×‰?4×B!•×‘C‘×˜š Í ÍÍBu×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://lO7PijQCynqOiSoKcZS-dTSXCM098ohFRZryWW1Ui2gÎ ë|Í`ÍòÍ³×‰	Ú 7cassandra://cTFA_2w6IpwxyX-S93hMFmh0IwH6BFHSXMYQFJIG_rAÍvÍ`ÍsÍà×‰	Ú 7cassandra://j-Df3ariZzmiieQKbRFKuoiOr0Yknh1-uyon2Vst4-gÍ*iÍ`ÌÆÍ ×‰	Ú 7cassandra://x3tjw9-4G4ThlO7PCU-m4QrbAdDuAkVrIfcTxzZ8BvAÎ ¶ÍfÍ Í\Íñ×`Ç6I<Dœh÷Ö×ˆE×`Ç6I<Dœh÷Õö×‰EÚ ÕJUNI
LEEFSTIJLMAAND
Uitgave
van de NierpatiÃ«nten Vereniging Nederland nr. 3 - juni 2021
Plantaardig eten
als medicijn
GEZONDE
NIERPATIÃ‹NT
Fit door judo
GOUDEN TIP
bij afvallen
DERDE PRIK?
voor extra
bescherming
×‰	Ú 7cassandra://j-Df3ariZzmiieQKbRFKuoiOr0Yknh1-uyon2Vst4-gÍ*iÍ`ÌÆÍ ×`Ç6I<Dœh÷Õ÷×`Ç6I<Dœh÷ÕöÍÍB×‘C’×˜š   ÍÍBu×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://QeGvIOg5fWfCipAuJozvgG8tfcyyPotyX_gG3P7lOx4Î 9„Í`ÍòÍ³×‰	Ú 7cassandra://0WGeFBmCSKPeGUmirCRWQdZRioNygcfxf1AB6TEiorQÍXjÍ`ÍsÍà×‰	Ú 7cassandra://rrxSHmy1X53KuGGJPlcSSPZQfgCBSHiC6fV3p3un0ZUÍPÍ`ÌÆÍ ×‰	Ú 7cassandra://rtpFjCgxQlC5QdSFsgS5_P_eALjwkpyTvUCp0Jw4H0MÎ -:Í	’Í Í\Íñ×`Ç6I<Dœh÷Ö×˜š Í ÍÍBu×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://r8nN2CXqjqHTE4pUksXiNRUz1v51CdCtOjKb7MjoNpAÎ ýªÍ`ÍòÍ³×‰	Ú 7cassandra://nnfQiZ39pq5a7kEg42tGE-rwWkEKZ52D64JeoCiV8REÍ_)Í`ÍsÍà×‰	Ú 7cassandra://3QxyMRiq7weZCMsf9tKbhme1QjUG_Eshv5smHDIxea0Í Í`ÌÆÍ ×‰	Ú 7cassandra://u1iM5FS0QlIklYXQeC4ptVoz1CoIXb8ySyIJc8Gr3IEÎ £¥Í6Í Í\Íñ×`Ç6I<Dœh÷Ö×‰EÚT8
8 GEZONDE NIERPATIÃ‹NT
Judogrootmeester Lex kreeg een nier van zijn vrouw Thea. Fit
werkten de 70-plussers toe naar donatie en transplantatie.
12 AFVALLEN. DIT WERKT!
Psycholoog Katja kreeg van een nierpatiÃ«nt een verrassende
gouden tip aangereikt. Ze deelt deze graag met u.
15 VERGOEDING LEEFSTIJLBEGELEIDING
Deze begeleiding bij bewegen en voeding wordt gedekt
door uw basisverzekering.
16 5 X PER WEEK PLANTAARDIG ETEN
Wendy: â€˜In het weekend gun ik mezelf de gezelligheid
van mee-eten met familie of vrienden.â€™
12
17 REVALIDEREN NA TRANSPLANTEREN
Wandelen hielp Bart uit een mentale dip.
18 OFF- EN ONLINE ONTMOETEN, JUIST NU
Ook in coronatijd maakt de NVN lotgenotencontact
mede mogelijk. Ricardo doet dat fietsend.
22 VAN NACHT- NAAR DAGDIALYSE
Golfen is Liaâ€™s uitlaatklep. Maar sinds ze dagdialyse
doet, heeft ze minder energie en minder tijd.
24 UW MEDISCH DOSSIER
Hoe interpreteert u informatie over uw gezondheid nou
op de juiste wijze?
Het coronavirus heeft impact op ons leven, dus ook op dit blad. Door voortschrijdende ontwikkelingen wordt een klein deel van
2 Wisselwerking juni 2021
×‰	Ú 7cassandra://rrxSHmy1X53KuGGJPlcSSPZQfgCBSHiC6fV3p3un0ZUÍPÍ`ÌÆÍ ×`Ç6I<Dœh÷Õø×‰EÚ22
26 AFLEIDING VAN TEGENSLAG
Marjolein ontspant door creatief bezig zijn, Netflixen
en goede gesprekken.
30 DONOR WORDEN
Hoe goed moeten je nieren functioneren?
32 DERDE PRIK? OOK KINDEREN VACCINEREN?
Bij Annelies werkt de vaccinatie mogelijk niet goed.
Welke oplossingen zijn er dan?
38 GEDICHTCADEAUS
Voor de donoren en de nierpatiÃ«nten die elkaar niet
kunnen kennen.
EN VERDER
3 en 43 Dialysevakantie op boerderijcamping
6 en 36 Dit & Dat
14 Vrijheid na vaccinaties? (column Mirjam)
21 Lotgenotencontact (column dokter Margriet)
29 Bijwerkingen (column Marike)
31 Boekrecensie: Dat bepaal je zelf
35 Update stamcelonderzoek
40 Vooruit denken (column NVN-directeur Marja)
41 Lekkerrr: aardbeiencupcakes
42 Colofon
de inhoud mogelijk ingehaald door de actualiteit.
Wisselwerking juni 2021
3
18
×‰	Ú 7cassandra://3QxyMRiq7weZCMsf9tKbhme1QjUG_Eshv5smHDIxea0Í Í`ÌÆÍ ×`Ç6I<Dœh÷Õù×`Ç6I<Dœh÷ÕøÍÍB×‘C’×˜š   ÍÍBu×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://7qqGXVfWCyhOR5jKlX3yND87Qf8kiCewhL_hyUv55s0Î ôÞÍ`ÍòÍ³×‰	Ú 7cassandra://Zwi5CGmG4hA9bN5But96nDdL_88UGY-5yLmp0LeFM6oÍUÍ`ÍsÍà×‰	Ú 7cassandra://rlb2rj-omndBNSYELFwHIBFjORh_V-F1PEoszc4MJzcÍ²Í`ÌÆÍ ×‰	Ú 7cassandra://uthmG45aQRy7gusd4BwUS63dUg1LYsMwN2uB1rcvX4EÎ }Í Í\Íñ×`Ç6I<Dœh÷Ö	×˜š Í ÍÍBu×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://0ePJqqeLmBWdjQAns_S4cOf624YWdFxIc_5qf8DwBxcÎ ]ÔÍ`ÍòÍ³×‰	Ú 7cassandra://RWtOJ_0kzMjBFxvqLDPRshTnK7-CaaOxhv4c4AthJ6QÍoÍ`ÍsÍà×‰	Ú 7cassandra://lL_xIyUkzgc-LqBszu8H7p7SI1ohR_0Uw48FKycR1IcÍ7Í`ÌÆÍ ×‰	Ú 7cassandra://p2H8JIA6lY4emzkgKbn0TnuQ8rHYpDBAUC4ngiq0Qu4Î fÍ Í\Íñ×`Ç6I<Dœh÷Ö
×‰EÚ˜FIT TOEWERKEN NAAR DONATIE EN TRANSPLANTATIE
Hoe is het mogelijk dat je 50 jaar
nierpatiÃ«nt bent en je geen
patiÃ«nt voelt? Lex (77) weet zijn
nierproblemen binnen de
perken te houden met een
gezonde levenswijze Ã©n de
steun van zijn vrouw Thea (76).
Toch brak er een moment aan
waarop zij een besluit
moesten nemen over
dialyse of
transplantatie.
Gezonde
nierpatiÃ«nt
in beweging
4 Wisselwerking juni 2021
×‰	Ú 7cassandra://rlb2rj-omndBNSYELFwHIBFjORh_V-F1PEoszc4MJzcÍ²Í`ÌÆÍ ×`Ç6I<Dœh÷Õú×‰EÚ|TEKST: RIETEKE HUT / FOTOâ€™S: SANDER KONING
Toen Lex vijftig jaar geleden ging werken bij een
artsenpensioenfonds moest hij medisch worden
gekeurd. â€˜Daaruit kwam naar voren dat ik problemen
met mijn nieren heb als gevolg van de ziekte
van Bergerâ€™, blikt hij terug. â€˜In de daaropvolgende
vijftig jaar heb ik nooit gemerkt dat ik enige
beperkingen had. Ik ben nooit ziek geweest.â€™ Lex
kon probleemloos functioneren in diverse banen.
Op de judomat
In zijn vrije tijd is Lex vaak op de judomat te
vinden. Al weer meer dan zestig jaar terug begon
hij met judo, dat al snel een grote passie bleek.
Naast judo- geeft Lex fitnesslessen. In november
van dit jaar hoopt hij de zesde dan te behalen die
aan de titel judogrootmeester is verbonden.
Samen met zijn vrouw Thea geeft Lex de cursus
â€˜Zeker bewegenâ€™, een cursus valpreventie voor
senioren. Als het openluchtzwembad open is en
het weer het toelaat, zwemt het echtpaar zo vaak
als mogelijk. Daarnaast stappen zij regelmatig op
de fiets voor boodschappen of zomaar een tochtje
in de buurt, zij wonen in de Betuwe en de natuur
is dichtbij. â€˜We staan nog midden in het leven.â€™
Recept voor gezond leven
Het paar kiest voor een levensstijl die de nierfunctie
van Lex lange tijd goed op peil houdt. In de
eerste plaats omvat deze zoutarm eten: â€˜Ik bak
bijvoorbeeld al vijftien jaar zelf brood met
slechts een snufje zoutâ€™, zegt Thea.
Daarnaast eet het stel geen vlees.
Niet zozeer vanwege de nieraandoening
van Lex. â€˜Omdat we dat gezonder vinden
en beter voor het milieuâ€™, verduidelijken ze.
Ze letten niet alleen op voeding, ze letten ook op
hun gewicht en voldoende lichaams beweging.
â€˜Wat ook helpt, is dat we positief in het leven
staan. Wij kijken naar de dingen die we wel
kunnen en maken er wat van.â€™
Fitte patiÃ«nt, sportieve arts
Behalve aan naaste vrienden vertelden Lex en
Thea de buitenwereld nooit over de nierproblemen
van Lex. â€˜Dat hoefde ook niet omdat het
langdurig goed ging.â€™ Bovendien geeft Lex volgens
Thea liever niet toe dat hij een chronische aandoening
heeft. â€˜Dus praten wij daar liever niet over.â€™
Lex was maar liefst 33 jaar patiÃ«nt van dr. Geers,
internist-nefroloog in het St. Antoniusziekenhuis
te Nieuwegein: â€˜Wij zijn beiden fanatieke sporters
en dat schept een band.â€™ Dokter Geers gaf Lex alle
ruimte om aan de hand van een gezonde levensstijl
te werken aan het behoud van zijn nierfunctie.
Nooit
kwam ter sprake dat Lex misschien in de
toekomst zou moeten dialyseren. â€˜Hij kent mij erg
goed en dacht vast: daar moet ik niet met hem
over praten, want dan gaat zijn hele enthousiasme
voor zijn gezonde levensstijl weg.â€™
â€˜Dialyseren
past niet
bij onsâ€™
Partner Ã©n coach
Vanaf het moment dat de uitslagen wijzen op een
achteruitgang van de nierfunctie van Lex, gaat
Thea mee naar de consulten bij dokter Geers. â€˜Ik
kan rustig stellen dat ik een soort personal coach
van mijn man ben, vooral op het gebied van
voeding.â€™ Lex beaamt dit: â€™Wij zijn in alles een
team. Ik zou me zonder haar geen raad weten. Ik
krijg de credits en zij doet het werk.â€™
Hij vervolgt: â€˜Ik had geen klachten toen mijn
nierfunctie naar 15% afzakte. Af en toe ging die
weer omhoog naar 16% en dan dacht ik: het gaat
weer goed.â€™ Inmiddels is dokter Geers met
pensioen. Zijn opvolger hakt uiteindelijk de knoop
door en meldt Lex aan voor de voorlichting over
dialyse. â€˜Eigenlijk dwong hij mij min of meer om
die informatie tot me te nemen. Niet gedwongen
in de zin van â€˜jij moet dit doenâ€™, hoor: het ging
heel subtiel.â€™
Lex komt al snel tot de conclusie dat dialyseren
een doemscenario voor hem is. â€˜Wanneer het hele
leven in het teken staat van drie keer per week
â†’
Wisselwerking juni 2021
5
×‰	Ú 7cassandra://lL_xIyUkzgc-LqBszu8H7p7SI1ohR_0Uw48FKycR1IcÍ7Í`ÌÆÍ ×`Ç6I<Dœh÷Õû×`Ç6I<Dœh÷ÕúÍÍB×‘C’×˜š   ÍÍBu×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://jJk36CEg3EPuAcK4tkNOybwWRW7tbSjmebOCpgVtPYgÎ å®Í`ÍòÍ³×‰	Ú 7cassandra://pDsL8zw6ZHOwLL1Ez81V75GEe-GvVSkYGqa6xTSG6sYÍjjÍ`ÍsÍà×‰	Ú 7cassandra://SX-a8IP_y4kPc9KOtuqQbOlAyQm4ChhSFWJKymPm-jkÍ‡Í`ÌÆÍ ×‰	Ú 7cassandra://ijX2qCGZSimK2STK_AZ33pR4I6DbREuyiaD22yhV8u4Î #wÍ Í\Íñ×`Ç6J<Dœh÷Ö×˜š Í ÍÍBu×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://KmqA3wpdvWmUIBslFg5cFAqOjef6F8qZNdyr-9VJx4QÎ  Í`ÍòÍ³×‰	Ú 7cassandra://x9xZ24vIcLHMFWg06MhADrlLVj-MEgyNErRdeEUqeXoÍMðÍ`ÍsÍà×‰	Ú 7cassandra://Bksb4EElc0vYJTiUuGOqFWp4IDH2CzgQ3qMmB6-pBJ8ÍßÍ`ÌÆÍ ×‰	Ú 7cassandra://0r2LppT_XQR-cSxAGJ4MqFLZm45v3fU8B5MmDquHXgMÎ xÍ Í\Íñ×`Ç6J<Dœh÷Ö×‰EÚOâ†’
dialyseren, ga ik me patiÃ«nt voelen en dat zie ik
niet zittenâ€™, licht hij toe. Daarbij ziet Thea
zichzelf liever niet als mantelzorger: â€™Ik weet
niet of ik daar geschikt voor ben met een man
die het emotioneel zwaar zal krijgen omdat hij
met dialyse niet het leven kan leiden zoals hij
gewend is.â€™
â€˜Positief in het leven staan,
houdt je fitâ€™
Klein niertje, groots effect
Via hun kleindochter komen ze erachter dat
transplantaties ook bij ouderen kunnen worden
uitgevoerd. Gezien zijn goede conditie zal Lex
zeker zoâ€™n zware ingreep aankunnen, blijkt de
verwachting van zijn nefroloog. Thea geeft
direct aan dat zij, indien mogelijk, donor wil
zijn.
Dus volgen onderzoeken die moeten uitwijzen
of zij geschikt wordt bevonden als donor. Thea
vindt deze periode emotioneel zwaar. â€˜Mijn
man was, zo voelde ik dat, afhankelijk van mij.
Ik dacht als ik uiteindelijk toch niet gezond
genoeg blijkt te zijn, gaat zijn transplantatie
niet door. En dan moeten we hopen dat de
dialyse zo lang mogelijk uitgesteld kan worden.â€™
Gelukkig kwam er goedkeuring. â€˜Dat was voor
ons heel fijn om te horenâ€™, aldus Thea. â€˜Want
mijn donatie zagen we als onze enige kans om
dialyses af te wenden.â€™
Op 15 maart 2021 is het zo ver en worden de
operaties van Lex en Thea werkelijkheid.
Lex vindt het onvoorstelbaar hoe goed het
inmiddels met hem gaat. â€˜Achteraf gezien heb
ik, met name de laatste jaren, op wilskracht
gefunctioneerd. Ik spring nu â€˜s ochtends uit
mijn bed, ik heb het niet koud meer, ik ben niet
stijf meer, het is onvoorstelbaar. Mijn nierfunctie
was al snel na de operatie rond de 42%,
precies de stijging die de artsen hadden
berekend. Zoâ€™n klein niertje van mijn vrouw:
moet je eens kijken wat dat doet.â€™
Herstellen na donatie
Het genezingsproces van Thea verloopt minder
euforisch: â€˜Ik ging als gezond, energiek iemand
de operatie in. Nu kom ik mezelf af en toe flink
tegen als ik teveel doe. Daar word ik dan wel
een beetje verdrietig van. Als je als donor en
ontvanger Ã©Ã©n huis deelt, kan dat lastig zijn.
Lex voelt zich ongemakkelijk en machteloos
wanneer ik me niet lekker voel. Wij zijn ieder
met ons eigen proces bezig. Niet dat het botst
hoor, maar soms zit je niet op Ã©Ã©n lijn. En
gelukkig voel ik mezelf de laatste dagen meer de
6 Wisselwerking juni 2021
Lex is gediplomeerd judoleraar, al vanaf 1964 heeft hij de zwarte band. Samen met zijn
vrouw Thea geeft hij trainingen valpreventie voor senioren.
oude worden, dus er zit vooruitgang in mijn
herstel. Wat voor mij overheerst, is dat het mooi is
dat ik als donor nieuw leven heb mogen doorgeven.â€™
Te water
Lex kijkt uit naar eind juli als zijn motorboot weer
te water gaat en ze kunnen varen. Ook hoopt het
paar weer samen les te kunnen geven, wanneer de
coronaregels versoepelen en de vaccinaties verder
gevorderd zijn.
â€˜We hebben geluk gehad: dankzij de donatie
kunnen we op onze leeftijd samen nog een fijn
leven hebben. Onze artsen benadrukten dat dit
vooral mogelijk is omdat wij altijd zo hard aan
onze conditie hebben gewerkt. Als we niet zo fit
waren geweest, waren de artsen er niet aan
begonnen, aan ons donatie-transplantatietraject.â€™
×‰	Ú 7cassandra://SX-a8IP_y4kPc9KOtuqQbOlAyQm4ChhSFWJKymPm-jkÍ‡Í`ÌÆÍ ×`Ç6I<Dœh÷Õü×‰EÚìEr geldt geen maximum leeftijd
voor een niertransplantatie
Thea: â€˜Van gezond en
energiek ging ik naar
iemand die van een
operatie moet herstellen.
Daaraan moet ik soms
flink wennen.â€™
Lex: â€˜Ik heb het niet koud meer, ben niet
stijf meer, onvoorstelbaar hoe goed het nu
na de transplantatie gaat.â€™
Oud voor oud
Bent u ouder dan 65 jaar en wilt of kunt u geen
beroep doen op een donor die u bij leven een
nier kan schenken? Via de Oud voor oud-wachtlijst
van Eurotransplant kunt u in aanmerking
komen voor een nier van een overleden donor
van boven de 65 jaar. Tenminste: als u niet eerder
een niertransplantatie hebt gehad en als uw
lichamelijke conditie goed genoeg is bevonden
om zoâ€™n ingreep te ondergaan.
Via de Oud voor oud-lijst zijn senioren vaak
eerder aan de beurt dan via de reguliere wachtlijst.
De gemiddelde wachttijd bij die reguliere
lijst is circa tweeÃ«nhalf jaar.
Een oude donornier is kwalitatief minder goed
dan de nier van een jonge donor en gaat waarschijnlijk
minder lang mee, maar voor een oudere
patiÃ«nt kan zoâ€™n nier goed genoeg zijn om nog
een aantal jaren onbezorgd te leven.
Oud voor oud leidt tot verkorting van de reguliere
wachtlijst, want senioren die via deze weg een
Wilt of kunt u geen donor vinden
die bij leven een nier afstaat?
Dan zou dit een optie kunnen zijn
nier ontvangen, verdwijnen van de reguliere
wachtlijst. Hierdoor blijven er kwalitatief goede
donornieren over voor jongere nierpatiÃ«nten.
Meer weten? Raadpleeg uw behandelaar.
Wisselwerking juni 2021
7
×‰	Ú 7cassandra://Bksb4EElc0vYJTiUuGOqFWp4IDH2CzgQ3qMmB6-pBJ8ÍßÍ`ÌÆÍ ×`Ç6I<Dœh÷Õý×`Ç6I<Dœh÷ÕüÍÍB×‘C‘×˜š   ÍÍBu×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://fmVTLJqNnVq-UeJ3zLB7sily80SHyhbq-DR0AYaCdbsÎ }^Í`ÍòÍ³×‰	Ú 7cassandra://rvOiXtucuOJUdjxSw1OG2N5uywMJfRwhT-HNZ8lG71AÍSUÍ`ÍsÍà×‰	Ú 7cassandra://nmzdyQg5y3HlpRkhuDt_vIkGp5XgQ_eMzyPakwM5X0IÍÊÍ`ÌÆÍ ×‰	Ú 7cassandra://flZq6Ojbr6S0z80xLjGza2U5LeDz4bsdZuu8VRQiKCEÎ ¤ôÍJÍ Í\Íñ×`Ç6J<Dœh÷Ö“× ×`Ç6J<Dœh÷Ö [ÍpÍY89×‰HÚ 7https://www.nvn.nl/publicaties/ledenblad-wisselwerking/G××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×`Ç6J<Dœh÷Ö Ì¢ÍzÍË9×‰HÚ 7https://www.nvn.nl/publicaties/ledenblad-wisselwerking/G××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×`Ç6J<Dœh÷Ö Ì¢Í€ÍË9×HÚ 7https://www.nvn.nl/publicaties/ledenblad-wisselwerking/××Ðˆ×‰EÚ ˆVerder
lezen?
VRAAG EEN
GRATIS PROEFNUMMER
AAN
WORD
NVN-LID
NEEM EEN
ABONNEMENT
https://www.nvn.nl/publicaties/ledenblad-wisselwerking/
×‰	Ú 7cassandra://nmzdyQg5y3HlpRkhuDt_vIkGp5XgQ_eMzyPakwM5X0IÍÊÍ`ÌÆÍ ×`Ç6I<Dœh÷Ö ×ˆE×`Ç6I<Dœh÷Ö×`Ç6I<Dœh÷Ö ÍÍB)²In Wisselwerking 3Ú 4Uitgave van de NierpatiÃ«nten Vereniging Nederland. ×`Ç6G‹±¢RAÉzj