien zij in dit
stadsdeel een mooie toekomstige vestigingsplek.”
Ed
Anker
STOMP
Zwolle hanteert bij de mobiliteitsplanning
voor het gebied het Belgische STOMP-principe:
Stappen, Trappen, OV, Mobiele diensten (zoals
deelscooters) en pas als laatste de P van parkeren.
Voetgangers en fietsers krijgen hiermee
vrij baan. Via het nabij gelegen station
is het Openbaar Vervoer binnen handbereik.
Het plan is om auto’s aan de randen van het
gebied af te vangen in vier hubs, waardoor de
stad zoveel mogelijk autovrij wordt.
Duurzame oplossingen
Om wateroverlast als gevolg van extreme
regenbuien te voorkomen, zijn onder het
Stationsplein infiltratiekratten geplaatst, die
overtollig hemelwater opvangen en herverdelen.
Ook de nieuwe ondergrondse fietsenstalling
kan als noodberging voor water worden
gebruikt. Daarnaast wordt er in het hele stationsgebied
veel groen aangeplant om regenwater
op te nemen en in de zomer voor koelte
te zorgen. Met al deze duurzame voorzieningen
is Zwolle hard op weg het groenste station
van Nederland te worden.
׉	 7cassandra://Y7b4tVNJi77LO6g3MT0-xiquB7vNnEYsjYK_kwMhm6E)3` agpXJԽ׉EfNijmegen trappelt van ongeduld om
stationslocatie aan te pakken
Station Nijmegen staat aan de vooravond van een grote renovatie. Eindelijk.. want al tien jaar
geleden werd er een nieuwe visie voor het stationsgebied ontwikkeld. Tot hun grote teleurstelling
viel Nijmegen destijds buiten de toenmalige sleutelprojecten. Stations als Breda en
Arnhem gingen voor, vanwege de internationale verbindingen.
“H
et was moeizaam om aandacht
te krijgen voor ons station”, vertelt
voormalig wethouder Harriët
Tiemens (vanaf 1 september 2021 werkzaam
als directeur groene metropoolregio ArnhemNijmegen)
“Wij zijn het 8ste station van
Nederland. Nijmegen is qua reizigersaantallen
veel groter dan de stations in Arnhem en
Breda, die inmiddels prachtig zijn verbouwd.
Hier is in de loop van de decennia ook wel veel
ver- en herbouwd, maar qua functionaliteit is
het station niet op orde. Zo is er, aan de westzijde,
maar één, veel te krappe en daardoor
onveilige, ingang, een schimmig tunneltje en
een verouderde fietsenstalling. Er moet hoognodig
iets gebeuren!”
In 2020 kwamen de ontwikkelingsplannen
voor de Nijmeegse stationslocatie in een
stroomversnelling, toen Nijmegen door het
Rijk werd erkend als regio met een groot
woningtekort. Ook de cruciale functie van station
Nijmegen op de SUN-corridor (SchipholUtrecht-Nijmegen)
en het uitrollen van het
Programma Hoogfrequent Spoor (waarbij elke
paar minuten een trein vertrekt) stellen hoge
eisen aan de stationslocatie.
Een toekomstbestendige stationslocatie
Station Nijmegen wordt dus in rap tempo
toekomstbestendig gemaakt. Er komt een
volwaardige tweede ingang aan de westzijde
van het station, met een fietsenstalling en
een kiss&ride plek. Het station wordt hier
ook uitgebreid met een derde perron. De
bestaande ingang aan de centrumzijde wordt
verbreed en bestaande perrons worden verlengd.
Verouderde bebouwing aan de westzijde,
wordt gesloopt. “Daar ontstaat nu een
geweldige triple A locatie”, vertelt Tiemens.
“Er komen zo’n 2.000 nieuwe woningen, maar
ook werklocaties en horeca. Er wordt daar echt
een nieuw stukje stad gecreëerd. Jong en hip,
maar ook geschikt voor 60-plussers die kleiner
willen gaan wonen en geen auto meer nodig
hebben, omdat ze lekker dichtbij alle voorzieningen
wonen en bij de trein, bussen en regionale
fietspaden.”
Logistieke uitdaging
Behalve een nieuwe entree aan de westzijde
wordt ook de bestaande situatie aan de centrumzijde
aangepakt. Logistiek gezien zorgde
de centrumzijde van het station voor een
Harriët Tiemens
Foto Bart van Dieken
flinke uitdaging. “Het is daar zo druk, dat er
één verkeersstroom uit moet. Dat zijn de
fietsers geworden, die in de toekomst via een
fietsvallei naar het station worden geleid”,
aldus Tiemens. Aan deze zijde wordt een grote
ondergrondse fietsenstalling gebouwd. Ook
wordt de meest gebruikte busverbinding, lijn
10 van en naar de universiteitscampus, naar
de zuidzijde verlegd. Tenslotte wordt de stationshal
vernieuwd. “Maar de mooie historische
elementen, zoals de Florentijnse klokkentoren
en de perronkappen, houden we in tact!”
Groen en circulair
Tiemens benadrukt de ambitie van de stad om
circulair te bouwen en veel klimaatadaptieve
maatregelen te nemen. Als voorbeeld noemt
ze het in onbruik geraakte onderhoudslijntje
langs het spoor dat wordt omgeturnd naar
een parkachtige groenstrook. “Deze green line,
uitgerust met kunstwerken en waterelementen,
loopt straks helemaal van de Waalkade tot
in het Willemskwartier. Het wordt een fantastisch
wandelpad voor de stadbewoners en een
wapen in de hittebestrijding.”
<<
Tijdens al de werkzaamheden die de komende jaren in en rond het station plaatsvinden, blijft ‘de winkel gewoon open’. Dus ook tijdens de Vierdaagse, waarin het
station een sleutelrol vervult in de ontvangst van anderhalf miljoen bezoekers in een week.
Westzijde station. Ontwerp van Office Winhov in opdracht van ProRail. Beeld gemaakt door Nanopixel
׉	 7cassandra://qQVCjFYUWDbeqv9YIiyMd9JQiiZwdSvmbbGs2Arj5LQ's` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://DcaMA97jmZxHkhw7eulCMOgaKo7XGzGg9K64WeLuSy4 `׉	 7cassandra://VWIJnpruVImnjiV_1PuwoC-psJvxL7aYZaUylBs05Gk^`t׉	 7cassandra://z344WgYwi15rRJFHyuNlZ1612oI1r6d7IHNG9proot8 ` ׉	 7cassandra://I2rdGxgfI2kVqgSyAje-4AwOWjKE-dMZ8M-embbpJug Ǒ͠`agpXJԽט ? ?{u׉׉	 7cassandra://xYqXfw5LrsC1ay4uhkfwiEBVTWwpy81sVjdXve0xbjc `׉	 7cassandra://uy17E4hUlG67yDJgxd_lUbjo5C9XqiDgmh9aa2pA5uM^`t׉	 7cassandra://DUnzOybqXMvLO6oKNb2cje23I1vzlfkFLxw6IIdP2Do` ׉	 7cassandra://dwTsralIUHgDpvwfNCvY70Ri9MVt9fqahJY9p3tKZdw n͠`agpXJԾ ׉E dZonder goede
OV-knooppunten
geen goed OV
John Verbruggen Fotografie
10 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://z344WgYwi15rRJFHyuNlZ1612oI1r6d7IHNG9proot8 ` agpXJԽ׉EUtrecht Centraal, Rotterdam Centraal, Den
Haag Centraal, Station Arnhem en Breda; de
grote stations die in de afgelopen jaren zijn
verrezen zijn stuk voor stuk visitekaartjes
voor NS en ProRail. Het zijn de meest zichtbare
tekenen van de groei op het Nederlandse
spoor. Maar er is meer nodig om de groei van
Nederland bij te houden betoogt Astrid Bunt,
directeur Stations bij ProRail.
Astrid Bunt
“E
en betaalbare woning vinden in
een fijne buurt met goede voorzieningen
is zoals bekend op dit
moment een van de grootste maatschappelijke
problemen. De komende jaren moet een
grootschalig bouwprogramma van de grond
komen om honderdduizenden nieuwe woningen
te realiseren. Met goede spoorverbindingen
en stations helpen NS en ProRail woningbouw
mogelijk te maken in het hele land door
te zorgen dat nieuwe woningen en wijken
goed bereikbaar zijn.”
Spoorcapaciteit vergroten
“En als die woningen er straks staan, moeten
de treinen en ook de stations dertig tot veertig
procent meer reizigers aankunnen dan nu.
Het betekent dat we de komende twintig jaar
de spoorcapaciteit op bijna alle lijnen moeten
vergroten. Dat kan met het invoeren van het
Europese digitale spoorsysteem ERTMS, maar
ook met zeker veertig middelgrote tot kleine
treinstations. De capaciteit en voorzieningen
op bestaande stations zullen we hierop moeten
aanpassen.”
Ongekende hoogten
“Als we ons door de terugval in reizigersaantallen
vanwege corona laten leiden, kan
Nederland op termijn niet meer voldoen aan
de vraag naar mobiliteit, huisvesting, economische
ontwikkeling en duurzaamheid. Uit
onafhankelijk onder blijkt dat het personenvervoer
over de weg en het spoor al snel weer
Stationslocaties 2021/2022 - 11
׉	 7cassandra://DUnzOybqXMvLO6oKNb2cje23I1vzlfkFLxw6IIdP2Do` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://vvntacSwZZlpJLbF4A6pIKk4AOY107F-kSdelyp0xTA Yk`׉	 7cassandra://rcBqISGRHO7nBIAruUucvSkC7aFnJO-83dTRodpoHFM{	`t׉	 7cassandra://kTNGgV-CUMyJ_b_QAoVhYC1UWNHO3rvdStxmd8kZDgw#E` ׉	 7cassandra://mR16EWt8KRBtG7rsEyzciX3NQjmISeo9TvSPbl8vAHk M͠`agpXJԾט ? ?{u׉׉	 7cassandra://l29eTFBbCwXtV9BjBQ4Q7HWCeWf8r4ozvG8qiqRu8SQ Oo`׉	 7cassandra://4A7JtGIMx5mvbScv8q6KjceKmZuVBg8YJdNWZ_hniEE_K`t׉	 7cassandra://vPoE_ShVOzlRl8QAtWKaGHuvLRySBOdsM5rn4gFBRhEe` ׉	 7cassandra://TQJ1P3IYwyrHiQKWxgBzHFREcyR9R0ERMlIix8gLSjM T͠`agpXJԾ׉EStation Den Bosch. Foto Gerrit Serné
toeneemt tot ongekende hoogten. Daarom zijn wij nu met onze
maatschappelijke partners in gesprek om plannen te ontwikkelen
en te prioriteren.”
OV-knooppunten
“Goede stations en OV-knooppunten zijn cruciaal als toegangspoort
tot het OV netwerk. In tientallen gemeenten verrijzen
compleet nieuwe stations, zoals Dordrecht Leerpark, of richten
we hele stations opnieuw in om verschillende vervoersstromen
beter samen te brengen. Dat doen we onder meer in Den Bosch,
Nijmegen en Eindhoven. Ook op kleinere stations moet veel
gebeuren, zoals in Franeker, waar we het perron moeten verlengen
en verbreden. Dat is vanwege de technische complicaties
(verplaatsen spoortracé en brug) een complexe, tijdrovende
operatie.”
Voorbeeldstation
“Een voorbeeld van een station dat al is ingericht op de toekomst,
is het enkele jaren geleden geopende LansingerlandZoetermeer,
tussen Utrecht en Den Haag. Dit station doet
dienst als knooppunt waar auto, trein, lightrail, fiets en bus
samenkomen, midden in het Groene Hart. Dit soort knooppunten
maakt het mogelijk het (OV-)verkeer meer te spreiden. Dat
helpt tegen filedruk en drukte op stations. Met dit soort moderne
OV-knooppunten brengen we het openbaar vervoer naar de
haarvaten van Nederland, een schaalsprong dus in aantallen
reizigers, maar ook in kwaliteit en bereik.”
Uitdaging in Den Bosch
“Den Bosch heeft een van de grootste uitdagingen in
Nederland. Het is een populair overstappunt en een plek waar
veel mensen komen voor een dagje historische binnenstad, een
12 - Stationslocaties 2021/2022
ziekenhuisbezoek of een theatervoorstelling. Het heeft daarnaast
een belangrijke, regionale functie. Ook zal het station
mee moeten gaan in de grote gebiedsontwikkeling rondom
het stationsgebied. Complicerende factor is het snelgroeiende
aantal reizigers op het station doordat de stad veel toeristen
trekt en doordat er weinig ruimte is om uit te breiden. Dat
is overigens bij meerdere stations het geval.”
Nijmegen
“Ook Nijmegen is een OV-knooppunt dat meegroeit met de
groei in het spoornetwerk en de gebiedsontwikkeling in de stationsomgeving.
Op dit station waren vanuit het programma
PHS (Programma Hoogfrequent Spoor) aanpassingen nodig
aan het station, met name aan de perrons. Inmiddels is een
integraal plan ontstaan voor station en stationsomgeving,
door betrokkenheid van NS Stations en onder meer gemeente
en provincie, die plannen hadden voor het stationsplein en het
busplein. Hierdoor wordt deze OV-knoop nu toekomstbestendig
aangepakt om ook de verwachte groei aan reizigers aan te
kunnen.”
Handelingsperspectief
“Voor het samenbrengen van de opgaves van de verschillende
partijen op de OV-knooppunten is twee jaar terug het zogenoemde
handelingsperspectief ontwikkeld. Wij zien dat deze
‘tool’ in de praktijk enorm helpt om de opgaves van de verschillende
partijen op tafel te krijgen en hierover het juiste gesprek
te voeren. We weten hierdoor veel beter wat er speelt op en
rondom de stations. We kunnen dankzij de tool beter met
ieders behoefte rekening houden wat helpt om onze stations
toekomstbestendiger te bouwen en verbouwen. Inmiddels is er
met hulp van alle bij dit proces betrokken partijen een set ver׉	 7cassandra://kTNGgV-CUMyJ_b_QAoVhYC1UWNHO3rvdStxmd8kZDgw#E` agpXJԽ׉E‘We brengen het openbaar vervoer naar de haarvaten van Nederland,
een schaalsprong dus in aantallen reizigers, maar ook in kwaliteit en bereik’
Station Assen. Foto Egbert de Boer
beterpunten geïnventariseerd voor het handelingsperspectief
en zal door het programma
Toekomstbeeld OV een nieuwe versie worden
gepubliceerd.”
“Alles bij elkaar leidt dit tot een enorme ontwikkeldruk
en om die het hoofd te bieden,
werken wij samen met gemeenten, provincies
en het rijk. Soms als de ‘trekker’, zoals in Den
Bosch, soms zijn gemeenten dat (Franeker) en
soms provincies (Dordrecht Leerpark). Op al
die plekken gaat het om investeringen waarover
op korte termijn afspraken moeten
worden gemaakt om onze maatschappelijke
doelen te halen. De komende jaren zullen we
daarin moeten prioriteren om de samenleving
inzicht te bieden in de keuzes die we moeten
maken. De actieagenda, waar binnen het kernteam
Ketens en Knopen van Toekomstbeeld
OV aan gewerkt wordt, helpt ons hierbij.” <<
Toekomstig beeld station Nijmegen Centraal. Artist’s impression ‘2720 PB westentree Tunnelweg’: in opdracht van ProRail opgesteld door OFFICE WINHOV BV
Stationslocaties 2021/2022 - 13
׉	 7cassandra://vPoE_ShVOzlRl8QAtWKaGHuvLRySBOdsM5rn4gFBRhEe` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://oh4cOeH0UWTiGCsgjsL6LiChSD94H-gcFt1YMVCno9U  `׉	 7cassandra://oGJ4dp-UJV7MOp2yi-gLBGrR82ECP1degTAB5Jup69oͅ6`t׉	 7cassandra://zbBoVFT7DP22ewEFg6E27PWvFKQtsSOlXlTURKypPxI(n` ׉	 7cassandra://ZHHTzXN7qn-P6cYH1yV-NFcsBOSaMOKpK4prUqmCRrk ͠`agpXJԾט ? ?{u׉׉	 7cassandra://WFcuqTyREiT7fWT8KFYXxlY8WN8au_XPqN1dYNiK7Uo 7`׉	 7cassandra://B3T_AfXgmzyZjkvQ_KzZrjB47zwWFdx3HVPYBRGdnoE͆!`t׉	 7cassandra://fFeqbW7QVH_BnoFgoutWy6kRcNzzmBAR-Re98k0AEvU%` ׉	 7cassandra://PWdTt2qmwXY4b1Ego57MJuhxCBZZOlkU9XZ2Ww2G7RE r͠`agpXJԾנagpXJԾ y~9ׁHmailto:Mark.nellen@am.nlׁׁЈנagpXJԾ ̪9ׁHmailto:Rogier.meeuwssen@am.nlׁׁЈנagpXJԾ Qz{9ׁHhttp://www.lichthoven.nlׁׁЈ׉E	eEen lichtend voorbeeld voor Eindhoven
LICHTHOVEN
Copyright Absent Matter 2020
Anton Philips waakt over het stationsplein in Eindhoven. Zijn bronzen beeld staat pontificaal voor de
ingang van het monumentale stationsgebouw. Hij kan zijn bronzen nek lastig draaien, maar als hij naar
links zou kijken dan zou hem dat droef stemmen. Eerst ziet hij een zee aan gestalde fietsen en daarachter
een wat troosteloze lege vlakte. Eens stond hier het postkantoor van de Lichtstad, het werd gesloopt. Nu
komt hier een duurzaam nieuw stukje Eindhoven, waar de stad trots op zal zijn.
A
an de rand van de locatie staat het
Student Hotel, de voorbode van
nieuw elan. Want de braakliggende
locatie maakt plaats voor een bruisende
stadswijk. Rogier Meeuwssen is Senior
Ontwikkelingsmanager bij AM en verantwoordelijk
voor de kantoorontwikkeling. AM legt
zich toe op duurzame en inspirerende leefomgevingen.
Hij vertelt: “De zuidzijde van het station
krijgt een complete metamorfose. Amvest
bouwt er torens van 158, 110 en 76 meter.
NS, Prorail en de gemeente zijn volop bezig
met de ontwikkeling van een ondergrondse
fietsenstalling en de herinrichting van het
Stationsplein. En dan realiseren wij, twee
14 - Stationslocaties 2021/2022
woontorens met in totaal zo’n 240 appartementen
en een kantoorgebouw. En tenslotte
bouwt Edge Technologies circa 25.000 meter
kantoorruimte en 175 appartementen.”
Downtown Eindhoven
Het project van AM heeft de naam Lichthoven
gekregen. “Het is nu al zes jaar een zandvlakte,
een waai-gat. Wij gaan er iets moois van
maken, een duurzaam verblijfsgebied, met
een mix aan functies, downtown Eindhoven.
Daar ben ik erg trots op.” In het centrum van
de stad is relatief weinig woonruimte, met
4.000 bewoners. Aan de zuidzijde van het station
worden daar zo’n duizend woningen aan
toegevoegd. Waarmee een antwoord wordt
gegeven aan de enorme woningbehoefte in
het hart van Brainport.
Mark Nellen is als projectontwikkelaar bij AM
verantwoordelijk voor de woningontwikkeling
en de ondergrondse parkeergarage van de
eerste fase van Lichthoven. Door deze mix aan
functies zal er een prettige plek ontstaan om
te wonen en te werken, ook zal de levendigheid
en veiligheid in het zuidelijke Stationsgebied
in positieve zin toenemen, zo denkt Nellen:
“De kracht zit hem in de totale ontwikkeling,
er gaat in positieve zin veel dynamiek ontstaan.
We willen levendigheid en veiligheid,
׉	 7cassandra://zbBoVFT7DP22ewEFg6E27PWvFKQtsSOlXlTURKypPxI(n` agpXJԽ׉EPdat er roering blijft, je wilt geen donker gat als
’s avonds het kantoor dicht is.”
Meeuwssen licht de inbreng van AM toe: “Wij
willen zo snel en zorgvuldig mogelijk het resterende
gebied ontwikkelen en de drie resterende
bouwdelen realiseren, een kantoorgebouw
en twee woongebouwen die alle drie aan hoge
eisen van duurzaamheid voldoen. Gebouw A
wordt een duurzaam kantoorgebouw van
circa 50 meter hoog. Het grenst direct aan
het Stationsplein, met ruime balkons aan die
zijde. Samen met The Student Hotel vormt het
de entree van Lichthoven. De plint krijgt een
open en transparante functie, in te vullen met
werkplekken en horeca.”
Buiten werken
Opvallend is het ontwerp: een keramisch rood
gebouw, met veel groene elementen, en elf
bouwlagen. “Het moet een nieuw icoon worden
in het hart van Eindhoven.” Het gebouw
streeft naar een BREEAM excellent-certificaat.
“Het is natuurlijk schitterend om hier buiten
te werken, grenzend aan het Stationsplein”
AM werkt nog haar aan de plannen, en wil het
gebouw zo ‘smart’ mogelijk maken. “Sinds de
corona-crisis weten we hoe belangrijk goede
ventilatie is. Maar een te harde ventilatie is ook
niet prettig. Daarom moet een gebouw anticiperen
op de bezetting van ruimtes. En daar
zetten we nu vol op in. Zodat het gebouw niet
alleen op duurzaamheid hoog scoort, maar
ook op gezondheid, healthy urban living and
working. En dan moet het ook nog prettig zijn
om in te werken.”
Onder de twee woongebouwen komt een
compacte parkeergarage, met name voor de
kantoren en met een klein deel voor bewoners.
Meeuwssen legt uit dat de auto niet op één
staat. “Voor de kantoren komen er tachtig parkeerplekken.
Het is op zo’n toplocatie naast het
station de bedoeling, dat de meeste gebruikers
met de trein, bus, fiets of te voet komen. We
zetten dus in op bedrijven die willen werken
op een stationslocatie.” Om optimaal aan
de mobiliteitsbehoefte te voldoen, wordt er
nagedacht over mobiliteitsconcepten, zoals
deelauto’s en -fietsen.
Gezellig groen
Zowel de gemeente Eindhoven als AM willen
voorkomen dat het gebied versteent.
Lichthoven krijgt veel groene, parkachtige
buitenruimten. Ook wordt het stroompje de
Gender bovengronds gelegd en komt terug in
het straatbeeld, nu ligt die waterloop ondergronds.
Nellen vertelt enthousiast: “Door
de diverse ontwikkelingen in het zuidelijke
Stationsgebied in combinatie met de herinrichting
van de openbare ruimte rondom de
Stationsweg en het Stationsplein, waarbij
water en groen een integraal thema zijn, ontstaat
er een geweldig nieuw stukje Eindhoven
met een geheel eigen identiteit”.
De hoogwaardige en duurzame woongebouwen
C en D krijgen 240 woningen met een
divers woonprogramma, naar grote waarschijnlijkheid
verdeeld in huur- en koopwoningen.
Gebouw C wordt een woontoren van
zo’n 75 meter hoog. Bijzonder aan dit gebouw
is dat er op de begane grond en op de eerste
verdieping woon-werk-woningen over twee
verdiepingen worden gerealiseerd, met bijvoorbeeld
ateliers op de begane grond. Het
is de verwachting dat deze met name in trek
zullen zijn bij mensen die actief zijn in de sectoren
Techniek en Design.
AM heeft een hoge community ambitie.
Daarbij staat ontmoeten en verbinden centraal.
“Daarom wordt er veel ruimte gegeven
aan collectieve voorzieningen zoals gemeenschappelijke
verblijfsruimten, zowel binnen
Links Rogier Meeuwssen, rechts Mark Nellen
als buiten, maar ook gemeenschappelijk te
delen functies zoals bijvoorbeeld een wasserette.“
Gebouw
D wordt ongeveer 30 meter hoog en
krijgt de kenmerkende uitstraling van een
woongebouw, door het ontwerp met uitkragende
balkons, verspringend over het hele
gebouw. Samen met het Student Hotel hebben
de vier bouwblokken een opvallend element.
“Gebouw A en D hebben een horizontale
nadruk, terwijl in gebouw C en het Student
Hotel de verticaliteit wordt benadrukt.” Bij
de ontwikkeling wordt rekening gehouden
met flexibiliteit om in te kunnen spelen om
toekomstige ontwikkelingen. Zo is kunnen op
termijn twee kleinere appartementen worden
samengevoegd tot één grote.
WKO
Bewoners ontmoeten elkaar in de groene collectieve
buitenruimte, voor bijvoorbeeld een
borrel of barbecue. Bij de schemering genieten
ze van overscherende vleermuizen op jacht
naar kleine vliegjes. Naast de aanzienlijke hoeveelheid
groen worden ook nestkasten voor
vleermuizen en huismussen gerealiseerd. “Op
deze wijze realiseren we een natuur-inclusief
stukje binnenstad.”
Het duurzame energiesysteem is gebaseerd
op een WKO-systeem, waardoor er maar een
beperkte hoeveelheid zonnepanelen benodigd
is om de duurzaamheidsdoelstelling te halen.
Begin 2022 moet de bouw van het kantoorgebouw
A starten een half jaar daarna de woongebouwen.
Het streven is dat in 2025 alles
klaar is.
<<
Meer info: www.lichthoven.nl
Ing. Rogier Meeuwssen MSc. MRE. MRICS
Rogier.meeuwssen@am.nl
Ing. Mark Nellen Mark.nellen@am.nl
Copyright Absent Matter 2020
Stationslocaties 2021/2022 - 15
׉	 7cassandra://fFeqbW7QVH_BnoFgoutWy6kRcNzzmBAR-Re98k0AEvU%` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://1o4pUxvAy5CbOX4kiOFLRyqhhTMONRK6rAWROZ0EPVg "`׉	 7cassandra://glFflTMnkO5IotMsejYSVpUKn5Aky-WAP0FpDSTonfU}x`t׉	 7cassandra://FV94-qaQuuaBXhMRUU3ANfoGD1JmyfLAM5CqP-zjR8o)` ׉	 7cassandra://PcrGQlP179Qnj8D_5t_oWrWX44RyrcjTJi5VS-4Sk0k `͠`agpXJԾ	ט ? ?{u׉׉	 7cassandra://crWZX9ZssLt7KXP-1e9LwoH62M0sJy-1d0jbaTHzoIo `׉	 7cassandra://P4cuLZ8YDzp5MjRucrF8N1tMHcZpnGLlu3mEyzwS5ww͈S`t׉	 7cassandra://lDiGZTkO9um5l9BNzmIj9wbbBTJ6pgdBNjPWf4iYGvc-]` ׉	 7cassandra://KyH13KIGkX0lSi9Hn-1wbsQ7MCFYxwGUcL4Hdj5TwfM m͠`agpXJԾ
׉EStationsagenda:
wel richtlijn,
maar geen
blauwdruk
Met het gezamenlijk ontwikkelen van een Stationsagenda
nemen het ministerie van IenW, ProRail en NS
het voortouw om een lange termijn visiedocument voor
stations en hun directe omgeving te realiseren. “Het is
een doorlopend proces dat nooit klaar is.”
S
ebastiaan de Wilde, directeur Vastgoed bij NS Stations,
Astrid Bunt, directeur Stations bij ProRail en Delroy
Blokland, afdelingshoofd Openbaar Vervoer en Stations
bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW)
schuiven aan om tekst en uitleg te geven.
Blijven nadenken
Dat ze samen aan tafel zitten voor het interviewgesprek is
eigenlijk al exemplarisch voor de wijze waarop nu wordt
samengewerkt, vindt Bunt. “Samen het voortouw nemen in het
ontwikkelen van de beleidsvisie én dat vervolgens concretiseren
samen met de omgeving.” De Wilde: “Als je ‘naar buiten kijkt’
dan lijkt het allemaal af. Er is immers ontzettend veel gedaan
de laatste jaren. Maar we moeten blijven nadenken en doorontv.l.n.r
Sebastiaan de Wilde, Astrid Bunt en Delroy Blokland
Utrecht Centraal, fotograaf Jannes Linders
16 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://FV94-qaQuuaBXhMRUU3ANfoGD1JmyfLAM5CqP-zjR8o)` agpXJԽ׉E  Stationslocaties 2021/2022 - 17
׉	 7cassandra://lDiGZTkO9um5l9BNzmIj9wbbBTJ6pgdBNjPWf4iYGvc-]` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://aVZvujsTiJ1GLg5F0BxZFiqVl4aJ8dAM970ghhdSsw4 .`׉	 7cassandra://Y0op4OEjElASeKBQFigNhGFLcm0KBHWYunxnQeYb23o͆`t׉	 7cassandra://TqN2Gkr_kDKsHMW8tg1V-133ckqeEd4c9nBMmH3QjFI+=` ׉	 7cassandra://l9VpWhXCu1OE60VoHBGIMLyd25vQKifk_a6V1TDATk0  ͠`agpXJԾט ? ?{u׉׉	 7cassandra://IS66A1fjlI7ySvez8gFHZv9Q-cerhlveXljIJj9SgkQ VL`׉	 7cassandra://J1SQDoxcXjyldgSehDovR_EB1CTYq3ZSDJLp2rpk3bM{`t׉	 7cassandra://Mi0NIgMPloEgTNUteuixZ_dmTmgGBR_ba1lLIS-Fe6c$ ` ׉	 7cassandra://8SHP5X01IU3w0RM_9e9pRDAmcR8vhp5Q1QGQexfDsZA ͠`agpXJԾ׉EDe Wilde:
‘De samenwerking aan
de voorkant beter regelen,
dat is onze inzet’
visie en een meer integrale aanpak. Blokland:
“Er gebeurt al veel in en rond de stations, maar
we hebben bij IenW nog veel meer ambities.
Daarbij was de vraag hoe je die uitdagingen en
alle betrokken partijen bij elkaar brengt. Dat
was de aanleiding om een Stationsagenda te
willen maken.”
Barneveld Noord, fotograaf Stefan Verkerk
wikkelen, anders hebben we over twintig jaar
een probleem. Een station veranderen duurt
lang. En de samenwerking die daarvoor nodig
is aan de voorkant beter regelen, dat is onze
inzet.”
Aanleiding
Voormalig staatssecretaris Van Veldhoven
formuleerde de ambitie om tot een gezamenlijke
Stationsagenda te komen met ProRail, NS
Stations, gemeenten, provincies en vervoerders
en die moet helpen om diverse uitdagingen in
het openbaar vervoer het hoofd te bieden. De
verwachte groei van het aantal reizigers, de
toename van het aantal vervoerders op het
spoor, verduurzaming, de stedelijke ontwikkeling
op en nabij de stations, de benodigde
transfercapaciteit en de gebiedsontwikkeling
zijn de belangrijkste. Volgens de staatssecretaris
was er behoefte aan een heldere beleidsToekomstperspectief
De
Stationsagenda moet een richtinggevend
beleidsdocument worden voor de lange
termijn. Niet van bovenaf opgelegd, maar
gedragen en gevoed door de stakeholders, zegt
Blokland. IenW, ProRail en NS Stations fungeren
als de trekkers en zorgen dat partijen als
gemeenten, vervoerders, vastgoedpartijen en
bijvoorbeeld vrijwilligersorganisaties betrokken
worden. Blokland: “We weten nog niet wat
er uitkomt; we zitten middenin het proces.
We zien wel heel veel enthousiasme bij alle
betrokkenen.” Bunt: “Het is geen investeringsagenda,
het is een visie.” Blokland: “Precies, het
is een toekomstperspectief. Het gaat niet over
geld en daarom kun je ook je dromen opschrijven.”
Bunt: “En stap voor stap gaan we al op
Perronkappen Den Bosch
18 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://TqN2Gkr_kDKsHMW8tg1V-133ckqeEd4c9nBMmH3QjFI+=` agpXJԽ׉E*Nijmegen Lent, fotograaf Stefan Verkerk
weg naar die toekomstdroom. Ik sprak eerder
over het stations als stadspark. Een plek waar
je kan ademhalen, kan ontmoeten, bewegen.
Een gezonde verblijfsplek, ook wel Blue Zone
genoemd. Daar zijn we nu al actief mee bezig,
door aan te sluiten bij de Rookvrije Generatie,
AED’s te plaatsen en door stations te vergroenen,
door bijvoorbeeld oude ‘veteranenbomen’
in stationsgebieden te behouden. Allerlei
kleine stapjes in die richting.”
Bunt:
‘Stap voor stap gaan
we al op weg naar die
toekomstdroom,
doe je mee?’
Ateliers
In een viertal ateliers verdiepen de partijen
deze zomer de ideeën die in een eerdere
enquête naar voren kwamen. Die vier ateliers
zijn: het station als bestemming, als verbinder,
als vertrek- en aankomststation en als OV-hub.
De centrale vraag waarover de gesprekspartners
zich buigen, is ‘waar willen we naar toe?’.
Eind dit jaar moeten er antwoorden op tafel
liggen die als basis zullen dienen voor het
beleidsdocument. “Punt is”, zegt De Wilde,
“dat een station als – pakweg – Gilze Rijen
niet hetzelfde is als Utrecht Centraal, maar dat
het wel op dezelfde manier moet werken voor
de reiziger.” Verduurzamen is overigens een
onderwerp dat in alle vier de atelierthema’s
terugkomt. Er gebeurt al veel op dat gebied,
zegt De Wilde. “We bouwen de verlichting
momenteel om naar LED, plaatsen zonnepanelen
op de perrondaken, roltrappen rollen
alleen als er iemand op stapt en we zijn bezig
met onder andere het verminderen van afval
vanuit de stationswinkels zoals koffiebekers en
verpakkingsmaterialen.”
Kaders
De gezamenlijke aanpak is noodzakelijk, vindt
De Wilde. “Het gebruik van het OV groeit hard.
Binnensteden worden meer autoluw, Mobility
as a Service (MaaS)-toepassingen nemen toe.
Dit soort dingen organiseren op een station
met inachtneming van wet- en regelgeving,
concessies, lokale omstandigheden en meer,
dat vraagt nogal wat. Dan is het mooi dat het
ministerie dit oppakt en kaders zet.” Bunt vult
aan: “De woningbouw rondom stations zal
flink toenemen en dat vraagt om een investering
in de stations. Zonder investeringen in het
OV heeft een investering in woningbouw geen
enkele zin. Nederland moet bereikbaar blijven.”
Blokland: “Of neem de fietsenstallingen die
werden en worden gebouwd; vaak zijn dat best
complexe bouwprojecten: ondergronds, op
die stations-postzegel, met diverse eigenaren
en belanghebbenden. Kaders helpen dan.” De
Wilde: “Precies, als elke fietsenstalling er compleet
anders uitziet, dan begrijp je dat als reiziger
niet. Tegelijkertijd heb je wel het unieke
van de locatie waarmee je te maken hebt. Dus
bevat het visiedocument straks wel richtlijnen,
maar is het geen blauwdruk.”
Substantieel
De Wilde: “De veranderingen lijken soms niet
zo groot, maar zijn toch substantieel. Neem de
toename aan bakfietsen en elektrische fietBlokland:
‘Het
hele proces is nieuw,
spannend én leuk’
sen en de impact daarvan op de stalling. We
verkopen geen sigaretten meer op stations en
willen watertappunten. Dat soort ontwikkelingen.
En bij elkaar zijn dat er ook gewoon heel
veel, waarbij er ook nog eens telkens nieuwe
bijkomen.” Bunt: “De Stationsagenda is daarom
ook een doorlopend proces dat nooit klaar
is. Daarom moeten we de partijen bij elkaar
houden.” Blokland, enigszins filosofisch: “Als
je pakweg twintig, dertig jaar terugkijkt en
dat vergelijkt met het heden en dan probeert
in de toekomst te kijken, dan ben ik wel heel
benieuwd welke ontwikkelingen op ons afkomen.”
Bunt: “Misschien hebben treinstations
over twintig jaar wel een heel andere functie.”
Blokland: “Het hele proces maakt veel enthousiasme
los. Het is de eerste keer dat we dit zo
in gezamenlijkheid aanpakken. Het hele proces
is nieuw, spannend én leuk. We hopen dan
ook dat het nieuwe kabinet dit straks omarmt
en de partijen in staat stelt om de dingen te
gaan doen.” Bunt: “Dit is echt uniek. Net als
bij het Toekomstbeeld OV werken we met alle
betrokken stakeholders onder leiding van het
ministerie en schetsen we een beeld van waar
we naar toe willen. Dat zie je in het buitenland
niet. Nederland heeft vierhonderd stations, elk
met zijn eigen specifieke omstandigheden, en
daar een visie voor neerzetten, dat is bijzonder.
Stiekem ben ik er wel een beetje trots op hoe
we dat in Nederland doen.”
<<
Stationslocaties 2021/2022 - 19
׉	 7cassandra://Mi0NIgMPloEgTNUteuixZ_dmTmgGBR_ba1lLIS-Fe6c$ ` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://WmnYX0DHE5j2EkTcc_uWT0BYpDGDYi1tqmN0BdR7QRI `׉	 7cassandra://dtPuRrXWzoeM4paB_bgEe0KFt51vkUpNGN81QJDw3gI͍`t׉	 7cassandra://zNXI9NpiCwCENfOcEvj_3D2Gp468lWGat7iHCIEPbOM-` ׉	 7cassandra://6Lnt_NhnlzMJqR6vNoKjb97xny8emtg-4jokMY_h0Lw ʶ͠`agpXJԾט ? ?{u׉׉	 7cassandra://zbqI12WqixQQonnrZyCaNbhDqg5aUIgwv3Xj9x-m7lY CE`׉	 7cassandra://CwhCFGY3n0BU-Ggv03rwececXp4n95qmg2Ot4-e89Q0}`t׉	 7cassandra://PqEZ6HaaFgxWd9xdTU3AMgatvUKkuhmYpkHYOuT1ypg&` ׉	 7cassandra://DY6jGxTeEHHGf6ZBEnwQQdj7F8tjcrkQdaDBQdFHnSs G͠`agpXJԾ׉E Zeventig hectare
nieuwe stad
aan het water
Luchtfoto CrossMark t Zoet (foto Jorgen Janssens Stadsfotograaf Breda)
20 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://zNXI9NpiCwCENfOcEvj_3D2Gp468lWGat7iHCIEPbOM-` agpXJԽ׉EMet de aankoop - samen met de provincie - van het terrein van de voormalige
suikerfabriek heeft Breda goud in handen. De ontwikkellocatie van 26 hectare ligt
aan het water, aan de rand van de historische binnenstad en op korte afstand van
het station. Als je de losse kavels eromheen plus het Havenkwartier erbij optelt,
gaat het totaal om zeventig hectare aan het water, goed voor ruim zesduizend
nieuwe woningen.
Paul de Beer
Bouw Poort van Belcrum
E
ind januari kochten de gemeente en
provincie het terrein samen voor bijna
22 miljoen euro en doopten het ’t Zoet.
Gemeente en provincie ontwikkelen de locatie
in samenhang met het Havenkwartier en
het waterlandschap aan de rivier de Mark.
Wethouder Paul de Beer: “Er ontstaat een
nieuwe stadswijk aan het water, die een grote
bijdrage levert aan de woningbouwopgave en
als schakel in het stedelijk weefsel kan dienen,
doordat er verbindingen met de noordelijke
wijken, het centrum en het station worden
gelegd. Naast het langzaam verkeersnetwerk
wordt het (H)OV- netwerk uitgebreid.”
NOVI-ontwikkellocaties
Het verhaal van ’t Zoet past in dat van de landelijke
grootstedelijke NOVI-ontwikkellocaties.
Breda is (samen met Tilburg en Den Bosch
de Brabantse Stedenrij) een van de veertien
NOVI-ontwikkellocaties. Er is een gezamenlijke
businesscase opgesteld, waarin ’t Zoet met
het Havenkwartiergoed zijn voor circa 4.000
CrossMark Breda
CrossMark is de gebiedsontwikkeling
rondom het nieuwe station van Breda en
staat voor de groei van de stad over de
rivier de Mark, met een programma van
ruim 6.000 woningen, 110.000 m2
en 40.000 m2 voorzieningen (publiek en
commercieel). Een deel van dit programma
is gerealiseerd. CrossMark bestaat uit
verschillende deelgebieden met ieder een
eigen karakter.
woningen. Het is afwachten hoe dit onderwerp
bij de kabinetsformatie uitpakt, maar het is in
ieder geval een nieuwe vorm van publiek-private
samenwerking, vindt programmamanager
Crossmark Breda Jeroen Hoefsloot. “We brengen
eerst alle betrokken overheden bij elkaar
en nodigen daarna de marktpartijen uit. Nu
hebben we zelf de regie ín de stad.” Wethouder
Paul De Beer: “Het gaat ook om bewust nadenStationslocaties
2021/2022 - 21
werken
׉	 7cassandra://PqEZ6HaaFgxWd9xdTU3AMgatvUKkuhmYpkHYOuT1ypg&` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://KDbBMfD-h7szoej4D3AjGv0RR8nWdck7WkmjNRR5gAI ƻ`׉	 7cassandra://i1GVbSIvFL2Q_dBEy-CCeFmMe7PsszTw5X39yeIliXMqi`t׉	 7cassandra://i-DrIXP4Lww4qRx7BlT1WSyfOPvHNZHub9T5GhL37M4"P` ׉	 7cassandra://NKTYbr2NrlgdzzPH9ugJL8r4A9d55l_CCBNo29OSJFk 
͠`agpXJԾט ? ?{u׉׉	 7cassandra://rNFVSPZTSQwI8S0CZtuImeqRvuHtz-FV-Bvaqla911A `׉	 7cassandra://pp181LpTOftE0kAIir0od-wge1-FF7rx8bMpbCuns1oi`t׉	 7cassandra://ibdbzP40fNvX80CxAQLpdnzzhyYN4fV_s6Rl8fOBEi0#` ׉	 7cassandra://PK5ph693o9yqiEPV6rZ23zihRQM547wY8sH0E02Axqs ͠`agpXJԾנagpXJԾ C̓9ׁHmailto:jm.hoefsloot@breda.nlׁׁЈנagpXJԾ _̩9ׁHmailto:crossmarkbreda@breda.nlׁׁЈנagpXJԾ _f̝9ׁHhttp://www.crossmarkbreda.nlׁׁЈ׉E
ken over wat de stad – en de provincie – nodig heeft. Breda, en
daarmee ook ’t Zoet, is ontzettend strategisch gelegen.”
Partnerselectie
‘t Zoet is dan ook een belangrijke grondpositie voor Breda en
voor Brabant, vervolgt De Beer. “Deze aankoop is ook ons ‘bewijsstuk’
richting ministerie en laat zien dat het ons menens is met
de grootstedelijke ontwikkeling van Breda. Het past naadloos in
het Crossmark-gebied, dat hierdoor flink groter is geworden en
het geeft een enorme boost aan de positionering van Breda als
ambitieuze stad. Daarnaast heb je als overheid soms ook grond
in eigendom nodig om te kunnen sturen en om interessant te
zijn in de toekomst. Het is een enorm populair gebied in een
stad die ontzettend hot is.” Als alles meezit, hoopt de gemeente
in 2022 al te starten met de partnerselectie voor de ontwikkeling.
De Beer: “Wij komen graag in gesprek met marktpartijen
die een visie hebben op duurzaam wonen, werken en recreëren
midden in een stad én aan het water.”
Let’s go
Ondertussen gebeurt er al het nodige op het terrein. Breda
Promotions geeft wekelijks rondwandelingen over ’t Zoet. Er is
recent zesduizend kuub zand gestort ten behoeve van een stadspark
aan het water; de Zoete Inval (zie foto p.23). Ook is het terrein
voorlopig aangewezen als evenemententerrein. Een eerste
festival vond al plaats. En – wat saaier – er is al een verkeersbesluit
genomen dat anticipeert op de toekomstige ontwikkeBRACK
(foto TPJ Verhoeven Photography)
ling en het realiseren van wandel- en fietsroutes langs de Mark.
De Beer: “Dat tijdelijke gebruik vind ik wel heel gaaf om te zien.
We hebben dat op andere plekken in het Crossmark-gebied ook
gezien, dat die placemaking werkt. Het maakt van een no goarea
een let’s go-area. De Bredanaar heeft de plek van de nieuwe
stad aan het water al ontdekt”
Actie
Staan de bouwplannen voor ’t Zoet nog in de kinderschoenen,
overall genomen is het actie wat de klok slaat in het Crossmark
Breda-gebied. De Beer veert omhoog en wijst op de kaart van het
5TRACKS is on track
5TRACKS; de plannen waren er al een tijdje en nu is ook de
schop de grond in gegaan. Het plan bestaat uit een mix van
vijf functies (hotel, kantoren, wonen, park en voorzieningen)
verdeeld over drie gebouwen die in een groen park aan het
spoor staan, tussen station en gerechtsgebouw.
Het planconcept bestaat uit een vernieuwend woon-, werken
verblijfsgebied, met circa 150 appartementen, een internationaal
hotel en horeca en retail. Binnen het plan is 15.000
m2
gereserveerd voor kantoren, waarmee 5TRACKS straks het
economisch profiel van Breda versterkt. De ligging aan het
HSL-station maakt de locatie aantrekkelijk voor (internationale)
bedrijven.
22 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://i-DrIXP4Lww4qRx7BlT1WSyfOPvHNZHub9T5GhL37M4"P` agpXJԽ׉E5TRACKS
gebied de ingetekende bouwkranen aan: “Ja, van plan naar actie,
dat zie je nu overal in het stationsgebied gebeuren. Sommige
ontwikkelingen zijn bijna gereed, op verschillende andere plekken
zijn de bouwkranen net opgetuigd of gebeurt dat heel binnenkort.
Dat is fantastisch om te zien.” Hij noemt 3 HoefijzersNoord
(‘bijna klaar’), Belcrumpoort (halverwege), 5Tracks (‘net
gestart’), KlaversJansen (‘start binnenkort’) en de Strip, eerste
fase Havenkwartier (‘bestemmingsplan in december naar de
raad’). Aan de noordzijde van het spoor liggen vlakbij het station
nog drie ontwikkellocaties klaar: Eureka, Cantrijn en ‘Harley’, de
oude Harley Davidson-shop.
De Beer: “De afgelopen jaren hebben we het veel gehad over
onze visie en over plannen maken. Dat we nu midden in de actie
zitten, maakt me heel blij.”
<<
Bouw Drie Hoefijzers Noord (foto TPJ Verhoeven Photography)
Meer informatie
W www.crossmarkbreda.nl
crossmarkbreda
crossmarkbreda
E crossmarkbreda@breda.nl
Jeroen Hoefsloot
Programmamanager
Crossmark Breda
jm.hoefsloot@breda.nl
T 076-5294028
De Zoete Inval op ‘t Zoet (foto Peter de Jong)
Stationslocaties 2021/2022 - 23
׉	 7cassandra://ibdbzP40fNvX80CxAQLpdnzzhyYN4fV_s6Rl8fOBEi0#` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://5VYW_Ix1yxdv3NW3sl4ea04hbUxwsaGFdqi8EPigA88  `׉	 7cassandra://34hW4tfpJXUHmQL2BNyXa_yoDhBTbcTsX_uE-lGjmw4e`t׉	 7cassandra://NaTN8a5VfTja6gCW5D8XBWY1PQrzx6PxBpREUm0R5MMf` ׉	 7cassandra://NslztL-fGavl78uaDcQcZ1YhAx6Y0MQfR6S52z-9ZOg |͠`agpXJԾט ? ?{u׉׉	 7cassandra://AIo4jHGAiGAIEgf8Lvz5CZz09favdRDuFOOJY4y9UbY h`׉	 7cassandra://NqT1Tj10MfJsSwmrTwDB9SXMuc8xJB4p3ge-J8sfZk4͐`t׉	 7cassandra://cbd8JM1jkA8Ug1wPU1lhHFGPWRALQapQjoNO9s5iiDc*!` ׉	 7cassandra://atQQUZsGPoB3SELSg1xsz4aUyYWitKGXEfh-xn6JN90 T͠`ag pXJԾנag pXJԾ 4K9ׁHmailto:info@am.nlׁׁЈנag pXJԾ 4L9ׁHhttp://www.am.nlׁׁЈ׉E	wHERO Breda:
Healthy Urban Living, Next level
Gebiedsontwikkelaar AM begint in Breda aan een nieuwe uitdaging. De ontwikkelingen rond de Drie
Hoefijzers worden afgerond, en nu wordt het Hero-terrein in ontwikkeling genomen. Bij dit project wordt
het begrip Healthy Urban Living naar een hoger plan getild. De woon- en leefomgeving kan nog gezonder.
J
aap van Engelshoven kijkt met trots terug op wat AM gedaan
heeft in de Drie Hoefijzers. Hij is adjunct-directeur en verantwoordelijk
voor de gebiedsontwikkelingen in Brabant en
Limburg. De Drie Hoefijzers kent een lange geschiedenis, eens
stonden er de fabrieken van brouwerij Drie Hoefijzers, bekend
van Oranjeboom pils. Het bedrijf werd overgenomen door InBev,
die verplaatste de productie naar elders. In 2004 kwam het terrein
op de markt.
Het gebied ligt ten oosten van Breda Centraal en wordt doorsneden
door de spoorlijn richting Tilburg en Den Bosch. De eerste
fase van het project bevindt zich ten zuiden van de spoorlijn,
dat gebied is nagenoeg klaar. Van Engelshoven: “In dat deel
waren we echt bezig met stad- en gebiedmaken, met een grote
diversiteit aan programma’s; er zit horeca, er zit een basisschool,
sociale woningbouw en vrije sector woningbouw.”
Wie door het gebied wandelt, merkt dat het leeft, er heerst een
stadse dynamiek. Niet voor niets is Van Engelshoven blij met
het resultaat: “Wij zijn trots op wat we hier hebben gerealiseerd.
Het is inmiddels een populaire wijk van Breda, het is er
hip and happening. We zien nu al een mooie dynamiek in het
zuidelijke deel.” Ook aan de doorverkoop van de woningen is te
zien dat het gebied in trek is.
Ook de tweede fase, ten noorden van de spoorlijn, nadert zijn
voltooiing. Daarvoor werd in 2017 het bestemmingsplan vastgesteld.
En sindsdien is er hard gewerkt. Dit deel heeft meer
het karakter van een woonomgeving, waarbij zoveel mogelijk
groen is geïntegreerd. Op de kop van het gebied is de Hendric
in aanbouw, met 124 appartementen. De verkoop en bouw van
het allerlaatste gebouw, de Baronesse, is gestart.
Het hele gebied kent 8,5 hectare en krijgt 643 woningen, waaronder
125 sociale huur. Met name in het zuidelijk deel zijn 2.000
m2
kantoren gerealiseerd en hebben monumenten een andere
bestemming gekregen, vooral in de horeca.
Het gebied verloochent zijn afkomst niet. Op verschillende
manieren heeft AM naar het verleden verwezen. In het zuidelijk
24 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://NaTN8a5VfTja6gCW5D8XBWY1PQrzx6PxBpREUm0R5MMf` agpXJԽ׉EVogelvlucht De Drie Hoefijzers
deel zijn de koperen brouwketels behouden, ze maken onderdeel
uit van Beers & Barrels, een populaire horecazaak. “Daar
zie je de oude bebouwing nog terugkomen.” Een stuk subtieler
is de verwijzing in het noordelijk deel, je moet het weten,
anders valt het niet op. “We hebben de contouren van een bierfles
terug laten komen in de spijlen van de balkonhekjes in de
Hendric. Het is een knipoog naar het verleden.”
Inmiddels wordt een nieuwe locatie in ontwikkeling gebracht,
het gebied van de voormalige Hero-fabriek. Het ligt 500 meter
ten oosten van de Drie Hoefijzers aan dezelfde spoorlijn. In
de loop van komend jaar moet het bestemmingsplan worden
goedgekeurd.
Hero krijgt zo’n 360 woningen, waarvan 180 appartementen,
70 in de sociale huur, de rest in middenhuur. En verder 180
eengezinswoningen, van middel- tot dure koop. AM hanteert
bij al zijn gebiedsontwikkelingen vijf kernthema’s: gedurfde
duurzaamheid, inclusieve stad, healthy urban living & working,
stad- en gebiedmaker en gelukkig leven. “Bij Hero is het centrale
thema ‘gezondheid’. We willen een zo gezond mogelijke wijk
realiseren. Wij noemen dat BRAVO, Bewegen, Roken, Alcohol,
Voeding en Ontmoeting. Alle ontwerpen voor deze wijk, toetsen
we aan deze vijf thema’s.” De bewoners worden gestimuleerd
om meer te gaan bewegen, er komt één ontsluitingsweg om de
wijk heen. Het parkeren van de auto’s gebeurt aan de buitenkant
van die ring, zodat iedereen een stukje moet lopen tussen
de auto en het huis.
Ook op het gebied van roken moeten er stappen worden gezet.
Samen met de gemeente wordt onderzocht of er een algeheel
rookverbod kan komen in de openbare ruimte. “Normaal
gesproken is het zo dat wij ons terugtrekken nadat de woningen
zijn opgeleverd. Wij zoeken nu naar mogelijkheden om ook
daarna een binding met het gebied en de bewoners te houden,
ook op langere termijn. En dan willen we gaan meten hoe
gezond de wijk is. We willen kijken of onze aannames uitkomen.
En zo niet, of we dat kunnen bijsturen.”
Andere plannen zijn ook vooruitstrevend, zoals projecten met
gedeelde mobiliteit. Verder komt er een centrale ontmoetingsplek,
om de O van BRAVO in te vullen. Aan de rand van de wijk
komt een gemeenschappelijk huisartsenpraktijk. “Die noemen
we HOED, huisartsen onder één dak.” Dat past uitstekend
binnen het thema gezondheid. “We proberen een concept te
bedenken rondom dit thema, wat je op meerdere wijken kan
toepassen. Het is geen experiment maar we willen wel heel veel
gaan ontdekken. Het is een stapje verder, op zoek naar oplossingen
om wijken nog gezonder te maken.”
Van Engelshoven roemt de samenwerking met de gemeente.
“Vroeger ontwikkelden we als marktpartij een plan en legde
dat voor aan de gemeente. Tegenwoordig zit je in een vroeg
stadium met de stedenbouwkundigen van de gemeente om de
tafel. Zo krijg je een breed gedragen plan, omdat je eerder het
gesprek aangaat.” In de loop van volgend jaar gaan de woningen
in verkoop.
<<
Meer info:
www.am.nl
Jaap van Engelshoven
info@am.nl
Stationslocaties 2021/2022 - 25
׉	 7cassandra://cbd8JM1jkA8Ug1wPU1lhHFGPWRALQapQjoNO9s5iiDc*!` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://pfkqS7nvAL8e5qkk8rZJEBw5j9vDH_jMNSI4X8aZkLM Ź`׉	 7cassandra://R681yk9N6O_qdIlROae7D5fghE6UVcsJqkr7qo5JL-Qr`t׉	 7cassandra://n8Z4Ib2qd-DE7IQV89DDYZ7PkDTmCG-FXRRUUQyQYqU&` ׉	 7cassandra://UK2KNrZpGaktA9jeQpkcXp242ln-FRi37IB7vWUGpCQ ͠`ag pXJԾ ט ? ?{u׉׉	 7cassandra://UvNlrPc6DFHOBiF9fKnffrE1gYa7FT3oswBC3VQ9FZQ i+`׉	 7cassandra://yl5MZU6eqc1T0tJ1JiieAFLHdJAzz5tlLrwUm2z3dwAp!`t׉	 7cassandra://5JSW0NPM_F7JSS4EkfhcEeMhp0FVw9qmHquUniafGtA#` ׉	 7cassandra://ZiYehXY169_KK8oEN4tqDW-TjqH3q_9yjwlqQWcEwvQ  ͠`ag pXJԾ!׉EkAfgelopen september startte de
bouw van 5TRACKS, het mixed-used
project naast station Breda Centraal.
Hotel en woningen zijn al verkocht
en voor de 15.000 m2
kantoorruimte
zijn al diverse geïnteresseerden.
“In 5TRACKS staan verbinding en
ontmoeting centraal. Dat maakt het
project toekomstbestendig.”
De eerste oplevering is voorzien in
de tweede helft van 2023.
IN 5TRACKS KOMEN ALLE
FUNCTIES SAMEN
5TRACKS bestaat uit drie gebouwen (Platform A, B en C) en
is een gezamenlijke ontwikkeling van TBI-ondernemingen
Synchroon en J.P. van Eesteren. Het plan bestaat uit een mix
van vijf functies: hotel, kantoren, wonen, parkeren en voorzieningen,
verdeeld over de gebouwen die in een groen park aan
het spoor staan.
Mixed-use project
“Het is een mixed use-project; alle onderdelen grijpen op elkaar
in. Door functies te stapelen zorgen we voor reuring, ook na
kantooruren”, legt Roderick van Houwelingen uit. Hij is de ontwikkelaar
namens de samenwerkende partijen. De naam van
het plan verwijst ook naar de vijf vormen van verbinding waar
5TRACKS voor staat. “Verbinding met goede infrastructuur
naar de Randstad en de Benelux, met de (virtuele) wereld, met
een ondernemende community, met de stadscultuur én met
jezelf. De WELL-certificering, het groene park en de gym dragen
namelijk bij aan een goede balans tussen werk en privé.
Kortom: 5TRACKS gaat over wonen en werken voor de nieuwe
generatie.”
Ontmoeten
In Platform A komt een IntercityHotel met 174 kamers dat zich
richt op de zakelijke- en toeristenmarkt. Platform B en C bieden
ruimte aan commerciële functies (op de begane grond), een
26 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://n8Z4Ib2qd-DE7IQV89DDYZ7PkDTmCG-FXRRUUQyQYqU&` agpXJԽ׉E	‘In het kantoor
van de toekomst
staat ontmoeting
centraal’
Roderick van Houwelingen
kantoorprogramma van 15.000 m2
en daar bovenop 168 woningen.
In beide platforms speelt een groot atrium een centrale rol,
vertelt Van Houwelingen. “Het kantoor van de toekomst heeft
meer dan ooit een ontmoetingsfunctie. Het atrium is de plek
waar alles samenkomt. Daarom vormen de atria ook de entree
voor de kantoren. Eén atrium krijgt een horecapaviljoen met
een tribunetrap, het andere een barista en meetingrooms. Het
zijn semi-openbare plekken waar je met je laptop kunt werken,
een presentatie kunt geven, een meetingroom kan boeken, een
symposium kunt volgen of een kop koffie of lunch kunt gebruiken.
Hier en in de groene buitenruimte ontmoet je elkaar vanzelf
en wissel je gemakkelijk ideeën uit.”
Commerz Real investeert
voor de lange termijn
Het hotel in Platform A is aangekocht door
Commerz Real European Hotel Fund, een
samenwerking met Steigenberger Hotels
A.G. dat het vastgoed huurt en onder de
naam IntercityHotel exploiteert. “Deze ontwikkeling
is toch wel een unieke exercitie. Er
is bij alle partijen voldoende vertrouwen om op de lange termijn
te kijken, over de huidige tijd heen.”
Martijn Houwen
“Steigenberger is echt een partner en geen ‘huurder op afstand’.
We zoeken samen naar interessante projecten. Het is een prettige
samenwerking met een gemeenschappelijk doel”, zegt
Martijn Houwen, directeur Real Estate Markets Benelux. De aankoop
is een combideal met het vergelijkbare Octagon-project,
een ontwikkeling van Synchroon, tegenover station Leiden.
Commerz Real is een dochteronderneming van Commerzbank
AG met meer dan 49 jaar marktervaring en ongeveer 34 miljard
euro aan beheerd vermogen. Het fondsenspectrum omvat het
vastgoedfonds Hausinvest, institutionele investeringsproducten
en ondernemersparticipaties in vastgoed, leasing activiteiten en
regeneratieve energie.
“Dit is een heel mooi project, vanwege de ligging naast het station
en de mix van residentieel, kantoren en hotel. Breda is interessant
vanwege het HSL-station. Dat is een serieus voordeel; je
bent snel in de grote steden. Maar Breda heeft ook een aantrekkelijke
binnenstad waar je prima een weekend kunt doorbrengen.”
“Met
de mix van kantoren, woningen en hotel heeft de ontwikkelaar
zijn nek uitgestoken. Wij hebben serieus geïnvesteerd.
Dat is ook een signaal: jullie zijn goed bezig. Het is een gezamenlijke
effort. Wij doen mee voor de lange termijn, in partnership
met IntercityHotel.”
Stationslocaties 2021/2022 - 27
׉	 7cassandra://5JSW0NPM_F7JSS4EkfhcEeMhp0FVw9qmHquUniafGtA#` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://KwgmLgf_GIR0rhDzq7iT1HTMFL1wCfw-S7rx985bEng ܢ`׉	 7cassandra://uQbrHr15zrNg8QjAUi8fYQmwoRranM6zkEyUa3cV36ẁ	`t׉	 7cassandra://p0CaieL9_5jf40xwhtlnbcm9jS7hnrBCfwo4hefEteE$` ׉	 7cassandra://74FclboYJ1e3dpM6GeSC0sfxxMgM0o4nhwHqc6V2Zj4 ͠`ag pXJԾ#ט ? ?{u׉׉	 7cassandra://aoE53Fp7Dbuxc6oBMK4GKsPBrVUaxxt10cWgeA1Jt6A A`׉	 7cassandra://XIeUJYVbcUNu6YB93RchtsL4kekx32fzbh6yQc4Rt1cr'`t׉	 7cassandra://N75r5nobW95rKE8iTVnxjsh-6nIjzQdOmPIzDJpbF1s$i` ׉	 7cassandra://ybeSfs4Zy90Yy_hhZF52KKfLZC2JR_NusaPVMAwEwjc |͠`ag!pXJԾ$נag!pXJԾ& ̳9ׁHhttp://www.5TracksBreda.comׁׁЈ׉EThomas Knabner
IntercityHotel Breda:
174 kamers en conferentieruimtes
Met het IntercityHotel in 5TRACKS krijgt Breda er
een internationaal en toonaangevend hotel bij.
IntercityHotel Breda richt zich doordeweeks vooral
op zakelijke reizigers en in het weekend op toeristen.
IntercityHotel Breda krijgt 174 kamers en conferentieruimtes
tot tweehonderd personen.
Thomas Knabner, senior director operations: “Wij richten ons op steden
met circa 150 tot 200.000 inwoners, zoals Breda. Middelgrote steden met
een duidelijke handelsfunctie. Breda heeft als voordeel dat het ideaal ligt
tussen andere grote steden als Antwerpen, Eindhoven, Rotterdam en Den
Haag. Pluspunt is natuurlijk dat Breda een HSL-station heeft dat garant
staat voor snelle verbindingen.”
De hotels van IntercityHotel bevinden zich altijd nabij een openbaar vervoershub.
“Circa zeventig procent van onze gasten arriveert per trein.
Onze gasten ontvangen altijd een ‘free city ticket’ waarmee ze gratis
gebruik kunnen maken van het openbaar vervoer in de stad van hun
verblijf. Duurzaamheid is altijd al belangrijk geweest voor ons, en wordt
steeds belangrijker. We werken nu aan een nieuw food & beverage concept
waarbij we kiezen voor lokale, verse producten. Dat vermindert
transportkilometers, en dus CO2, en het is beter voor de lokale economie.”
De nabijheid van de kantoren is interessant, zegt Knabner. “Het zorgt
voor interactie, weten we uit ervaring. Kantoormedewerkers komen na
afloop eten, of doen een drankje. En de business reizigers boeken een
overnachting.” IntercityHotel biedt bedrijven hiervoor verschillende
arrangementen aan.
IntercityHotel is honderd procent dochter van Steigenberger Hotels
& Resorts. Er zijn IntercityHotels in verschillende landen, waaronder
Duitsland, Oostenrijk, Hongarije en China. Het nieuwe hotel in Breda is
het tweede in Nederland. Begin volgend jaar opent IntercityHotel een
hotel nabij Schiphol en daarna in Leiden. Er zijn plannen om uiteindelijk
tien tot vijftien hotels te realiseren in Nederland. Ook internationaal
breidt IntercityHotel gestaag uit.
15.000 m2 kantoorruimte
De 15.000 m2 kantoorruimte is een substantiële toevoeging aan
het economisch profiel van de stad, vindt Van Houwelingen.
“Hagelnieuw, high-end en state-of-the-art. Aantrekkelijk voor
organisaties die naar een mooie, duurzame plek toe willen die
nu al ‘Paris-proof’ is. De uitstraling, voorzieningen en de locatie
nabij het HSL-station zijn ook een pluspunt in de ‘battle for
talent’. Net als het feit dat de kantoren worden ontwikkeld volgens
de WELL-normen, met veel aandacht voor de gezondheid
van de mensen die er werken.” Er lopen dan ook al gesprekken
met enkele gegadigden, zegt Van Houwelingen.
“Met een kantoor in deze gebouwen geef je als werkgever je
medewerkers een reden om naar kantoor te komen. Het is een
plek om je team te stimuleren om het beste uit zichzelf te halen,
binnen een ecosysteem dat het nieuwe ondernemen versterkt.”
<<
Belangstelling gekregen?
Kijk op www.5TracksBreda.com
Heimstaden: ‘5TRACKS is een
plek voor ambitieuze mensen’
Heimstaden is een van oorsprong Scandinavische
woningverhuurder die sinds
enkele jaren actief is op de Nederlandse
markt. Het bedrijf heeft de ambitie om
‘de vriendelijkste woningverhuurder
van Nederland’ te zijn, vertelt investment
manager Simon Kuijs. “Wij beheren
onze woningen ook zelf.”
Simon Kuijs
De woningen van 5TRACKS werden via een openbare procedure
in de markt gezet. Heimstaden kwam met het beste
aanbod, wat niet per se hetzelfde is als het hoogste bod, zegt
Kuijs. “Je moet een betrouwbare partner zijn, want de ontwikkeling
moet door.”
“Door dit project zijn we meer gecharmeerd geraakt van het
mixed use-concept, waarbij meerdere functies zoals wonenwerken-uitgaan
gecombineerd worden: het brengt leven
op straat en in en rond het gebouw. De locatie is natuurlijk
fantastisch, bovenop het station, met verbindingen richting
Eindhoven, Antwerpen en de Randstad.
Er komen woningen van vijftig tot ruim honderdvijftig m2
.
“Wij leveren de woningen instap klaar op, dus met een vloer,
afgewerkte wanden en badkamer, met veel aandacht voor
kwaliteit.” De woningen beginnen op de vijfde bouwlaag.
Dat biedt bewoners een prachtig uitzicht over de stad. En
dankzij de uitgekiende oriëntatie van de gebouwen, in een
hoek van negentig graden ten opzichte van het spoor, wordt
het geluid van treinen geblokt..” Bewoners kunnen een parkeerplaats
huren in de parkeergarage onder de gebouwen.
Over Mobility as a Service-concepten wordt nog nagedacht.
“Deze plek ademt leven; het hele plaatje klopt gewoon. Het
is een strategische en prachtige locatie tussen centrum,
Belcrum en Havenkwartier. Een plek waar ambitieuze mensen
zich helemaal thuis zullen voelen.”
28 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://p0CaieL9_5jf40xwhtlnbcm9jS7hnrBCfwo4hefEteE$` agpXJԽ׉EEen beweging die de
woningbouw kan versnellen
Het is een cliché, maar “Zonder aandacht geen groei”
De wooncrisis is één van de grootste maatschappelijke
problemen van deze tijd. Het vraagstuk leeft enorm
en er wordt zelfs gedemonstreerd. Met het stempel
‘topprioriteit’ vergroot het Rijk de druk op het
versnellen van de woningbouw. In 2030 moeten er
in totaal 900.000 woningen gebouwd zijn. Op elke
woningbouwlocatie werken provincies en gemeenten
samen met alle betrokken partijen om dat te realiseren.
Het Rijk heeft in de samenwerking de regie om het
proces te begeleiden en te versnellen.
Gebiedsontwikkeling
Hoe verloopt die samenwerking in de praktijk? En brengt dat de
realisatie van de woningbouwopgave werkelijk in een versnelling?
Op verzoek van het ministerie van BZK sprak Lydia Koopmans met
Marcel de Rouw en Joris van Soest van de Gemeente Den Haag en
Isabel van de Geer en Marianne Betten van de Directie Woningbouw
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties.
De koerswijziging van Ollongren
Marcel De Rouw werkt meer dan 20 jaar op het gebied van stadsontwikkeling
en kan de rol van het Rijk in een historisch perspectief
plaatsen: “Grote Stedenbeleid, de VINEX opgave, Investeringsbudget
Stedelijke Vernieuwing voor de kwetsbare wijken en daarna viel
die nationale stimulans een beetje stil. Dat Minister Ollongren het
duidelijk anders wilde’, was voor hem ‘goed nieuws.”
Isabel van de Geer, hoofd afdeling woningbouwbeleid: “Gedurende
Nieuw-Laakhaven Den Haag (Zes X Zes Visuele Communicatie)
Stationslocaties 2021/2022 - 29
׉	 7cassandra://N75r5nobW95rKE8iTVnxjsh-6nIjzQdOmPIzDJpbF1s$i` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://ijTWBQBcHavRCBkgT7ssus0AB9le6sT6i7DcUbNlMiE i`׉	 7cassandra://pct8LAFc5u9xtq7NqoShGvgdQsKzxyxVRy_PTLgnxB0n`t׉	 7cassandra://O4b4u74fxicNSTPrd0Bl2XD0wmOcohcBs8ePUMlsWAs` ׉	 7cassandra://udBgzRb61lc1n2sbi5OEvQ5ugaNpB2NNqmR4UMnM5Dk͠`ag!pXJԾ'ט ? ?{u׉׉	 7cassandra://IcBpcKEej8TMOEtPAH_2RoCdVOj_ReNn6xmPSSH24dM ]@`׉	 7cassandra://RJsy2K5ZUWYjZRtO3QIaAtoLg2pQI9O55_k5uwYQY0Q̓?`t׉	 7cassandra://mfuYaHZ7jzzmPjC5wEXvsbohXMWGCRH47OPFjX5lK40#J` ׉	 7cassandra://IQN0V9HGc28OXVbXUPn9_woAIJsP1RUY1wtiQGaUIxs ͠`ag!pXJԾ(נag!pXJԾ+ 
̸9ׁHhttp://www.woningmarktbeleid.nlׁׁЈ׉Eafgelopen kabinetsperiode is de urgentie
erkend dat er meer en sneller woningen
gebouwd moeten worden. Tot dat moment was
de woningbouw overgelaten aan de marktwerking.
Je zag dat er aandacht en focus miste
voor betaalbare woningen of woningen voor
specifieke doelgroepen. De minister heeft daar
actie op ondernomen, mede op verzoek vanuit
de regio’s.
Het Rijk kan voor invulling van de regierol kiezen
uit meerdere rollen. Een wetgevende rol, als
het gaat over bijvoorbeeld huurprijzen, of een
aanjagende rol, als het gaat om het versnellen
van het beslissingsproces en het maken van
afspraken over de plancapaciteit.”
Joris van Soest, Programmamanager Wonen
Gemeente Den Haag: “Als ik heel eerlijk ben,
dan hadden we dat ook wel nodig. Want wij
hadden hier in Den Haag niet meer zoveel ervaring
met grootschalige gebiedsontwikkeling.
De laatste grote gebiedsontwikkelingen zijn in
de afrondende fase en waren al deels buiten de
deur gezet. Dus toen het Rijk zich meldde, werd
hier de boel behoorlijk opgeschud.”
Aanjagen, faciliteren en stimuleren
Isabel van de Geer legt uit hoe de aanjagende,
stimulerende rol voor het Rijk tot stand is gekomen.
“Het doel is vanaf het begin duidelijk: Er
moeten voldoende woningen komen voor
iedereen, op de juiste plek en betaalbaar. Als
eerste zijn we gaan kijken op welke plekken de
nood het hoogst was. En op die locaties hebben
we woondeals gemaakt met verschillende
partijen. Daarin staat, wat er gerealiseerd kan
worden en hoe we om gaan met issues die dat
nog belemmeren. Door dat proces werd de
invulling van onze rol als aanjager, faciliteerder
en stimulator duidelijk. Wij konden rond
de projecten snel de juiste mensen en partijen
bij elkaar brengen. We vroegen de provincies
om te kijken waar we extra woningen kunnen
realiseren en we hebben voorwaarden gesteld
om de woningen betaalbaar en bereikbaar te
houden voor bepaalde doelgroepen.”
Marianne Betten vult aan: “Wij zijn ook degene
bij wie de partijen aankloppen wanneer de
ontwikkeling spaak loopt op randvoorwaarden,
waaraan moet worden voldaan om woningbouw
mogelijk te maken. Die randvoorwaarden
zijn essentieel om in de planfase al mee te
nemen, maar de uitvoerende partijen hebben
daar niet altijd de expertise voor. En wij wel.”
Isabel van de Geer: “We proberen op Rijksniveau
al met onze collega’s aan tafel te zitten en te
zeggen vanuit de woningbouwopgave is dit en
dit nodig, hoe kunnen we dat aanpassen aan
jullie doelstellingen op het gebied van water,
stikstof, natuur etc. Dat is complex, maar
dankzij de urgentie van het woningvraagstuk
zien veel partijen ook kansen om te koppelen.
Want je bouwt niet alleen woningen, je bouwt
30 - Stationslocaties 2021/2022
‘Er moeten voldoende woningen komen voor iedereen,
op de juiste plek en betaalbaar’
eigenlijk een samenleving. Ofwel een plek die
bereikbaar en veilig is, waar je gezond kunt
leven met goede voorzieningen. Daar staan we
gezamenlijk voor aan de lat.”
Loopt woningbouwopgave niet het risico
nog complexer te worden door de integrale
aanpak met meer partijen? Marianne Betten
zegt resoluut “Nee. Je kan iets of iemand wel
uitsluiten, maar dat komt toch altijd een keer
op je bord. Je moet iedereen vanaf het begin
erbij betrekken. Ook al is dat dan nog lastig,
omdat iedereen nog niet elkaars taal spreekt.”
Joris van Soest is het met haar eens. “Soms
zie je hoe lastig het is om complexe projecten
tot uitvoering te brengen. Het is bijna onmogelijk
om overal aan te voldoen. Nu waait het
bijvoorbeeld wat te veel bij een tramhalte en
staan er twee woontorens met totaal 1.200
woningen ter discussie.”
Zijn ervaring is dat wanneer meerdere partijen
betrokken zijn vanaf de beginfase, dat
vanaf dat moment ook de juiste mensen naar
voren geschoven worden. ‘Daarmee krijgt de
gebiedsontwikkeling vleugels, de complexiteit
wordt inzichtelijker en de commitment van
alle partijen groeit.’
Zijn collega Marcel de Rouw heeft ervaren dat
in die fase met die manier van werken, er veel
bereidheid is om ‘samen even een sprintje te
trekken wanneer er toch nog een thema of
randvoorwaarde is ontsnapt aan de aandacht’,
zodat de gebiedsontwikkeling niet stokt.
900.000 woningen
Samen met de provincies zijn de woningbouwlocaties
in kaart gebracht en is de
optelsom gemaakt van 900.000 nieuwe
woningen in 2030. De provincies zijn door het
Rijk uitgedaagd om zelfs meer locaties aan te
wijzen, omdat er rekening wordt gehouden
dat uiteindelijk niet alle plannen gerealiseerd
kunnen worden.
Marianne Betten: “Op elke locatie werken we
met soortgelijke partijen samen; de regionale
overheden, de woningbouwcoöperaties, de
vastgoedbedrijven. Maar op iedere locatie spelen
andere thema’s die het proces in de weg
kunnen zitten. Bijvoorbeeld in Noord-Holland
gaat het over geluidhinder en in Zwolle over
klimaatadaptatie. Het is echt maatwerk wat
wij leveren. In een kleinere gemeente is er vaak
veel behoefte aan ondersteuning in capaciteit
en expertise. Want daar rust de complexe
׉	 7cassandra://O4b4u74fxicNSTPrd0Bl2XD0wmOcohcBs8ePUMlsWAs` agpXJԽ׉Ewoningbouwopgave maar op een paar schouders.
In de grote steden is meer behoefte
aan hulp om in contact te komen met de
juiste mensen van andere partijen.” Marcel de
Rouw: “Na het afsluiten van de eerste woondeal
merkte ik al verschil in het contact met
de andere partijen. Daarvoor sprak ik nooit
zoveel met de provincie over Wonen, maar
nu heel regelmatig. Van sommige mensen
weet ik bijna de verjaardagen! Maar serieus,
in Zuid-Holland was er toch sprake van een
soort spanningsveld met twee grote steden
aan de ene kant en de andere gemeenten aan
de andere kant. Na de ondertekening van een
officieel document is er minder spanning en
heeft de samenwerking een positieve impuls
gekregen.”
Isabel van de Geer: “Er is in zo’n korte tijd zo’n
groot netwerk ontstaan van mensen die gezamenlijk
aan hetzelfde doel werken van voldoende
woningen voor iedereen, op de juiste
plek en betaalbaar. Het is een cliché, maar
‘zonder aandacht, geen groei’. Dit genereert
een beweging die echt noodzakelijk is voor
het versneld realiseren van de woningbouwopgave.”
14
woningbouwlocaties van
nationaal belang
Ruim 200.000 van de 900.000 woningen die
gebouwd worden, staan gepland in 14 locaties
die aangewezen zijn als grootschalige projecten
van nationaal belang. Het gaat om gebieden
binnen steden, waar grote vraagstukken
als mobiliteit, leefbaarheid, veiligheid, bereikbaarheid,
duurzaamheid bijeenkomen.
Daarnaast zijn het gebieden waar wonen,
werken, recreëren, leren, winkelen en zorgen
allemaal bij elkaar komen, met grote stromen
van bewoners en bezoekers door elkaar.
Marianne Betten is programmamanager van
deze 14 gebieden: “Er zijn daar heel veel mensen
en investeringen nodig, meer dan de regio
alleen kan dragen. Samen met de gemeenten
hebben we voor deze gebieden business cases
opgesteld om inzichtelijk te maken waar we
het concreet over hebben. Welk gebied is het
precies, hoeveel woningen, wat voor soort
woningen, welke randvoorwaarden zijn nodig,
aan welke eisen gaat het voldoen en welke
investeringen heeft het nodig? We hebben
heel veel zitten rekenen!”
Twee van de 14 gebieden liggen in Den Haag.
Marcel de Rouw is blij met de prioritering die
het Rijk heeft gegeven. “Zonder dat, bestaat
het risico dat de focus bij je eigen organisatie
en de andere partijen verloren gaat. Mijn
ervaring is dat als een gebied niet genoemd
wordt in een beleidsnota, dat je dan nog zo’n
goed verhaal kan hebben, maar dan krijg je
moeilijker de aandacht.”
Joris van Soest werkt fulltime aan de gebiedsontwikkelingen
van één van de gebieden,
het Central Innovation District (CID, v/h ‘De
Binckhorst’): “Omdat ook de Rijksoverheid
onderstreept, dat deze gebiedsontwikkeling
bijdraagt aan de verbetering van onze stad
voor de Hagenaar, is het makkelijker om de
lokale politiek en de samenwerkingspartners
te blijven overtuigen. Want het wordt ook
beter door de samenwerking. Je kan hier niet
zomaar 10.000 huisjes erbij prikken. Die bewoners
willen daar leven, naar school, wandelen,
winkelen, noem maar op.”
Een woningbouwimpuls van
1 miljard euro
Louter aandacht is niet voldoende. Het Rijk
heeft in de afgelopen kabinetsperiode één
miljard euro beschikbaar gesteld om projecten
ook financieel te ondersteunen. Gemeenten
kunnen een aanvraag doen voor de realisatie
van betaalbare woningen, voor starters en
middeninkomens, die binnen 3 jaar van start
gaat. De eerste twee aanvraagrondes van de
woningbouwimpuls (WBI) zijn geweest en op 1
september jl. is de derde ronde geopend.
Isabel van de Geer: “De WBI is geëvalueerd en
over het algemeen heel positief ervaren. Het
heeft veel opgeleverd, tot nu toe circa 95.000
woningen waarvan 65% betaalbaar.”
Joris van Soest: “Wat knap is van de WBI is dat je
ondanks de voorwaarden toch dat geld breed
kon inzetten. Wij hebben bijvoorbeeld dat
geld gebruikt om een asfaltcentrale te kunnen
uitkopen. In Zuidwest, een wijk die we willen
herstructureren, hebben we de waarde van de
oude woningen kunnen compenseren. En op
een derde locatie hebben we het tekort voor
de ontwikkeling van groen, veilige fietskruispunten
en verbetering van de infrastructuur
kunnen oplossen: het budget voor die voorzieningen
komt eigenlijk uit een percentage van
elke nieuwe woning. Vastgoedbedrijven die
konden aantonen dat ze dat geld niet konden
bijdragen, hebben we gecompenseerd met de
WBI.”
Zijn collega Marcel de Rouw: “Toch had ik liever
een andere regeling gehad. In de regio werken
we veel met andere gemeenten samen en dat
wordt ook gestimuleerd, maar met de aanvraag
van de WBI zijn we ineens concurrenten.
En, het kost ook nog eens veel capaciteit, aan
onze kant maar ook aan die van het Rijk. We
huren allemaal dezelfde adviesbureaus in!”
Belofte voor de volgende
kabinetsperiode
Allen kijken uit naar voortzetten van de
samenwerking, want er is meer nodig. Marcel
de Rouw: ‘Ik hoop dat we de komende jaren
kunnen voortzetten wat we nu hebben
opgebouwd. Dat we wederkerigheid en commitment
vastleggen in afspraken over de rolverdeling.
En dat de financiën minder onzeker
worden.’
Marianne Betten: “Op basis van de business
cases van de 14 grootschalige woningbouwgebieden
hebben we berekend dat in de periode
tot 2040 nog grote investeringen, van miljarden,
nodig zijn.”
Joris van Soest: “We hebben suggesties gedaan.
Het is afwachten wat het nieuwe kabinet er
mee doet.”
Isabel de Geer is er positief over: “De woningbouwopgave
is en blijft topprioriteit. Door
het opbouwen van goede samenwerkingen
en ervoor te zorgen dat partijen elkaar snel
kunnen vinden als ze elkaar nodig hebben, is
gebleken dat we de woonopgave vlot kunnen
trekken. Geen van allen wil dat nu laten schieten.
Dit is dé manier om die 900.000 woningen
te realiseren. En dat gaan we doen.”
<<
Lees meer
www.woningmarktbeleid.nl
Stationslocaties 2021/2022 - 31
׉	 7cassandra://mfuYaHZ7jzzmPjC5wEXvsbohXMWGCRH47OPFjX5lK40#J` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://Ls-vvfxRFf50cEcfgLWc_Jmoa6rWigV0ZYgMeG0YLPU `׉	 7cassandra://I0MieetvcQ4TkA5q8B_r-zBSpk2m3e2SUiuBOHCSGDI͊`t׉	 7cassandra://hQ2_UcZdZo3HZ5m_UJapTTMmT4sy9MOYG0QtADOgmew,e` ׉	 7cassandra://Ju5nRhR-3nCO7aSl4em2jN96bt2a3giXZl25uOTF8K0 5͠`ag!pXJԾ*ט ? ?{u׉׉	 7cassandra://x3AUtE7hi5VMZPnc85sUX6X7z611hO5kMSUil7aQICk %`׉	 7cassandra://VfYB2bvD1_M3FsU27_3mjciIC6gzkXNNZmqUT0dpt2o͈'`t׉	 7cassandra://aL4SXew96spVSHIMzbO7bOMF9MpMpKj4egT7j5vwyas(L` ׉	 7cassandra://Y-Td0EPmRoGZ9WSBO8SuJiBs6ImxwUE0IK9Cx6jEbuY ͠`ag!pXJԾ,׉E	 Beurskwartier Utrecht: nieuw stuk
centrum met een menselijke maat
Het Stationsgebied van Utrecht is al decennia in ontwikkeling. Na de
grondige aanpak van Hoog Catharijne en Utrecht Centraal is nu de
beurt aan het Beurskwartier. Utrecht wil het centrum van de stad uitbreiden
en tegelijkertijd verbinden met de wijken die er achter liggen.
M
arlies de Nijs is als hoofdstedenbouwkundige
onder meer verantwoordelijk
voor de ontwikkeling van
het Beurskwartier. Zij vertelt enthousiast over
de plannen. “Ik heb er hoge verwachtingen
van, ik denk dat het een levendig hoogstedelijk
gebied wordt, met twee parken, hartstikke veel
groen en geen auto’s. Het wordt een gebied
met gezellige straatjes waar je doorheen kan
lopen.”
Het Beurskwartier heeft een afgebakend plangebied
van tien hectare. Als straks alles klaar
is, moet dat gebied naadloos aansluiten bij de
rest van de stad, bij de bedrijvigheid van het
centrum en de stadse rust van de woonwijken
die er omheen liggen. Het mag volgens De Nijs
dan herkenbaar zijn als één project, maar het
gebied moet een integraal onderdeel van de
stad worden. “Het wordt een enorm programma,
met 3.000 woningen en 50.000 vierkante
meter aan werkruimte.”
HC om de hoek
De Nijs wil dat Beurskwartier de gelaagdheid
krijgt van een centrummilieu. “Het gemeentebestuur
heeft gevraagd: maak het duurzaam,
maak het hoogstedelijk en maak het gezond.
Bouwen bij het grootste spoorknooppunt van
het land is natuurlijk heel duurzaam.” Het
gebied krijgt verschillende grote bouwblokken
die allemaal grenzen aan groen, zo komen er
twee parken. “Het gebied heeft groen nodig, je
moet er ook wíllen wonen.” Daarbij wordt aandacht
gegeven aan functiemenging, wonen,
werken en creatieve bedrijvigheid, met in de
plinten ‘leuke dingen’ zoals koffietentjes, cafétjes,
restaurants en ateliers. Het gebied krijgt
een school en een kleine supermarkt. Er komt
geen winkelcentrum, en dat is logisch, met
Hoog Catharijne letterlijk om de hoek.
In het Beurkwartier wordt al druk gebouwd.
Zo zijn de Galaxy Tower en Wonderwoods in
aanbouw, een toren met een verticaal bos.
Beurskwartier krijgt daarnaast nog tien grote
bouwblokken. “We hadden het hele gebied
kunnen geven aan één ontwikkelaar, maar
Impressie van het Beurskwartier
32 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://hQ2_UcZdZo3HZ5m_UJapTTMmT4sy9MOYG0QtADOgmew,e` agpXJԽ׉Ewe doen het tegenovergestelde. We hebben
straks een plan waarin we de bouwblokken in
veel planfasen met veel verschillende partijen
gaan ontwikkelen. Een stuk gaat naar een ontwikkelaar,
een stuk is voor zelfbouw, er is een
stuk voor een corporatie, er komt een stuk om
met elkaar gestapeld te bouwen. En er komen
verschillende architecten op. Zo werken we
aan eigenaarschap in het gebied.” En dus krijgt
ook particulier initiatief alle ruimte: tussen de
blokken kunnen belangstellenden hun eigen
huis bouwen, met vier lagen. Of twee families
kunnen gestapeld bouwen. “Als er kleine particuliere
woningcorporaties ontstaan, dan zou
ik daar energie in willen steken.”
Toekomstgericht
Het gebied is vrijgekomen doordat Jaarbeurs
Utrecht ruimte inlevert. Die is zich aan het heroriënteren
op zijn positie, wat door de coronacrisis
niet makkelijker wordt. Nu is een groot
deel van de tien hectare nog parkeerterrein.
Dat is midden in de stad niet meer van deze
tijd. Ook zal de Jaarbeurs een aantal hallen
afstoten, zoals de Prins van Oranje-hal.
De auto krijgt geen ruimte in het gebied,
alleen elektrische deelauto’s kunnen er parkeren.
Bewoners die toch een auto willen moeten
die op afstand parkeren. De Nijs: “We richten
ons op fietsers en voetgangers, met slimme
oplossingen voor pakketbezorging en andere
mobiliteit.” Het streven is om goede verbindingen
te maken door het gebied heen. Zo ontstaat
er een route vanaf de Moreelsebrug, een
Central Park
Vlak naast Utrecht Centraal ligt Central Park,
het gebouw is eind augustus opgeleverd.
Ferry Theunisse is namens de gemeente de
uitvoeringscoördinator. “Het is een heel bijzonder
gebouw. Met name het atrium op de
11e en 12e etage, dat is een minipark met een
oppervlakte van 500 m2
.” Naast Central Park
liggen meer nieuwe gebouwen, zo is woongebouw
De Syp al in gebruik, 90 meter hoog,
met 266 woningen en commerciële ruimte
in de plint. In de voet van het gebouw is een
monumentaal pand verwerkt. Theunisse: “En
dan komt er nog een torentje van 45 meter
hoog met 120 appartementen.” Hij is blij met
het resultaat: “Het is fantastisch wat er in dit
gebied gebeurt. Ik ben ingestapt toen het oude
station gesloopt werd. En als je nu ziet wat er
staat in het hele Stationsgebied, fantastisch.
En ook Het Forum heeft enorme kwaliteit. Daar
kan Utrecht trots op zijn, fenomenaal.” Alles in
het gebied moet duurzaam zijn. Bij Central
Park is dat zeker gelukt, het pand draagt het
BREEAM Excellent-certificaat.
Stationslocaties 2021/2022 - 33
voetgangers- en fietsbrug naast de Rabobank,
en door het gebied naar het nieuw te ontwikkelen
Lombokplein en de omliggende wijken.
Van sociaal tot duur
Ondanks de omvang is er veel aandacht voor
sociale cohesie, meent De Nijs: “We willen
geen anonieme gebieden maken, men moet
elkaar juist tegenkomen. Dus niet je auto in
de parkeergarage en dan met de lift naar de
21e verdieping. Maar eerst naar een centraal
plein en dan pas omhoog.” Ook de samenstelling
van de bewoners wordt divers, omdat
er gebouwd wordt in alle segmenten van de
woningsector, van sociale huur tot dure koop.
“Veel woningen, maar met een kleine korrel en
een menselijke maat.”
<<
Het Forum
Een belangrijk onderdeel aan de westkant
van het nieuwe Stationsgebied is Het Forum,
een looproute op plus-één niveau. Het verbindt
de Moreelsebrug met de ingang van
Utrecht Centraal, het WTC, het Stadskantoor
en binnenkort ook met Central Park en de
Van Sijpesteijnkade. Hoewel het Forum nog
relatief nieuw is, wordt het Stationsplateau
nu al stevig opgewaardeerd. En dat heeft
een reden, zegt Lidwien van der Noll, de
projectmanager: “Het was een heel stenig
plein. Men had angst dat het qua loopstromen
niet goed zou lukken. Maar nu het
in gebruik is blijkt er voldoende ruimte te
zijn om aanzienlijk te gaan vergroenen.” Zo
zijn er voor het Stadskantoor grote perken
met planten gekomen. Ook de verlichting
wordt uniform gemaakt en er komen meer
zitplekken. Het groen is laag, behalve bij
Central Park. “Daar loop je echt tussen het
groen en zie je niet wat er aan de andere
kant is. Ik vind het supermooi worden.”
׉	 7cassandra://aL4SXew96spVSHIMzbO7bOMF9MpMpKj4egT7j5vwyas(L` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://HkdV1F0uUuUGFfv40D521GzstbGYCC8-e3R5t6uwdas `׉	 7cassandra://TkSotC2WP4bMQlY4ER0B6k_IZ-TmP5ll6qleThKSDLwv`t׉	 7cassandra://IdGb5iUjqikcEk-EDYzUKKA0QEuEdTS62m8kNBufNOc"` ׉	 7cassandra://M7Xmameo6AlbQdOufCzTbcypt7tQGM8fGhZPHvjxA8U [ ͠`ag"pXJԾ.ט ? ?{u׉׉	 7cassandra://Em7sFtJfZ_aaVYPgsVYDgFgIOMuOxAN2FJ5ccbY9wpg `׉	 7cassandra://x4nOniyeE9o4yiANxr0Slqi_E1jUM1rdYcdrXTlAVHM͍`t׉	 7cassandra://bJazqpLDDBYf7EWAWJG-lbigDSO9VbtwoPrMVM9adrE+` ׉	 7cassandra://lMoeTiO-0RYBFUqKb3qrMvItkFGSUXIY-nhvOPmBaHc a͠`ag"pXJԾ/׉EStation als knooppunt van
mobiliteit en leefbaarheid
Meer reizigers, meer voorzieningen, meer woningen in stationsgebieden
en dus meer ruimtebeslag. Tegelijkertijd zijn er de wensen
om volledig energieneutraal en duurzaam te zijn, de reiziger een
prettige reis te bieden en een soepel werkend netwerk van publiek,
privaat en gedeeld transport te hebben. Dat alles levert wel wat
uitdagingen op, volgens Daan Klaase, manager Planontwikkeling en
Marise Bezema, manager Services van NS Stations.
T
oen de coronacrisis losbarstte, zat de
schrik er aanvankelijk in bij Daan Klaase,
maar al gauw bleek dat het werk aan ‘de
stationsopgave’ en de verstedelijking gewoon
doorging. De verdichtingsopgave wordt goed
opgepakt, vertelt Klaase. Hij noemt de Oude
Lijn, de gebiedsontwikkeling op het traject
Dordrecht-Leiden met complexe binnenstedelijke
transformatiegebieden vlakbij stations,
als lichtend voorbeeld.
Extra reizigers
Klaase: “Er worden plannen gemaakt, bijvoorbeeld
over de gevolgen van meer treinen op de
toch al drukke sporen. Wat betekenen die extra
reizigers voor de infra op het station, maar ook
Daan Klaase: ‘Bouw op
de best bereikbare plek,
maar doe het wel slim’
voor de infra in de stad?” Marise Bezema: “Hoe
kom je op het station, en hoe kom je er weer
weg? De voorzieningen die je daarvoor nodig
hebt, moet je meenemen in je plannen.” Klaase:
“Capaciteit en kwaliteit moeten er voldoende
zijn. Als je mensen wilt verleiden om straks
hun zelfrijdende auto te laten staan, moet je
ze wel iets bieden. De hele customer journey
van deur tot deur moet kloppen.”
First en last mile
Klaase en Bezema noemen vooral de first en
last mile als cruciaal onderdeel in een geslaagde
deur- tot-deur-reis van de reiziger. Klaase:
“Vijftig procent van de reizigers in de grote
steden komt op de fiets naar het station. Als
het ov-gebruik groeit, moet je de fietsenstallingen
dus mee laten groeien, inclusief de aanrijroutes.”
Bezema: “De gemeentes en ProRail
bouwen de fietsenstallingen, NS Stations doet
de exploitatie en brengt haar kennis in bij de
ontwikkeling van de stallingen. We willen een
goede customer journey, waarbij de reiziger
makkelijk zijn fiets parkeert, zicht heeft op de
beschikbaarheid van een ov-fiets of een stallingsplek,
zodat hij zonder gedoe de reis van
deur tot deur kan maken.”
Slim bouwen
Klaase: “In die dynamiek van het voor- en
natransport gaat de ontwikkeling van vastgoed
traag. Morgen vijftig ov-fietsen erbij op
een station lijkt geen moeilijke vraag, maar
wat doe je als er geen plek voor is?” Bezema:
“En er is steeds meer verdichting, dus de
beschikbare ruimte wordt steeds schaarser.”
Klaase: “Daarom zeg ik altijd: bouw op de best
bereikbare plek, maar doe het wel slim. Het
stationsgebied is een mobiliteitsknoop met
heel veel uitdagingen. De Spoorbouwmeester
heeft daar ook zijn visie op gegeven (zie artikel
elders in dit blad -red.).” Het is belangrijk
alles integraal te benaderen, zegt Bezema.
“Gemeenten formuleren bijvoorbeeld ambitieuze
plannen voor autoluwe en autovrije
stationswijken, maar soms verplaats je alleen
het parkeerprobleem. We moeten kijken hoe
we alle parkeerfaciliteiten en deelmobiliteit bij
het station beter kunnen delen met de wijk.”
Spannend
Klaase: “Waar we mee worstelen is de vraag
hoe je de stad bereikbaar houdt. We willen
minder auto’s in de stad en meer mensen in
de trein, maar hoe kom je op het station? Tien
procent van het personenvervoer in Nederland
vindt plaats met het openbaar vervoer, de rest
is grotendeels autovervoer. Als het aandeel van
de auto met tien procent vermindert ten gunste
van het ov, dan verdubbelt het ov dus. Dat
is best wel spannend en kan wel eens harder
gaan dan we denken. Daar komt nog bij dat
stations tegenwoordig op veel plaatsen een
34 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://IdGb5iUjqikcEk-EDYzUKKA0QEuEdTS62m8kNBufNOc"` agpXJԽ׉EMarise Bezema en Daan Klaase
aantrekkelijk verblijfsgebied zijn geworden,
die hun eigen bezoekers trekken.” Er zijn ‘voorrangsregels’
opgesteld voor nieuwe ontwikkelingen
op en rond de stations, vertelt Bezema.
“Delen gaat voor eigen vervoer, spierkracht
gaat voor elektrisch, elektrisch gaat voor fossiel
en klein gaat voor groot. We zijn heel ambitieus
en we werken hier heel hard aan.”
5,3 miljoen ritten
Een van de speerpunten in het beleid is daarom
om te investeren in een uniform en landelijk
dekkend ov-fietsnetwerk. Bezema: “De reiziger
verwacht dat er een ov-fiets staat, ongeacht op
welk station. Die last mile, die gedachte van ‘ik
kom er wel’, die is soms best ingewikkeld.” De
OV-fiets was in 2019 goed voor 5,3 miljoen ritten
en het gebruik groeit jaarlijks met 25 tot
30 procent. Op Utrecht Centraal staan tweeduizend
ov-fietsen en als het mooi weer is,
zijn die ’s ochtends om tien uur allemaal weg,
vertelt Bezema. “Dat is echt een uitdaging om
te managen en daar doen we ook heel erg ons
best voor.” Klaase: “Het unieke is dat we de
OV-fiets aanbieden op 280 van de 400 stations.
We kijken vanuit het netwerkperspectief:
Marise Bezema:
‘Die last mile, die gedachte
van ‘ik kom er wel’, die is
belangrijk in de reis van
deur tot deur’
de bereikbaarheid moet in heel Nederland
goed zijn.” Een andere ontwikkeling is de groei
van ‘lopen’. Klaase: “Hier in Utrecht zien we dat
het aantal reizigers de afgelopen jaren met
tienduizenden per dag is toegenomen en dat
die groei volledig is opgevangen door reizigers
die vanuit het station lopend naar hun
eindbestemming gaan. Er zijn eigenlijk twee
transities gaande: van auto naar fiets en van
fiets naar lopen.”
Makkelijker
Bezema: “Als je kijkt naar de ketendiensten
zoals de OV-fiets, fietsparkeren, P+R, en bagagekluizen,
dan verwacht de reiziger dat die
dienst altijd beschikbaar is en makkelijk te
gebruiken is. Daar werken we continu aan.
Denk aan in- en uitrijden op kenteken op de
parkeerplaatsen of het nieuwe, slimme slot
voor de OV-fiets. De ov-chipkaart is makkelijk
in het gebruik, maar het aanvragen is een
drempel. Die drempel is straks ook weg, als we
straks alles met de bankkaart of smartphone
kunnen betalen. Het wordt wéér makkelijker.”
Bezema: “Nu is er misschien een dip in de reizigersaantallen,
maar de mensen zijn echt gaan
nadenken door corona. Die verwachte groei die
gaat er komen, ook al door die woningbouw bij
ov-knopen.” Klaase: “De groei gaat enorm hard
en die groei bijbenen is een enorme uitdaging.
De vraag is en blijft dus: hebben we voldoende
capaciteit én hoe spelen we in op de veranderingen
die er aan komen. Samen met ProRail
en gemeenten voeren we voor alle stations
die in ontwikkeling zijn intensieve gesprekken
over de toekomst van het station. Het moet
een fijne plek zijn, maar uiteindelijk staat voor
ons de bereikbaarheid van het station bovenaan.
Wat dat betreft is het station letterlijk het
knooppunt van mobiliteit en leefbaarheid.” <<
Stationslocaties 2021/2022 - 35
׉	 7cassandra://bJazqpLDDBYf7EWAWJG-lbigDSO9VbtwoPrMVM9adrE+` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://CRbYUdsduxKJAee19RCQFnHdHeFe8JcSag2CswTzie8 `׉	 7cassandra://r5r3NkgZ3EpPqixfKhRu4seh95E2PE2Q15yA6qZauMsx`t׉	 7cassandra://_OVOP4v5UQ0mLQOZvKffluX3T0pVqlpqKKQmQnfrDlk'` ׉	 7cassandra://GEr_yOzZm8uDTAeIwWAt8NAKjjMxMWvjrDCoeIKoBZc ͠`ag"pXJԾ2ט ? ?{u׉׉	 7cassandra://jkAjrTS-6_FMbCMhKTZSWX5a8cYAi6LtUgnpjXeO2Kg %`׉	 7cassandra://KgjOiuZtAHFb3nnwrkBa8q7lKE_qQB1-mD-K3IO9iww̓`t׉	 7cassandra://AQS7gkWj3HLO3nMvBliVrUx5q3N7KgH6zJoP0JfGRbA%%` ׉	 7cassandra://lMv0U1DxfS7tmQa-6X5V1z_QLxtITHHaRSfDTKh01CQ K͠`ag"pXJԾ3נag"pXJԾ1 9׉H "http://www.amersfoortbusiness.com/Gׁׁr׉EArjen Jansen is projectmanager Stationsgebied:
‘Ik gun dit stukje Amersfoort
de wow-factor’
Jaarlijks stappen er per dag ruim
43.000 mensen op de trein op station
Amersfoort Centraal. Allemaal komen
ze door het stationsgebied, een stuk
Amersfoort dat een grote verandering
te wachten staat. Van de tegels tot de
fietsenstalling: allemaal moeten ze
eraan geloven. Het stationsgebied krijgt
een duurzame, fonkelnieuwe inrichting.
Visualisatie Stationsplein - toen, nu en straks
Arjen Jansen
36 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://_OVOP4v5UQ0mLQOZvKffluX3T0pVqlpqKKQmQnfrDlk'` agpXJԽ׉EA
rjen Jansen kan er uren over praten:
het stationsgebied van Amersfoort.
Liefkozend noemt de projectmanager
Stationsgebied het een AAA-locatie, maar hij
legt ook de vinger op de zere plek: “Je voelt je
een beetje verloren als je hier loopt,” beschrijft
hij terwijl hij uit het station komt lopen, het
Stationsplein op. “De verblijfskwaliteit van de
openbare ruimte is nu ondermaats, het moet
mooier, groener en levendiger. Ik gun dit stukje
Amersfoort de wow-factor. Zo noem ik dat
altijd.”
‘Op een natuurlijke manier de
binnenstad in’
Een grote, groene welkomstboom moet bezoekers
van Amersfoort straks aan de zuidzijde
welkom heten. Groenstroken zorgen voor de
rust en terrasjes voor de gezelligheid. Er komt
zelfs ruimte voor optredens van muzikanten.
Maar: het moet geen horecaplein als in de binnenstad
worden: “Het is nu wel zo dat mensen
niet zo goed weten waar de binnenstad is.
Natuurlijk heeft bijna iedereen Google Maps
op zijn telefoon, maar met aanpassingen op
strategische punten is het de bedoeling dat je
straks op een natuurlijke manier de binnenstad
in wordt gezogen.”
Het is een project van de lange adem. De
gebiedsvisie is in 2020 vastgesteld door de
gemeenteraad. Dan volgt de ontwerpfase, de
fase waar het project nu in zit, en dan is het
tijd voor de technische uitwerking. Dat klinkt
als een lang proces, maar er is tijd. Jansen wijst
naar de bovengrondse fietsenstalling op het
Stationsplein. “Eerst wordt de fietsenkelder
aangelegd, dat gaat Prorail doen. Ze denken
eind 2024, begin 2025 klaar te zijn.”
‘De wereld stopt niet bij de poortjes’
De naam Prorail valt vaker, zij zijn immers
eigenaar van het station en de sporen. Ook
met de NS, als eigenaar van alle winkels en
kantoren op het station, is contact voor het
project. Samenwerking is key. Jansen: “De
wens van de gemeente is noord en zuid verbinden.
Dat stopt niet bij de incheckpoortjes.
Amersfoort Centraal is de schakel tussen
noord en zuid.” Ook aan de binnenkant van
het station wordt gewerkt: NS en Prorail hebben
de wens voor een vernieuwing van het
station Amersfoort Centraal, wat de aantrekkelijkheid
van het gebied ook ten goede moet
komen. Jansen benadrukt de noodzaak voor
vernieuwing, juist ook aan de noordkant die
vaak als ‘achterzijde’ wordt gezien. Naast de
bestaande woningen en kantoren komen daar
de komende jaren vele extra woningen bij
én, niet te vergeten, het nieuwe stadhuis op
Trapezium.
‘Alvast wat reuring veroorzaken’
Een belangrijke rol in het plan is weggelegd
voor het grote aantal kantoren dat het stationsgebied
rijk is. Jansen snapt de keuze van
bedrijven voor Amersfoort helemaal, vanwege
de uitstekende ligging en potentie van
het gebied. Maar hij ziet ook mogelijkheden.
Jansen hoopt dat bedrijven meer gaan doen
met de begane grond en buitenruimte die ze
hebben: “Er is behoefte aan levendigheid; een
mooi terras bijvoorbeeld.”Om samen met de
bedrijven op te trekken is zelfs al een apart
project gestart: Amersfoort Gezond Centraal.
Jansen: “In het stationsgebied zijn veel innovatieve,
leuke en grote bedrijven. Verbinding met
de stad draagt bij aan de aantrekkelijkheid van
het Stationsgebied. Ik zie het al helemaal voor
me, een uitnodigende plek waar Amersfoorters
ook even naar binnen willen lopen om te
komen kijken.” Het is zonde om te wachten
tot we het Stationsplein op kunnen knappen.
We hebben daarom een challenge bedacht
waarbij bedrijven zich kunnen inschrijven om
te kijken hoe ze de ruimte, zowel binnen als
buiten, kunnen gaan openstellen. Die moeten
we nog uitvoeren, we willen alvast wat reuring
veroorzaken.”
In de nieuwe plannen is volop ruimte voor
groen. Er komen meer bomen en meer groen
in het algemeen, waardoor het regenwater op
verschillende plekken ook weer de grond in
stroomt in plaats van in rioolputten. Jansen:
“Duurzaamheid houdt voor ons ook in dat we
kunnen kijken wat we in het gebied we kunnen
hergebruiken. Dat gaan we volgend jaar
goed bij de kop pakken.”
‘Het moet onderdeel worden van
Amersfoort’
En dit plan is nog maar het begin. “Er is een
traverse boven het station, die eindigt in het
gebouw ernaast, de Argonaut. Je zou kunnen
kijken naar een bredere functie van die overgang.
Niet alleen daar, maar eventueel ook op
een ander punt bij het spoor. Een beetje zoals
de Moreelsebrug in Utrecht.” Maar eerst ligt
de focus op dit plan, waarvoor de financiering
voor een deel nog rond moet komen: “In de
periode 2022-2026 zal de aanvullende financiering
aangetrokken worden. Je voelt je in het
gebied nu nog wat verloren, omgeven door
grote, gesloten gebouwen en langsrazende
auto’s. Het gebied voelt daardoor onpersoonlijk
aan en zou meer een relatie met de ‘de stad’
moeten aangaan. Het zou mooi zijn als we
weten te bereiken dat bezoekers en inwoners
iedere keer als ze hier lopen weer denken: Wat
een leuke stad!”
<<
Vragen over het vestigen
in Amersfoort?
Neem dan contact op met
het Amersfoort
Business Team via:
www.amersfoortbusiness.com
Stationslocaties 2021/2022 - 37
׉	 7cassandra://AQS7gkWj3HLO3nMvBliVrUx5q3N7KgH6zJoP0JfGRbA%%` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://lrjsMxU61VIssw9wbWto9Ovo9NHb6wUKrADOcY7XgFI v`׉	 7cassandra://Vp6WIB3Dj_95IY79pBxNZS47ump-Eyi3k_hPnRLCEfwn`t׉	 7cassandra://MSeP1Y65FImcyBYpA1-KbFCFiJuFzdOk6Gln6bRCp4w${` ׉	 7cassandra://Mv_0v1TX3BWtZlWElt8HrROOrfTnESEfnMaUGJL3cEM P͠`ag#pXJԾ6ט ? ?{u׉׉	 7cassandra://XOjNgGQYSl7V8nLW6rKPf5w7P2R109lYUfMaCNYmKvM K`׉	 7cassandra://yqPwMlOMDSuV_4tT4JBLEweAhj2fAjIerdl4b8DIjk8͂`t׉	 7cassandra://U52rQBjJe8zNKD_QVb1VTm2Y_xMZFJsSex14IIpnZEo(_` ׉	 7cassandra://WUwjKHAa2nSIM3xC9-Gyrm7WcZuh-LSTFEHmJDA6AjI  j͠`ag0pXJԾ:נag1pXJԾ@ ̝9ׁHmailto:d.timmer@hilversum.nlׁׁЈנag1pXJԾ? 9ׁH &http://www.hilversum.nl/stationsgebiedׁׁЈ׉E+Hilversum wil een schitterend
nieuw stuk centrum bouwen
W
ethouder Arno Scheepers is verantwoordelijk
voor het programma
Stationsgebied. We spreken hem op
een iconische plek, het door Dudok ontworpen
raadhuis waarin het bestuur van de mediastad
zetelt. De wethouder is niet vleiend over
het huidige stationsgebied: “Je ziet voor het
station één grote desolate, lelijke, winderige
en betonnen vlakte. En een gapend gat van
200 meter tussen het station en het centrum.
Je stapt het station uit, en je denkt: “Waar ben
ik nu in vredesnaam beland?”
En dat moet anders, de wethouder wil niet
alleen Hilversum weer een entree van allure
geven, maar ook het station aan het centrum
vasthechten. Samen met De Zwarte Hond
en de landschapsarchitecten van OKRA is
er een stedenbouwkundig plan gemaakt.
Scheepers: “Dat heet de Zeven Straatjes, een
beetje naar analogie van de Amsterdamse
negen straatjes. Het past qua opbouw bij de
Hilversumse roots. Geen grootstedelijke opzet,
Arno Scheepers
geen flatgebouwen van vijftien verdiepingen.”
Hilversum was vroeger een schapendorp, met
veel brinkjes. Juist dat element komt in het
huidige plan veelvuldig terug. “Het is het DNA
van Hilversum op een moderne manier.” Alle
grond is in bezit van de gemeente of wordt
verworven, wat de invloed van de gemeente
maximaliseert.
Het station van Hilversum
vormt een barrière in de stad.
Met ambitieuze plannen wil de
gemeente die barrière slechten
en het station verbinden met
het centrum. Nu gaapt er tussen
centrum en stad nog een groot
winderig gat.
38 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://MSeP1Y65FImcyBYpA1-KbFCFiJuFzdOk6Gln6bRCp4w${` agpXJԽ׉EGroen, Media en Architectuur
Het ‘dorp’ of de stad in het Gooi kent drie
belangrijke kenmerken: groen, media en architectuur.
Die drie elementen moeten terugkomen
in het plan en kwaliteit is daarbij het
sleutelwoord. Scheepers legt de lat hoog, hij
wil nieuwe iconen in de stad: “Ik hoop echt
dat van de zeven bouwblokken er minstens
één, maar liever twee op termijn een rijksmonument
worden.” Ook het nieuwe busstation
wordt bijzonder. “Het wordt een groen eiland,
met bomen en planten. Op dat eiland komt
een wachtruimte, dat is niet zo maar een overkapping,
maar een ombrière, een heel mooi
architectonisch element.”
Om die kwaliteit te garanderen is een beeldkwaliteitsplan
opgesteld. Het geeft tot in detail
aan welke materialen gebruikt worden en hoe
groen het zal zijn. “Veel Hilversumse panden
hebben verticale raampartijen, dat is echt een
lokaal dingetje. Onze inwoners waarderen dat,
en daarom hebben we het meegenomen in
het plan.”
Open studio
Het derde thema ‘media’ moet terugkomen
op het stationsplein. Zo kunnen projecties en
schermen in de architectuur worden verweven.
Ook hoopt de wethouder dat mediabedrijven
zich gaan vestigen in het gebied, met
bijvoorbeeld een studio in een van de plinten,
met een glazen gevel, zodat je kan zien wat
er gebeurt. Het programma krijgt maar een
beperkte hoeveelheid vierkante meters winkelruimte,
het is niet de bedoeling dat dit
gebied gaat concurreren met de winkels elders
in het centrum.
In het hart van het gebied komt een mooi
omsloten plein, met verblijfskwaliteit. “Het
Planning Stationsgebied 2021-2030
Nieuw
bussta�on
(2022)
Werkzaamheden rond
Kleine Spoorbomen
(2023-2024)
Nieuwe ondergrondse
fietsenstalling
(2023-2026)
Nieuwbouw
Koninginneweg
(2026-2029)
Sloop- en grondwerk
Sta�onsplein
(2021-2024)
Tijdelijke inrich�ng
centrumring
(2023-2026)
Nieuwbouw
Sta�onsplein
(2023-2029)
Autoluwe
Sta�onsstraat
(2026)
Defini�eve
verlegde centrumring
(2029-2030)
September 2021; Deze planning is opgesteld op basis van huidige inzichten, door (onvoorziene) omstandigheden kan aanpassing nodig zijn.
wordt een aangename plek om te zijn. Een plek
waar je met mensen afspreekt, of een boek
gaat lezen, of op een bankje zit te mijmeren.”
Het bouwprogramma bestaat uit 325 appartementen
en 12.000 m2
bedrijfsvloeroppervlakte.
Eén derde van de woningen is sociaal, de helft is
middelduur, en de rest is duur. Met de bedrijfsruimte
kan men nog alle kanten op, er is plek
voor een hotel, een school en voor kantoren.
Daniëlle Timmer is de programmamanager
Stationsgebied: “We hebben niet geprobeerd
om een programma in een gebied te duwen,
maar we hebben echt stad gemaakt.” De combinatie
met veel woningen houdt dit deel van
het centrum buiten kantooruren levendig. “Ook
wonen in de plint is mogelijk. Niet op alle plekken,
maar wel door het hele gebied heen. Dat
doen we om de sociale veiligheid te borgen.”
Glazen wand
Belangrijk voor het plan is de fietsenkelder
onder het station, met plek voor 5.000 fietsen.
De fietsenkelder wordt geïntegreerd met
de bestaande tunnel. Door een grote glazen
wand tussen de tunnel en de kelder wordt een
gevoel van sociale onveiligheid weggenomen.
Timmer: “Daardoor heb je als fietser, terwijl je
onder de grond bent, contact met mensen in
de stalling of in de reizigerspassage van NS.”
Waar in veel stadscentra de auto verbannen
wordt, maakt Hilversum een andere keuze. De
bestaande centrumring wordt verlegd, maar
blijft in tact. Het afsluiten van die ring zou het
verkeer verplaatsen naar de buitenring, en die
kan dat niet aan. Wel wordt er nagedacht over
het sterk terugbrengen van de parkeernorm.
Volgens de wethouder mag je van toekomstige
bewoners en gebruikers van het gebied verwachten
dat die eerder voor OV zullen kiezen,
met een ‘triple-A’ OV-knooppunt om de hoek.
Op termijn komt ook de oostzijde van het station
tot ontwikkeling. “We verbeteren tegelijkertijd
de verbinding van de twee stadsdelen
aan weerszijden van het station.” Inmiddels is
het bestemmingsplan door de gemeenteraad
vastgesteld en is de eerste schop de grond
in. Het is een knappe maar krappe planning,
maar rond 2030 heeft Hilversum een gloednieuw
Stationsgebied.
<<
Meer info:
www.hilversum.nl/stationsgebied
Contactgegevens: DaniëlleTimmer,
d.timmer@hilversum.nl, 06-49044907
Stationslocaties 2021/2022 - 39
׉	 7cassandra://U52rQBjJe8zNKD_QVb1VTm2Y_xMZFJsSex14IIpnZEo(_` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://XXuoZSqCdXYHKfc7nX15LYWq527yD3GU59YVziroFrc 8`׉	 7cassandra://wj6SpdTlRQBmStKji9v9L0jrnDgCuNPNNMAQhueC1O8h`t׉	 7cassandra://A1nqulG3PP0QmAmfn43LabWAER8SBcQ52cINgZRXqE4$K` ׉	 7cassandra://1ohYP0q2xbswz_lX9tHeM9kdvPQt7qfsWbBqYvf4-qU N͠`ag1pXJԾ<ט ? ?{u׉׉	 7cassandra://XGYB6aYixoE3owa6t70blN4aUF8ERxljMpJmK5RGNyQ \`׉	 7cassandra://jmO22bWEs0k6cvBPhI1VYkKeyp2m69-UdlrBfiz_JUQZA`t׉	 7cassandra://sS0tdzwZ0ilDQmOJruahJCR6P3tGFXB5BDU4XkRTpA0!` ׉	 7cassandra://WNboYgzEMLVJcFdaSSJwEMAwQ3dIB9XbJzuG-nKGG14 ͠  ag1pXJԾ=׉EZArcadis ziet
stationslocaties
als lichtend
voorbeeld
voor integrale
aanpak van
nationale
opgaven
Van woningbouw tot energietransitie, van klimaatadaptie
tot mobiliteitstransitie, van herinrichting
landelijk gebied tot digitalisering… Er staat
enorm veel te gebeuren in Nederland de komende
decennia. Al deze grote opgaven hebben een ruimtelijke
impact. Windmolens, zonne-energieparken,
datacentra, woningen, mobiliteitsinfra, ruimte voor
groen: het moet allemaal een plekje krijgen. En dat
in een land waar de beschikbare ruimte beperkt is.
Samenwerking, wederkerige afspraken, vertrouwen
en gezond verstand vormen volgens Arcadis
de sleutel tot een succesvolle aanpak van deze
uitdagingen. Met een sleutelpositie voor stationslocaties
waar veel van deze transities samenkomen.
Station Rotterdam Centraal: architectuur: Team CS,
technisch ontwerp: Arcadis
׉	 7cassandra://A1nqulG3PP0QmAmfn43LabWAER8SBcQ52cINgZRXqE4$K` agpXJԽ׉E׉	 7cassandra://sS0tdzwZ0ilDQmOJruahJCR6P3tGFXB5BDU4XkRTpA0!` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://1erZg70dX-LubAx4_l-eaUhcJbCQgloc0osKMArdLAQ `׉	 7cassandra://JkyaaRaHGOagSkvsSUjva5DwVqInhl016ierUMg_gLQea`t׉	 7cassandra://umTXjKoPYqZ03J4eFdm3E-jBKXd4FWh-f76pDOhFRzA }` ׉	 7cassandra://s5vGD6xT5TyKT2toSRnzEpoPcD6EhVoVoGllUpq1SrM 	͠`ag1pXJԾAט ? ?{u׉׉	 7cassandra://kuDLZbMghqxA7VRnCvt3cMdidU1DlFor5Juui3Tvy2w x`׉	 7cassandra://nXYCBHScbPRgLtT806jwBFII7ZmAjLICTLNq0VlptCss&`t׉	 7cassandra://nzAkygnnSoia74dqm9iGnERhT4lfoUT9Q_PvCFyP-1U$G` ׉	 7cassandra://w8hgk0R94tLb2dAtiZ0XIx-u6LLWTtB4jsfOF5gr0CU ͠`ag1pXJԾB׉EStation Zoetermeer Lansingerland: architectuur: Arcadis Architecten & Team V Architectuur, technisch ontwerp: Arcadis
Slim combineren
“Als we in Nederland al die grote opgaven onafhankelijk van
elkaar gaan behandelen, dan gaat het qua ruimte nooit passen”,
zegt Verali von Meijenfeldt, program manager Global Cities
Europe. “Het ene is vaak ook niet mogelijk zonder het andere.
Verstedelijking en mobiliteit kunnen niet zonder elkaar. Als je
dat aan de voorkant niet slim met elkaar combineert, dan mis je
kansen.” Als voorbeeld noemt ze de Utrechtse nieuwbouwwijk
Leidsche Rijn, die gebouwd werd vooruitlopend op een goede
OV-aansluiting. Met als gevolg dat er nu per woning vaak twee
auto’s voor de deur staan. “Als je van meet af aan zo’n hele wijk
inricht rondom het OV, met een geweldige toegankelijkheid,
goede fietsvoorzieningen en een strakke parkeernorm, dan heb
je een heel ander startpunt.” Het omgekeerde vond plaats bij
station Lansingerland-Zoetermeer. “Daar ligt nu een prachtig
station over de A12, maar de stedelijke ontwikkeling rondom
ARCADIS
Arcadis is een toonaangevende, internationale organisatie
die ontwerp- engineering- en adviesdiensten levert. Het
bedrijf is wereldwijd actief op het gebied van infrastructuur,
gebouwde omgeving, water en milieu. Ruim 27.000
Arcadis medewerkers in 70 landen zetten zich dagelijks in
om de leefomgeving over de hele wereld te verbeteren.
Jeroen Sikkenk: “Onze toegevoegde waarde ligt in het feit
dat wij zowel op hoog abstractieniveau als op concreet
technisch niveau kunnen acteren en adviseren. Wij hebben
al die knowhow zelf in huis. We weten hoe we processen
moeten organiseren en partijen eraan kunnen verbinden.
Dát aspect wordt door de complexiteit van de grote opgaven
steeds belangrijker.”
42 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://umTXjKoPYqZ03J4eFdm3E-jBKXd4FWh-f76pDOhFRzA }` agpXJԽ׉E	^deze nieuwe vervoersknoop is nog beperkt. Dit is exemplarisch
voor hoe lastig het is om zaken qua timing goed op elkaar af te
stemmen.”
Integraal ontwerpen
De roep om, voor deze grote opgaven, op nationaal niveau
de regie te pakken, klinkt steeds luider. Rijk, provincies en
gemeenten moeten als één overheid gaan optreden, zoals in
de Nationale Omgevingsvisie wordt omschreven. En samen
met alle betrokken partijen in de samenleving deze grote uitdagingen
aanpakken. “Dat is een goede ontwikkeling”, aldus
Merijn van Essen, senior projectmanager Infrastructuur- en
Gebiedsontwikkeling. “Het besef om integraal te ontwerpen is
er, dat is een grote stap vooruit. Maar dan komt de ingewikkelde
vraag: hoe doen we dat?”
Zuidelijke Randstad
Als voorbeeld noemt Van Essen de schaalsprong mobiliteit
en verstedelijking in de Zuidelijke Randstad, waarin Arcadis
de regio ondersteunt en adviseert. “De Oude Lijn is de spoorlijn
van Dordrecht naar Rotterdam, Delft, Den Haag en naar
Leiden. Die as wil men verder verstevigen. Maar voor de huidige
reizigersaantallen is dat nog niet echt noodzakelijk.
Tegelijkertijd weten we dat er ontzettend veel woningen bij
moeten komen in dat gebied. Als je die mag meewegen heb
je een ander maatschappelijk verhaal over nut en noodzaak.
Maar dan wil je wel zeker weten dat die woningen ook bij de
stationslocaties worden gebouwd, met strenge parkeernormen
en een goede first en last mile t.o.v. het OV knooppunt
met hoogfrequente treinverbindingen. Daar moet flink voor
geïnvesteerd worden, zowel in viersporigheid als in een nieuwe
impuls voor stations aan dat traject. Het is een soort kip en ei
verhaal: waar begin je?”
Busstation Roermond: architectuur & technisch ontwerp: Arcadis
vlnr. Jeroen Sikkenk, Verali von Meijenfeldt en Merijn van Essen.
Burgerparticipatie
Arcadis hecht grote waarde aan burgerparticipatie. “We
vinden het heel belangrijk om burgers proactief te betrekken
bij onze plannen”, vertelt Merijn van Essen. “Mensen
denken graag mee over hun leefomgeving. Door hun input
worden onze plannen vaak nog beter. Als er hogere belangen
spelen dan moet je die goed uitleggen. Burgers kunnen
ervan balen als er een extra spoor bijkomt in hun dorp,
maar begrijpen het meestal wel als je uitlegt dat de dienstregeling
daardoor flink verbetert en veel woningen beter
worden ontsloten door het OV.”
Stationslocaties 2021/2022 - 43
׉	 7cassandra://nzAkygnnSoia74dqm9iGnERhT4lfoUT9Q_PvCFyP-1U$G` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://gTU20jFV__V3By5a14VbY1TbIPqjdcRt7zz7oLTKTOc `׉	 7cassandra://xPYBFHzNONuv2lwnYQFyKngkMCBPwAaJQZIpDaxj78kz`t׉	 7cassandra://O4iu9xRzz2NgP6yiQFNsqWALD0kFjw_BR2dult1ANtY$*` ׉	 7cassandra://Yq_b8Zz_T9Rh5OhEjguTrrchHvx97WvTG5QYh_iEbZA )͠`ag1pXJԾDט ? ?{u׉׉	 7cassandra://1Aw55ibr8MWKQrycWeOPmcj0jPZ6fBeNNKszCbRkDGU `׉	 7cassandra://ytIdwKIFsGng2giYHjNIL1HEHARyNPzx1gRbtE30M6si`t׉	 7cassandra://WFYbz9xDcMgdq5PTcsP6g4FBuM1Lgd5l1uSay-pNsF4!+` ׉	 7cassandra://TOI82el69qYey2V9r1sSzdG44N9a9qr1MsWiuGAhUs8 ^͠`ag1pXJԾFנag1pXJԾK 4u9ׁHhttp://www.arcadis.comׁׁЈ׉EWederkerigheid
Aan de hand van allerlei best practices in Nederland en daarbuiten
stelde Arcadis een soort menukaart samen, met allerhande
instrumenten voor het organiseren van wederkerigheid:
• Bestuurlijke afspraken
• Zachte verbindende afspraken
• Harde juridische overeenkomsten
• Op ruimtelijk beleid gebaseerde overeenkomsten
• Financiële regelingen
Bij wederkerigheid gaat het over geven en nemen, elkaar iets
gunnen, maar ook om het lef te hebben om soms budgetten
samen te voegen.
In samenhang met elkaar
“Uit bestaande casussen leerden we dat je niet alle opgaven binnen
één gebied geforceerd met elkaar moet willen verbinden”,
legt Von Meijenfeldt uit. “De dynamiek van de woningbouw is
Een kijkje buiten onze grenzen
Waar in Nederland het primaat voor het ontwikkelen van
stationslocaties en stedelijke gebieden voornamelijk bij de
overheid ligt, wordt in het buitenland vaak gewerkt in privaatachtige
constructies. Grondeigenaren betalen mee aan
de stationsontwikkeling. Zo wordt in Sydney het metrostation
gefinancierd door de ontwikkelaar die de 200 meter
hoge toren boven het station bouwt. In HongKong is het
vervoersbedrijf tevens projectontwikkelaar. De winst uit
de stationslocaties-ontwikkeling wordt daar gestoken in
het verbeteren van OV-verbindingen. Jeroen Sikkenk: “Dat
zijn interessante invalshoeken, met een grote wederkerigheid.
Misschien ook in Nederland toepasbaar op den duur.
Andersom is het ook erg leuk om onze buitenlandse collega’s
en klanten de Nederlandse stations te laten zien. Onze
stations worden internationaal zeer hoog gewaardeerd.”
Integrated development: Pitt Street railway station (Sydney)
‘Wat wij willen is nog nooit gedaan’
Op basis van experimenten, ervaringen en bevindingen in
de afgelopen vier jaar stelde Arcadis samen met UNStudio
en de Bouwagenda een boek samen over de kracht van
integraal bouwen. Hiervoor werd o.a. samengewerkt met
NS, ProRail, ministeries, gemeenten, financiële experts,
ontwerpers, wetenschappers en ontwikkelaars. Het boek
geeft een heldere uitleg over de verstedelijkingsopgaven
waar de komende decennia aan gewerkt moet worden,
met adviezen over hoe nu verder. Ook zijn er voorbeelden
opgenomen van projecten waar de integrale aanpak goed
is geslaagd, zoals het A2 project in Maastricht en het landelijke
Hoogwaterbeschermingsprogramma. Het boek is
als e-book verkrijgbaar via bol.com of direct via de e-reader.
Een gedrukt exemplaar is te bestellen op bookspot.nl.
bijvoorbeeld anders dan die van de energietransitie. Alles keihard
met elkaar verknopen, dat gaat niet werken. Tegelijkertijd
wil je elkaar garanties geven. We hebben de regio Zuidelijke
Randstad vooral geholpen door structuur aan te brengen en
een beeld te schetsen van de startbeslissing. Ons advies: kijk
naar wat er per situatie nodig is en op welk schaalniveau je de
afspraken wil maken. Het begint met de bewustwording dat
alles met elkaar samenhangt. Neem station Dordrecht: daar
kan woningbouw pas op gang komen als het goederenvervoer
anders gaat lopen. Dat vereist dat elders in Nederland keuzes
moeten worden gemaakt het spoor om te leggen. Dat is een
beslissing op nationaal niveau, terwijl je andere zaken lokaal of
regionaal kunt organiseren.”
Stationslocaties als katalysator
Binnen een stationslocatie komen veel van de toekomstige
opgaven bij elkaar. “De ruimte is er altijd beperkt en iedereen
wil zijn voorziening het dichts bij het station hebben”, zegt
44 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://O4iu9xRzz2NgP6yiQFNsqWALD0kFjw_BR2dult1ANtY$*` agpXJԽ׉EyStation Assen (winnaar BNA Publieksprijs 2021) architectuur: Team A, ontwerp stationsinrichting, reizigerstunnel, installaties: Arcadis.
Quick scan voor ontwikkeling stationsgebied
Als een gemeente haar stationsgebied wil aanpakken,
dan kan het helpen om een handelingsperspectief voor
OV-knooppunten op te stellen. Dit is een soort quick scan
voor het station en zijn omgeving. Er wordt ingezoomd
op zaken als de positie van het station in het netwerk,
de ligging in de omgeving, de reizigersbeleving, de
bereikbaarheid en de sociale veiligheid. De quick scan is
ontwikkeld als hulpmiddel voor het Toekomstbeeld OV.
De kracht zit in het feit dat de gemeente samen met ProRail,
OV-vervoerders en provincie komt tot gedeelde conclusies
met een methode die door het ministerie van IenW wordt
herkend en erkend. Arcadis ondersteunt gemeenten bij het
opstellen van het handelingsperspectief OV-knooppunten.
Vaak biedt het handelingsperspectief een goed vertrekpunt
om aan de slag te gaan met de daadwerkelijke verbetering
van station, netwerk en omgeving.
Jeroen Sikkenk, hoofd adviesgroep Stations en Architectuur.
“Afspraken maken rondom meervoudig ruimtegebruik is vaak
ingewikkeld. Zeker als de omgeving rondom het station verschillende
eigenaren, exploitanten en beheerders kent. Onze
toekomstige opgaven vereisen echt een andere mindset. Je
hebt partijen nodig die de samenwerking ook werkelijk willen
opzoeken. Vertrouwen en elkaar iets gunnen is daarin heel
belangrijk. Je kunt niet alles tot op de punt, komma vastleggen.
Je moet je ook comfortabel voelen bij zachtere afspraken. Met
altijd het gemeenschappelijke, uiteindelijke doel voor ogen. Als
we dat op stationslocaties goed voor elkaar krijgen, dan werkt
dat als katalysator voor andere opgaven in het gebied.”
<<
Arcadis Nederland
Piet Mondriaanlaan 26, postbus 220,
3800 AE Amersfoort
088-4261261
www.arcadis.com
Stationslocaties 2021/2022 - 45
׉	 7cassandra://WFYbz9xDcMgdq5PTcsP6g4FBuM1Lgd5l1uSay-pNsF4!+` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://7yZOaztPx7bcTQr4KJH86EFwK3TF-PSLsODpdulWqco N`׉	 7cassandra://JIETjMI5twfQyiWGUPpbhzyTQA2IN4CcVJmDZ-9bXLsfJ`t׉	 7cassandra://72vZTYVZXf0PfEwdDLzigXUt1p2mJxNA7lPrIs83yTk!` ׉	 7cassandra://79sKqICxl_vE5xehveXwRtpK-S5yvUJqAKGYdejbKT8 u͠`ag1pXJԾJט ? ?{u׉׉	 7cassandra://tJOMTv6dE48yrmN755RtP-wPk1MmtwVdNlb6Y_L8wKQ `׉	 7cassandra://Q18CjGpVF2OvhHdBtEjDNM_wcbmKeIJmjy0MmMznBV8h#`t׉	 7cassandra://Z51oEA1vkqz_coUpWbRGJaHvGNqSArIsxlcEB70iUgU!` ׉	 7cassandra://C8nVTK4pi725RDkHzPT3KtetKcQwrTy6f1qeww3FtpQ #f$͠`ag1pXJԾM׉ElTransformatie Spoorzone
Leeuwarden in volle gang
De Spoorzone in Leeuwarden is de belangrijkste
ontwikkelplek voor binnenstedelijke
transformatie in de regio en is de nieuwe
kernzone voor woningbouw en economische
ontwikkeling. Er vinden diverse ontwikkelingen
plaats, waarvan Spoordok de belangrijkste is.
L
eeuwarden groeide de afgelopen jaren in omvang. De onderwijs-
en campusstrategie werpt zijn vruchten af en er is fors
geïnvesteerd in infrastructuur en de binnenstad, vertellen
Gina Tromp en Evelien Walstra, beiden sr. Business Accountmanager
van de gemeente. Tromp: “Dat Leeuwarden in 2018 Europees
Culturele Hoofdstad was, droeg in belangrijke mate bij aan de
groei. Er zullen tot 2050 in ieder geval zevenduizend woningen in
en rond Leeuwarden worden gerealiseerd. De ontwikkeling van de
Spoorzone biedt ruimte aan nog eens 5.000 - 10.000 woningen
extra.”
Spoorzone
De ontwikkeling gebeurt in een compacte stad, waarbij lopen en
fietsen de aantrekkelijkste manier van verplaatsen is. Er wordt hierbij
zorgvuldig omgegaan met het evenwicht tussen groen, blauw,
Foto Bart Lindenhovius
46 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://72vZTYVZXf0PfEwdDLzigXUt1p2mJxNA7lPrIs83yTk!` agpXJԽ׉EGina Tromp
Evelien Walstra
‘Voor reizigers die via het
station arriveren wordt het
veel duidelijker waar de
binnenstad is’
Foto Bart Lindenhovius
kwaliteit van de omgeving en gebruik. Walstra:
“We staan aan het begin van een kwaliteitsslag,
waarbij we de spoorlijnen en de gebieden
daar omheen transformeren van een barrière
in de stad naar een bijzonder onderdeel van
de stad.” Tromp noemt de herontwikkeling van
het oude Aegon-gebouw als voorbeeld: “Aegon
verhuisde naar een moderner pand met minder
vierkante meters, waardoor er ruimte is
gekomen voor herontwikkeling en het creeren
van een nieuw leefklimaat met een
Stationskwartier dynamische
ontmoetingsplek
Eén van de eerste ontwikkelingen in Spoordok
is het Stationskwartier. Dit bedrijfsverzamelgebouw
wordt een dynamische
ontmoetingsplek voor een diverse doelgroep,
van zakelijke dienstverlening tot
tech start-ups of culturele organisaties. Het
gebouw (het voormalig provinciehuis en
postsorteercentrum) omvat totaal 15.000
vierkante meter bvo. Op de begane grond
komt een horecagelegenheid met terras.
De eerste huurders hebben hun intrek
genomen. De eigenaar heeft de ambitie om
binnen enkele jaren ‘fossielvrij’ te zijn met
Stationskwartier.
mooie combi van horeca, (studenten)huisvesting,
sportfaciliteiten, ov en andere zakelijke
dienstverlening. Voor reizigers die via het station
arriveren wordt het veel duidelijker waar
de binnenstad is. Echt fantastisch wat daar
gebeurt.” De ontwikkeling van de spoorzone
is een toekomstvisie die van belang is voor
stad en regio. Centraal in de visie staan acht
gebieden die worden getransformeerd, met
MICA, ZUID4, Markt058 en Stationskwartier
als meest actuele ontwikkelingen (zie kaders).
Spoordok
Een van de belangrijkste projecten in de
Spoorzone is Spoordok, dat ligt tussen het spoor,
de Harlingervaart, het Stephensonviaduct
en het gebouw van Rijkswaterstaat. Tromp:
“Spoordok biedt kansen voor Leeuwarden om
Stationslocaties 2021/2022 - 47
׉	 7cassandra://Z51oEA1vkqz_coUpWbRGJaHvGNqSArIsxlcEB70iUgU!` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://KXVhnJ5u3S5dIS85ZDyHmKDjaqQCDhFOtnFRYdnraZM `׉	 7cassandra://cscks2gkQpyaV4RAykA9DFbiUhhBW8BtsK70AtkzJj4|`t׉	 7cassandra://AR1zcgyS07TiVNNyvu4jRMU6Ky-12uc7RZxgD2kJlPQ*` ׉	 7cassandra://sQzgTb44KfIr4GBAXcgoWNUdHJIFIOdcNKoSi1FGJpc Q͠`ag1pXJԾOט ? ?{u׉׉	 7cassandra://I9TLYSX0ti1r9BESlcMhmwK8elw68aNtYeoD4UyRwKg @B`׉	 7cassandra://CXnXQ8zdH12x0-jKFAt10iPBGuXQwWDloab-96linsEͅ`t׉	 7cassandra://cDsOhpzfO9x-4Rc9Gfrtcju48OQkWPhAuIUoqckI2JI(:` ׉	 7cassandra://mfuFh_MmofL_ERGXyPRXKiYjMhbeGrRg1aiXcGKDwSA I͠`ag2pXJԾPנag2pXJԾS ̅9ׁHhttp://www.leeuwarden.nlׁׁЈ׉E/ZUID4 – Huiskamer voor ondernemend Leeuwarden
Aan het Zuiderplein vindt de duurzame transformatie van het
voormalige bankgebouw plaats. Het iconische blauwe gebouw
biedt binnenkort een inspirerende werkomgeving aan start-ups,
zzp’ers en mkb-bedrijven uit diverse sectoren.
ZUID4 staat voor moderne kantoorsuites met uitgebreide faciliteiten
op een zichtlocatie in het centrum van Leeuwarden.
Achter de vernieuwde entree wordt de bezoeker welkom geheten
in de ontvangstruimte van ZUID4 Food & Drinks. Als kroon op
het gebouw zijn state-of-the-art vergaderruimtes met dakterras
gerealiseerd met uitzicht over de stad. Met het station op een
steenworp afstand en de openbare parkeergarage als buurman
is ZUID4 een goed bereikbare locatie op een strategische plek.
Foto Lucas Kemper
48 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://AR1zcgyS07TiVNNyvu4jRMU6Ky-12uc7RZxgD2kJlPQ*` agpXJԽ׉Einvulling te geven aan de nieuwe stedelijkheid. Aan de ene kant
spelen we in op de nieuwe behoeften en aan de andere kant
creëren we iets nieuws. Op deze omvangrijke én strategische
locatie zijn alle ingrediënten aanwezig om een aantrekkelijk
stedelijk gebied te realiseren, met bijzondere combinaties van
wonen, werken en voorzieningen. Spoordok wordt een plek met
meerdere gezichten.”
Markt058 van Frame Offices: bruisend en creatief
Het mooiste businesscenter van Friesland staat in Leeuwarden. Frame Offices
heeft hiervoor het oude gebouw van Aegon getransformeerd tot een bruisende
en creatieve omgeving met ruimte voor 550 professionals, die de
onderlinge businessrelaties activeert en versterkt. De kantoorruimtes, flexwerkplekken,
co-workingplaces en meeting rooms zijn verbonden door fijne
hospitality wat zorgt voor een energieke sfeer. Er is horeca met goede koffie,
een gezonde maaltijd of een mooi glas wijn.
Werken kun je overal, maar ruimte om te ondernemen is zeldzaam. Frame
Offices geeft met Markt058 de businessdynamiek rondom het station van
Leeuwarden nieuwe lading. Bedrijven van elk formaat en uit verschillende
marktdisciplines zijn hier onder één dak samengebracht.
Welkom en gewaardeerd
Het stationsgebied van Leeuwarden is niet alleen het financiële
en zakelijke hart van stad, maar ook van de provincie.
Leeuwarden vindt het belangrijk om de bedrijven in het gebied
zo goed mogelijk te faciliteren, zodat ze zich welkom en gewaardeerd
voelen. Walstra: “En daarmee veranker je die organisaties
in de stad.” De gemeente heeft verschillende netwerken
waarin de bedrijven deelnemen. Een mooi voorbeeld is het
platform Zakelijke Dienstverlening met HR-managers. Walstra:
“Hierin werken we samen aan onderwerpen als arbeidsmobiliteit,
talentontwikkeling, het delen van vacatures et cetera. Op
IT-gebied gebeurt met Connect.frl iets vergelijkbaars.”
De gemeente wil ook een goed werkend ecosysteem bieden
waarin huisvesting, netwerkvorming, hulp bij financieringsvraagstukken
en verbinding met het onderwijs bij elkaar
komen. Walstra: “Als je talent hebt in de stad, dan komt het werk
ook naar je toe. Met NHL Stenden en de mbo’s werken we aan
het realiseren van dit ecosysteem.” Tromp: “In Leeuwarden hebben
we de ruimte, een goed leefklimaat en het talent.”
<<
www.leeuwarden.nl
Media Innovatie Campus MICA bij
station Leeuwarden
Op een paar honderd meter afstand aan
de oostkant van het station wordt het
gebouw van de NDC Mediagroep omgebouwd
tot een centrum voor de creatieve
economie. Het initiatief heeft de
naam MICA gekregen: Media Innovatie
Campus. Het idee is dat door een kruisbestuiving
tussen bedrijfsleven, mboen
hbo onderwijsinstellingen en young
professionals een bruisend creatief en
innovatief centrum ontstaat.
MICA maakt onderdeel uit van de stedenbouwkundige
ontwikkelzone van
Leeuwarden ‘Spoorzone 2020-2050’.
Het gebied waar MICA gevestigd is,
wordt toegankelijker gemaakt en komt
directer in verbinding te staan met de
nabijgelegen WaterCampus en met de
binnenstad.
Stationslocaties 2021/2022 - 49
׉	 7cassandra://cDsOhpzfO9x-4Rc9Gfrtcju48OQkWPhAuIUoqckI2JI(:` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://7VyQOpSplHm3XaT3crPedQcu6WJeatIuAHqOMuG3if0 P`׉	 7cassandra://67A-xwee-EDslQc1Ju31FHIuw1j4cz22yE006GusiUs͋9`t׉	 7cassandra://x2-43xrCuVF6g1hJHI_Mcnqsf3L8SFy-uCDrGYrwNiw)` ׉	 7cassandra://RQe5bqC0YMMwsM7RCR8QqMRjmu1pOG80ylpboGgP6To ͠`ag2pXJԾTט ? ?{u׉׉	 7cassandra://s9EymoZLdg6i7qlqhdAqVccsmyHAvESWgDKC4EciPKE `׉	 7cassandra://VYRnLK4G0fvKlyJnfr5kXxAvl_-eAgXKh_zwSucc34I͇`t׉	 7cassandra://yO5jCxc9Gi7mpE3c_igBraR5EZF1qhS9vyOI6D_YcYM(` ׉	 7cassandra://5gtavqJOH-VxkQ5g0vbufNpEeF2IZt5bicjr2YJ5tu8 \`͠`ag2pXJԾU׉E
Woningen bouwen bij ov-knooppunten
voor een duurzaam bereikbaar Nederland
De filosofie van NS Stations bij de gebiedsontwikkelingen rondom ov-knooppunten is om te verdichten.
Daarmee draagt NS Stations bij aan een duurzaam bereikbaar Nederland. En door te kiezen voor een mix
van wonen, werken en recreëren worden stationsgebieden bovendien steeds aantrekkelijker. Maar dan moet
het totaalplaatje wel kloppen, vindt Rogier de Lint, mede verantwoordelijk voor Gebiedsontwikkeling bij NS.
D
e Lint heeft vier ‘stokpaardjes’ als het
gaat om de ontwikkeling van stationsgebieden.
“Het begint met een goed
en leesbaar stationsplein, er moet worden
gewoond, de auto is er te gast en vergeet niet
de niet-sexy, maar wel broodnodige functies.”
Grondexploitant en belegger
NS Stations is als gebiedsontwikkelaar actief
in stationsgebieden. Aan de ene kant als
grondexploitant die masterplannen, visies en
bestemmingsplannen ontwikkelt en samenwerkt
met partners voor het realiseren van
het vastgoed. Aan de andere kant als belegger
die oude NS-gebouwen transformeert voor
nieuwe gebruikers. De Lint: “Uiteindelijk willen
we zoveel mogelijk vastgoed realiseren
rondom ov-knooppunten. De infrastructuur
ligt er al. Begin daar met het oplossen van de
50 - Stationslocaties 2021/2022
woningnood. Daarnaast verdienen we er ook
gewoon ons geld mee.” Momenteel lopen er
twaalf grote en kleine gebiedsontwikkelingen,
waaronder Utrecht (Cartesiusdriehoek en
Tweede Daalsedijk), de voormalige wagenwerkplaats
in Amersfoort (zie illustraties), de
Wärsila-locatie in Zwolle en de spoorstraatzone
in Roosendaal. “Voor alles geldt dat wij
hierbij altijd uitgaan van de identiteit van een
gebied.”
Stationsomgeving
Terug naar de vier kernpunten, zegt De Lint.
“We bouwen stationsgebieden helemaal vol,
met winkels, horeca en woningen en met
voorzieningen als Kiss + Ride, P + R en voor
andere mobiliteitsvormen, zoals de ov-fiets
en deelautoconcepten. Allemaal prima, maar
je moet daarbij wel zorgen voor een goede en
herkenbare entree. De stationsomgeving moet
kloppen. Elk bord met een pijl is eigenlijk mislukte
stedenbouw.”
Wonen, wonen, wonen
“Mijn tweede punt is wonen – eigenlijk mijn
nummer één, want ik ben een gebiedsontwikkelaar
– de woningnood vraagt erom dat
we zoveel mogelijk woningen bouwen in
Nederland.” De stationsgebieden zijn daarvoor
uitermate kansrijk, zegt De Lint. “Begin
gewoon. De infra ligt er al, de belastingbetaler
heeft er al voor betaald en in die zin is het ook
de goedkoopste oplossing. Neem het gebied
ten westen van station Duivendrecht; een
Intercitystation en bovendien een kruisstation
(spoorverbindingen in vier windrichtingen
-red.). Er zijn drie metrostations in de nabijheid
en er is geen woning te bekennen. Ga er
׉	 7cassandra://x2-43xrCuVF6g1hJHI_Mcnqsf3L8SFy-uCDrGYrwNiw)` agpXJԽ׉ERogier de Lint
‘Wij kijken bij het
onderwerp duurzaamheid
vooral naar de
stedenbouwkundige
configuratie’
bouwen; het is de enige manier om Nederland
duurzaam bereikbaar te maken. Die hogere
dichtheid moet, de ruimte is nu eenmaal
schaars.” Stations moeten daarnaast meer
gemengde gebieden worden, vindt De Lint, en
dat kan met woningen. “De afgelopen decennia
trokken de kantoren al richting het station
en in hun kielzog ook winkels en horeca. Voor
de diversiteit van gebieden en de leefbaarheid
is het goed als er ook woningen komen.”
Parkeernorm = nul
“Mijn derde stokpaardje is naar een parkeernorm
van nul. We zakken al flink met de
parkeernormen, maar van mij mag het nog
extremer. Een gebouwde parkeervoorziening
vraagt om dertig vierkante meter bvo, een
studio voor een starter op de woningmarkt
ook. Dat is niet meer uit te leggen, vind ik.
Als je nieuwe woningen ontwikkelt bij een
station, dan moet je gewoon communiceren
dat er geen ruimte is voor je eigen auto op
je eigen parkeerplek. Dan spreek je bepaalde
doelgroepen wellicht niet aan, maar dat hoeft
ook helemaal niet.”
“Moet de auto dan helemaal weg uit het stationsgebied?
Neen, een OV-knoop blijft toch
ook een overstapmachine. Dus ook vanuit een
(deel)auto of taxi. De reizigers die in het buitengebied
wonen, met vijf procent een klein
aandeel van het voortransport, willen we nog
steeds de kans geven om met de auto naar het
station te komen. En die parkeerfaciliteiten
willen we op een slimme wijze gaan combineren
met bijvoorbeeld de (deel)mobiliteit voor
de bewoners die rondom het station wonen.”
Gummen
“En dan komen we op mijn vierde punt: de
niet-sexy-functies. Plannenmakers vinden het
vaak lastig om faciliteiten als een Kiss + Rideplek
in een ontwerp mee te nemen, terwijl
het wel voorzieningen zijn die gewoon nodig
Stationslocaties 2021/2022 - 51
zijn. Idem voor trafohuisjes; als we wijken allelectric
willen maken, heb je die wel nodig.
Denk ook aan de voorzieningen voor ProRail.
Maar een stedenbouwkundige gumt dit soort
dingen als eerste uit, want het ziet er niet sexy
uit. Ook bezorgdiensten en leveranciers moeten
bij de gebouwen kunnen komen, net als de
vuilnisophaaldienst. Hier bij Utrecht Centraal
en Hoog Catharijne is dat buitengewoon goed
gedaan; er ligt een heel laad- en lossysteem
onder een verhoogd maaiveld. Het is vaak een
complexe puzzel, maar nooit onoplosbaar.”
De stedenbouwkundige configuratie
“Duurzaamheid is hot, en terecht. Daarbij
gaat het vaak over het energievraagstuk.
Duurzaamheid begint echter bij het overall
concept voor een wijk, de stedenbouwkundige
configuratie. Dat kun je maar één keer
goed doen. Is er voldoende schaduw, ruimte
voor waterinfiltratie, groen en biodiversiteit,
bijvoorbeeld. Is er ruimte voor mensen om
elkaar te ontmoeten? Mijn duurzaamheid zit
daarin. In die zin heeft stedenbouwkundige
duurzaamheid een heel andere cadans dan die
van de individuelen gebouwen. Daar geldt dat
technologische ontwikkelingen snel gaan en
ook de wet- en regelgeving continu verandert.
Projectontwikkelaars en bouwers zijn daar
veel beter in dan wij.”
“Gezonde verstedelijking is ook een item tegenwoordig.
Niet meer vanuit de parkeergarage
rechtstreeks de lift in, naar je appartement.
Zorg dat mensen zich boven het maaiveld – bij
voorkeur lopend - moeten verplaatsen. Dat
zorgt voor sociale controle, geeft reuring en
de mensen komen in beweging. Ik geloof ook
heilig in steegjes en de zogenoemde Delftse
Stoep met gevels direct aan de straat. Mensen
moeten kunnen dwalen in gezellige straatjes.
Kijk naar Haarlem waar het wemelt van dit
soort straatjes; eigenlijk voldoen ze niet aan
allerlei beleid of huidige stedenbouwkundige
dogma’s, maar iedereen wil er wonen.”
<<
׉	 7cassandra://yO5jCxc9Gi7mpE3c_igBraR5EZF1qhS9vyOI6D_YcYM(` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://MUdAc8_M8Th5Qw4EzLmisDk2NXLlUxl0_TLe95QnKrc `׉	 7cassandra://6dTtxFCQRVVXWPBLcQe2975CkIUkhYkBqniPd_QOyVg͋R`t׉	 7cassandra://u9QvR0XBQjla1SaqrQ0qDkPMCCYxWLcuKZovNGF53iA) ` ׉	 7cassandra://ZndsAqt1l4oExc1W5sAlNyn1jwIK5FVMHi6t2_-EbNc ͠`ag2pXJԾXט ? ?{u׉׉	 7cassandra://J3fB8VGd6CdUZIljCHeGkwm4f2OnZzqsz9moXFsx-pg <`׉	 7cassandra://ln6sYJFZCcHryr0o91-4PFsTl0S6e9HD-V75Uyq67Qg͊X`t׉	 7cassandra://sz1outuwGHNA7FStkibwxxZt9CU2Okq5sT0Fmwgm5kY&` ׉	 7cassandra://fxzWUE2FVCKe3eEzAZXvz5GMLttBiYkzOKluym5fobE ͠`ag2pXJԾY׉E
\Poort van Hoorn
katalysator stedelijke groei Hoorn
De Poort van Hoorn, met op de achtergrond de historische binnenstad, de ontwikkellocatie Pelmolenpad en het stadsstrand. Foto: Benno Ellerbroek
De Noord-Hollandse stad Hoorn gaat de komende jaren groeien en op de juiste plekken ook stedelijker
worden. Het project Poort van Hoorn is de katalysator van die nieuwe stedelijke groei. De Poort van Hoorn
omvat de ontwikkeling van het stationsgebied en omgeving, met een nieuwe gemengde stadswijk, het
grootste stadsstrand van Nederland en een nieuw mobiliteitsknooppunt voor Hoorn en de regio. Begin
2022 worden de ruimtelijke procedures afgerond en starten de voorbereidingen voor realisatie.
Meer stad worden
Hoorn wil de komende 20 jaar circa 10.000
woningen bouwen. Deze stedelijke groei gaat
vooral landen in het gebied van 1.200 meter
rond het OV-knooppunt van Hoorn, met als
spil de Poort van Hoorn. Dit is hét mobiliteitsknooppunt
van de regio Westfriesland/
Noord-Holland Noord, met ruim 300.000
inwoners. Dagelijks maken duizenden reizigers
en bezoekers gebruik van dit gebied, met
directe verbindingen van en naar de Randstad.
Wethouder Samir Bashara: ‘We maken als
stad een echte ambitiesprong. Om ook in de
toekomst levendig en aantrekkelijk te blijven
willen groeien en meer jongeren, jonge professionals
en jonge gezinnen aantrekken en
behouden. Juist in dit gebied is er veel ruimte
voor nieuwe ontwikkelingen die daarop
gericht zijn. Voor nieuwe woonconcepten,
maar ook werkgelegenheid, opleidingen en
voorzieningen.’
Kwaliteit
Hoorn werkte onder begeleiding van SITE
Urban Development de ambities voor de
gebiedsontwikkeling in de Poort van Hoorn
uit, samen met ontwikkelpartners NS Stations,
ProRail en Provincie Noord-Holland. ‘Kwaliteit
is het sleutelwoord,’ gaat Samir Bashara ver52
- Stationslocaties 2021/2022
der. ‘Rondom het stationsgebied is er veel
onbenutte ruimte. We willen de kwaliteit van
de historische binnenstad doortrekken naar
dit gebied. Door het busstation te verplaatsen
naar de noordkant en de parkeerplaatsen in
een parkeergarage onder te brengen, ontstaat
ruimte om een enorme kwaliteitsimpuls te
geven. In de openbare ruimte, maar ook in
de bebouwing. We willen direct rond het staStedenbouwkundig
plan Poort van Hoorn
tion minimaal 1.000 woningen toevoegen. Een
prachtig voorbeeld is het Pelmolenpad. Dat is
nu nog een groot parkeerterrein, grenzend aan
het station en op nog geen 5 minuten lopen
van de winkels, horeca, musea en het toekomstige
stadsstrand. Hier is ruimte voor een
nieuwe stadse woonwijk. En ook bij het station
zelf is volop ruimte voor dit soort hoogwaardige
ontwikkelingen.’
׉	 7cassandra://u9QvR0XBQjla1SaqrQ0qDkPMCCYxWLcuKZovNGF53iA) ` agpXJԽ׉EVisitekaartje
Voor de vele reizigers en bezoekers is de Poort
van Hoorn de entree van de stad. De Poort
van Hoorn moet dan ook het visitekaartje
van de stad worden en de rode loper naar de
binnenstad. Vincent de Heer (stationsontwikkelaar
NS Stations): ‘Aan de noordkant van het
station kom je de stad binnen. Aan deze kant
gaan we de mobiliteitsfuncties, zoals het busstation
en het parkeren van auto’s en fietsen
zoveel mogelijk concentreren. Maar wel op
zo’n manier dat het ook een aangenaam verblijfsgebied
wordt en je ook meteen het gevoel
hebt dat je in de mooie stad Hoorn bent. Door
de vervoersstromen (trein, bus, auto en fiets)
dicht bij elkaar te brengen en tegelijkertijd
goed te scheiden, zorgen we voor een snelle en
comfortabele overstap voor reizigers en bezoekers,
én een betere bereikbaarheid van en naar
Hoorn en de regio. Door ook het parkeren goed
op te lossen, is ook hier volop ruimte voor een
aantrekkelijk stads woon-werkmilieu.’
gebied. Met straatjes en pleintjes die het naast
een functioneel gebied juist ook een fijne plek
maken.’ Inmiddels is het stedenbouwkundig
plan in nauw overleg met de omgeving verder
uitgewerkt in ontwerp bestemmingsplannen.
Verwachting is dat de gemeenteraad de
bestemmingsplannen begin 2022 kan vaststellen,
waarna de voorbereidingen voor de realisatie
kunnen beginnen.
Woningbouwimpuls
Ook het Rijk en Provincie Noord-Holland
dragen bij aan de ontwikkeling van de Poort
van Hoorn. In september 2020 werd bekend
dat de gemeente Hoorn kan rekenen op een
bijdrage van circa 7,5 miljoen euro vanuit de
Woningbouwimpuls van het Rijk. De provincie
Noord-Holland zegde ook een bijdrage
van ruim 5 miljoen euro toe. Bashara: ‘Deze
bijdragen zijn een belangrijke bevestiging en
stimulans voor de huidige koers voor de ontwikkeling
de Poort van Hoorn en de ambitie‘Kwaliteit
is
het sleutelwoord’
Samir
Bashara
de gemeente Hoorn de ‘Ronde van Hoorn’. ‘In
de ‘Ronde van Hoorn’ verkennen we met een
brede groep kenners, ambassadeurs en smaakmakers
uit de stad en regio de sociaaleconomische
agenda van Hoorn en Westfriesland,’ legt
Arthur Helling (wethouder Economische Zaken
en RO) uit. ‘Doel is om samen ideeën te genereren
voor hoe wij deze belangrijke plek voor
Hoorn en de regio ten volste kunnen benutten.’
‘De Poort van Hoorn is een bijzondere plek die
ook een bijzondere invulling verdient. Deze
plek kan worden ingevuld met programmering
gerelateerd aan onder andere het (nieuwe)
werken, recreatie/toerisme, onderwijs en cultuur.
Juist met deze functies kun je als stad
een statement maken en wordt dit gebied een
levendige en aantrekkelijke bestemming en
echt visitekaartje voor de stad.’
Het nieuwe stationsplein aan de noordkant van het station, met links de Museumstoomtram
Van plannen naar realisatie
In 2020 ontwikkelde bureau Karres en Brands
een ambitieus stedenbouwkundigplan voor
de Poort van Hoorn, dat de Hoornse gemeenteraad
in december 2020 unaniem vaststelde.
‘Een heel inspirerend proces,’ aldus Bashara.
‘We zijn al heel lang bezig met de ontwikkeling
van dit gebied, maar nu komen we in
de fase dat we ook beelden krijgen bij onze
ambities. Dat geeft veel energie en enthousiasme
en helpt ook om het gesprek te voeren
met de stad en ontwikkelpartners. Karres en
Brand heeft met een frisse blik naar het gebied
gekeken, wat ook weer verbeteringen oplevert
voor het ontwerp. Met hun filosofie (first life,
then spaces, then buildings) hebben zij veel
aandacht voor de belevingswaarde van het
sprong die Hoorn als stad wil maken. Met deze
bijdragen kunnen we de bouw van de 1.000
woningen in de Poort van Hoorn versnellen en
ook vaart maken van de vernieuwing en ontwikkeling
van het mobiliteitsknooppunt.’ Doel
is om in 2023 te starten met de bouw van de
eerste woningen.
Ronde van Hoorn
Naast de nodige ruimte voor mobiliteitsfuncties
(parkeren, busstation, treinstation, etc.) en
een uitgebreid woningbouwprogramma van
ruim 50.000 m2 is er in het gebied van de Poort
van Hoorn ruimte voor een programma van
maatschappelijke, culturele en overige functies
van circa 20.000 m2
. Om ideeën te genereren
voor de invulling van dit programma startte
Markt ontdekt Hoorn
Naast de intensieve samenwerking met NS
Stations, ProRail en de provincie is de gemeente
Hoorn volop in gesprek met marktpartijen. ‘We
merken dat ontwikkelaars en beleggers Hoorn
ontdekt hebben als aantrekkelijke en complete
stad, dicht bij de Randstad,’ vertelt wethouder
Bashara. ‘Denk aan het plan ‘TOREN’, met
ruim 200 appartementen bij het station. Een
project dat echt iets nieuws toevoegt aan onze
stad, stadser wonen dan we gewend zijn . Dat
enthousiasme is aanstekelijk. Partijen zijn van
harte welkom om met ons mee te denken over
hoe wij onze ambities kunnen verwezenlijken!’
‘Er liggen unieke
ontwikkelkansen in Hoorn’
Ontwikkelkansen
Van Randeraat (directeur SITE Urban Development):
‘Er liggen unieke ontwikkelkansen
in Hoorn. Een gebied met zoveel onbenutte
ruimte, tegen een fantastisch mooie historische
binnenstad aan, in de buurt van allerlei
prachtige venues en voorzieningen, op steenworp
afstand van het nieuwe stadsstrand
en ook nog op maar 30 minuten reizen van
Amsterdam Centraal. Ik ken op dit moment
weinig gebieden in Nederland die ontwikkelaars
en beleggers zó veel te bieden hebben.’
Stationslocaties 2021/2022 - 53
׉	 7cassandra://sz1outuwGHNA7FStkibwxxZt9CU2Okq5sT0Fmwgm5kY&` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://A_X2PtiBGC5MFNeK9HWeSmKlv9GJ5GKfJzjQYv4OBU8 &`׉	 7cassandra://aLhZnpwXPh5uXaZAY0b0gadxDv-K1SZ7rR_ho4wLuYYt`t׉	 7cassandra://sugBJ4BRJcc3CAcP5Y9IOqyQTUwj2-GU75fu7iOdJCo$` ׉	 7cassandra://hg2pjvxmFOKZCuV3wmqQukp9SSYU6SwBaMYWOXPPp2I a͠`ag2pXJԾ[ט ? ?{u׉׉	 7cassandra://_qaiY0WumKW6j6ZkSIRPUKkFV4yzq2DaZzeILEfcevE x`׉	 7cassandra://E6xhUVhyvUOIxWS3EuU4jHe2ha_cSoZpNGCGyg6Ara4`t׉	 7cassandra://rgOPnfEYs-t7JfdsCR17dy1x5161GtLBA3k5IB875XU#G` ׉	 7cassandra://gpLnCLP46qpuHA5JH1BVP6bkKnvIa--DDXpnDZm34So ͠`ag3pXJԾ\נag3pXJԾb ̥9ׁHmailto:poortvanhoorn@hoorn.nlׁׁЈנag3pXJԾa ށ9ׁH %https://talentacademywestfriesland.nlׁׁЈנag3pXJԾ` ʁ̱9ׁHhttp://www.hoorn.nl/stadsstrandׁׁЈנag3pXJԾ_ :̚9ׁHhttp://www.poortvanhoorn.nlׁׁЈ׉EYStedelijke
groei meer
dan alleen
wonen
De ambitie van Hoorn om te
groeien beperkt zich niet tot het
bouwen van woningen. ‘Het is
zoveel meer dan alleen woningen
bouwen en stenen stapelen,’
benadrukt Marjon van der Ven
(wethouder Stadsontwikkeling en
Wonen). ‘Hoorn maakt de komende
jaren de grootste ontwikkeling
sinds decennia door. Dan moet
je ook nadenken over hoe de rest
van de stad meegroeit, op allerlei
gebied.’
Het nieuwe stadsstrand is in 2023 klaar
G
emeente Hoorn kijkt integraal naar de
ontwikkeling van de stad; van wonen
tot het sociaal domein en van economie
tot kunst en cultuur. ‘Als je stad groeit,
moet het voorzieningenaanbod ook meegroeien,’
legt Van der Ven uit. ‘We hebben vanuit
verschillende perspectieven analyses gemaakt
van de toekomst van onze stad. Dat geeft veel
inzicht in wat je nu moet doen en waar je in
moet investeren om een levendige en aantrekkelijke
stad te blijven.’
Levendige stad
‘Belangrijke conclusie was dat vergrijzing en
ontgroening ( jongeren die wegtrekken) die
levendigheid in de weg kunnen gaan staan,’
aldus Marjon van der Ven. Daarom zetten we
vol in op het behouden van de gezonde demoStartschot
post-HBO opleiding zorg & techniek, met alle partners: WBG, ZWOpleidingen, Omring,
Wilgaerden, Hogeschool InHolland en gemeente Hoorn, met links voor Hans Huibers, achteraan
Richard Oerlemans en rechtsvoor Marjon van der Ven. Foto: Guillaume Groen Fotografie
grafische balans tussen jong en oud. We zijn
een programma gestart om jongeren, jonge
professionals en jonge gezinnen te binden en
aan te trekken. Dat doen we door het vestigingsklimaat
voor hen verbeteren.’
Gouden Driehoek
‘Naast de doorontwikkeling van de programmering
van de stad (o.m. retail, horeca, cultureel
en recreatief aanbod) werken we aan de
belangrijkste vestigingsfactoren voor jongeren;
wonen, opleiding en werk. Dat doen we onder
meer met een specifieke acquisitiestrategie
gericht op werkgevers die goed bij onze stad
en regio passen. Maar ook door het opleidingsaanbod
uit te breiden, in samenwerking met
werkgevers en regionale en bovenregionale
opleidingsinstituten en ook door met ontwikkelaars
te werken aan vernieuwende woonconcepten
gericht op deze doelgroepen.’
Talent
Een van de aanjagers van de gemeenschappelijke
aanpak van bedrijfsleven, onderwijs en
overheid in Hoorn en Westfriesland om Wonen,
Opleiden en Werken (WOW) dichter bij elkaar
te brengen is de Westfriese Bedrijvengroep
(WBG). ‘Het opleidingsaanbod is een belangrijke
sleutel,’ legt Hans Huibers (voorzitter van
de WBG) uit. ‘Onze gezamenlijke ambitie is om
talent in de regio behouden, goede stagemogelijkheden
realiseren en jonge professionals een
aantrekkelijk arbeidsmarktperspectief bieden.
Dat doen we onder meer door hoger onderwijs
naar de regio te halen en de aansluiting tussen
het bedrijfsleven en het MBO te verbeteren.’
Samen met Hogeschool Inholland wordt hard
gewerkt aan het realiseren van een innovatief
onderwijsaanbod, dat aansluit bij de behoefte
op de arbeidsmarkt in de regio. Uit die
samenwerking ontstond de Talent Academy
Westfriesland. Onder de noemer Zorg Academy
54 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://sugBJ4BRJcc3CAcP5Y9IOqyQTUwj2-GU75fu7iOdJCo$` agpXJԽ׉Een IT Academy startten een aantal MBO, HBO
en post-HBO opleidingen in de zorg en de
informatietechnologie. ‘Juist in de Poort van
Hoorn komen dit soort puzzelstukjes samen,’
aldus Huibers. ‘De potentie van dit gebied is
waanzinnig. Het is niet alleen de Poort van
Hoorn, maar juist ook de Poort naar de regio
Westfriesland, een plek die zich kan ontwikkelen
tot een living lab, waar creativiteit, innovatie,
kennis, cultuur en voorzieningen bij elkaar
komen. Dat maakt ook een levendig gebied,
een kloppend hart van een bruisende regio.’
‘Onderwijs als vliegwiel’
Impressie van het project jongerenhuisvesting van Oosterbaan Projecten
Richard Oerlemans (Vestigingsdirecteur
Alkmaar bij Hogeschool Inholland) beaamt
dit: ‘Modern onderwijs draait niet meer om
een schoolgebouw op één plek. We brengen
onderwijs naar de plek waar de actie is, waar
werkgevers en studenten zijn. We ontwikkelen
samen met andere onderwijsinstellingen,
werkgevers en gemeenten opleidingen en
praktijkopdrachten die ook echt aansluiten bij
de maatschappelijke thema’s die daar spelen.
Dat maakt het zoveel meer dan alleen een
opleiding. De regio is ons klaslokaal. Studenten
denken mee over maatschappelijk relevante
thema’s, werken met verschillende disciplines
samen en groeien zo ook in hun professionele
rol. Op die manier creëer je met elkaar een
echte leergemeenschap, waar alle deelnemers
leren en die een vliegwiel vormt voor ontwikkelingen
en innovaties.’
Vernieuwende woonconcepten
‘Ook voor dit soort initiatieven is de Poort
van Hoorn een belangrijk gebied, omdat hier
ons onderwijscluster ook gevestigd is,’ legt
wethouder Van der Ven uit. ‘En juist in dit
gebied is er ook ruimte voor nieuwe en vernieuwende
woonconcepten voor jongere doelgroepen.
Daar betrekken we ook de doelgroep
zelf bij.’ Zo ging onlangs de ‘Woonchallenge
Westfriesland’ van start. Hier gaan studenten
van Hogeschool Inholland onder begeleiding
van Bureau Stedelijke Planning aan de slag
met een vernieuwend woonconcept voor jongeren.’
Een
ander voorbeeld is het plan van ontwikkelaar
Jan Oosterbaan om een appartementencomplex
met ongeveer 120 studio’s voor
studenten en jongeren te realiseren in de Poort
van Hoorn. Het plan sluit aan op de WOWaanpak.
‘De beoogde locatie is een ideale plek
voor jongeren, dichtbij de binnenstad, dichtbij
het OV-knooppunt, dichtbij grote werkgevers,
dichtbij onderwijs én dichtbij het toekomstige
stadsstrand,’ aldus Jan Oosterbaan. Voor de
invulling een deel van de appartementen is
Oosterbaan in gesprek met een aantal grote
werkgevers die behoefte hebben aan woningen
voor personeel en mensen in opleiding.
‘Het idee is dat je jongeren een soort package
deal kunt aanbieden van een woning, opleiding
én werk,’ vertelt Jan Oosterbaan. ‘En voor
het hele wooncomplex kijken we naar nieuwe
deelconcepten. Denk bijvoorbeeld aan een
aantal elektrische auto’s, scooters en fietsen,
die doordeweeks overdag beschikbaar zijn voor
bedrijven in het gebied en ’s avonds en in het
weekend voor de bewoners. Andere ideeën zijn
gezamenlijke ontmoetings- en thuiswerkplekken
en bijvoorbeeld een wasserette. Zo creëer
je een ander soort gemeenschapszin en maak
je samen relatief goedkoop optimaal gebruik
van voorzieningen.’ Oosterbaan hoopt eind
2021 samen met de gemeente de definitieve
uitgangspunten voor de schetsontwerpen af
te ronden en in 2022 de procedures voor het
definitieve plan af te ronden.
Costa del Hoorn
Ondertussen legt Hoorn het grootste stadsstrand
van Nederland aan. Dit ligt aan het
Markermeer en tegen de binnenstad aan, en
op steenworp afstand van het station. Het
project maakt onderdeel uit van de dijkversterking
tussen Hoorn en Amsterdam. ‘Er
komt een groot strand, met een mooi wandelen
fietspad langs het water en met een fijn
horecapaviljoen, waar je straks met je voeten
in het zand lekker een kopje koffie of een borreltje
kunt doen. Een beetje het gevoel van de
Costa del Hoorn,’ lacht Arthur Helling (wethouder
Economische Zaken). ‘Dit is een prachtige
toevoeging voor onze stad en toekomstige
bewoners van de Poort van Hoorn.’ De dijkversterking
wordt in 2022 afgerond, waarna het
stadsstrand aangelegd kan worden. Dit is naar
verwachting in 2023 klaar.
<<
Meer informatie over de
ontwikkelingen in Hoorn?
Kijk op www.poortvanhoorn.nl,
www.hoorn.nl/stadsstrand,
https://talentacademywestfriesland.nl
of neem contact op met Peter Entius
(gemeente Hoorn), via
poortvanhoorn@hoorn.nl of 0229-252200.
Stationslocaties 2021/2022 - 55
׉	 7cassandra://rgOPnfEYs-t7JfdsCR17dy1x5161GtLBA3k5IB875XU#G` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://eJ5kb8oWOrGIgn5e0l5RhUJGOn_nlIfNg-Oyx7qXhME `׉	 7cassandra://ZbV_Dq-3DjMLKNXD_efViMQjoACeFsV8KSfkg563kg4̀}`t׉	 7cassandra://CNDWXQmkcAysP36wV56uMx_qFsueQ0tuIUGvXisNxHY([` ׉	 7cassandra://ZBcTrMbUArF-ZSr7S7OjB_5cpeSVeqHanSn4qq0G2RE C͠`ag3pXJԾ^ט ? ?{u׉׉	 7cassandra://9ot_jppUFLZvZuixO-1vOmatexvv90oDgPqJtamdvTY `׉	 7cassandra://hXPl3zt4NVL6Vr623v1DFOdTF_5Kzh2uII_gypsibakvI`t׉	 7cassandra://2YrUPjyupVPMjwN1oxkEv3j_3jdNIQ5aLmuQthn2seI#J` ׉	 7cassandra://EAnsqh3M0Xeo2i8Hv8XgGYMrsg32itDIVWwQW8KED6s [͠`ag3pXJԾcנag3pXJԾg N99ׁH %https://www.purmerend.nl/ontwikkelingׁׁЈנag3pXJԾf &9ׁH "mailto:ajh.verschuren@purmerend.nlׁׁЈ׉E	Waterlandkwartier geeft centrum
Purmerend nieuw elan
De plannen voor een vergroot
en vernieuwd centrum in
Purmerend krijgen steeds meer
handen en voeten. Eerder dit jaar
werd het masterplan voor het
Waterlandkwartier aangenomen,
en dus kan het project een
nieuwe fase in, waarbij de
toekomst steeds tastbaarder
wordt. Duidelijk is dat de
auto een andere positie krijgt,
zodat er ruimte ontstaat voor
wonen, groen en economische
bedrijvigheid.
A
ddy Verschuren is oud-raadslid en wethouder
van het nabijgelegen Zaanstad.
Hij had mobiliteit in zijn portefeuille.
Van bestuurder werd hij beleidsadviseur, en is
nu mobiliteitsstrateeg voor Purmerend. Dat de
gemeente zo’n strateeg inzet is niet gek, want
juist op dat vlak moet ruimte gewonnen worden.
Groeiwens
Purmerend
heeft een ambitieuze groeiwens.
Binnen twintig jaar moeten er minimaal
10.000 woningen bijkomen. In het
Waterlandkwartier kunnen daarvan 1800
woningen gerealiseerd worden. Daarnaast
moet het gebied verder ontwikkeld worden als
aantrekkelijk kantorengebied, met een toevoeging
van circa 20.000 m2
.
Voor het project bestaat bestuurlijke commitment,
nadat de gemeenteraad in juni het
masterplan goedkeurde. Het stond eerder
bekend onder de naam Stationsgebied, maar
dat dekte de lading onvoldoende. En dus werd
het ‘Waterlandkwartier’ wat meer onderscheidend
is, de term stationsgebied wordt ook
elders in het land gebruikt.
Wie de omgeving van het station kent, weet
dat daar niet overdreven veel ruimte over is.
Er is geen vlakte waar eerder grote gebouwen
stonden. Dus als je ruimte wilt hebben zal je
een functie moeten schrappen, en dus valt het
doek voor de auto. Verschuren: “We proberen
de woningbouwopgave samen met de mobiliteitsopgave
integraal aan elkaar te knopen.”
Kwalitatief groen
De oostkant van het station heeft geen stedelijke
uitstraling, een snackbar is het enige dat
voor levendigheid zorgt. Ook is er een parkeerplaats
voor auto’s op maaiveldniveau. En dat
moet anders. “Het gebied moet kwalitatieve
uitstraling krijgen, daarvoor is het nodig dat
we anders met mobiliteit omgegaan. Nu staat
de auto nog op één. Die blijft welkom maar
komt niet meer op de eerste plek.” Purmerend
gaat vooral investeren in fietsverkeer en voetgangersverbindingen.
De auto gaat parkeren
op centrale plekken aan de rand van het
gebied. “Door het weren van de auto ontstaat
er ruimte om niet alleen woningen en kantoren
toe te voegen, maar ook om kwalitatieve
groene openbare ruimte te maken met veel
verblijfsruimte.”
© BURA urbanism
56 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://CNDWXQmkcAysP36wV56uMx_qFsueQ0tuIUGvXisNxHY([` agpXJԽ׉E!© BURA urbanism
In een vroeg stadium heeft de gemeente
diverse participatietrajecten doorlopen om de
wensen en verlangens van alle doelgroepen op
te halen. Duidelijk is dat één van die wensen
is dat het gebied meer gaat leven. “Mensen
die uit de trein komen, die stappen nu uit op
een perron in de middle of nowhere. Die moeten
in de toekomst het gevoel krijgen dat ze
op een plek met reuring zijn, waar ze prettig
met elkaar kunnen vergaderen of een tijdelijke
werkplek kunnen huren.” Voor wat betreft de
woningen gokt de gemeente op mensen die
geen eigen auto willen, die zich met de fiets en
het openbaar vervoer verplaatsen. “Natuurlijk
kunnen ze wel een deelauto pakken. Maar het
wordt hoogstedelijk met een grote dichtheid,
dat moet ook de charme zijn.” De parkeergarages
aan de rand worden hubs waar je kan
kiezen hoe je verder wilt reizen. “Het blik moet
echt uit het blikveld.”
Fietsblik
Purmerend heeft de ambitie om de functies
van het oude centrum, zoals rond de Koemarkt
te verbinden met het Waterlandkwartier.
“Want dat ligt er naast, het idee is om een
brug te slaan tussen die twee gebieden, dat
je makkelijk met langzaam verkeer van de ene
naar de andere kant kan,” zegt Verschuren.
Het station wordt een knooppunt voor alle
modaliteiten, behalve voor de auto. “Zodat je
kan overstappen op bus of trein naar de rest
van de wereld. We zijn echt aan het nadenken
over kwalitatief goede parkeervoorzieningen
voor de fiets, van zowel bewoner als bezoeker,
bij voorkeur inpandig. De fiets is ook blik, dus
die wil je niet op straat stallen.”
Met het OV wil de gemeente een schaalsprong
maken. Volgens Verschuren beschikt de
gemeente over goede noord-zuid-pendels met
Amsterdam. Maar een fijnmazig OV-netwerk
in de gemeente zelf ontbreekt. “En dus zijn we
aan het nadenken over het versterken van het
interne busnetwerk. De mobiliteitsknoop in
het Waterlandkwartier wordt de spin in het
web.”
Om de gewenste vierkanten meters te halen,
is verdichten noodzakelijk, en dat kan niet
zonder hoogbouw die goed moet aansluiten
bij de bestaande laagbouw. “Dan moet je denken
aan zo’n acht bouwlagen. Het moet niet
gaan voelen dat je langs allemaal flatgebouwen
loopt.”
Culturele trekker
Het voornemen is om de culturele betekenis
van het gebied te versterken met extra trekkers,
maar die plannen zijn nog in ontwikkeling.
Ook het aanwezige water moet een prominentere
rol krijgen. Midden in het gebied
ligt het Spaarbekken, een grote vijver, die vooral
functioneel is. “Het idee is om het water zo
te ontsluiten dat je er niet omheen kan, dat je
er naar toe gezogen wordt als een magneet. Je
kan er dan een kop koffie drinken en er staan
speeltoestellen. Bewoners kunnen op een
zomerse dag hun appartement uitkomen en
aan het water in het groen gaat zitten.”
Addy Verschuren
‘De auto blijft
welkom maar
komt niet meer
op de eerste
plek.’
Purmerend heeft haast. Om een beroep te
kunnen doen op de subsidies uit de Wet
Bouwimpuls moet de spade relatief snel de
grond in. Op een aantal locaties voor woningbouw
kan vrij snel gestart worden. De eerste
locaties voor woningbouw kunnen in 2022 in
ontwikkeling komen, en vanaf 2030 de rest van
de ontwikkelingen.
ajh.verschuren@purmerend.nl
https://www.purmerend.nl/ontwikkeling-waterlandkwartier-voorheen-stationsgebied
<<
© BURA urbanism
Stationslocaties 2021/2022 - 57
׉	 7cassandra://2YrUPjyupVPMjwN1oxkEv3j_3jdNIQ5aLmuQthn2seI#J` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://LafBNb4mSBgt08SmLqELBttDjD5ib1W9BG6jwy17la0  4`׉	 7cassandra://XKwGMe6usmOsxIfGHqOUm4JC-RhS5RYEDKRJgLE0bT8y `t׉	 7cassandra://WseG88U0ZTXNj8B-adjKXCB_iAPdrNxXO7cnGRoQYTA+[` ׉	 7cassandra://gfBnEf9rUtLzB4hntJDWEF71wRVUYtGuxCRZ74tGN7M ͠`ag3pXJԾeט ? ?{u׉׉	 7cassandra://ewypRs62iGM9hH_ddahmaxEp0QizWieEoiGr9PMIdwM `׉	 7cassandra://G-8taDDm4syP4K-CpAHEtY-OpWrciwcb_IEfs2sIId0or`t׉	 7cassandra://VFqOoew4DuTTKwdi34mITAnGdVuJgf131VqyGJTYs5c"` ׉	 7cassandra://WQ99sY4BXHhXbDbjXW-1dOoLYoWeaGjF1CiJLn2SNTE }V͠`ag3pXJԾh׉E Verstedelijking en goede
OV-bereikbaarheid bieden
unieke kansen
Het Platform in Utrecht van CBRE Global Investors - copyright Ossip van Duivenbode
׉	 7cassandra://WseG88U0ZTXNj8B-adjKXCB_iAPdrNxXO7cnGRoQYTA+[` agpXJԽ׉EDe vraag naar woningen in
binnenstedelijk gebied blijft
toenemen. De coronacrisis
lijkt hier tot op heden niets
op af te dingen. De ruimte
in de stad is echter uiterst
beperkt. Dat maakt binnenstedelijk bouwen
niet alleen zeer complex, maar ook kostbaarder.
De huidige stapeling van wet- en regelgeving
maakt het voor woningbouwers ook
steeds lastiger. De politieke reguleringsdrang
met de vele tussentijdse veranderingen zorgen
voor veel onrust. De nu dreigende nationale
regulering van de huren in de vrije sector is
een grote zorg voor welwillende ontwikkelaars
en investeerders die juist zoveel betekenen
voor de Nederlandse woningmarkt en juist
ook zeer actief zijn in het binnenstedelijke
gebied.
Elisa Bontrop
D
e leden van IVBN denken in solide samenwerkingsverbanden
met gemeenten en andere ketenpartners proactief
mee over onder andere complexe woningmarktvraagstukken.
Zij dragen concreet bij aan méér (kwalitatief
hoogwaardige) nieuwbouw, méér verduurzaming en aan verdere
professionalisering (zoals Goed Verhuurderschap) binnen
de gehele verhuurmarkt. Deze gedeelde lange termijn doelstellingen
zijn erop gericht de woningmarkt toegankelijk te maken
en te houden voor iedereen: van starter tot senior. IVBN-leden
kenmerken zich door hun focus op nieuwbouw en de langdurige
exploitatie van middenhuurwoningen zodat het huren van
een woning voor iedereen bereikbaar wordt.
De leden van IVBN werken op verantwoorde wijze met beleggerskapitaal
van pensioenfondsen en levensverzekeraars. Deze
institutionele partijen beleggen hun maatschappelijke kapitaal
om (toekomstige) uitkeringen op peil te kunnen houden
én om hun steentje bij te dragen aan duurzame, inclusieve,
betaalbare, bereikbare en leefbare steden. Pensioenfondsen
en levensverzekeraars beleggen in aandelen en obligaties,
maar ook in vastgoed via beurs- en niet-beursgenoteerde vastgoedondernemingen.
In Nederland zijn deze ondernemingen
bijna allemaal aangesloten bij brancheorganisatie IVBN. Het
maatschappelijke kapitaal en de intrinsieke drive van pensioenfondsen
en levensverzekeraars om de wereld te verbeteren
dragen, gecombineerd met de kennis, kunde en slagkracht van
de IVBN-leden, bij aan de grote bouwopgave van Nederland in
zowel binnen- als buitenstedelijk gebied.
Stationslocaties 2021/2022 - 59
׉	 7cassandra://VFqOoew4DuTTKwdi34mITAnGdVuJgf131VqyGJTYs5c"` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://ffBSpuQi7kueEvLGfeuapNCOPC9IT01XEdvNLYAWyXI %`׉	 7cassandra://4gtMRq7IK0UqVM3m_PJZVPHnoZTnjRQmcp6C7Hj_x-Y͈`t׉	 7cassandra://2Q5u3dQLtNwgasLRrp3cftT_avdUfdXHnNrx9mJ_tq4*?` ׉	 7cassandra://FwMvqaXrnXep2OynNEVt1B8TBSBEEE5WqZRDVyAlJqQ ͠`ag3pXJԾjט ? ?{u׉׉	 7cassandra://AvLBRriQYsph7iuGmntyby5MVA7NKRTHLeokku82sPg q`׉	 7cassandra://3tS4QSaLHhiUqkte4SO1QB8_PywbBiziNLyBfJqjXs4lB`t׉	 7cassandra://Le7fX1yi10kV6gqEVYutqDnYkYyOEG6GYm-7XUC8KMQ#` ׉	 7cassandra://iXNF9LZKVISaoQ-07Tkc6muq1oAJZoLeYhJ9fQzmXTs ͠`ag3pXJԾk׉E
Van Seijpesteijnkade in Utrecht van Amvest Residential Core Fund
Multimodale bereikbaarheid maken
stationslocaties tot trekpleisters
Voor institutionele beleggers zijn Nederlandse
stationslocaties een interessante beleggingscategorie.
Het levert een stabiel financieel
rendement op omdat er een doelgroep is
die graag nabij OV-knooppunten en voorzieningen
wil wonen. Het risico op leegstand is
beperkt. Daarnaast levert het maatschappelijk
rendement op omdat het bijdraagt aan het
tegengaan van het woningtekort, het bevordert
de inclusieve samenleving vanuit duurzaamheids-
én bereikbaarheidsperspectief. Er
zijn immers mensen genoeg die niet over een
auto kunnen of willen beschikken. Mobiliteit
is nu eenmaal voor iedereen belangrijk, of het
nu gaat om woon-werk verkeer, het onderhouden
van sociale contacten of mogelijkheden
tot recreatie en andere zaken. Met de
juiste mobiliteitsconcepten zoals deelauto’s
zijn huurwoningen op en rond stationslocaties
aantrekkelijk voor een brede doelgroep.
Daarnaast willen kantoorgebruikers ook
steeds vaker dicht bij stations gehuisvest zijn
om talent aan te trekken. Institutionele beleggers
hebben als belangrijkste kenmerk dat zij
(willen) investeren op juist die locaties waar ze
het verschil kunnen maken.
Nederland is een sterk verstedelijkt land en
dat biedt dus mogelijkheden. De nieuwbouw
van huurwoningen op reeds bestaande
OV-knooppunten sluit aan op het concept van
de 10-minutenstad, waarbij veel (dagelijkse)
voorzieningen, werk, scholen en leisure zoveel
mogelijk in de buurt zijn. Het geeft ook een
60 - Stationslocaties 2021/2022
extra kwaliteitsimpuls aan binnenstedelijk(e)
gebied(ontwikkeling). Zo zorgt het mengen
van wonen met andere functies bijvoorbeeld
voor levendigheid en reuring in de avonden
en het weekend. Omdat het woningtekort zo
enorm is zal er ook aan de randen van de steden
woningen moeten worden bijgebouwd.
Voorwaarde is wel dat deze nieuwe uitleglocaties
beschikken over een goede OV- bereikbaarheid.
Bouwen voor huishoudens met
twee auto’s is inmiddels verworden tot een
achterhaald concept. Verstedelijking en een
OV-bereikbaarheid gaan hand in hand.
Wooncomplex De Wachters in Breda van Vesteda
Diversiteit in type woningen én in
leefomgeving
Waar iemand wil wonen en wat de aanvullende
woonwensen zijn, hangt uiteraard sterk af
van zijn of haar levensfase, het type huishouden,
het inkomensniveau, bestedingskeuzes
en aanvullende persoonlijke omstandigheden
en voorkeuren. Daarom kan er geen sprake
zijn een ‘one size fits all’ –woningtype. Voor de
toekomstbestendigheid van steden en wijken
is het belangrijk dat er een divers woningaanbod
is waar ook mensen in sleutelberoepen
goed kunnen wonen en ook werken. Een
׉	 7cassandra://2Q5u3dQLtNwgasLRrp3cftT_avdUfdXHnNrx9mJ_tq4*?` agpXJԽ׉EWooncomplex Summertime aan de Zuidas in
Amsterdam van Bouwinvest Dutch Institutional
Residential Fund
divers aanbod is ook nodig om de doorstroming
te bevorderen, waarbij senioren worden
verleid om hun vaak (te) grote woning te verruilen
voor een passend en goed bereikbaar
appartement , met de dagelijkse voorzieningen
in de buurt. Huurwoningen op stationslocaties
kunnen voor deze doelgroep uitkomst bieden.
In binnenstedelijk gebied zijn multifunctionele
gebouwen met daarin ook wooncomplexen
steeds meer in opkomst. Een logische ontwikkeling,
maar tegelijkertijd een complexe
exercitie door bijvoorbeeld de grote diversiteit
aan huurders (kantoren, winkels, horeca en
woningen). De schaarste aan ruimte wordt
steeds vaker gecompenseerd door verschillende
functies op één plek te combineren en door
de lucht in te gaan. Door in binnenstedelijke
(her)ontwikkelingen te investeren kunnen ook
meer natuurrijke gebieden worden bespaard.
Het is dé manier om de bestaande ruimte optimaal
te benutten en om wat ons dierbaar is
zoals ons groene landschap zoveel mogelijk te
beschermen.
<<
Wooncomplex Amstel Tower in Amsterdam van Vesteda
Stationslocaties 2021/2022 - 61
׉	 7cassandra://Le7fX1yi10kV6gqEVYutqDnYkYyOEG6GYm-7XUC8KMQ#` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://LCdgc00DgFrAfBM1FnrAdwxC0ZzS5MyUPQwM3YVelIE y`׉	 7cassandra://rfbPjgDsd3lGP0rKwm2uGs5DDv9d-QQawpgIwcgtUbÄ́`t׉	 7cassandra://5_653RDKRn7BuEJdEs9rwjPu6TNrhLj99Ga_uuZVtGY)` ׉	 7cassandra://gDMTzIz3QAyCMAUJESZSq8i_auZe5R3ORKy9YDCAdtQ ͠`ag3pXJԾmט ? ?{u׉׉	 7cassandra://3won-xh-a-wV6nFUlhl4PH8Zs_ds1xK-RoYWaG0ywwQ `׉	 7cassandra://pKfXZGoiTXcUpKAjbFVx2kIxKLMc89-JEhDBVOTgEeUͅ`t׉	 7cassandra://H_EZLlhbD_xAWanCXte-Sam8MpijGqcED-vdk2Ssaio'` ׉	 7cassandra://s9IK0IPG0yjZ2p6dYgbx7DBBjItidies5fdEg8rj92A W͠`ag4pXJԾn׉E
Op Station Leiden gaan innovatie
en ouderwetse gezelligheid
hand in hand
Verbinding, ontmoeting en vergroening: het
zijn de kernwoorden waarmee Leiden haar
stationsgebied wil vernieuwen. Het wordt
een geweldige stadswijk, met een mooie
mix aan functies: wonen, werken en verblijven.
Een bruisend, groen en duurzaam
gebied dat de Leidenaren trots maakt.
Van links naar rechts: Marcel Loose, Eveline Graus, Fleur Spijker en Joost Martens
‘L
eiden Centraal’ ontwikkelt zich tot een
groots OV-Knooppunt Leiden. Het stationsgebied
verbindt de stad met de
regio, het land en de wereld. Met ruim 100.000
reizigers per dag, is OV-Knooppunt Leiden nu
al het zesde station van Nederland. Ter vergelijking:
het heeft slechts 20% minder reizigers
dan Rotterdam Centraal. Om een betere verbinding
op dit station te realiseren, komen de
bussen overdekt te staan en ontstaat buiten
een veiligere verkeerssituatie. “We verwachten
de komende jaren niet alleen meer reizigers en
bezoekers, maar ook meer vraag naar woningen
en kantoren. Daarom willen we gevarieerd
bouwen rondom het OV,’’ vertelt Fleur Spijker,
wethouder Duurzame Verstedelijking, Ruimte
en Wonen.
Gemixt gebied
Het stationsgebied in Leiden wordt een nieuwe
stedelijke buurt met ruimte voor wonen, werken
en recreëren. Fleur Spijker: “Steeds meer
mensen willen wonen en werken in Leiden.
Dat betekent automatisch meer bedrijvigheid
en behoefte aan beweeglijkheid. Daarom
maken we van de stationsomgeving een aantrekkelijk
en gemixt gebied. Je hebt enerzijds
meer gebouwen, maar ook de knusheid van de
straatjes, veel groen én de leuke functies van
de stad. Alles is binnen handbereik.’’
Eenheid in de stad
Dat Leiden een compacte stad is, merk je direct
aan het stationsgebied zelf. Aan de ene zijde
van het station vind je de historische binnenstad
vol grachten. Aan de andere kant ligt
het Bio Science Park, een bedrijvenpark voor
de biotechnologie-sector, waar onder andere
Janssen, Leiden Universiteit en het Leids
Universitair Medisch Centrum zijn gevestigd.
“Het is belangrijk dat we deze verschillende
stadsdelen met elkaar verbinden, zodat we de
binnenstad met het station kunnen verknopen
met de nieuwe woonwerkwijk van het Bio
Science Park. Op die manier krijg je meer eenheid
in je stad’’, aldus Spijker.
Behoefte aan woningen
In het stationsgebied worden duizend woningen
gebouwd, waarvan 30% voor sociale huur
is. Hiervoor ontvangt de gemeente een subsidie
van het Ministerie van Wonen, Wijken en
Integratie. Fleur Spijker licht dit toe: “Leiden Bio
Science Park is een gebied met veel potentie.
Er is een groeiende behoefte aan kantoren en
mensen die er willen wonen. De rijkssubsidie
62 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://5_653RDKRn7BuEJdEs9rwjPu6TNrhLj99Ga_uuZVtGY)` agpXJԽ׉Egeeft een enorme push om dit te realiseren,
het wordt zo een stuk makkelijker’’. Inwoners
kunnen wonen of werken langs het spoor, met
uitzicht over de stad, in hogere gebouwen
langs het spoor of wat lager met uitzicht over
de straten en pleinen met bomen. Bovendien
krijgen woningen die direct aan de straat
liggen geveltuintjes. Verder komen er kleine
straatjes die voor een gezellige sfeer zorgen.
Met nieuwe fietsstallingen, ‘pocketparkjes’ en
kantoren waar duurzame bedrijven zich huisvesten
typeert het complete plan zich als een
ontwikkeling van de toekomst.
Duurzaamste Kilometer van Nederland
OV knooppunt Leiden ligt in de ‘Duurzaamste
Kilometer van Nederland’ waar de gemeente
met gevestigde partijen actief inzet op het
maken van innovaties, in de letterlijke betekenis:
vernieuwingen. . Het is een continue proces,
waar met de nieuwste inzichten ruimte
wordt vrij gemaakt om deze uit te proberen.
Het stationsgebied van de toekomst biedt
ruimte voor deze vernieuwingen, nu en in de
toekomst. Op het gebied van samenwerking,
duurzaamheid en mobiliteit. De plannen zijn
dan ook uiterst milieuvriendelijk en duurzaam.
Er komt veel ruimte voor voetgangers
en fietsers, waaronder nieuwe fietspaden en
nieuwe fietsstallingen. De stad wordt autoluw
en vitaliteit wordt aangewakkerd. “Als je werkplek
goed bereikbaar is bij een station, waarom
zou je dan de auto pakken? En als je in Leiden
woont, moet het makkelijk zijn om de fiets te
nemen. Het OV komt uiteraard op de eerste
plaats en er komen weinig parkeerplekken’’,
aldus Spijker. Een andere klimaatvriendelijke
ontwikkeling is dat het busvervoer zero-emissie
vervoer wordt. Ook wordt neerslag, droogte
en hitte duurzaam en innovatief opgelost.
Bouwactiviteiten
In het Leidse stationsgebied zijn al verschillende
projecten opgeleverd of gaan van start.
We lichten er een paar uit.
Lorentz
In het stationsgebied komen twee nieuwe
gebouwen, vernoemd naar Leids natuurkundige
Hendrik Antoon Lorentz. Het eerste gebouw,
Lorentz fase 1, is in 2020 gerealiseerd en heeft
twee woontorens. Op de begane grond zit
het hoofdkantoor van HEINEKEN Nederland
Commercie met een horecagelegenheid in de
vorm van een ‘Brewpub’. “Het gebouw heeft
een setback. Als je daar op hoogte staat, is het
een fantastisch beeld’’ vertelt Spijker. Onder
het gebouw ligt de grootste fietsstalling van
Leiden met 4800 plekken. In Lorentz fase 2
komt een toren met in totaal 17.000 m2
kantoorruimte
voor flexibel gebruik. De bouw
staat gepland voor begin 2022.
Stationslocaties 2021/2022 - 63
ABC Vastgoed speelt in op het ‘nieuwe werken’
Café als werkplek
Directeur Marcel Loosen van ABC Vastgoed is de ontwikkelaar van Lorentz fase 2, een gebouw
dat zich richt op het ‘nieuwe werken’. Zo wordt de plint aan het stationsplein een horecagelegenheid
met een lounge-achtige omgeving. “Een café of restaurant is tegenwoordig steeds
vaker ook een werkplek. Deze ontwikkeling was al voor corona gaande,’’ vertelt Loosen.
Flexibiliteit
Op de eerste verdieping komt een laag waar mensen zich in vergaderingen kunnen terugtrekken,
maar ook workshops of creatieve sessies kunnen houden. “Zelf laat ik nog zelden mensen
naar mijn kantoor komen, daar heb ik ook geen eigen directiekamer meer. Als ik met mensen
wil afspreken, kijk ik waar mensen vandaan komen, met welke locatie we bezig zijn en waar we
die mensen bij elkaar krijgen op een inspirerende plek. Deze manier van werken en flexibiliteit
creëren we nu ook in dit gebouw,’’ vertelt Loosen.
Vernieuwde kantoorbehoeftes
Verder naar boven komen kantoorvloeren voor bedrijven die zich meer permanent willen vestigen.
Vanuit deze vaste kern kunnen bedrijven flexibel gebruik maken van gedeelde ruimtes,
zoals extra vergaderzalen of een meer relaxte lounge-omgeving. Dit ondersteund vanuit de
horeca in de plint van het gebouw. “Veel bedrijven zijn door de pandemie hun kantoorbehoeftes
aan het evalueren. Thuiswerken wordt immers iets structureels. Wij bieden daar een
geschikte oplossing voor,’’ vertelt Loosen. “Zeker voor start-ups met weinig budget voor vaste
ruimtes is dit interessant. Zodra zij klanten hebben of een pitch moeten doen, kunnen ze hier
terecht. Ook voor laboratoria vanuit het Bio Science Park is deze werkplek interessant.’’
׉	 7cassandra://H_EZLlhbD_xAWanCXte-Sam8MpijGqcED-vdk2Ssaio'` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://yYdvCUyGQE-vQ2VTESx6j1ymyRUZMorzWSWtBf0ymko $\`׉	 7cassandra://w9o1HJ7vYNFHzIfzVNMriuYfr7AYG85ke6-e550qohk~`t׉	 7cassandra://XRvdjq2KhVTPatUKEt8c1ao1nlNnaaQlzXQ6Irvp04w(` ׉	 7cassandra://hsCuIbItU4ji3y_bccxh2w7wvnI6brIh6bzZTfdosBM ͠`ag4pXJԾpט ? ?{u׉׉	 7cassandra://EUwsCOoIrbjk6id7EiTy9Fo5r6-TmKthOiKfPqJCYow k`׉	 7cassandra://KLS0y3H7VRj-tiIBwSycDVyX-eJfF8BESWUPrwD4TKg{`t׉	 7cassandra://9nxGin9Kbatu0KlxaJ0QVrmAJBkzfbGl8ItKx-GXJR8&` ׉	 7cassandra://v9VzOyr7CnhCXi_JvEEQsdpjx9Ifk3d7f9SgUuwso28 	$͠`ag4pXJԾqנag4pXJԾs G̡9ׁHhttp://www.gemeenteleiden.nlׁׁЈ׉EOctagon
‘Octagon’ betekent achthoek en verwijst naar
de twee achthoekige woontorens die dit bouwproject
gaan sieren. De begane grond van het
bouwproject wordt ingericht met verhuurbare
ruimtes en er komt een hotel. Het voldoet in
alle opzichten aan de wensen en behoeften
die aan het stationsgebied gesteld worden:
duurzame sloop en bouw, extra woningen, een
bonte mix aan voorzieningen en een verbinding
tussen de historische binnenstad en het
moderne Leiden Bio Science Park.
De Geus
De Geus is een bouwproject dat op de hoek
van het stationsplein komt te staan. De naam
‘De Geus’ is een historische verwijzing naar de
16e eeuw, toen de Leidse bevolking in opstand
kwam tegen het Spaanse gezag en Leiden veroverd
werd door de Geuzen. Er komt een bioscoop,
horeca, supermarkt, woningen en een
grote fietsstalling. “Hier hebben we behoefte
aan in Leiden,’’ vertelt Spijker. “Er is geen reden
meer om Leiden te gebruiken als overstapstation.’’
Draagvlak
Bij
de voorbereiding van de plannen is veel
feedback aan Leidenaren gevraagd. Via
livestreams, chatsessies en zelfs speeddates
met wethouder Fleur Spijker werden inwoners
geïnformeerd en konden ze al hun vragen
stellen. Projectmanager Jelle Deurman: “Voor
dit participatieproces hebben we een jaar uitgetrokken.
Inwoners konden zowel tussentijds
als op de uiteindelijk geschreven versie van de
gebiedsvisie reageren. Op die manier creëer je
draagvlak.’’ Huidige bewoners gaven aan vergroening
en verduurzaming van de stad erg
belangrijk te vinden. “Daar hebben we goed
rekening mee gehouden. De straten, pleinen en
parkjes worden opnieuw ingericht. Het wordt
veel groener. Niet alleen letterlijk, maar ook
figuurlijk!’’ vertelt Deurman. Andere mensen
maakten zich zorgen om de komst van hoge
gebouwen, zoals de Lorentz. “Mensen vinden
het spannend, omdat er veel gaat veranderen.
Nu het eerste deel van de Lorentz er staat krijgen
we veel positieve reacties. Inmiddels vinden
de meeste mensen de Lorentz een mooi
gebouw. En het is natuurlijk heel gaaf dat
HEINEKEN Nederland erin zit. Daar wordt ook
enthousiast op gereageerd.’’
<<
www.gemeenteleiden.nl
Octagon
Impressie Stationsplein
64 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://XRvdjq2KhVTPatUKEt8c1ao1nlNnaaQlzXQ6Irvp04w(` agpXJԽ׉E:HEINEKEN Nederland verhuist naar Lorentz
Dichterbij de consumenten en klanten
Begin augustus verhuisden zo’n 400 medewerkers van HEINEKEN
Nederland commercie naar Lorentz. “We zitten nu in een levendig deel van
de stad, dichtbij onze consumenten en klanten. Hierdoor ga je gemakkelijk
in gesprek met horecaondernemers of loop je een keer langs het bierschap
in één van de supermarkten. Tijdens de introductieweek gingen we bijvoorbeeld
ook langs een studentenvereniging. Hoe gaan zij om met verantwoord
drinken? Vanuit onze brouwerij in Zoeterwoude was de afstand daarvoor te
groot en had dat niet gekund,’’ vertelt Eveline Graus, manager Public Affairs.
Van een rondje P2 naar een rondje grachten
Ook Joost Martens, die verantwoordelijk was voor de verhuizing, beaamt
de voordelen van werken in de stad: “In Zoeterwoude vroegen collega’s of
je meeging met een rondje lopen over Parkeerterrein 2. Nu loop je langs
de grachten. Door corona was er geen catering, dus medewerkers zijn al
gewend om in de stad broodjes te halen. Voorheen gingen drie mensen buiten
lopen en bleef de rest de hele dag binnen. Nu gaat de meerderheid wel
naar buiten.’’
de Geus
Betere verbinding
Ook het reizen is een pluspunt, volgens Martens. “Het is heerlijk om in de
trein op je laptop te werken en alvast een mailtje te sturen. Bovendien is de
reistijd er voor de meesten royaal op vooruit gegaan.’’ Graus: “Het hoofdkantoor
van HEINEKEN Internationaal staat in Amsterdam, het is nu makkelijker
om even snel de trein te pakken en op een duurzame manier bij elkaar op
kantoor langs te gaan. De verbinding tussen onze kantoren is hierdoor ook
verbeterd.’’
Brewpub
In het najaar opent HEINEKEN Nederland een Brewpub: een horecagelegenheid
waar bieren ter plekke worden gebrouwd en kunnen worden geconsumeerd.
De Brewpub is zowel overdag als ’s avonds geopend. “Naast dat we
meer verbinding met de stad hebben, kunnen we nu ook onze consumenten
en klanten een kijkje in de keuken geven. We halen ze letterlijk ons pand
binnen om te genieten van onze bieren.’’
Stationslocaties 2021/2022 - 65
׉	 7cassandra://9nxGin9Kbatu0KlxaJ0QVrmAJBkzfbGl8ItKx-GXJR8&` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://o8E80D2IOJ1c2kd0dJp5mke2K2F9Kdgh7LIzj-8d6dk ֣`׉	 7cassandra://xVhKZAUneUmGLmZtkx0Ky3agb-X7RYlOoQu6POesG98͉`t׉	 7cassandra://s0gMLh5mA2n5OwbbhLV4HNb69CYoU9YYTVEN9DuiDIA(` ׉	 7cassandra://pZ8Y2DKkM6_4d5Bb8XDAaJeh9CRSKEhL3nMQmusWf8o ͠`ag4pXJԾtט ? ?{u׉׉	 7cassandra://s6UgXtPluCszbaCB7UCnXMkKR_W1IF-XNZLSaIb3ocU `׉	 7cassandra://RwW4FY6xBZxTEjSMHsAsQ9eNY3E1HJWNVuzwe1eVoQUy`t׉	 7cassandra://C4TCgg3POxZ14hSNWlZAaqUfdDLjtG6PuMQJMbA66RY&` ׉	 7cassandra://jRnGtryEsQMlg7m6Q6SRixad0-DgzCQHOCbCv3ZFb8g ]"͠`ag4pXJԾuנag4pXJԾx ʁ9ׁH !http://www.dordrecht.nl/spoorzoneׁׁЈ׉E~Dordtse dromen
over de Spoorzone
Spoorzone Dordrecht Maasterras by Mecanoo
Ontwikkelvisie Spoorzone: startpunt voor het Dordrecht van de
toekomst. Het groenste station van Nederland, een autovrije wijk aan
de Oude Maas… de Dordtse Spoorzone biedt volop kansen voor de
groeiambities en ontwikkeling van Dordrecht. Het spoor, nu vaak een
barrière, vormt daarin juist de verbinding tussen bijzondere nieuwe
stadswijken en spectaculaire groengebieden.
W
ethouder Rik van der Linden: “In
Dordrecht komen 10.000 nieuwe
woningen. Het gebied rondom het
spoor lijkt niet de meest voor de hand liggende
plek om een groot deel van die woningen te
ontwikkelen, maar het tegendeel is waar. Het
gebied heeft juist veel potentie: goed bereikbaar,
dichtbij voorzieningen, dichtbij de historische
binnenstad, de rivier en het buitengebied.”
In
de ontwikkelvisie van architectenbureau
Mecanoo voor de Dordtse Spoorzone komen
droombeelden tot leven. Er is veel mogelijk in
het gebied. De ontwikkelvisie benadrukt de
veelzijdigheid van de stad. Het verbindt historie
en natuur, maar omarmt ook rauwe kanten
als het spoor en de industrie.
Het spoor wordt een omgeving met plekken
om te verblijven, met volop ruimte voor nieu66
- Stationslocaties 2021/2022
we ontwikkelingen. Dordrecht laat het zien
met haar 800 jaar ervaring. Stad van handel
en innovatie, natuur en stedelijke ontwikkeling,
water, evenementen, sport, fietsen en
wandelen. Kortom, een stad met een prachtige
historie én een prachtige toekomst.
Ontwikkeling stationsgebied
De ontwikkeling van de Dordtse Spoorzone
brengt een volgende stap in de verbetering
van de stationsomgeving, aan zowel de centrumzijde
als de parkzijde. Aan de centrumzijde
werkt de gemeente Dordrecht al aan een
openbare ruimte met een hoge verblijfskwaliteit.
Doorgaand autoverkeer wordt teruggedrongen.
Een toekomstige stap is om ook de
belangrijkste route naar het station autoluw
te maken.
Van der Linden: “Aan de parkzijde werken we
samen met ProRail en Provincie Zuid Holland
aan een nieuwe fietsenstalling, wat gelijk
een prachtige entree wordt voor deze ingang.
Deze uitgebouwde stationsingang wordt
geïntegreerd met de verbreding van de perrons
en een passage onder de sporen door.
Het aangrenzende Weizigtpark richten we
ook opnieuw in. Dit gebied krijgt een enorme
upgrade.”
Aan de parkzijde van het station wonen 80.000
inwoners van Dordrecht die graag verbonden
worden met het centrum en de historische
binnenstad.
Station Dordrecht, tussen park en
binnenstad
Een station tussen park en binnenstad. Waar
verder in Nederland vind je dat? Als er één plek
is om een mooie verbinding te leggen over het
spoor heen, dan is het wel hier. Want zou het
niet mooi zijn om vanuit het park ten zuiden
van het station in één beweging naar de binnenstad
te wandelen?
Maasterras, wonen met je voeten aan
het water
Grenzend aan het spoor, op fietsafstand van
het station en aan het water van de Oude
Maas biedt het Maasterras ruimte voor een
compleet nieuwe autoluwe woonwijk en
stedelijk-economische functies. Een plek waar
gezinnen en starters in de stad een woning
vinden vlakbij werk, voorzieningen, cultuur en
goede bereikbaarheid over het spoor en het
water.
׉	 7cassandra://s0gMLh5mA2n5OwbbhLV4HNb69CYoU9YYTVEN9DuiDIA(` agpXJԽ׉EStation entree parkzijde. Ontwerp Studio SK, uitwerking Movares
Maaspark op hoogte naast het spoor
Dordrecht heeft een paar mooie parken. Maar
nog niet zo’n park. Stel je voor: langs het spoor,
bij de nieuwe woonwijk aan het water van de
Maas, ligt een bruisend groengebied waar op
mooie dagen van alles gebeurt. Het Maaspark.
Hoogteverschillen karakteriseren het park. Er
loopt een groen talud tegen het spoor op. Dit
parktalud functioneert als geluidsscherm voor
de nieuwe bebouwing van het Maasterras.
Eronder staan auto’s geparkeerd en ligt een
hub voor het goederentransport naar de binnenstad.
Bij de brug loopt het fietspad geleidelijk
omhoog. Die hellingen voegen unieke
ruimtes toe aan het park. Mensen gebruiken
ze als terras of tribune.
Elke 8 minuten een trein
Nooit meer dan acht minuten op het perron.
Een korte reistijd, omdat de treinen snel
optrekken en afremmen. Overzichtelijke,
com for tabele coupés. De komst van een citysprinter-concept
op de Oude Lijn betekent een
enorme kwaliteitsslag voor het openbaar vervoer
in Dordrecht. Voor veel meer mensen dan
nu wordt het openbaar vervoer een aantrekkelijke
optie. Zeker naarmate het eenvoudiger
is om in de buurt van het station de fiets te
stallen of de auto te parkeren, om een deelfiets
of –auto te pakken, of om over te stappen
op een bus of een intercity.
Investeren waard
Van der Linden: “Met station Dordrecht als
centraal vervoersknooppunt en nieuwe stations
voor citysprinters wonen tienduizenden
Dordtenaren op loop- of fietsafstand van een
halte of station. Dankzij de gebiedsontwikkelingen
in de omgeving van de stations komen
daar nog pakweg tien- tot vijftienduizend
inwoners bij. Tel daar de arbeidsplaatsen en
de leerplekken bij op, plus de mensen die
Dordrecht in hun vrije tijd of om zakelijke
redenen bezoeken, en er ontstaat een enorm
reizigerspotentieel. Dat maakt het meer dan
waard om te investeren in de spoorinfrastructuur
van Dordrecht.”
<<
www.dordrecht.nl/spoorzone
Stationslocaties 2021/2022 - 67
׉	 7cassandra://C4TCgg3POxZ14hSNWlZAaqUfdDLjtG6PuMQJMbA66RY&` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://jEPJMFT2bv9VHJZf4G7t25biH2WYOYeHncpEZ7vHSTM `׉	 7cassandra://orxzFO58OKt21YfOEgI7mh9Jxl_2smBRJ3cBYCQ33VQ{`t׉	 7cassandra://5bXiynCyDOfArsZ09yCAx7b0lDvEcsJX9pI26FUj7TU)O` ׉	 7cassandra://aRVqzfOH72mLNBaA5Liis9Oe-B_-pOUtziU_P52izbc U͠`ag4pXJԾwט ? ?{u׉׉	 7cassandra://6RbMPYN9sBf78cUvgMYxiaW_i3wsIa_JWVxpYe1tM5o >[`׉	 7cassandra://F5P3IeAcyLBg8iieYrK5dUIC1DXS3gA48wsJKPUZPOòs`t׉	 7cassandra://yIcXuNeQ4l3Q5qW7HEOtppDuTJLOQInyq6X9BC733Z0&j` ׉	 7cassandra://bJvgrhOdT2edw8GOnmeWL6WbE9r4pQpcogHp29CXYE0 9͠`ag4pXJԾyי	׉Hhttp://www.diztrikt.nuGagfgC 6׉EZwijndrecht kiest
unieke aanpak voor
een uniek project
Niet de traditionele planvorming maar een goede partnerselectie
is het vertrekpunt van de herontwikkeling van MaasterrasWest
in Zwijndrecht. Begin september tekenden de gemeente,
woningcorporatie Woonkracht10 en de ontwikkelaars VORM en
Blauwhoed een exclusiviteitsovereenkomst. De komende zes maanden
gaan ze samen aan de slag met de planvorming voor het gebied. “Het
wederzijds vertrouwen is groot.”
M
aasterras-West is het gebied tussen
spoorlijn, autoweg A16 en rivier de
Maas en maakt onderdeel uit van
het Stationskwartier. Het is een goed bereikbare
en zichtbare locatie, maar ook één die nogal
wat uitdagingen met zich meebrengt op het
gebied van milieu, infrastructuur en gedateerde
kantoor- en woningbouw, legt projectleider
Joost Snepvangers uit.
“Bovendien hebben we te maken met verschillende
eigenaren én met mensen die moeten
verhuizen. Daarom hebben we de kracht
van de markt nodig om deze ontwikkeling
tot stand te brengen. En dat is de reden om
voor partnerselectie te kiezen in plaats van de
traditionele aanpak op basis van ingediende
plannen.” Daarbij komt nog het feit dat het
een grote ontwikkeling betreft. “Als je dat als
gemeente alleen doet, is dat toch een flink
risico. Als je partners hebt met kennis en kunde
dan helpt dat, ook om de schaal nog groter
te maken. Want behalve Maasterras-West
gaat het ook nog om andere delen van het
Stationskwartier en van Noord en Walburg.
Samen vormt dat de ontwikkeling Diztrikt.”
68 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://5bXiynCyDOfArsZ09yCAx7b0lDvEcsJX9pI26FUj7TU)O` agpXJԽ׉EGemeente Zwijndrecht, Woonkracht10, Vorm en Blauwhoed ondertekenen exclusieve overeenkomst.
Ontwikkelingen in Noord
De wijk Noord ondergaat de komende jaren
een flinke verandering. De wijk moet aantrekkelijker
worden voor wonen en werken,
met schone energie en ingesteld op de klimaatverandering.
Een eerste verkenning
samen met woningcorporatie Trivire om
het bestaande vastgoed te herontwikkelen
vond inmiddels plaats. Na de zomervakantie
zijn er gesprekken gestart met bewoners
en ondernemers om hun wensen in kaart te
brengen. Dit gebeurt aan de hand van een
gebiedsagenda met daarin de belangrijkste
onderwerpen. “In oktober moet er al een
eerste versie van een masterplan liggen”,
vertelt Miriam Bode“Ik hoop dat er, net als
bij het Stationskwartier, over twee jaar een
contract ligt. Of we dat op dezelfde manier
aanvliegen als nu met Maasterras-West zal
afhangen van het succes daar.”
Kloekmoedigheid
‘Geen vreze maar kloekmoedigheid bepaalt de
maat van uw beleid’, staat er op een wand in de
trouwzaal waar de ondertekening plaatsvindt.
De zin staat symbool voor de aanpak die wethouder
Jos Huizinga voorstaat. “Zwijndrecht is
van nature een bescheiden gemeente, maar in
al zijn bescheidenheid ook heel groot. In onze
aanpak van participatie lopen we al jaren voor
op de omgevingswetgeving. En met deze partnerselectie
kiezen we voor een samenwerking
op basis van wederzijds vertrouwen. Het is een
gebiedsontwikkeling van veel jaren. Daarom
moet je in elkaar investeren met respect voor
elkaars belangen. De schoorsteen moet bij
alle partners roken.” Liesbeth Groeneveld van
Woonkracht10: “Er zit liefde in dit huwelijk. Wij
werken graag samen aan het realiseren van
een prachtig gebied waar het heerlijk wonen
is voor iedereen.”
Moedige aanpak
Voor VORM en Blauwhoed is het de eerste ervaring
met ‘partnerselectie’. Eltjo Bouwman van
Blauwhoed is het proces goed bevallen, zegt
hij. “Je bent bestuurlijk en operationeel continu
met elkaar in dialoog en je kunt veel beter
proeven wat over en weer belangrijk is dan bij
een prijsvraag.” Hij noemt het ook een voordeel
dat de hele organisatie wordt betrokken
en niet alleen de architect en stedenbouwkundige.
Hans Meurs, CEO van VORM, vindt het
een ‘moedige aanpak’. “De meeste overheden
timmeren alles dicht. De Zwijndrechtse aanpak
is veel meer gericht op het benutten van
kansen en is bovendien sneller”, zegt hij.
Het is niet zo dat Zwijndrecht de samenwerking
aangaat op basis van de blauwe ogen van
de partners. VORM en Blauwhoed verdienden
hun uitverkiezing mede door hun visie die
goed aansluit op die van de gemeente, zegt
Snepvangers. “Met lef en met oog voor de
langjarigheid. Er is goed nagedacht over het
hele proces; over de stedenbouwkundige kant,
de technische kant, placemaking, et cetera. En
ze hadden een dijk van een referentie met het
project Defensie-eiland in Woerden. Wij heb‘Dit
is ook een lakmoesproef
voor de rest van Diztrikt.
Werkt dit? Kan dit?’
ben onze eigen ambities en de komende zes
maanden werken we samen aan de planvorming.”
Tussentijds houdt de gemeente de vinger
aan de pols. “Na een maand kijken we of
de gebiedsanalyse goed is, na twee maanden
of het financiële deel klopt, en zo verder. En in
het onwaarschijnlijke geval dat we er niet uitkomen,
dan stopt de samenwerking.”
Miriam Bode, programmamanager van
Diztrikt: “Dit is ook een lakmoesproef voor
de rest van Diztrikt. Werkt dit? Kan dit?
Maasterras-West is het hart van de ontwikkeling
en kan als vliegwiel fungeren.” Wethouder
Huizinga is vol vertrouwen: “Misschien moeten
we dit model in Den Haag eens onder de
aandacht brengen. Altijd maar alles dichttimmeren
haalt de liefde en het vertrouwen
weg. Je moet soms risico’s durven nemen en
samenwerken op basis van vertrouwen. Dan
toon je leiderschap en kom je tot breed gedragen
oplossingen.”
<<
Diztrikt - het nieuwe levendige hart van Zwijndrecht
Diztrikt – de Z staat voor Zwijndrecht – omvat de gebieden Stationskwartier,
Walburg en Noord. De komende tien jaar wordt het gebied groots aangepakt
en opnieuw ingericht. Twee belangrijke pijlers zijn: een positieve
impuls geven aan de leefbaarheid en het realiseren van een duurzame
leefomgeving. De herinrichting start met het project Stationskwartier en
daarbinnen gaat Maasterras-West als eerste van start. Uiteindelijk komen
in alle drie de projecten nieuwe woningen, recreatieplekken en voorzieningen. Het creëren van
nieuwe banen in de (nabije) buurt staat ook hoog op de agenda.
Stationslocaties 2021/2022 - 69
׉	 7cassandra://yIcXuNeQ4l3Q5qW7HEOtppDuTJLOQInyq6X9BC733Z0&j` agpXJԽagpXJԽ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://Mdt5FYznRwdLTYt5i8S4z_v-ow1JWCKS5XG28e_Q5HE o`׉	 7cassandra://noZlVzI-nAxpLaBzZHU-dpVUU4G91Zm1HxrEwvkbDYÙw`t׉	 7cassandra://OfpdqoskoGRPLDc_T5W9O-HiOG6ZwhuZ4g1CTg1bb98'` ׉	 7cassandra://xFox0wBYhv6HLRe8hFx8WH_GBQ24LnKyZ6VkZIyQIhQ ͠`ag5pXJԾ{ט ? ?{u׉׉	 7cassandra://ODvPR6RKTzsZBV8noGFQnkPoWGYm5B4yqQEVvGjH4cc `׉	 7cassandra://-FMNebOkps8A_6BmEd69BjPmM-VMnH6lfniO22C2q_U͇V`t׉	 7cassandra://Aq3Jg4eAYaI0IOfXGtl4BOvCtbRUm6n_p563sdUkJSg(9` ׉	 7cassandra://gg03-WzDjdyvMESjwsrGvPeWCsGomq0COhifzABCJW0 (͠`ag5pXJԾ|נag5pXJԾ 	}9ׁHhttp://www.spoorbeeld.nlׁׁЈ׉EWBureau Spoorbouwmeester:
pleitbezorger van nauwe samenwerking
rondom ontwikkeling Stationskwartier
Stations groeien uit tot multimodale knooppunten, met steeds meer ruimte voor voetgangers en fietsers.
Waar voorheen een reiziger bij aankomst of vertrek, zich een weg moest banen tussen de ronkende bussen
en taxi’s op het voorplein, staan in het nieuwe stationskwartier de mensen zelf weer centraal.
A
sfalt en bestrating maken plaats voor
zorgvuldig gemaakte - vaak groene -
omgevingen waar het goed toeven is
en waar je makkelijk en veilig doorheen kunt
lopen of fietsen. De kwaliteit van de openbare
ruimte is daarmee de belangrijkste component
in het stationskwartier geworden.
Samenwerking over de inrichting ervan is dan
ook van groot belang.
“Die openbare ruimte geeft niet alleen toegang
tot het station, maar ook tot al het vastgoed
dat daar ontwikkeld gaat worden”, legt Miguel
Loos, adviseur Architectuur en Stedenbouw
van Bureau Spoorbouwmeester, uit. “Wij zijn
er stellig van overtuigd dat een integrale ontwerpbenadering
van die openbare ruimte de
enige juiste weg is. Het is een complex speelveld
met veel stakeholders, waar ieder zijn
eigen belang heeft, maar het inrichten van die
openbare ruimte is een gezamenlijke opgave.
Blijf je dit sectoraal aanpakken - de een doet
het station, de ander het voorplein, een derde
de bushalte, weer een ander het vastgoed of
de fietsenstalling - dan zal het resultaat veel
minder zijn. In eerste instantie moet je als
medespeler misschien even een stap terug
doen, maar door de meerwaarde van het
samenwerken en de gedeelde belangen doe
je daarna weer drie stappen vooruit. In onze
publicatie ‘Het Nieuwe Stationskwartier’ doen
wij aanbevelingen hoe je de samenwerking
tussen al die partijen op een goede manier
kunt organiseren.”
Extra ruimte door dubbel grondgebruik
Om naast een groen ingericht voorplein nog
genoeg ruimte te houden voor andere faciliteiten,
is stapelen noodzakelijk volgens Bureau
Spoorbouwmeester. Zo komen er steeds
meer ondergrondse fietsenstallingen onder
het voorplein, zoals in Zwolle of Maastricht.
“Fietsen worden niet meer voor de deur
‘gekwakt’, maar worden in een hoogwaardige
stalling neergezet met toezicht, goede verlichting
en bewegwijzering”, vertelt Jos van den
Station Utrecht Centraal. Bron: Bureau Spoorbouwmeester / Fotograaf: Jannes Linders
Jos van den Hende
Miguel Loos
‘Het inrichten van de
openbare ruimte in een
stationskwartier is een
gezamenlijke opgave’
Hende, eveneens adviseur Architectuur en
Stedenbouw. Ook voor het ruimte-verslindende
busplein wordt ondergronds naar oplossingen
gezocht, zoals momenteel gebeurt in
Eindhoven. “Dit stapelen stelt ons op ruimtelijk,
architectonisch en civieltechnisch gebied
ook voor behoorlijke uitdagingen”, vult Loos
aan. “Zeker als je gelijktijdig op maaiveldniveau
wilt vergroenen om daarmee een bijdrage
te leveren aan een klimaatbestendige,
gezonde en duurzame omgeving. Er moeten
dan oplossingen worden bedacht om toch
bomen te kunnen planten, terwijl daar onderdoor
bussen rijden of fietsen worden gestald.
Het mooie is, dat de stad dan weer doorloopt
tot aan de voordeur van het station.”
Centrale plek in de stad
Naast het ondergronds gaan, levert ook het
verplaatsen van de rangeerterreinen aan de
achterzijde van stations, nieuwe ruimte op.
“Arbo- en milieutechnisch past dat rangeren
en opstellen van wagons ook helemaal
niet meer in stedelijk gebied”, aldus Van den
Hende. “Die ruimte benutten we nu voor de
stad, het station en het maken van een tweede
ingang, aan wat voorheen de achterkant van
het station was.” Dat tweezijdig maken van
70 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://OfpdqoskoGRPLDc_T5W9O-HiOG6ZwhuZ4g1CTg1bb98'` agpXJԽ׉EStation Leiden Centraal. Bron: Bureau Spoorbouwmeester / Fotograaf: Jannes Linders
stations neemt de druk weg van het voorplein
en doet veel meer dan alleen het verbinden
van twee stadshelften. “Stationsgebieden
vormen een nieuw stedelijk centrumgebied
waar mens en ontmoeting weer centraal
staan. Verdichten en vergroenen gaan er hand
in hand. De Spoorzone in Tilburg is een mooi
voorbeeld van hoe de achterzijde van het station
prachtig is ontsloten, met introductie van
nieuwe bestemmingen maar met behoud van
het industriële karakter van het voormalige
terrein.”
Veranderde rol van station
Steeds meer maatschappelijk betekenisvolle
voorzieningen worden rondom het station
geplaatst: ziekenhuizen, scholen, werkgelegenheid,
maar ook wonen en vrijetijdsbesteIn
het najaar 2021 publiceren NS, ProRail
en Bureau Spoorbouwmeester het tweede
handboek van Het Landschapsplan voor het
Spoor. Dit handboek gaat over de groene
inrichting van de omgeving van het station
en is een uitnodiging aan omgevingspartijen
om samen te werken aan een aantrekkelijk,
gezond, duurzaam en klimaatbestendig
groen stationskwartier. Het laatste nieuws
hierover volg je op www.spoorbeeld.nl
Frequenter rijden
Het wachten op een trein of bus zal in de
toekomst steeds korter gaan duren. Bij het
nieuwe stationskwartier hoort immers ook
een goed werkende vervoersmachine. Met frequent
rijdende bussen en treinen, waarvan de
tijden goed op elkaar zijn afgestemd. “De tijd
dat er zes bussen tegelijk voor een rood verkeerslicht
staan te dampen, ligt achter ons,”
aldus Van den Hende. “Vervoerders worden
uitgedaagd frequenter te rijden, korter te
stoppen en beter aan te sluiten op de treintijden.
Daardoor wordt een busstation veel
dynamischer en wordt de wachttijd korter.
Met zo’n capaciteitssprong beperk je de overlast
voor de stad en verhoog je de kwaliteit van
het vervoer.”
<<
Stationslocaties 2021/2022 - 71
Het Nieuwe
Stationskwartier
Ruimtelijke kwaliteit op het grensvlak
van knooppunt en stad
ding. Reizigers kunnen daardoor veel vaker te
voet vanaf het station naar hun bestemming.
Door deze herprofilering van het stationsgebied
krijgt het station ook een andere functie.
“Het stationsgebouw verandert daardoor van
kleur”, zoals Jos van den Hende het noemt.
“Van een gebouw voor vervoerders, waar je
vroeger naartoe ging om een kaartje te kopen,
wordt het een gebouw voor de stad. Een plek
van ontmoeting. Een plek waar het niet erg is
om even op je trein of bus te moeten wachten,
sterker nog: waar je naartoe gaat ook al ga je
niet op reis.”
‘Het Nieuwe Stationskwartier’ is een publicatie
van Bureau Spoorbouwmeester in
samenwerking met NS en ProRail. De publicatie
benoemt de opgave, achtergronden en
uitdagingen voor het nieuwe stationskwartier.
Ook worden er aanbevelingen gedaan
over hoe je de samenwerking kunt organiseren
tussen de vele partijen die betrokken
zijn bij de ontwikkeling van stationsgebieden.
Een must-read voor lokale en regionale
overheden, vervoersbedrijven, vastgoedbeheerders
en gebiedsontwikkelaars en iedereen
die geïnteresseerd is in de veranderende
rol van het station. De publicatie is gratis te
downloaden op https://www.spoorbeeld.
nl/bureau-spoorbouwmeester#node-220-0
Oproep tot samenwerking
׉	 7cassandra://Aq3Jg4eAYaI0IOfXGtl4BOvCtbRUm6n_p563sdUkJSg(9` agpXJԽāagpXJԽÁ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://YfVUXvc1hN99v1ljVLG2iMK_GkdEXGb5RFiPfEhSEes >`׉	 7cassandra://t3qZu1hJ6EH3sMxYFTwz4Md4kRlCsYJCT-DijsYbEdMxv`t׉	 7cassandra://bnm7vWeOzTyA5mqmFg0KMcaxKC7aMHPd1lwxREeVfrM)j` ׉	 7cassandra://KQSQOoFHxtzqFn0fmm7OyUbZigGff5KCjQpL3XuDM0E ͠`ag5pXJԾ~ט ? ?{u׉׉	 7cassandra://ctLA2cWjs8unFFQ3ZRmkUvq89VU76ie9xMSd4--JbtE `׉	 7cassandra://XBl4-UH2N-yJaVhJg2VSFlF8FsersH0xFjkLIXxAQbgo`t׉	 7cassandra://mOrqhbQqaNHRysta9Ha8TWH86Jl3K_fipK_uDhizthM!` ׉	 7cassandra://Y9tXZ7_6hyx_WjMNEr4kxbdTJMDFvKh4hXnAWUf8bnM O͠`ag5pXJԾ׉E tSociaal-maatschappelijke
functie station Deurne krijgt
vervolg in landelijk concept
72 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://bnm7vWeOzTyA5mqmFg0KMcaxKC7aMHPd1lwxREeVfrM)j` agpXJԽ׉E	Het station als plek van verbinding. Michel
Lintermans in Deurne legt al jaren zijn hele ziel
en zaligheid erin om dat doel te bereiken. En
met succes! Het stationsgebied in Deurne is in
de afgelopen jaren uitgegroeid tot een gezellige
ontmoetingsplek voor omwonenden en reizigers,
een oase van rust voor pauzerende buschauffeurs,
een stageplek voor leerlingen en een werkplek voor
mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt of
mensen met een taakstraf. Deze succesformule
van Deurne dient als lichtend voorbeeld voor een
verdere landelijke aanpak.
Station Krabbendijke. Inzet: Michel Lintermans bij de fietspomp in Deurne
I
n 2014 richtte Michel Lintermans de Coöperatie
Stationspark Deurne op. Zijn doel was niet alleen het verfraaien
van het destijds troosteloze stationsgebied. Hij
zag het station ook als een plek met een grote maatschappelijke
functie. In de naast het station aangelegde moestuin
vertelt hij vol enthousiasme zijn verhaal. Een verhaal
dat regelmatig wordt onderbroken, omdat hij even iemand
een aanwijzing moet geven, een voorbijganger groet of
iemand bedankt. “Geweldig hoe jij het afdak zo mooi schoon
hebt gemaakt! Bedankt kerel en tot volgende week weer!”
Glimmend van trots loopt de aangesprokene de moestuin
uit. “Die man heeft 20 jaar lang alleen maar thuis op de
bank gezeten. Hij leeft helemaal op nu hij een paar keer per
week hier wat klusjes kan doen. Dat is toch fantastisch!”
Duurzaam en circulair
Naast de uitbundig groeiende moestuin, met ruim 20 verschillende
groentes, twee volières, een kippenren en een kas,
is er ook een werkplaats. “We maken hier alles zelf: van de
plantenbakken tot de tafels in het stationsrestaurant, van
bankjes tot vogelhuisjes tot zwerfboekenkasten in de vorm
van een locomotief. We hergebruiken veel materialen. Zo
hebben we van oude afvalbakken uit de trein deze leuke
plantenbakjes gemaakt. En op de koffiedrab uit het stationsrestaurant
kweken wij onze champignons.”
Koploper Deurne
Deurne was het eerste station in Nederland dat een gratis
watertappunt kreeg. Een initiatief dat inmiddels op veel stationslocaties
navolging kreeg. Ook zijn ze, sinds juni 2021,
het eerste Fairtrade treinstation van het land. De horecauitbater
gebruikt zoveel mogelijk eerlijke en duurzame producten.
Tomaten en andere groenten worden vers aangeleverd
vanuit de moestuin. Ook het nabijgelegen restaurant
De Heerlyckheid gebruikt de producten uit de stationsmoestuin
in zijn gerechten. Het groenteafval wordt gecomposteerd.
Stationslocaties
2021/2022 - 73
׉	 7cassandra://mOrqhbQqaNHRysta9Ha8TWH86Jl3K_fipK_uDhizthM!` agpXJԽƁagpXJԽŁ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://8EQNpIxprFA3oH_iGXfQVjn0GqPU6HUIghLLxkLBa_o `׉	 7cassandra://ghk79zurQv2WNBOxXgDLWrqlVbkeW8Fjo5KZ5Fk29u0͒
`t׉	 7cassandra://uJA9Ap15mCor5tOAWAflgXGsbHTPsVDn0VDL0utZEx8,` ׉	 7cassandra://E-_zfwdWF_yfNC0Rhs3Ap2SgFC034jRRSmGraZ0fCZk ۠͠`ag5pXJԾט ? ?{u׉׉	 7cassandra://slhwy7u2s-gj0IvC7Ec8W7Youd47yXkgzGZVJEn0lNw   `׉	 7cassandra://eHH9QL4VsWlmgvK6zYeNxlu-tZHvAONCoFN4MjFdPAw̓`t׉	 7cassandra://arAgV8n_2KJ5SWJW_oolByRLcNrBOEGWNXyvFVjFqEI*i` ׉	 7cassandra://pHGv4Ni803bQYtFo-zwkDl-iPTlX39B0tzZrJ41kq8I H͠`ag5pXJԾנag6pXJԾ F̹9ׁH  http://www.stationsparkdeurne.nlׁׁЈנag6pXJԾ 2̶9ׁH !mailto:info@stationsparkdeurne.nlׁׁЈ׉E
ken. Hun chauffeurs kunnen daar relaxt pauze
houden terwijl de bus oplaadt. Ook hebben we
bankjes neergezet bij de bushalte, zodat wachtende
busreizigers even kunnen zitten.”
Stijgende waardering
De waardering voor het station is, door al deze
initiatieven, in de afgelopen jaren flink gestegen.
“Mensen ervaren een beheerd station
als prettig en veilig”, vertelt Lintermans. “Het
is inmiddels ook een plek geworden waar we
activiteiten organiseren, zoals workshops in
hoe je kunt composteren of hoe je een moestuin
onderhoudt. We hebben hier al eens een
klein festival gehouden en ook de jaarlijkse
burendag vindt plaats in onze moestuin.”
Boven: moestuin in Deurne. Onder: transformatorhuis met foto’s in Deurne
Landelijke aandacht
Een hoogtepunt in 2021 was het bezoek in juni
van staatssecretaris Stientje van Veldhoven
van Infrastructuur en Waterstaat. “Ik heb
haar mogen rondleiden en zij toonde zich
zeer enthousiast over al onze initiatieven. Er
is sindsdien zelfs een rijksambtenaar beschikbaar
gesteld om een verdere professionaliseringsslag
te maken in het landelijk uitrollen
van dit concept. Want wat in Deurne kan, kan
bij andere (kleinere) stations en ov-knooppunten
natuurlijk ook!”
Profiteren van opgedane kennis
In het ‘Droombeeld’ (Vereniging Stations
Lokaal) - een plan dat door Jos van Wegen
(Coopnet), Vincent Jacobs, Thijs van Mierlo
(LSA) en Michel Lintermans werd opgesteld –
wordt omschreven hoe de leefbaarheid van
een stationsgebied verhoogd kan worden. En
hoe een stationslocatie een maatschappelijke,
verbindende rol kan gaan vervullen. “Mensen
Maatschappelijk gedreven
Lintermans werkt met een groep van 15 tot 20
vrijwilligers, die regelmatig van samenstelling
verandert. Mensen van diverse pluimage, die
het meestal niet zo gemakkelijk hebben in het
leven. “Wij werken samen met veel maatschappelijke
organisaties zoals Bijzonder Jeugdwerk,
een jeugdinternaat, bureau HALT, een penitentiaire
instelling, de GGZ, maar ook middelbare
scholen, waar jongeren een maatschappelijke
stage moeten lopen.”
De coöperatie onderhoudt ook goede contacten
met vervoersbedrijven en spooronderaannemers
als Krinkels BV, BAM en Structon die
regelmatig onderhoudswerkzaamheden uitvoeren.
Maar ook met (lokale) ondernemingen.
“Het is voor alle partijen gewoon heel prettig
werken als de sfeer rondom zo’n station goed
is. Zo zijn we met busmaatschappij Arriva
overeengekomen om een unit neer te zetten
in onze moestuin, die we gezamenlijk gebruiKunstwerk
fiets gemaakt door verstandelijk gehandicapten
74 - Stationslocaties 2021/2022
׉	 7cassandra://uJA9Ap15mCor5tOAWAflgXGsbHTPsVDn0VDL0utZEx8,` agpXJԽ׉E	Wmeest maatschappelijk georiënteerde station.
“Het zou geweldig zijn om dit in Nederland
voor elkaar te krijgen! Een gezonde competitie
tussen stations is zeer motiverend voor vrijwilligers
om net nog dat extra stapje te zetten in
de verdere ontwikkeling van hun eigen station.
Ik hoop van harte dat we dat binnenkort in
Nederland kunnen gaan organiseren!”
<<
Meer informatie:
Michel Lintermans, 06 512 535 99
info@stationsparkdeurne.nl
www.stationsparkdeurne.nl
Doek met foto van het oude station en onze slogan
hoeven zo niet opnieuw het wiel uit te vinden.
Wij hebben in de afgelopen jaren veel ervaring
opgedaan en kunnen goed advies geven.
Wij weten de weg in de beschikbare subsidieregelingen
en zijn inmiddels een serieuze
gesprekspartner voor het Rijk, NS en ProRail.”.
Lintermans benadrukt dat er al diverse stations
zijn met dit soort activiteiten. “Je hoeft natuurlijk
niet allemaal een moestuin aan te leggen
of een werkplaats te starten. In Krabbendijke
is het stationsgebouw omgeturnd tot een
kunstcentrum, in Horst-Sevenum tot een Bed
& Breakfast en in een Helmonds station is een
deelwinkel opgezet. Niks is onmogelijk. Het
is wel altijd belangrijk dat activiteiten van
onderop kunnen ontstaan, bedacht door mensen
uit de buurt.”
Meebewegen
Er is inmiddels flink wat belangstelling vanuit
diverse stations in Nederland voor de landelijke
uitrol. Lintermans is daar verheugd over.
Hij hoopt dat NS en ProRail goed zullen meebewegen
in deze ontwikkeling. “Zij hebben
eraan moeten wennen dat er activiteiten op
hun terrein plaatsvinden, waar ze zelf niet de
regie over voeren. Maar over het algemeen zijn
ze welwillend en krijgen we de zaken samen
met hen goed voor elkaar.”
Landelijke wedstrijd tussen stations
Een andere droom van Michel Lintermans is
om op landelijk niveau stations wedstrijden
te gaan organiseren, net zoals in het Verenigd
Koninkrijk. Daar worden jaarlijks, door de
nationale organisatie van treinstations (CRN),
prijzen uitgereikt in diverse categorieën. Zoals
het meest kindvriendelijke, het meest historische
of het meest milieuvriendelijke station.
Lintermans heeft het voor elkaar gekregen
om als enige niet-VK station mee te doen met
deze wedstrijd. En met succes! Station Deurne
viel al twee keer in de top 3 prijzen voor het
Stationslocaties 2021/2022 - 75
Boven: Kunstgalerij in Krabbendijke. Onder: volière met kanaries in Deurne
׉	 7cassandra://arAgV8n_2KJ5SWJW_oolByRLcNrBOEGWNXyvFVjFqEI*i` agpXJԽȁagpXJԽǁ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://oAcK2BFwfklEaBYIngUUpPPwx4OkhDZSk_jQhJhWldU *`׉	 7cassandra://PwoMB-bfnCpRlpjkH-6HMA3QHgM5HJiGpOa-3fa-zl8͊`t׉	 7cassandra://43e8PhP_odkJCjT9JIFAYKUwzAMxBL0Bic_WcbCCVno'z` ׉	 7cassandra://3M9UQj2oNHuH8VTdeVJm1_UuenPssXJhvzz3MAtqkv0 y6j͠`ag6pXJԾט ? ?{u׉׉	 7cassandra://3rLD96bGw0I1JJ3p7sTiigRZhPcNc4djP7PklzsITnU `׉	 7cassandra://Uica91JSa-tVOs3UcYDn4YnMhxFOPaZP1yGmpilDhYM͇`t׉	 7cassandra://JsAV5oPCimrM53bW5KIEEb30fIKHYELxnHua-ycX5Eo%` ׉	 7cassandra://wqGCkWmQt-XrSQJUsHk0FQXQ5lJyy5iaPzTqqftf2yk Q͠`ag6pXJԾ׉EmSTATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONS
Stationslocaties Nederland
BRABANT
EINDHOVEN
De omgeving van Eindhoven Centraal groeit de komende 20 jaar door
naar een nieuwe woon-, werk-, verblijf- en leefwijk met het centraal
station als hart van de Brainportregio. Met 55 hectare gaat het om
een van de grootste binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen van
Nederland. Tot 2040 verandert deze stenige omgeving met wegen en
kantoren in een nieuw stuk centrum. Nu woont er niemand en straks
ongeveer 15.000 Eindhovenaren. In maart 2021 stelde de gemeenteraad
unaniem de ontwikkelvisie voor het gebied vast. Er komen tot
2040 ongeveer 6.500 woningen, waarbij de mens centraal staat.
Verder komt er veel groen en heeft duurzaamheid, klimaat en ruimte
voor langzaam verkeer prioriteit.
Eindhoven realiseerde als enige regio economische groei tijdens de
pandemie. Daarmee bevestigt de stad zijn rol als wereldspeler op
het gebied van kennis, design en technologie. Dat is straks terug te
zien in dit gebied. Eindhoven is in trek bij zowel binnen- als buitenlandse
kenniswerkers. Dat levert flinke druk op de toch al overspannen
woningmarkt. Deze ontwikkeling voorziet in de behoefte aan
woonruimte voor elke portemonnee, met nadruk op sociale en middensegment
woningen.
GILZE-RIJEN
De gemeente Gilze en Rijen wil een spoorzone ontwikkelen waar het
goed en veilig wonen, werken en reizen is. Centraal daarin staat de
stationsomgeving, de verbinding met de rest van de gemeente en de
bereikbaarheid en ontwikkeling van Rijen Zuid. De gemeente wil een
veilige oversteek voor al het lokale vervoer, een aantrekkelijk gebied, veilige
perrons en geluidswerende maatregelen. Een onderdoorgang biedt
straks toegang tot de perrons en vormt de verbinding tussen de aan
beide zijden van het spoor gelegen dorpskernen. De stationsomgeving
krijgt een frisse, groene en moderne uitstraling die past binnen de kern
van Rijen.
Het monumentale stationsgebouw van Rijen, dat dateert uit 1916,
onderging in 2020 een grote opknapbeurt. Hierbij kregen ook de kozijnen
en deuren weer de kleuren uit het oorspronkelijke ontwerp. Dit
gebouw biedt niet alleen ruimte aan wachtende reizigers, maar ook aan
ondernemers.
In het najaar 2021 is gestart met de aanleg van een fietssnelroute vanaf
het station naar de rand van het dorp. Dit nieuwe stuk fietspad is straks
onderdeel van de snelfietsroute Breda-Tilburg.
HELMOND
Aan het Stationsplein in Helmond is het voormalig UWV-kantoor
getransformeerd naar een duurzaam appartementencomplex met 95
huurwoningen. De appartementen zijn geheel gasloos gemaakt en hebben
zonnepanelen op het dak.
Het markante gebouw, met de naam HIER/HERE, is een hippe woonplek
geworden voor vooral jonge starters op de woningmarkt. Het gebouw
is verdeeld in 54 appartementen voor starters en 41 volledig ingerichte
short-stay studio’s.
De architect heeft ervoor gekozen om zoveel mogelijk bestaande elementen
terug te laten komen in het nieuwe pand. Door delen van vloeren
en wanden te slopen en op verschillende plekken lichtkoepels te
installeren wordt er veel daglicht het gebouw binnengebracht.
Rondom het appartementencomplex zijn verschillende buitenruimtes
gerealiseerd voor bewoners. Aan de voorzijde, grenzend aan het
Stationsplein, is de buitenruimte voorzien van statafels, bloembakken
en een pergola. Aan het Stationsplein is een hoek van het gebouw open
gemaakt, waarbij de betonnen kolom constructie is gehandhaafd en er
hangende balkons zijn gerealiseerd. De achterwand is weer voorzien van
onderhoudsvriendelijk groen.
Een prachtig voorbeeld van hoe een bestaand kantoorgebouw een
nieuwe woonbestemming krijgt.
76 - Stationslocaties 2021/2022
ROOSENDAAL
De provincie Noord-Brabant heeft Roosendaal opgenomen in haar
transformatieprogramma voor middelgrote steden. De provincie is
bereid om mee te investeren in het ontwikkelplan Rondje Roosendaal.
De spoorzone is hierin een troefkaart. NS-Stations heeft aangegeven
dat het station zelf alsook de gronden rondom het station ontwikkeld
kunnen worden. Dit biedt een unieke kans voor een nieuw werk- en
woongebied op dit belangrijke mobiliteitsknooppunt.
Op de plek van een vroeger industrieterrein, achter het spoor en
dichtbij het stadscentrum, wordt een nieuwe en duurzame wijk ontwikkeld:
Stadsoevers. Met bijzondere gebouwen, gedurfde materialen,
uitgesproken kleuren en ruimte voor wonen, water en groen. Hier
komen ruim 450 nieuwe woningen voor eigenzinnige, enthousiaste
en ondernemende bewoners.
Onderdeel van de wijk is een Urban Sports- en Speelpark, die mensen
uitnodigt in beweging te komen. Een urban hotspot, van maar liefst
twee hectare met een skatebaan, freerunningparcours, velden voor
3x3 basketball en een streetdancevloer. Met ook veel speelmogelijkheden
voor kleine kinderen. Het Urban Sports- en Speelpark in de
wijk Stadsoevers is straks een van de grotere parken van Brabant. Het
zal naar verwachting in november 2021 klaar zijn.
׉	 7cassandra://43e8PhP_odkJCjT9JIFAYKUwzAMxBL0Bic_WcbCCVno'z` agpXJԽ׉ELOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES
’S-HERTOGENBOSCH
In het gebied Spoorzone ’s-Hertogenbosch komt veel samen. Zo zie je
hier cultuur en industrieel erfgoed, vervoersknooppunt en natuur, aanwezigheid
van jonge mensen en nieuwe werkgelegenheid. En nieuwe
stedelijke woonvormen. We maken gebruik van het succes van de binnenstad
en vergroten dit naar de Spoorzone: de verbrede binnenstad.
Waarbij er veel aandacht is voor ontwikkelingen op het gebied van
duurzame mobiliteit: van e-bike tot zero emissie bus. Het station en de
directe omgeving zijn hierin een belangrijk knooppunt.
De Spoorzone vormt zo het vertrekpunt voor een nabije, bereikbare stad.
Daarnaast wordt in de Spoorzone het bedrijfsklimaat versterkt, met het
innovatiedistrict in het Grasso/Grenco terrein als kernpunt. We gaan
voor een gezonde arbeidsmarkt met ruimte voor data en nieuwe technologieën.
Onderwijs, overheid en bedrijfsleven weken samen en delen
kennis. Daadkracht en ruimte om te experimenteren zijn in dit gebied
belangrijke pijlers. En dit alles zo duurzaam mogelijk. Dat is de kracht
van Spoorzone ’s-Hertogenbosch.
FLEVOLAND
ALMERE
Vanaf april 2022 vindt in Almere de wereldtuinbouwtentoonstelling
Floriade Expo plaats. Er worden in een half jaar zo’n twee miljoen
bezoekers verwacht, die voor een groot deel met het Openbaar
Vervoer zullen komen. Reden voor de stad om het stationsgebied
in Almere Centrum in twee jaar tijd versneld te vernieuwen en te
verduurzamen.
Het station krijgt een mooie hal met nieuwe winkels, puien, plafonds
en transparante liften. De pleinen voor en achter het station sluiten
mooi op elkaar aan in een brede en overzichtelijke passage die door de
hal heen loopt. Op de perrons komen nieuwe houten banken, windschermen,
wachtruimtes, betonnen poefjes en ‘groene eilanden’. Ook
komen er zonnepanelen en glas met geïntegreerde zonnecellen. Het
busstation krijgt een nieuw plafond en goede verlichting. De beide
stallingen krijgen een facelift en bieden samen plaats aan ruim 3.300
fietsen, scooters en brommers. Tevens wordt er flink geïnvesteerd in
het vernieuwen van leegstaande kantoren rondom het station.
Bezoekers lopen straks vanuit het station over een mooie groene
loper de stad in, richting Floriade.
TILBURG
In het hart van de Spoorzone Tilburg opent in het voorjaar van 2022
een innovatieve hotspot de deuren: MindLabs, een gebouw en living
lab waarin onderwijs (universiteit, hoge school en ROC), overheid en
bedrijfsleven samenwerken aan oplossingen voor de toekomst. Het
samenwerkingsverband is onderdeel van de AI hub Brainport, met
als aandachtsgebieden virtual, mixed & augmented reality, natural
language and data processing, robotics & avatars en serious games
& learning.
De missie? Het versnellen van de ontwikkeling van mens en maatschappij
door kennis en toepassing van interactieve technologie te
verbinden met ondernemerschap. Hierbij staat de interactie tussen
mens en technologie centraal. Deze ‘human centered Artificial
Intelligence’ houdt zich bezig met vragen als: hoe houden we de
zorg toegankelijk, wat kunnen we slimmer organiseren, hoe kunnen
we leren leuker maken, hoe krijg je talenten op de juiste plek, hoe
vergroten we de veiligheid? Bij MindLabs worden daar oplossingen
voor bedacht. De Tilburgse Spoorzone is daarmee weer een prachtige
nieuwe parel rijker.
LELYSTAD
De gemeente Lelystad legt de lat hoog bij de toekomstige vernieuwing
van het stationsgebied. Met het toevoegen van circa 600
woningen en kantoorruimte wordt een belangrijke stap gezet in de
ontwikkeling van het gebied.
In de visie voor het vernieuwen van het stationsgebied komen verschillende
ontwikkelingen samen: verkeer, parkeren, wonen en werken.
Met als doel een stationsgebied dat goed bereikbaar is, dat meer
woningen, bedrijvigheid en groen heeft en waar je je fiets makkelijk
kunt parkeren. Het stationsgebied wordt samen met het Stadshart
dé entree voor belangrijke bestemmingen in de stad en de regio,
zoals Lelystad Airport, de Oostvaardersplassen en de kustzone. Het
wordt een belangrijk en aantrekkelijk stadsdeel waar bezoekers en
inwoners graag wonen, werken en verblijven. Het vernieuwde stationsgebied
wordt zo een belangrijk visitekaartje voor de stad en
speelt een sleutelrol in de toekomstige groei van Lelystad.
GELDERLAND
EDE-WAGENINGEN
Het stationsgebied in Ede ondergaat een flinke metamorfose en
wordt een modern OV-knooppunt: een plek waar reizigers makkelijk
en snel overstappen op de trein, bus, taxi en ander vervoer.
Ede bereidt zich voor op een groeiend aantal reizigers, bezoekers en
inwoners. Door het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer rijden
er straks meer treinen van en naar Ede-Wageningen. Ook worden de
overstaptijden verkort.
Het nieuwe treinstation wordt herkenbaar en toegankelijk, met roltrappen
en liften, goede informatievoorzieningen, diverse winkels
en comfortabele wachtruimtes. De eerste bouwactiviteiten zullen in
najaar 2021 starten. De verwachting is dat het nieuwe station in 2024
in gebruik wordt genomen. Verder komen er twee nieuwe tunnels en
een langzaam-verkeersviaduct. De spoorinfra in het stationsgebied
wordt vernieuwd. Ook krijgt Ede een mooi stationsplein, een nieuw
busstation en een taxivoorziening. Er komt een P+R met ruim 500
parkeerplaatsen en een fietsenstalling met ongeveer 1.800 plaatsen.
Daarnaast komt er ook een bewaakte stalling (eerste 24 uur gratis)
voor ongeveer 6.000 fietsen.
Stationslocaties 2021/2022 - 77
׉	 7cassandra://JsAV5oPCimrM53bW5KIEEb30fIKHYELxnHua-ycX5Eo%` agpXJԽʁagpXJԽɁ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://IyoFgIQvQ1TxfFnknQfI8zlJbtHGpVaghiMhXVaSbt4 (`׉	 7cassandra://HNbwDY_lb08sagq8iN1c5TwDxm6RtS7uV-gd4OaRWUU͆?`t׉	 7cassandra://PzWTrtVvOak7ZC0YNJ3dzWaTKQLkmMF-kHQSyJVpld0&,` ׉	 7cassandra://oj-k_MW8AVWj5BxH8i7PygAPcisPh9DHPDU7Mm_8k88 w^͠`ag6pXJԾט ? ?{u׉׉	 7cassandra://366f4XuIAG1B2i_CF5aI5qR92Oo3xYe7-u64yJJxNAg o`׉	 7cassandra://J5Yid1iafL6lfPecHlXSOPvojOYiyWA5dhUNan19_GM͌`t׉	 7cassandra://zDfLn3A1MrArqCuZx0nptODjbaKgPFS_7F3iOGxzZRE%` ׉	 7cassandra://j0BzpE5ECVOT_hzkC04QQw8BuiIdLVvoBTNTHQY6Q04 swV͠`ag7pXJԾ׉ESTATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONS
GRONINGEN
NOORD-HOLLAND
GRONINGEN
De metamorfose van station Groningen is in volle gang. Het station gaat
ruimte bieden aan meer treinen en voor het eerst ook aan doorgaande
regiotreinen. Reizigers hoeven daardoor minder over te stappen.
Er komt een voetgangerspassage onder de sporen door. Parallel daaraan
wordt een fietstunnel aangelegd. Onder de passage en de tunnel
komt een stalling voor zo’n 6.000 fietsen. Het busstation verhuist van
de noordzijde naar de zuidzijde van het station.
Door de verplaatsing van het opstelterrein voor treinen is aan de zuidzijde
35.000 m2
vrijgekomen voor een nieuw stuk stad. Als de bouw van
het nieuwe station klaar is, naar verwachting in 2024, start de gemeente
Groningen met de gebiedsontwikkeling. Het Stationsgebied moet een
plek worden waar reizen, wonen, werken en ontspannen samenkomen.
Ook het nieuwe muziekcentrum gaat zich aan deze zuidzijde vestigen.
Door de verhuizing van de bussen komt aan de noordzijde ruimte vrij
voor de vestiging van nieuwe bedrijvigheid en functies. Het vernieuwde
Stationsgebied is nog meer dan nu de plek waar stad en regio elkaar
ontmoeten.
AMSTERDAM Amstel
Het Amstelstation is een moderne toegangspoort voor reizigers die
de stad Amsterdam per trein binnenkomen. De afgelopen jaren is
er hard gewerkt aan de herinrichting van het station en de omliggende
openbare ruimte. De Amstel Tower, met 192 woningen en een
hotel, en het busstation, met daaronder een parkeergarage, zijn in
LIMBURG
VENRAY
De gemeente Venray heeft, in het verlengde van de opwaardering van
de spoorverbinding tussen Nijmegen en Roermond, de wens om haar
station en de stationsomgeving om te vormen tot een volwaardig
knooppunt voor het openbaar vervoer.
De gemeente wil het station, het stationsgebouw en de omgeving
van het station een kwaliteitsimpuls geven, om daarmee het openbaar
vervoer en het reisgemak te verbeteren. Er wordt gedacht aan
een ruimer busstation, uitbreiding van de stallingscapaciteit voor
fietsen en parkeerplaatsen voor auto’s, opknappen van het stationsgebouw
en meer voorzieningen voor de reizigers.
In 2019 is een projectteam gestart met een onderzoek om het station
van Venray en haar omgeving te vernieuwen. Doel is om van het station
een visitekaartje voor de stad te maken, een plek waar iedereen
zich welkom en veilig voelt en waar het (openbaar) vervoer een centrale
plek heeft. In het project speelt duurzaamheid een grote rol. Er
wordt o.a. gekeken naar opvang van het regenwater en het leggen
van zonnepanelen op de nieuwe luifels in combinatie met groene
daken. Ook moeten elektrische (deel)mobiliteiten een plek krijgen. De
stationsomgeving wordt straks groener en er worden zo veel mogelijk
duurzame materialen toegepast, die gemakkelijk te demonteren,
te vervangen en te hergebruiken zijn. Hierdoor wordt het station in
de toekomst niet alleen veiliger en prettiger om te verblijven, maar
ook een stuk duurzamer.
78 - Stationslocaties 2021/2022
2018 opgeleverd. In de zomer van 2019 is de gehele openbare ruimte
opgeknapt, inclusief het tramstation met verblijfsplein. Ook is toen
de fietsenstalling met ruim 3.300 fiets-parkeerplekken en een lift
naar de stationshal geopend. In oktober 2021 is de vernieuwde stationshal
klaar. De herinrichting van de stationshal en de omliggende
openbare ruimte zorgen ervoor dat reizigers makkelijk kunnen overstappen
op de trein, tram, bus of metro. Het is een levendig en veilig
gebied geworden, waar het goed toeven is voor bewoners, passanten
en reizigers.
Tegenover het Amstelstation op het Julianaplein wordt volop
gebouwd aan het nieuwbouwproject AMST. Hier komen 252 middeldure
en vrije sector huurwoningen, een broedplaats, horeca en een
Jumbo supermarkt. De woningen worden naar verwachting in 2023
opgeleverd.
AMSTERDAM Sloterdijk
NS, ProRail, gemeente Amsterdam en Vervoerregio Amsterdam willen
van station Amsterdam Sloterdijk een modern station maken dat klaar
is voor de toekomst. Goede verbindingen en faciliteiten voor reizigers
die er met de trein, metro, bus, tram en fiets komen en een overzichtelijk,
prettig stationsgebied: dát is de ambitie.
De directe omgeving van station Sloterdijk, waar voorheen vooral
kantoren waren gevestigd, is de afgelopen jaren sterk veranderd. Die
transformatie naar een groen, gemengd woon-werkgebied zet zich de
komende jaren voort. Tot 2040 kunnen er 5.000 à 7.500 nieuwe woningen
bij komen. De verwachting is dat de reizigersgroei jarenlang flink
zal toenemen mede door de ontwikkeling van Haven-Stad, ten noorden
van het stationsgebied.
Behalve de gewenste verbetering van de beleving en de oriëntatie van
reizigers in en om het station, moeten er daarom ook sterkere verbindingen
tussen de woon- en werkgebieden komen. Daarnaast moet het
station, waar verschillende vormen van openbaar vervoer en ander vervoer
samen komen, geoptimaliseerd worden. ProRail werkt momenteel
aan het aanbrengen van vier nieuwe wissels en aanpassingen aan de
perrons om de reizigerstoename op te vangen.
׉	 7cassandra://PzWTrtVvOak7ZC0YNJ3dzWaTKQLkmMF-kHQSyJVpld0&,` agpXJԽ׉EvLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES
BEVERWIJK
De ontwikkeling van de Spoorzone is één van de speerpunten voor
Beverwijk in de komende jaren. Met als doel het realiseren van een stoer,
duurzaam en prettig leefbaar gebied, waar gewoond en gewerkt wordt
met voldoende voorzieningen. Een gebied dat onlosmakelijk onderdeel
uitmaakt van het centrum van Beverwijk. Zonder daarvoor natuurgebied
of open landschap op te offeren.
De gebiedsontwikkeling zorgt voor een enorme impuls: er komen in
potentie 10.000 woningen bij met alle extra voorzieningen die hiervoor
nodig zijn: scholen, apotheken, winkels, dienstverleners. Dat zorgt voor
extra werkgelegenheid voor stad en regio, met een potentieel voor 5.000
extra arbeidsplaatsen.
De eerste stappen in deze ontwikkeling worden nu gezet, te beginnen
met het Stationsgebied, de entree van Beverwijk. Hier liggen veel kansen
voor het bouwen van woningen en het toevoegen van voorzieningen.
Daarnaast hebben NS en ProRail ideeën om het station te moderniseren.
De omgeving denkt mee in de planvorming. Een mooie kans om
Beverwijk economisch vitaler te maken en woningen te bouwen waarmee
de stad de huidige woningnood het hoofd kan bieden. Een kans die
Beverwijk niet laat liggen!
DIJK EN WAARD
In het voorjaar van 2022 worden in het Stationsgebied Dijk en Waard
(de nieuwe gemeente die bestaat uit de voormalige gemeenten
Heerhugowaard en Langedijk) de eerste woningen in het gebouw
De Groene Trede opgeleverd. Dit appartementencomplex, pal naast
het NS-station, beschikt over unieke woon-werk lofts en moderne
appartementen, koop en huur. Twee derde van deze woningen gaan
naar bewoners uit de gemeente Dijk en Waard. Daarmee sluit de
woningbouw (ook) aan op de lokale woonvraag met het gemeentelijke
woningonderzoek als basis. In Dijk en Waard worden uiteindelijk
10.000 woningen gerealiseerd.
De ontwikkeling van woningbouw en andere functies gaat hand-inhand
met de ontwikkeling van het OV-knooppunt. De ondertunneling
van het spoor speelt daarbij een belangrijke rol. Samen met ProRail
en ingenieursbureaus is afgelopen zomer voor een groot deel van
fase 1 een integraal schetsontwerp uitgewerkt. Ook de bereikbaarheid
van de N242 en lokale wegen wordt tijdens de werkzaamheden
aan fase 1 onderzocht. Ideeën daarvoor worden samen met bedrijven
en bewoners uit de omgeving geïnventariseerd.
HAARLEM
In juli 2021 hebben de gemeente Haarlem en de provincie NoordHolland
gezamenlijk een visie voor de ontwikkeling van het stationsgebied
opgesteld. Het huidige stationsgebied is geen locatie om
trots op te zijn. Het stationsgebouw heeft weliswaar monumentale
kwaliteiten, maar het station vormt geen hoogwaardige entree voor
de binnenstad Haarlem.
Het stationsgebied moet een aantrekkelijke plek worden waar wonen,
werken en verblijven samenkomen. Voetgangers en fietsers krijgen
in de omgeving van het station voorrang. De wandel- en fietsroutes
naar het station en het centrum worden veiliger en er komen meer
overdekte fietsenstallingen bij het station. De gemeente Haarlem en
provincie Noord-Holland willen ervoor zorgen dat het stationsgebied
een goed functionerend knooppunt blijft voor het openbaar vervoer.
En daarnaast een prettige en aantrekkelijke plek voor iedereen die
via het station naar de Haarlemse binnenstad komt.
De visie geeft richting op lange termijn en brengt samenhang tussen
de ontwikkelingen in het gebied. Bij de toekomstige transformatie
van het station en de openbare ruimte eromheen wordt gekeken
naar reizen, werken, winkelen, wonen, verblijven en duurzaamheid.
OVERIJSSEL
DEVENTER
Direct naast het NS station in Deventer en op de rand van de historische
binnenstad ligt stadscampus De Kien. Het is een gebied waar kennisontwikkeling
en innovatie op het vlak van Tech en IT samenkomen. De
daar gevestigde opleidingsinstituten werken samen met hun buren,
internationale kennisbedrijven.
Met de Provincie Overijssel, Gemeente Deventer, eigenaren en ontwikkelaars
in het gebied bouwen zij letterlijk en figuurlijk aan een toekomstbestendige,
groene en slimme woon- en werklocatie rondom het
station. Met ruimte voor het toevoegen van meer dan 600 woningen
(nieuwbouw en transformatie), onderwijs en moderne werk- en ontmoetingsplekken
kan het gebied uitgroeien tot een slimme, groene en
gezonde stadscampus. Uniek aan deze toepassingsgerichte campus is
de binnenstedelijke ligging: wonen, werken en studeren direct nabij het
OV knooppunt. Op een prachtige plek die voor een groot deel samenvalt
met de groenblauwe singelstructuur die het centrum van Deventer
omzoomt. En op loopafstand van de gezellige binnenstad.
HENGELO
Ten zuiden van station Hengelo krijgt een nieuw stadsdeel vorm,
Hart van Zuid. Belangrijkste kernmerken: eigenzinnig, met stedelijk
elan, op sporen van een industrieel verleden. Hart van Zuid moet
vooral jonge mensen aantrekken die graag in een dynamische omgeving
wonen en op zoek zijn naar een betaalbaar huis. Die woningen
komen er: met de bijdrage uit de Woningbouwimpuls kan Hengelo
versneld ruim 700 woningen bouwen. Dicht bij de binnenstad komt
hoogbouw en in de rest van het gebied een grote verscheidenheid aan
grondgebonden woningen. De verschillende deelgebieden worden
gefaseerd ontwikkeld. Er is volop aandacht voor ruimtelijke kwaliteit
met veel groen en water. Het Business District wordt de komende
jaren ontwikkeld tot hét centrum voor internationaal zakendoen in
Twente. Grote spelers in Hart van Zuid zorgen ervoor dat de economische
aantrekkingskracht van dit gebied onveranderd groot blijft.
Met het poppodium Metropool en een skatelandschap midden in
het gebied is er bovendien volop gelegenheid voor ontmoeting en
ontspanning.
Stationslocaties 2021/2022 - 79
׉	 7cassandra://zDfLn3A1MrArqCuZx0nptODjbaKgPFS_7F3iOGxzZRE%` agpXJԽ́agpXJԽˁ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://HZ_803LOolvvxwgThrgcmg7asXqASWW84weqy_EdjVM l`׉	 7cassandra://RrU0INxyUyezYnM6aPBA25KU8PANZ1oXadxvVwieYyć`t׉	 7cassandra://GSLpZFhWJVh3zauePvRXSXcYB_c5LXDowtIKU0lHbk8#9` ׉	 7cassandra://LRlZd-zT_MhifFNMSYxN5IcuMHmRpmc3fVnAtIM1Qew tR͠`ag7pXJԾט ? ?{u׉׉	 7cassandra://V_BBfcIpzK1EKpSPBqPCtNlJKnDBqJgLslkR91sGuEs :;`׉	 7cassandra://tzlMqOONdKG6_Ob2MfeldyV83n4CvnCZUysiESmaF9Q̓$`t׉	 7cassandra://o6DwF8KKUOVizeWbFk5VwDtH-un8xGqsBYIGKUGHh0s$q` ׉	 7cassandra://7v7zWdTxUas16YgqNVRomAfeSoVym_P7PI4evOhBwiQ Z͠`ag8pXJԾ׉EkSTATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONS
ene naar de andere mobiliteit kunnen overstappen. Het autoparkeren
mag daar wat verder vanaf liggen. De gemeente Raalte wil al langere
tijd de parkeergelegenheid bij beide stations uitbreiden en bij Raalte
een transferium/ P&R-locatie aanleggen. Het is nu heel belangrijk de
verschillende ontwikkelingen goed op elkaar af te stemmen. Daarom
bekijkt de gemeente of het mogelijk is eerst een tijdelijke uitbreiding
van de parkeerplaatsen te realiseren. Ook wordt onderzocht of de
nieuwe fiets-/voetgangersverbinding, die onderdeel is van het project
Knooppunt Raalte, ingepast kan worden in de stationsomgeving.
ENSCHEDE
Centrumkwadraat, de naam van de spoorzone in Enschede, moet de
kwaliteit van de stad gaan vergroten. Bereikbaarheid, duurzaamheid
en leefbaarheid zijn sleutelwoorden in de gebiedsontwikkeling rondom
en ten noorden van het station. Het resultaat? Een dynamisch
gebied met ruimte om te wonen en te werken, vlakbij het station met
alle gemakken van de stad binnen handbereik.
In dit ambitieuze project wordt het stationsplein autovrij gemaakt
en vergroend. Dit sluit aan bij de ambities van de gemeente op het
gebied van klimaat adaptatie en duurzaamheid. Hierbij spelen aandacht
voor cultuurhistorisch erfgoed, gebruik van duurzame materialen,
compact en flexibel bouwen, ruimte voor groen en een slim
watersysteem een grote rol.
Het vernieuwde stationsplein wordt straks dé ontvangstruimte van
de stad. Onder het plein komt een onderdoorgang richting de noordzijde.
Het terrein van de oude melkfabriek wordt herontwikkeld tot
een gebied met een mix van wonen, werken en voorzieningen. Een
nu nog rommelige troosteloze plek langs het spoor naar Duitsland
wordt omgeturnd naar een centrum-stedelijk woongebied, omringd
door een autovrij park. Met alle OV-mogelijkheden op loopafstand.
RAALTE
De stations in Raalte en Heino (gemeente Raalte) worden in de toekomst
mogelijk ingrijpend veranderd. Door eventuele verbetermaatregelen
van ProRail op het spoortracé Zwolle-Enschede, kan het nodig zijn de
perrons op de stations aan dit tracé te vergroten. Hierbij kan gekozen
worden voor een breder middenperron, combinaties van een middenperron
en een zijperron of twee zijperrons.
ProRail werkt momenteel aan ruimtelijke modellen voor beide stations.
Hierbij wordt eerst gekeken wat goede spoortechnische oplossingen
zijn en hoe de stationsomgeving daarop aan kan sluiten. De modellen
gaan met name over de indeling: waar komen de perrons, waar de fietsenstallingen,
waar het autoparkeren, waar de busperrons, hoe wordt
alles goed met elkaar verbonden en hoe is de bereikbaarheid vanuit de
omgeving?
Het streven is om fietsenstallingen en bushaltes dicht in de buurt
van de perrons te hebben, zodat reizigers snel en gemakkelijk van de
80 - Stationslocaties 2021/2022
STEENWIJKERLAND
Station Steenwijk in Steenwijkerland gaat de komende jaren flink op
de schop. Het sterk verouderde stationsgebouw en het weinig sfeervolle
stationsplein krijgen een stevige boost. Het station moet een
uitnodigende ‘rode loper’ worden, zowel richting de monumentale
vestingstad als richting het Nationaal Park Weerribben-Wieden in
de ‘achtertuin’.
Het stationsgebouw ‘nieuwe stijl’ krijgt faciliteiten die passen bij een
modern intercitystation. Verschillende vormen van duurzaam vervoer
zijn straks direct ‘om de hoek’ te vinden, net als digitale reizigersinfo.
Praktische publieksvoorzieningen, voldoende groen en een gezellige
sfeer maken van het toekomstig station een ontmoetingsplek waar
het reizigersgemak voorop staat.
Het voorplein wordt heringericht. Met als uitgangspunt: minder
blik, meer verblijfsruimte. Er komen eet- en drinkgelegenheden en
een terras. Creatieve kunst- en cultuuruitingen zorgen samen met
extra groen voor de aankleding. Er komt een eigentijds en gevarieerd
aanbod van duurzame deelmobiliteiten, zoals -e-scooters, e-steps en
elektrische deelauto’s. Op het verlanglijstje voor de toekomst staat,
naast een royale, deugdelijke fietsenstalling, zelfs een opstapplaats
voor duurzaam vervoer over water. Zo kunnen toeristen en recreanten
vanaf het station het achterliggende natuurgebied goed bereiken.
Station Steenwijk wil in de toekomst hét centrale knooppunt worden
in een netwerk van overstappunten (over land én water), verspreid
door de hele gemeente. Met als eerste stap een facelift voor het station,
dat in de komende jaren gaandeweg zal gaan veranderen van
een gribus in een waar pareltje.
ZEELAND
VLISSINGEN
Ontwikkelingen, realisatie van projecten en kwaliteitsimpulsen volgen
elkaar in een rap tempo op in de Zeeuwse havenstad Vlissingen.
Het Stationsgebied van Vlissingen krijgt, als knooppunt voor bereikbaarheid
en economische groei, de komende tijd een enorme kwaliteitsimpuls.
Gemeente Vlissingen en alle stakeholders in het gebied stelden
een toekomstvisie op en starten eind 2022 met de realisatie van het
masterplan. Het Stationsgebied gaat functioneren als uitvalsbasis voor
de omliggende gebieden, zoals de Kenniswerf.
De Kenniswerf is dé plek in Zeeland waar het gebeurt. Een innovatiedistrict
in de havenstad. Een plek waar je prettig, productief en inspirerend
kunt studeren of werken, maar ook uitstekend kunt wonen en/of recreeren.
Hier kun je onderdeel uitmaken van een netwerk tussen (inter-)
nationale bedrijven, start-ups en opleidingen, de plek waar kennis,
talent en ondernemen samen komt. Of je hier nu werkt, studeert, onderneemt
of verblijft. Centraal in Zeeland, voorzien van o.a. een kennis lab,
onderwijsinstellingen, een incubator en een veelzijdig achterland aan
innovatieve organisaties en bedrijven. Kortom, hét innovatiedistrict van
Zeeland.
׉	 7cassandra://GSLpZFhWJVh3zauePvRXSXcYB_c5LXDowtIKU0lHbk8#9` agpXJԽ׉ERLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES
ZUID-HOLLAND
DELFT Campus
De gemeente Delft gaat het gebied rond station Delft Campus (voorheen
station Delft Zuid) de komende jaren ontwikkelen. Om zo de
bereikbaarheid, verblijfskwaliteit, uitstraling, mobiliteit, sociale veiligheid
en verbindingen in het gebied te verbeteren. Ook komen er woningen,
voorzieningen en bedrijven.
Station Delft Campus wordt het eerste energie-neutrale treinstation
van Nederland, met een kap van zonnepanelen. Naast een verdubbeling
van het spoor (van twee naar vier sporen) komt er ook een fiets- en
voetgangerstunnel.
Het stationsgebied Delft Campus wordt een veilig en modern
OV-knooppunt. Dat de TU Delft, Voorhof, Tanthof, Schieoevers en zelfs
Midden-Delfland gaat verbinden. De komende jaren ontwikkelt het
gebied zich tot een fijne plek waar meer mensen kunnen wonen en
werken. Met de bouw van het station begint ook de ontwikkeling van
het omliggende gebied. Een omgeving waar voorzieningen en veel
duurzame innovaties komen. Zoals slimme mobiliteitsoplossingen.
De gemeente wil voor 2040 zo’n 15.000 nieuwe woningen bouwen.
En ruimte maken voor 10.000 nieuwe banen. Samen met NS, ProRail,
de aanwezige ontwikkelaars en bewoners in het gebied is er gewerkt
aan een gebiedsvisie. Deze vormt de basis voor verdere plannen in het
stationsgebied.
DEN HAAG Hollands Spoor
In 2020 kreeg het oudste station van Den Haag een tweede volwaardige
entree aan de kant van Laakhaven. Een enorme kwaliteitsimpuls
voor deze zijde van de stad.
Station Hollands Spoor en omgeving is onderdeel is van het Central
Innovation District (CID) Den Haag. Er komen hier duizenden woningen
bij, zodat er genoeg woonruimte is voor het groeiend aantal
bewoners in de stad. Naast een plek om te wonen wil de gemeente in
dit gebied zeker ook ruimte maken voor werken, studeren, recreëren
en winkelen.
Het voormalige Grote Belastingkantoor, recht tegenover station
Hollands Spoor, krijgt na vele jaren leegstand een nieuwe bestemming.
Er is een bouwplan gemaakt met 176 hotelkamers en 66 (shortstay-)appartementen.
Op de begane grond behouden de huidige
supermarkt en horeca hun plek en komt er ook ruimte voor nieuwe
bedrijven. Naar verwachting start de verbouwing van het gebouw
eind 2021/begin 2022.
Station Hollands Spoor en omgeving moet een prettige plek worden
voor innovatieve bedrijven en mensen, met goede voorzieningen en
openbare ruimte. Het gebied wordt een uitbreiding van het stadscentrum.
DEN
HAAG Centraal
Rondom Den Haag Centraal gaat de komende jaren veel gebeuren. Na
de verbetering van het station is nu de omgeving aan de beurt.
Zo zijn er plannen voor een nieuw, hoog gebouw naast station Den
Haag Centraal en de Hoftoren. Het gebouw krijgt zo’n 1.200 woningen
(ook sociale huur) en 28.000 m2
kantoren. Er komt ruimte voor winkels,
DELFT Centraal
Het is nog maar zes jaar geleden dat het station van Delft helemaal
is vernieuwd. De stationshal kwam samen met het stadskantoor van
de gemeente in een nieuw gebouw. En de sporen, tot dan toe in het
straatbeeld, verdwenen onder de grond. Het station is sindsdien meer
dan alleen maar een plek waar je de trein, bus, tram of taxi pakt. Het
is een fijne plek om even te verblijven of op doorreis te zijn. Met een
gevarieerd winkelaanbod, gratis wifi en prettige zitgelegenheid.
Toch staat er alweer een verdere uitbreiding van het station op
stapel. Door het stijgende aantal reizigers op het traject Den Haag
– Rotterdam moeten er meer treinen kunnen rijden. ProRail gaat
daarom nog twee extra sporen aanleggen. Dit gebeurt in een tunnelbuis
die in 2018 werd aangelegd in de bestaande spoortunnel.
Bij deze nieuwe sporen wordt er een nieuw perron gebouwd dat
aansluit op de stationshal.
In het spoorzonegebied van Delft, direct naast het historisch stadshart
en het station, verrijst een nieuw stadsdeel van ongeveer 24
hectare: Nieuw Delft. In deze nieuwe wijk is ruimte voor zo’n 1.200
woningen en meer dan 40.000 m2
aan stedelijke functies. Hier krijgen
architectuur, ondernemerschap en vernieuwing de ruimte en
wordt de economische positie van de stad versterkt. In Nieuw Delft
staat de toekomst letterlijk voor de deur.
Stationslocaties 2021/2022 - 81
horeca en voorzieningen zoals een fitness, een kinderopvang en een
fietsenmaker. Daarnaast zijn er ruimtes waar bewoners en gebruikers
elkaar kunnen ontmoeten. Ook de openbare ruime wordt aangepakt.
Het plan is de bestaande gebouwen te slopen.
De komende jaren gaat ook het plein voor het centraal station er anders
uitzien. Op dit Koningin Julianaplein komt een appartementengebouw,
met ook ruimte voor horeca en winkels. Het gebouw krijgt twee
woontorens van ongeveer 90 meter hoog. Daarin komen ongeveer 400
appartementen. Bewoners kunnen kiezen uit koop-, vrije sector huur-,
en sociale huurappartementen. De woningen worden tussen de 47 m2
en 120 m2
groot. De twee torens zijn met elkaar verbonden door een
lager gedeelte, een soort ‘vallei’ tussen de torens. Hier komen groene
daktuinen en een groot gemeenschappelijk terras.
Het plein zelf krijgt een nieuwe inrichting met beplanting, een horecapaviljoen
en terrassen. Onder het plein werd in 2020 de grootste
ondergrondse fietsenstallingen van Europa in gebruik genomen. Het
KJ-plein is één van de stadsentrees die herkenbaar Haags moet zijn voor
bewoners en bezoekers. De gemeente wil reizigers met dit plein gastvrij
welkom heten in Den Haag.
׉	 7cassandra://o6DwF8KKUOVizeWbFk5VwDtH-un8xGqsBYIGKUGHh0s$q` agpXJԽ΁agpXJԽ́}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://oBgiBaKOqbe7efdj7c5ruNJdPZqzBTiGyw1O4londT8 `׉	 7cassandra://sz6iudtY2SlqvuugNFO3lCDqN-rnfNuQHamX51OyBCY͉`t׉	 7cassandra://T5dd1_3Wk94JjMIUR6MioBcAvYSM_GNtzi_lqhfahAs%` ׉	 7cassandra://NpQ9Ybn9WezgVEAo0Hd6Q6iR98emeBkTIjENmM__np4 6:4͠`ag8pXJԾט ? ?{u׉׉	 7cassandra://S5upiT7irUEzh5QpS_cejHLlc3RNwz1K7cEx4CsBVv8 u`׉	 7cassandra://nz_3vzHAxE4pVPgmazmOo0cCGcYGVSHs5_2zuVBQC4Mt`t׉	 7cassandra://jXnJr0rmsfhW2TKN2awbMAXpabYS6WlXPzjSJLaPO9k&,` ׉	 7cassandra://AxjR-iO-18_XiWvxvbkN5ylzaKKArLxtMF6bcGmGHYw b{͠`ag8pXJԾנag8pXJԾ 	9ׁH $http://MAKEITINTILBURG.COM/SPOORZONEׁׁЈ׉ESTATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONSLOCATIES | STATIONS
DEN HAAG - Laan van NOI
Naast station Laan van NOI, op de plek waar nu nog het vroegere ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid staat, zijn plannen voor de
bouw van een complex met de naam AnnA. De start van de sloop en
eerste bouwfase staat gepland voor eind 2022.
AnnA bestaat uit twee gebouwen van maximaal 28 meter hoog en vier
torens, in hoogte variërend van 125 meter tot 75 meter. In de gebouwen
komen ongeveer 1.000 tot 1.200 woningen. De helft van de nieuwe
woningen, variërend van klein tot groot, bestaat uit betaalbare huur- en
koopwoningen. Hieronder zijn ook sociale huurwoningen.
Op de benedenverdieping is ruimte voor voorzieningen zoals kinderopvang,
winkels en horeca voor de bewoners en de wijk. Verder komen
er kantoren voor kennis- en technologiebedrijven van hoog niveau.
Hiermee kan het gebied verder invulling krijgen als IT Security Campus.
Dit is een gebied voor bedrijven die werken aan internetveiligheid en
technologie.
Fietsen en auto’s worden binnen en ondergronds geparkeerd. AnnA is
vooral voor nieuwe bewoners en gebruikers die een eigen auto minder
belangrijk vinden. Ze maken gebruik van het openbaar vervoer dat op
loopafstand te vinden is, deelauto’s en fiets. Vanaf het station komen
aantrekkelijke looproutes naar het Beatrixkwartier, de Schenk en de wijk
Bezuidenhout.
GORINCHEM
Bij station Gorinchem wordt momenteel een nieuwe reizigerstunnel
gebouwd. Het station bleek in het verleden onvoldoende toegankelijk
te zijn voor reizigers met een beperking. De bestaande reizigerstunnel
was erg krap en niet geschikt om bereikbaar te maken met
een lift.
De nieuwe tunnel krijgt representatieve en herkenbare ingangen en
zorgt bovendien voor een prettige verbinding van de wijk Haarwijk
met de historische binnenstad van Gorinchem. Ook komt er een lift
en een nieuw zijperron dat bereikbaar wordt met een hellingbaan.
Het vernieuwde station Gorinchem moet eind 2021 klaar zijn.
ProRail zette in 2020, vanuit veiligheidsoogpunt, vooralsnog een
streep door de plannen voor een nieuw treinstation langs de
MerwedeLingelijn in Gorinchem-Noord. Gemeente, provincie NoordHolland
en ProRail bekijken alternatieve scenario’s om alsnog een
treinhalte aan deze MerwedeLingelijn te realiseren.
GOUDA
In de Spoorzone Gouda worden eind 2021 de eerste bouwontwikkelingen
zichtbaar. Met vooral veel woningen voor mensen met een kleine
portemonnee.
Direct naast het station Gouda verrijst een nieuw appartementencomplex:
De Koploper. In het naar een trein genoemde gebouw komen 156
sociale huurwoningen voor kleine gezinnen of eenpersoons huishoudens.
Het gebouw krijgt een mooie binnentuin waar bewoners samen
dingen kunnen organiseren. Ook rondom het gebouw is er in de stedenbouwkundige
opzet rekening gehouden met zoveel mogelijk groen.
Aan de andere kant van het spoor worden 223 woningen gebouwd voor
jongeren tussen 18 en 28 jaar: project 1828. Het moet een echte community
worden met gedeelde voorzieningen. Huurders kunnen een
huurcontract van maximaal vijf jaar tekenen.
In het najaar worden in de spoorzone 60 tijdelijke, prefab, sociale huurwoningen
geplaatst, bestemd voor een doelgroep met weinig kansen op
de woningmarkt of spoedzoekers. In het ontwerp is rekening gehouden
met duurzaam bouwen: zo is de fundering van het oude schoolgebouw
op de locatie hergebruikt, zijn de woningen gasloos gemaakt en gefabriceerd
van gerecycled hout.
82 - Stationslocaties 2021/2022
ROTTERDAM Centraal
De combinatie van een hypermodern station met ov-mogelijkheden
en ontwikkelruimte in het hart van de stad maakt Rotterdam Central
District (RCD) tot een unieke plek en een mooie stadsentree.
De centrale ligging en de mix van wonen, werken, reizen en ontspannen,
maken van RCD een levendig gebied. Een plek waar Rotterdam en
Europa elkaar ontmoeten. De komende jaren zullen nieuwe initiatieven
van de grond komen die het gebied verder versterken als internationale
toegangspoort tot de binnenstad van Rotterdam.
In het voormalige Weenapoint-complex in Rotterdam Central District
wordt een gemengd kantoor-, woon- en commercieel programma ontwikkeld,
met de naam The Modernist. Op deze toplocatie, pal tegenover
Rotterdam CS, komt zo’n 17.000 m2
kantoorruimte en zo’n 300 woningen.
The Modernist is het sluitstuk dat de transformatie van Weenapoint
compleet maakt. Het is een belangrijke schakel in de ontwikkeling van
het RCD tot een gebied met internationale allure.
Tree House wordt een 130 meter hoge, duurzame woon- en kantoortoren
in het RCD, geïnspireerd op het ecosysteem van een boom. Het
omvat 41.000 m2
, met 275 woningen en 15.000 m2 kantoorruimte.
SCHIEDAM
Schiedam is één van de belangrijkste OV-knooppunten in de zuidelijke
Randstad. Tussen station Schiedam Centrum en de A20 verrijst
een grootstedelijk stuk stad. Schieveste wordt een van de beste plekken
om te wonen in de Zuidelijke Randstad. Met een spectaculaire
én vriendelijke uitstraling. Een stoere plek, die de contrasten niet
schuwt.
In Schieveste wil je graag wonen, omdat je daar zo centraal woont.
Elke minuut vertrekt er wel een trein, bus of metro op loopafstand.
Parkeren doe je uit het zicht. Een autovrije, groene loper verbindt
alle deelgebieden en nodigt uit tot ontmoeting. In Schieveste komen
koopwoningen, huurwoningen in de vrije sector en sociale huurwoningen.
Het wordt een echte gemengde stedelijke centrumwijk.
Schieveste is een indrukwekkende vastgoedontwikkeling. De eerste
woningen gaan in 2023 in verkoop. De start verhuur volgt daarna.
Uiteindelijk worden er op deze locatie circa 3.000 woningen gerealiseerd.
Schiedam levert hiermee een belangrijke bijdrage aan de
Verstedelijkingsopgave voor de Metropoolregio Rotterdam Den Haag.
׉	 7cassandra://T5dd1_3Wk94JjMIUR6MioBcAvYSM_GNtzi_lqhfahAs%` agpXJԽ׉EDEAR
FUTURE,
CAN I HAVE
AN OFFICE
WITH A
VIEW?
Spoorzone Tilburg is het nieuwe en baanbrekende
talent- en innovatiedistrict van Nederland. Grenzend
aan het station en goed verbonden met stad, regio
en land biedt het de ideale uitvalsbasis voor je
bedrijf of satelliet vestiging. Talent, wetenschap en
ondernemerschap vinden elkaar in een van de vele
living labs die dit compacte gebied rijk is. Met behulp
van data, ai, VR en digitalisering wordt gepionierd en
hard gewerkt aan slimme producten en diensten met
meerwaarde voor de samenleving. En na het werk
tref je elkaar bij de buren aan de bar of dineer je
samen op een rooftop. Het is een plek waar je kunt
kiezen tussen shoppen, lunchen in de prijswinnende
LocHal of lunchwandelen in het Spoorpark. Een
gebied waar je struikelt over het talent en partners
die jou verder helpen.
TILBURG
MAKEITINTILBURG.COM/SPOORZONE
SCAN ME FOR
MORE INFO!
© Foto SDK Vastgoed
׉	 7cassandra://jXnJr0rmsfhW2TKN2awbMAXpabYS6WlXPzjSJLaPO9k&,` agpXJԽЁagpXJԽρ}{בCט   ?{u׉׉	 7cassandra://YUzlD_omFsB0AyfaNYDcJqGsJE9eBHSTVc3f5OEYhHI `׉	 7cassandra://CAleOBVCL48oIcfgE25Lj23vgdtFDe2fOnMF6QMOzJc=`t׉	 7cassandra://a8RKy38b5wsdTyAQU-6aBTbb8tLRsNuvi7pOLRurxyYD` ׉	 7cassandra://Qxq-EtLi9BVvlz0QvsNJ9G0mYGKkIIPV6F3JAiWKenw 2+͠`ag9pXJԾנag9pXJԾ ES9ׁHhttp://www.hori.nlׁׁЈנag9pXJԾ *ES9ׁHmailto:info@hori.nlׁׁЈ׉EEnergy is everywhere
Bouwen met verstand vraagt om installatieontwerpen met visie.
Energie acquireren, conserveren, economiseren & recycleren. Zo
maakt Hori Sustainable Solutions elk gebouw optimaal duurzaam.
Hori Sustainable Solutions - Engineering excellence
Hori Sustainable Solutions B.V. I Stationslaan 10 I 3701 EP Zeist, Nederland I t +31 (30) 691 28 28 I info@hori.nl I www.hori.nl
׉	 7cassandra://a8RKy38b5wsdTyAQU-6aBTbb8tLRsNuvi7pOLRurxyYD` agpXJԽ׈EagpXJԽҁagpXJԽс~{)Stationslocaties 2021 2022 -Partners bij ontwikkelen van stationslocatiesagfrJ¥