׉?ׁB!בCט  {u׉׉	 7cassandra://8nWrOOlMmq9HnRupx-3BGpuJpTNHJd6hPTkd2PsnD24 A` ׉	 7cassandra://ywTNXAsLflpyCP_c4kn3uiOJCgcFTdFPjtta5HKv5F0͠`S׉	 7cassandra://DmL0-rJtlvXcUiPXpGwU4jkaldkLFxHkiXlTl5mwl-I)C`̵ ׉	 7cassandra://DDRQVL14CwdijqJFwuqbPUmdUhirKc4FemGI_ts18Hoͤ͠]~䰴fGmט   {u׈         ׈E]~䰴fGm׉EEen waar gebeurd familierelaas over een gezin uit Wulveringem,
wat oorlog 1914-18 deed met mensen “ tijdens” en “erna”.
Luk Grypdonck
deel 4
Kaduuk gevecht tegen Bertha
Met “ Hoe? Waarom? Waardoor? “ stoot men op een typisch Belgische blunder: geen visie en kortzichtig
beleid van hogerhand. Dit is heden nog zo en was toen niet beter dan nu. Dit eist zijn tol in
oorlogstijd. Generaal en militair ingenieur Henri-Alexis Brialmont was de bedenker/ontwerper in
1887 van de forten te Luik, Namen en Antwerpen. In 1892 waren ze afgewerkt volgens technologie,
bouwmaterialen en denkwijzen van voor 1900. Sindsdien vond men het evenwel niet meer nodig om
ze verder te verbeteren, te versterken, te moderniseren, mee evoluerend met de nieuwste militaire
speeltjes. De bouwsels immers hadden een hele rits belangrijke fouten. Het ongewapend beton was
een poreus gegoten specie met grove keien !!!
Begin 1914 besefte men te laat, welke serieuze risicofactor zich aandiende met de zeer hoge vuurvermogens
van de nieuwste kanonnen. Verluchtingssystemen en sanitaire installaties waren ontoereikend.
Giftige gassen afkomstig van explosies en het eigen vuren samen met stof, werkten verstikkend
voor de vestingtroepen. De afwezigheid van latrines zorgde voor een onhoudbare hygiënische
situatie. Elektriciteit en latrines waren enkel voorzien in Loncin. Elders diende gevochten te worden
bij olielampjes, toortsen of kaarsen zoals de Romeinen?! Er was niet nagedacht over de hevige aardtrillingen,
luchtverplaatsingen en het voorkomen van lawaaiontwikkeling in holle ruimtes. Wegens
gebrek aan communicatiemiddelen, beveiligde telefoonlijnen of betrouwbare inlichtingsdiensten
werkten de forten onderling weinig samen en waren op zichzelf aangewezen voor terreinobservatie
ondanks de zeer veel dode hoeken.
De Napoleontisch getinte forten brachten veel miserie en nachtmerries aan Duitse zijde.
Ver voor WO I hadden de Pruisen een “groot gedacht” over zichzelf en etaleerden hun superioriteitsgevoel
ongepast. Zij hadden met dat vieze trekje de Duitse bevolking besmet en natuurlijk ook het
leger. De Duitse troepen moesten met schade en schande ervaren, dat de Belgische soldaat een niet
te onderschatten tegenstander was. Luik was een muizenval: dat vooruitzicht ging het petje te boven
bij de Pruisische legerleiding. Het Von Schlieffenplan en “Blitzkrieg” waren om zeep: het verrassingseffect
was genekt door het dagenlange oponthoud. Alle pogingen om de forten te veroveren,
hadden niets opgeleverd behalve enorm veel doden, naast troepen die moe, hongerig en dorstig waren
in bloedheet weer. Bevelvoerend Generaal Otto Von Emmich is kop van jut en wordt de laan uitgestuurd,
vervolgens op rust gesteld. Generaal Erich Ludendorff (van waar kennen we die naam?)
komt in zijn plaats en dat belooft!!!
Rond 1910/11 kwamen nieuwe militaire speeltuigen in de aanbieding, die het toenmalig strategisch
en tactisch denkwerk van oorlogsvoering op de helling zetten. Duitse constructeurs als Gustav Krupp
gingen zich toeleggen op het aanmaken van gigantische scheepsvuurmonden.
Men ging ervan uit dat zulke mastodonten nooit mobiel op het slagveld konden geraken wegens hun
lomp gewicht van meer dan 42 ton. De nietszeggende benaming “Kurz Marine Kanone type M” verborg
een monsterlijk wapen van 14 km reikwijdte, dat projectielen van 42 cm doorsnee met een gewicht
van 800 kg, van op grote hoogte deed neerkomen aan een snelheid van 1080 km/u. Het penetratievermogen
nam enorm toe. Om het heftiger te maken waren beter afvuurkruit, ontstekingsmechanismen
en krachtiger explosieven bedacht. Geen wonder dat WO I ontaardde in een wereldwijde
slachtpartij: in 27 jaar tijd evolueerde het projectielkaliber van 21/22 cm doorsnee met 100 kg =
720 km/u (1887), naar een 30,5 cm doorsnee voor een Skoda kanon (1914). Op 10 augustus ’14
verscheen in extremis Krupp’s Bertha met 42 cm doorsnee. De afvuurmethode was eveneens herbekeken
om de vijand in forten of loopgraven te treffen. Horizontale, rechtdoor vuurtrajecten leverden
weinig op. Parabole of krombaan vuurtrajecten waren de geliefkoosde bombardementstechniek.
Krupp deed daar nog een schep bovenop door de vuurmond omzeggens verticaal te doen vuren,
kwestie met een projectiel het doel te doorboren aan toegenomen snelheid en een fractieseconde
later te laten ontploffen.
De Pruisische Etat-Major wist al evenmin raad met de Luikse situatie en zocht een manier om snel “
komaf ” te maken met de forten. Het kot was op slag niet meer te klein, met het nieuws van de onverwachte
toelevering van twee “Korte Marine Kanonnen model M” (Bertha). De wapenwedloop was
gestart. Bovenaan de agenda stond het uitroeien van de tegenstander. De val van Luik mag bestempeld
worden als het scharniermoment in WO I. Loncin was het topje van de ijsberg wat er de komende
jaren te vrezen viel aan het front.
1
׉	 7cassandra://DmL0-rJtlvXcUiPXpGwU4jkaldkLFxHkiXlTl5mwl-I)C`̵ ]~䰴fGm]~䰴fGm{בCט   {u׉׉	 7cassandra://CY-BXJ6hvGjtLvVDmgE1rJ__AOcpi-WqwKGWO5AVCD0 zi` ׉	 7cassandra://HQHdMxdpJt_J84z48PdCKU7DkbGSyFYi2Cl8oxYBwjAͫ-`S׉	 7cassandra://_Si0A2x4z3_B9AOxX5VGRB5gG5eb3F1npApQ0_IF7J8'`̵ ׉	 7cassandra://hX2XS5A1A6ihYVXqB048iBmHj1W_iIgfcW8p7FUjNdwF͠]~䰴fGmט  {u׉׉	 7cassandra://DTJexQqFGaN1m7E2xGAA4ox8eq2BZp6onbGye2ZKNC4 ` ׉	 7cassandra://jjeEoIZ1LY0HlxqzlsmNjuNpyDlJSiLZQzcVJ9YC44g<L`S׉	 7cassandra://wyIU_aOAPuOmyA3t3SB1hhrmYGciV71Yk9AI3K0YiLY<`̵ ׉	 7cassandra://DY60Mtcb8R3dsdSuO4-NGI11GzdzWhvX-Mxo1BbcMkkQ ͠]~䰴fGmנ]~䰴fGm _Ձ̴9ׁHhttp://langemaxmuseum.beׁׁЈנ]~䰴fGm ʁ9ׁHhttp://www.foׁׁЈ׉EWie dacht dat een Bertha onverplaatsbaar was
zat fout. De kanonnen waren ontmanteld in massieve
onderdelen en per trein opgezonden naar
Herbestal op 10 augustus ‘14. De gesaboteerde
tunnels en spoorlijnen werden omzeild door dagenlang
vervoer over de weg met stoomtractoren.
Paarden begaven het onder de enorme treklast.
Op 12 augustus ’14 werden ze gemonteerd
en opgesteld op het oefenplein van Bressoux,
ruim 9 km verwijderd van fort Loncin. Het kanonnenbereik
van onze forten bedroeg maximaal 8,5
km, zodat de Duitsers weinig te vrezen hadden
van tegenreacties. Op O.L.V. Hemelvaartdag zaterdag
15 augustus ’14 testte men de 2 kannonen
vanaf 15 u met een eerste afvuurproef om
richtingscorrecties aan te brengen. Na de 25ste
obus volgde een gigantische explosie om 17.20 u
door een voltreffer in de linker munitiekamer van
fort Loncin.
LONCIN DE EMOTIONELE KRAS
Het woord Loncin leerde ik als kind kennen in
weinig opbeurende oorlogsdetails verteld door
mijn moeder of treurende grootmoeder. Aanvankelijk
verkeerde ik in de foute veronderstelling
dat mijn grootvader betrokken was geweest in
gevechten in Loncin. Die hadden er evenwel niet
plaats gegrepen met het veldleger op die plek.
Pas veel later kwam ik achter de juiste samenhang
na het lezen van naslagwerken en internetforums
naar aanleiding van de honderdjarige herdenkingen.
Alzo lukte het, de 14-18-vertellingen
in juiste context te plaatsen. De Luikse fortenhistorie
werd doodgezwegen, verborgen gehouden.
Met patriottische blamages kon niet gesnoefd
worden. Op een dag (Léon zat nog maar pas aan
de IJzer) werden nieuwkomers aan de rangen
toegevoegd. Die gasten begonnen uit de biecht
te klappen: het bleken heropgeviste vestingsoldaten
te zijn uit Luik. Eerst hoorden de mannen
het donderen in Keulen. De geest was uit de fles
en de Luikenaars reageerden furieus op de doofpotoperatie.
Het
cataclysme in fort Loncin zorgde voor veel
beroering en verslagenheid in het Belgisch kamp.
Begrijpelijk was de commotie het grootst bij de
Luikse legerdivisie, waar links en rechts wel ergens
iemand in de rangen rouwde om een familielid,
een vriend, een kennis, een stads- of
streekgenoot die het leven liet in één van de 12
forten. Solidariteit was gepast als je geaccepteerd
werd als Gentenaar in de Luikse legertroep.
Het was godgeklaagd dat opnieuw zij nog eens
extra krassen op hun emotionele ziel kregen …
Wat wil je? Bij hun aftocht via Loncin zijn hen
daar eten en drinken toegestopt, kleine wonden
verzorgd, mentaal het moreel opgekrikt, comfortabele
droge onderkleding verschaft. Tien dagen
lang zorgde Loncin voor gegarandeerde rugdekking
waardoor naast een geslaagde terugtrekking,
tijd gekocht werd om
de Luikse troepen hun leven terug wat op de rails
te krijgen. Gedwongen door onmogelijke situaties
waren de forten aan hun lot overgelaten en dat
was knap frustrerend. Loncin was synoniem van
respect, diepe waardering en dankbaarheid jegens
de gevallen jongens aldaar.
Fort Loncin moet een vals gevoel van veiligheid
verschaft hebben, zowel bij de vestingtroepen,
als wel bij bevelvoerder Gen. Leman. Zij verkozen
onverzettelijkheid tot de laatste snik.
Niemand heeft bedenkingen gemaakt wat Krupp
zijn expert ging uitspoken op de puinhopen van
fort Pontisse … onmiddellijk nadat het op 13 augustus
’14 door beschietingen met 42 cm geschut
tot overgave was gedwongen. Niemand gaf er
zich rekenschap van dat diens bevindingen zouden
dienen om Loncin te transformeren in een
massagraf. Het werd beschoten van uit het oosten,
de stadskant. Door fout denkwerk bij de fortenbouw
was de betonpantsering op de achterkant
aan stadszijde slechts half zo dik gegoten
t.o.v. de defensieve voorkant en lag het kruitmagazijn
onverstandig dicht bij het oppervlaktegewelf.
Wat een gedacht!?!
Getuigen schrikten op van de explosie omstreeks
17.20 u: het was een tweeling die ogenblikkelijk
elkaar opvolgde, gepaard aan een enorme luchtverplaatsing.
De klap was onbeschrijflijk dat de
oren ervan tuitten. Reusachtige fonteinen van
aarde, betonblokken en menselijke resten schoten
torenhoog de lucht in. Vervolgens doodse
stilte. De hele site was gehuld in rook,vuur, duisternis
en gekerm van gekwetsten. Overal waar je
keek lag puin. Zwartgeblakerde jongens kwamen
ons tegemoet met brandwonden aan handen, armen,
benen en aangezicht. Er heerste een gigantische
chaos. Op de plaats van de inslag had zich
een krater van 20 m doorsnee gevormd. De
luchtverplaatsing had het betongewelf van de
steunmuren afgescheurd, werd door de kracht
van de ontploffing omhooggetild, in tweeën geplooid,
gebroken, om daarna terug naar beneden
te storten op de aanwezigen in de centrale gaanderij.
De fortbezetting bestond uit ongeveer 500
artilleristen en 80 infanteristen. Tot voor de fatale
25ste
obus waren nog geen doden gevallen.
“Op de verkeerde plaats zijn en het verkeerde
moment ” is hier toepasselijk !!!
Toevallig had de bevelvoerder net verzamelen
geblazen in de centrale gaanderij gelegen naast
de kruitkamer. Hier had niemand schijn van
kans. Je werd levend verbrand, uit elkaar gereten
of de longen ontploft door de luchtdruk. 350 man
bleef dood achter en meer dan 40 anderen namen
de vlucht, die niet in krijgsgevangenschap
wilden eindigen. 250 stoffelijke overschotten liggen
nog altijd onder het puin van de centrale
gaanderij (catacomben). Enkele tonnen munitie
die als maar onstabieler wordt met de tijd, verhindert
veilige opruimingswerken en het verder
identificeren. In het kader van renovatie en aantrekkelijker
maken van de site werden in 2007
door DOVO 3500 à 4500 obussen (142 ton) verwijderd.
De ravage is enorm: specialisten slaagden
er toch in 25 soldaten op te graven en vier
ervan te identificeren in het puin.
Loncin is een unieke plek, hét symbool van de
slag om Luik. In de herfst van 2014 werd in bijzijn
van Koning Filip, Loncin erkend als nationale
begraafplaats en museum/monument.
2
׉	 7cassandra://_Si0A2x4z3_B9AOxX5VGRB5gG5eb3F1npApQ0_IF7J8'`̵ ]~䰴fGm׉EKanttekeningen van de auteur
Loncin moment van bezinning en bezoek waardig.
Alléén al om te weten waarom we best geen oorlog voeren.
FORT LONCIN, Rue des Héros n° 15, 4431 ANS
tel: 04/246.44.25.
Internet: www.fortenvanbelgië.be en Google: fort Loncin. Wikipedia.
Zie openingsuren op websites.
Gustav Krupp werd na WO II gedagvaard op het Neurenbergproces wegens zijn aandeel in de
oorlogsproductie. Omdat hij ziekelijk was, werd hij uiteindelijk niet vervolgd. Zijn expert prof. Fritz
Rausenberger, zijn technisch directeur was een even groot monster. Beiden verdienden terechtgesteld
te worden wegens vernietigingswapens en oorlogsmisdaden tegen burgers.
Rausenberger misbruikte zijn bevindingen in Pontisse om een nog sterker afvuursysteem te ontwikkelen,
waarmee in 1918 van op 120 km afstand (afstand = Oostende-Zaventem) de kaaien van de
Seine in Parijs bestookt werden. Zo’n moordwapen is bij ons achtergelaten in Koekelare en heeft
burgers in de Westhoek en Duinkerke geterroriseerd vanaf juni 1917.
West-Vlaanderen, Koekelare – wijk Leugenboom.
Clevenstraat n° 2
8680 – Koekelare.
Pommern Batterij – Lange Max. MUSEUM
www. langemaxmuseum.be
(was zomer 2014 nog niet helemaal klaar, toch moeite waard, wordt verder uitgebouwd).
Details: kanonloop 17,5 m - totaalgewicht 75,5 ton - geschut reikwijdte 7 5km.
Projectieldoorsnee 38 cm - obuslengte 180/210 cm - obusgewicht 750 kg.
Koekelare – Duinkerke 44 km – 90 sec onderweg.
Gemiddelde vuur intervaltijd - 8min.
3
׉	 7cassandra://wyIU_aOAPuOmyA3t3SB1hhrmYGciV71Yk9AI3K0YiLY<`̵ ]~䰴fGm]~䰴fGm{) 54-DG zomernummer33 2 2015 Luc Grypdonck deel4 website]~`Y