׉?ׁB!בCט66ru׉׉ 7cassandra://jtAur6rFma38mEhxZBos4Ht82_t9ON4cnPtYNLriifw!g`׉ 7cassandra://99rAhpDDHcpH8RcITv3YbR5e0InveHo8cpzRKK1nktc͕F`s׉ 7cassandra://7yoofG8LEzq1Ehi1cc7LYmIH1ocBsvcW2YpQ_ZZ0UhE.i`׉ 7cassandra://4mksm74vSQtwZByMHKtLzeqA8nlwllGpHJISXiSlsww͠]_~(,%נ_~(,%6̐9ׁHhttp://vastgoedactueel.nlׁ ׁ Ј׈E_~(,$׉EOoktober 2020 jaargang 95, editie 8 8 VOOR DE WONINGMAKELAAR EN VASTGOEDPROFESSIONAL THEMA Verduurzaming vastgoedactueel.nl AFSCHEID VAN AARDGAS, EEN MOEIZAAM PROCES DE KOSTEN EN BATEN VAN VERDUURZAMING NATIONAAL MAKELAARS ONDERZOEK 2020 ANKE VAN HAL, HOOGLERAAR SUSTAINABLE BUILDING ‘ Energiebesparing kan het leven fi jner maken’ ׉ 7cassandra://7yoofG8LEzq1Ehi1cc7LYmIH1ocBsvcW2YpQ_ZZ0UhE.i`_~(,$ׁ_~(,$ցlrבCט6ru׉׉ 7cassandra://_fkdNhugV6iWd0HNWu8zXgznqBHlyhcDmQSh0bUzVsI`׉ 7cassandra://j_s8XG7vJEgjFIde-SM0xS28ei9rCM0R1G8WEb3CWGI_`s׉ 7cassandra://W5XV6AK1_6m5GokBuaLKqqAHBkfGFOOCRrD986PM8nU"`׉ 7cassandra://_b4x2kMq4p159jZOtr8z_Xi0RDy4PJtZ2ZWWmb63DDwX͠]_~(,%ט66ru׉׉ 7cassandra://cmEuZGAgeiflFW_HfSK1zEh-JRTo9XVH4v2I8KdPT0A`׉ 7cassandra://bcLjzrxaDiBFgUqup24gy6NNsjJpNrCSzKVoXAo2dG4h`s׉ 7cassandra://I1eE19q6SMjkY9mi5mY8GaWn4Pl3FwWFBGsuGP0TWDc"s`׉ 7cassandra://-2SJRp2elroZt3g2Pd6j-B9qWg3FqzTnWLEgNYDN3Ck2͠]_~(,% נ_~(,%Am 9ׁH(https://www.facebook.com/Vastgoedactueelׁ ׁ Јנ_~(,% Ad 9ׁHhttp://Vastgoed.v.Maׁ ׁ Јנ78C9׉Hhttps://www.yisual.com/G׉ ׁ  default styleנ` .C9׉Hhttps://mailto;info@yisual.comG׉ ׁ  default styleנ *i9׉H#https://twitter.com/vastgoedactueelG׉ ׁ  default styleנ Q9׉I_~(,$ځG׉ ׁ  default styleנm9׉I_~(,$G׉ ׁ  default styleנ9׉I_~(,$G׉ ׁ  default styleנ9׉I_~(,$G׉ ׁ  default styleנ @59׉I_~(,$G׉ ׁ  default styleנ!9׉I_~(,$G׉ ׁ  default styleנ!VQ9׉I_~(,$G׉ ׁ  default styleנ!5 p9׉I_~(,$G׉ ׁ  default styleנ"="9׉I_~(,$G׉ ׁ  default styleנ"g$9׉I_~(,$G׉ ׁ  default styleנ"&9׉I_~(,%G׉ ׁ  default styleנ#](F7с9׉I_~(,$G׉ ׁ  default styleנ#*G^9׉I_~(,$G׉ ׁ  default styleנ_~(,% /X 9ׁHhttp://vastgoedactueel.nlׁ ׁ Ј׉E,0118 700 237 | yisual.com | info@yisual.com ׉ 7cassandra://W5XV6AK1_6m5GokBuaLKqqAHBkfGFOOCRrD986PM8nU"`_~(,$׉Evastgoedactueel.nl Vastgoed.v.Makelaars @Vastgoedactueel @vastgoed.v.makelaars jaargang 95 editie 8, oktober 2020 inhoud Nationaal Makelaars Onderzoek Vinden makelaars hun bedrijfsstrategie toekomstproof? Welke strategische keuzes maken zij? En welke sociale media zijn het populairst? Deze en andere vragen stonden centraal in het Nationaal Makelaars Onderzoek 2020. 14 Anke van Hal, hoogleraar Sustainable Building ‘ Corona biedt kansen voor versnellen energietransitie’ "Op zich is de coronasituatie ellendig, maar het kan positieve gevolgen hebben", aldus Anke van Hal, hoogleraar aan Nijenrode Business Universiteit. "Veel mensen zaten deze zomer thuis en hadden het bloedheet. Daardoor gaan ze wellicht anders kijken naar isolatie – niet alleen tegen de kou, maar ook om de warmte buiten te houden." Kosten en baten Voor de verduurzaming van de woningvoorraad ligt de bal ligt bij de woningeigenaren in Nederland. Die kijken eerst en vooral naar hun portemonnee: wegen de kosten op tegen de baten? Makelaar Pim van Veen en het Planbureau voor de Leefomgeving deden hier onafh ankelijk van elkaar onderzoek naar. 28 kort Nieuws, agenda, tweets en voorwoord de harde cijfers Tijd voor hervormingen in beeld Wonen in een Shell-kantoor onbescheiden vragen Rob Hendriks, Havenland verduurzaming Op weg naar aardgasvrij de stelling Schriftelijkheidsvereiste afschaff en 04 10 12 19 22 26 20 verduurzaming Duurzaam taxeren verduurzaming Het nieuwe energielabel het geschil Label fout, makelaar fout? helpdesk Beroepsaansprakelijkheid, een top 5 vacatures en colofon 32 34 35 40 42 3 Online tools Er is steeds meer kennis te vinden die de woonconsument adequaat kan helpen bij verduurzaming. We vergaarden het beste aanbod van handige websites én presenteren een extra verdienmodel voor makelaars. 36 ׉ 7cassandra://I1eE19q6SMjkY9mi5mY8GaWn4Pl3FwWFBGsuGP0TWDc"s`_~(,$ف_~(,$؁krבCט6ru׉׉ 7cassandra://-L-7R7UVgKuz-pROWfDKxiqS0oWqQqpbRTpcfWlZnlkr`׉ 7cassandra://8X6S-rmLEQLai5l6Zg64bNXV-zF-E2pX7xm8KtgGIFsj`s׉ 7cassandra://dm8q4DDXHNA8xjDWejLJKQ5aEGIb9scV3OQJgpbZaA4!%`׉ 7cassandra://Fdes4DXh2ym9eph8AZ6aIwEKNe47ijqw02ExFrXWgEU2\͠]_~(,%ט66ru׉׉ 7cassandra://XZFxfyiUwz4_k1D5W2frC3hLWsKDPKU2xERYOJF2Ejspx`׉ 7cassandra://7dIF7Q0NDqKTZzOl0vBHM889pXw2JTz86TyX2dsJ-ZYe`s׉ 7cassandra://a0vRBOoEQqp-xeD6SsbW2C8P3mH0egkqPOKwah6ecgo`׉ 7cassandra://5u24EtKo2BS4gFpSMWdjW7wLuzkGzTuUjbekHQyzFUoq͠]_~),%נ$+̹9׉H https://elsie@vastgoedactueel.nlG׉ ׁ  default styleנ'},<̋9׉H#https://twitter.com/vastgoedactueelG׉ ׁ  default styleנ_~),%<z9ׁHhttp://VASTGOEDACTUEEL.NLׁ ׁ Ј׉E 6kort EDITORIAL IN DE EERSTE 8 MAANDEN VAN 2020 WAREN ER 5% MEER TRANSACTIES DAN IN 2019 Feestje Nog dertig jaar. Dan moeten alle woningen in Nederland van het aardgas af zijn. Dat lijkt ver weg. Vandaar misschien dat makelaars de energietransitie nog steeds zien als een vervan-mijn-bedshow. Uit het recente Nationaal Makelaars Onderzoek (vanaf p. 36) komt naar voren dat een schamele twee procent van de respondenten verduurzaming als prioriteit ziet. Toch blijkt uit de ervaringen in de 27 proeftuinen van het Programma Aardgasvrije Wijken dat het slim is om de tijd te nemen voor de complexe transitie (artikel vanaf p. 22). Al zijn er voortvarende uitzonderingen zoals Purmerend en Wageningen, in veel gemeenten zijn er heel wat beren op de weg die getackeld moeten worden. foto: Sjoukje Kilian De energietransitie voelt voor het gros van de woningbezitters als een zwaard van Damocles en niet als een feestje. En juist dát is een mindshift die volgens hoogleraar Anke van Hal een flinke zet moet krijgen. Zij noemt (vanaf p. 14) het woongeluk de verwaarloosde factor in de energietransitie. “Makelaars kunnen energiebesparing presenteren als mogelijkheid om het leven van bewoners fijner en comfortabeler te maken”, betoogt zij. Ja, juist makelaars zijn bij uitstek geschikt om hier een rol in te spelen, want op de verhuismomenten zijn mensen bereid stappen te zetten. En op andere momenten kan die deskundige, vriendelijke makelaar zich opnieuw melden: als adviseur die één keer per jaar langskomt voor een woningcheck bijvoorbeeld; een verdienmodel dat wordt uitgelegd vanaf p. 20. ‘ De d󰈩󰈻󰈕󰉊n󰇷i󰈈󰈩 m󰇽󰈔e󰈘󰈀󰇽r 󰈔o󰈛t éé󰈝 󰈕e󰈩r pe󰈸 󰈒󰈀󰇽r 󰈗a󰈞g󰈻 󰉐󰈡󰈢r e󰈩󰈝 󰉓󰈢ni󰈝󰈈c󰈊󰈩󰇸k’ De makelaar als woonadviseur, dat is niet zo’n gekke gedachte. Want uit het genoemde onderzoek blijkt ook dat de beroepsgroep ondanks optimisme wel beseft dat een bedrijfsmodel dat klaar is voor de toekomst aandacht behoeft. En dat er veel meer te halen valt uit contact met (eerdere) klanten. Daarvoor kán het handig zijn om verduurzaming wél als prioriteit te zien en kennis van zaken te hebben, ook op dit vlak. Elsie Schoorel Elsie@vastgoedactueel.nl 4 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2020 T/M AUG 2020 T/M AUG 2019 148.107 TRANSACTIES 140.702 TRANSACTIES Bron: CBS CIJFERS WOZ-waarde 8,9% omhoog Op 1 januari 2020 bedroeg de gemiddelde WOZ-waarde € 270.000 per woning, 8,9 procent meer dan een jaar eerder. Dat is de hoogste waarde ooit en de grootste stijging sinds jaren. Dit meldt het CBS. In Weesp steeg de gemiddelde woningwaarde met bijna 22 procent het hardst. De gemiddelde WOZ-waarde ging daar naar € 351.000 in 2020. Van de vier grootste steden (de G4) steeg in Rotterdam de gemiddelde WOZ-waarde het sterkst, met bijna 16 procent tot € 222.000 per woning. In Amsterdam steeg de gemiddelde WOZwaarde met bijna 11 procent tot € 418.000 per woning, de kleinste stijging binnen de G4. De stijgingspercentages van de gemiddelde woningwaardes waren het hoogst in Groningen en Flevoland. In Groningen steeg de gemiddelde woningwaarde met 12 procent naar € 186.000. Daarmee is de gemiddelde WOZ-waarde in Groningen nog wel het laagst ׉ 7cassandra://dm8q4DDXHNA8xjDWejLJKQ5aEGIb9scV3OQJgpbZaA4!%`_~(,$׉E VOOR HET LAATSTE NIEUWS OVER DE MAKELAARDIJ: VASTGOEDACTUEEL.NL @VASTGOEDACTUEEL kort BELEID 2021: GEEN OVERDRACHTSBELASTING TOT 35 JAAR Vanaf 1 januari 2021 hoeven huizenkopers tot 35 jaar, starters én doorstromers, geen overdrachtsbelasting meer te betalen. Dat maakte het kabinet tijdens Prinsjesdag bekend. Een ander besluit betreft een extra investering van € 450 miljoen voor de woningbouwimpuls. Woningcorporaties krijgen meer ruimte om middenhuur te realiseren door het tijdelijk buiten werking stellen van de marktverkenning De overdrachtsbelasting voor oudere kopers die de woning zelf gaan bewonen blijft op 2%. Voor kopers die de woning niet als hoofdverblijf gaan gebruiken wordt de belasting verhoogd naar 8%. Michel van den Akker, directeur van De Hypotheker, denkt dat de meeste starters niet verwachten dat de woningmarktplannen Prinsjesdag hun kansen zullen vergroten. “Zo verwacht maar liefst de helft dat de afschaffing van de overdrachtsbelasting weinig verschil zal maken, omdat het te woningaanbod voor starters te klein is." De NVM kijkt ook met argusogen naar het voorstel om de overdrachtsbelasting te 'differentiëren'. Voorzitter Onno Hoes: “Het doel om starters een betere toegankelijkheid tot de woningmarkt te geven, wordt met het afschaffen van de overdrachtsbelasting niet bereikt. Ook de verhoging van de overdrachtsbelasting naar 8% voor particuliere beleggers en voor commercieel vastgoed zal verkeerd uitpakken. Naar alle waarschijnlijkheid zullen de huren omhoog gaan." Makelaarsland verwacht dat makelaars overuren gaan draaien door de geschrapte overdrachtsbelasting. Veel kopers bellen om hun huidige bod op een woning aan te passen met een nieuwe aanvaardingsdatum. Ook makelaarskantoor Hoekstra & Van Eck is al overspoeld met telefoontjes van starters die de overdracht willen uitstellen. "Bij elk van onze 30 kantoren zijn er meerdere aanvragen binnengekomen", laat algemeen directeur Steven Lagerweij weten. "Sommigen hebben de koopakte al ondertekend, terwijl anderen de woning nog niet gekocht hebben maar wel een bod hebben uitgebracht. Zij willen vrijwel zeker niet die overdrachtsbelasting in 2020 betalen." Foto: ministerie van Financiën Overige plannen van Prinsjesdag: het kabinet wil een Rijksontwikkelbedrijf opzetten. In 2021 is € 450 miljoen voor de woningbouw impuls beschikbaar. En er komt € 20 miljoen extra beschikbaar voor de transformatie van winkels en kantoren tot woningen. Er wordt tot en met 2030 jaarlijks € 100 miljoen gereserveerd om een drempelwaarde of partiële vrijstelling voor de bouw in te kunnen voeren als onderdeel van de stikstofaanpak. Er komt € 75 miljoen extra beschikbaar voor het verduurzamen van de gebouwde omgeving. 5 ׉ 7cassandra://a0vRBOoEQqp-xeD6SsbW2C8P3mH0egkqPOKwah6ecgo`_~(,$ہ_~(,$ځkrבCט6ru׉׉ 7cassandra://jRx-XazCurnxJrGBD_nPun40naeVRw1HXXo25WWgXcQ3 `׉ 7cassandra://qV9f0cfAI9pF3gZKVa40-MFsjb7-ydMocbsL9imSiy4~r`s׉ 7cassandra://VKZeP0Cn2iL8vETe-FZHIYCkk_doVr_WEDolzy1i3RQ%`׉ 7cassandra://hUU9Pi0L5qoFbgCpiPgjM04bHPrR569jY5bi8QjFUfA6͠]_~),%ט66ru׉׉ 7cassandra://_DL0-KaVnlW4pT_M9tg1iqHsJmIY3vuh5dTY8E45kH8&`׉ 7cassandra://rZqZsvSNNgfcMqg9Uc3iJSxNY1ySSC-JG8-FZ1kOSwsn`s׉ 7cassandra://rM2oy9v2zm_fqEepUcpTd0fzqtajZxoR9nvU-hd7Tks`׉ 7cassandra://kdLhghyGjVtkeNFfff4G0N-Fgfn8QZSZo1VPyihrylA͑p͠]_~),%נ_~),% Ӂr 9ׁHhttp://www.Wooninfo.nlׁ ׁ Јנ)/d̄9׉H#https://twitter.com/vastgoedactueelG׉ ׁ  default styleנ_~),%}Ӂy 9ׁHhttp://www.woonbond.nlׁ ׁ Ј׉EONDERZOEK Ontevredenheid over aanpak problemen woningmarkt HYPOTHEKEN Kennis- en ervaringstoets niet meer verplicht Huiseigenaren die hun hypotheek willen verhogen om verduurzamingsmaatregelen te kunnen financieren, hoeven vanaf volgend jaar geen kennis- en ervaringstoets meer af te leggen als zij hun hypotheek zelf, zonder adviseur, willen aanpassen. Dat schrijft minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) in een brief aan de Tweede Kamer. De brief gaat over de voortgang van het klimaatakkoord.Door zelf een hypotheek af te sluiten of te wijzigen, execution only, kunnen huishoudens minimaal € 1.000 besparen op advieskosten. De kennistest moet er dan voor zorgen dat huiseigenaren geen onverantwoorde beslissingen nemen. De kennis- en ervaringstest bij het zelf (online) afsluiten van een hypotheek, execution only, is verplicht gesteld door de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Volgens de minister staat de verplichte test vergroening in de weg. Vanaf 1 januari 2021 is de toets niet meer verplicht. Hypotheekaanbieders kunnen hun klanten dan op deze manier een aanvullende hypotheek voor energiebeparende maatregelen aanbieden. De afgelopen tijd was er veel kritiek op de verplichte kennis- en ervaringstoets, onder anderen door Vereniging Eigen Huis, De Hypotheker en de Consumentenbond. Independer pleitte niet voor afschaffing van de verplichte toets, maar juist voor strengere toetsen, toegespitst op de vragen van de klant. De inrichting van de toets is vormvrij, waardoor er grote verschillen zijn per aanbieder. Volgens de Consumentenbond zijn de testen hierdoor vaak erg makkelijk, maar soms ook heel moeilijk. Vooral die van hypotheekverstrekker Florius is berucht, schrijft de bond. ,,Voor die toets slaagt echt niemand’’, zei Gerard Spierenburg van de bond daar eerder over. Soms is het mogelijk de test meerdere malen te maken. Daardoor is de test geen garantie dat de huizenkoper kennis van zaken heeft, en “geen goede poortwachter”, aldus De Hypotheker. Wie niet slaagt voor de kennistest, krijgt het advies toch een hypotheekadviseur in te schakelen. Maar de kosten daarvan kunnen vergroening van het huis tegenhouden. Wettelijk gezien heeft het wel of niet slagen voor de toets geen consequenties. 6 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2020 De meeste Nederlanders, 97 procent, vinden dat er problemen op de woningmarkt zijn en er te weinig goede en betaalbare woningen voorhanden zijn. Dat blijkt uit onderzoek van I & O research in opdracht van de SP. De problemen zijn dermate groot dat de woningmarkt als een van de grootste vraagstukken van deze tijd wordt gezien. Alleen de coronacrisis wordt vaker als maatschappelijk probleem genoemd. Zeven op de tien Nederlanders (69%) zijn van mening dat het kabinet te weinig doet om problemen op de woningmarkt aan te pakken. Maatregelen als het onteigenen van verhuurders die stelselmatig de regels overtreden, een ministerie van voor Volkshuisvesting in het leven roepen en het afkondigen van een huurstop kunnen allemaal op een steun van de meerderheid van de respondenten rekenen. Minister Ollongren legde tot drie keer toe een motie van de Eerste Kamer naast zich neer om de huren te bevriezen. Daarop volgde de hoogste huurverhoging in zes jaar tijd. De meerderheid, 59 procent, vindt het onacceptabel dat de minister de motie niet heeft uitgevoerd. FINANCIERING NHG-kostengrens naar € 325.000 in 2021 De NHG-kostengrens stijgt in 2021 naar € 325.000. Dit jaar ligt die nog op € 310.000. NHG voert bovendien een nieuwe kostengrensmethodiek om bij te dragen aan een stabielere woningmarkt. De huidige methodiek om de kostengrens van de Nationale Hypotheek Garantie (NHG) te berekenen, is gebaseerd op de gemiddelde koopsommen in de afgelopen drie maanden. De nieuwe NHG-kostengrens is gebaseerd op de gemiddelde koopsommen over een periode van 39 maanden, vermeerderd met een correctiefactor om aan te sluiten bij de gemiddelde huizenprijs in het betreffende jaar. De kostengrens zal zich zo gelijkmatiger ontwikkelen dan voorheen en draagt hierdoor bij aan een stabielere woningmarkt, meldt het NHG. De NHG-kostengrens stijgt per 1 januari 2021 naar € 325.000. Als energiebesparende maatregelen worden meegefinancierd is de grens 6% hoger, namelijk € 344.500 in plaats van € 328.600 in 2020. Woningkopers betalen in 2021 voor het afsluiten van NHG 0,7% over de hoogte van hun hypotheek, net als in 2020. Zoals vorig jaar aangegeven streeft NHG ernaar dit niveau de komende jaren vast te houden. ׉ 7cassandra://VKZeP0Cn2iL8vETe-FZHIYCkk_doVr_WEDolzy1i3RQ%`_~(,$׉Ekort VERHUUR Change= aangeklaagd In editie 7 van Vastgoed Actueel verscheen in de rubriek Onbescheiden vragen een interview met Ralph Mamadeus van Change=. Dit artikel werd gepubliceerd voordat bij de redactie bekend werd dat Change= verwikkeld is in een juridische procedure met meerdere huurders. Een attente lezeres wees de redactie hierop en de Woonbond publiceerde hierover op 22 september een nieuwsbericht. Stichting !Woon begeleidt in totaal 250 bewoners van panden van Change= in Amsterdam Nieuw-West in een procedure tegen Change=. Huurders klagen over de onduidelijkheid rond de extra kosten die ze moeten betalen voor de 'dienstenovereenkomst’. Onduidelijk is waar ze precies voor betalen en beloofde diensten worden niet of in beperkte mate geleverd, terwijl huurders wel tussen de € 75 en € 97 aan extra kosten moeten betalen bovenop de huur en nutslasten. Een inpandig restaurant zou kort na opening weer gesloten zijn, huurders zouden betalen voor een balie in het gebouw die nooit bemand is en voor een lockerservice die er nooit is gekomen, of alleen nadat huurders opnieuw extra kosten moesten betalen. Ook vermoeden de huurders dat de internetprovider waar huurders verplicht gebruik van moeten maken, Change= zelf is. De eerste zitting in de procedure is op verzoek van Change= met tenminste acht weken uitgesteld. Meer informatie bij de Woonbond of stichting !Woon: www.woonbond.nl of www.Wooninfo.nl VASTGOED TWEETS @FD_Nieuws Klimaatverandering veroorzaakt nog meer funderingsschade @Aernoud Zojuist grensverleggende vergadering gehad van 9 voorlopers uit Noord Hollandse energietransitie. In navolging van oa Utrecht gaan we zsm een cooperatief servicebureau voor NH oprichten vanuit de bestaande coöperaties! @Lukkezen Wie een huis wil kopen en een inkomen van 70.000 euro heeft (dat is veel) moet er nog op rekenen dat hij overboden wordt door iemand die hem datzelfde huis wil verhuren. @XanderKoolman Aan het eind van het leven zijn de koopkrachtverschillen tussen groepen in NL zeer groot, en daarmee de ruimte om hulp/zorg te betalen. Die verschillen ontstaan bij de toegang tot een hypotheek, die grote groepen niet hebben of krijgen. NIEUWBOUW Meer kwijt aan bouwleges Kopers van nieuwbouwwoningen betalen steeds meer voor een bouwvergunning. In 2020 liggen de zogenoemde bouwleges gemiddeld 2,4% hoger dan in 2019. Dat blijkt uit onderzoek van Vereniging Eigen Huis (VEH). In enkele gemeenten zijn de kosten meer dan verdubbeld. In Kerkrade kost de bouwvergunning voor een gemiddelde nieuwbouwwoning dit jaar € 8.269, een stijging van bijna 150%. Vorig jaar kostte exact dezelfde vergunning nog € 3.316. Ook in Leiden betaalt een nieuwbouwkoper ruim het dubbele aan de gemeente. Hier schoten de bouwleges omhoog van € 3.548 naar € 7.640 (+115%). Ondanks de extreme stijging is Kerkrade niet eens de duurste gemeente. Op Terschelling betaalt de koper t € 11.946 voor de bouwvergunning, een stijging van 94% ten opzichte van 2019. Nummer twee is Oegstgeest met € 9.180, gevolgd door Veendam waar de koper 9.000 euro en vijf eurocent neertelt. Er waren ook dalers. Voorschoten was vorig jaar koploper met € 12.000 aan leges voor een gemiddelde nieuwbouwwoning. Deze gemeente verlaagt de leges dit jaar met bijna 29%. In de gemeente Beekdaelen (Limburg) gingen de leges met bijna 40% omlaag naar € 2.351. Ook Baarn berekende 34% minder bouwleges. De laagste kosten voor een bouwvergunning betalen nieuwbouwkopers in Den Haag: € 2.057. @Simply_Lori_ Net een app bezichtiging gehad. Makelaar plande 5 gezinnen op hetzelfde moment in en dat in deze tijden. Droeg haar mondmasker niet juist. Toen we haar aanspraken op deze feiten zei ze ‘Tja, ga dan bij iemand anders he’ en smeet vervolgens hard de deur dicht. Professioneel hoor. @Veldhorst_W Leuke discussie met mijn vrouw: "De volgende keer moet je misschien tegen een makelaar maar niet meer zeggen dat je voor FNV werkt" en waarom vragen ze altijd aan een man wat voor werk hij doet? "Misschien is mijn portemonnee wel veel dikker dan die van jou". @SergeTwit2 "Knusse woning" = te krap om je kont te keren. "Geheel aan te passen naar eigen wens" = bouwval. "Stadstuin" = 3 vierkante meter betonnen tegels. Geweldig, die makelaar-speak. Volg Vastgoed via @vastgoedactueel 7 ׉ 7cassandra://rM2oy9v2zm_fqEepUcpTd0fzqtajZxoR9nvU-hd7Tks`_~(,$݁_~(,$܁krבCט6ru׉׉ 7cassandra://pB_hfmzKO6MtULPwdEXbDvZX2Cku6ZU9DpQeLxb49iM`׉ 7cassandra://0V4j6vmpKuOLm73kfvZZQ14BLeCFFj0z6NgQc5sjczs̀`s׉ 7cassandra://fFqixkB4fASJMYo2vS1kSp4PAgSYMvbYbSDC9RpK47c$R`׉ 7cassandra://zIwvBLbX23wqmPMWjt1jLkhuvCdcyh6T3z-MOUcYBso͠]_~),%ט66ru׉׉ 7cassandra://RJYcThfanTJlD8cpTMK_mjy6dDhw466A8V2gecIXJvA˕`׉ 7cassandra://HjHnqjKeZvW2l6_NW9yvz42mEdMdPVHYJ3BcreGkUB0̈́`s׉ 7cassandra://6-dUiS-r6E1vToqfHY3l8GmhraIsmbYP5K1EZgyrdVA'c`׉ 7cassandra://Z2xg2uFgwZjN5bRiNyHtUP-_vXng-UVl9l1R5rpHgAU[w͠]_~),%נ_~),%!Ak 9ׁHhttp://taxatiesummit.nlׁ ׁ Јנ-0}ˁ69׉Hhttp://hypovak.nlG׉ ׁ  default styleנ_~),% /B9ׁHhttp://hypovak.nlׁ ׁ Ј׉EFINANCIERING NIEUWBOUW Betaalpauze hypotheek verlengd Het kabinet verlengt de betaalpauze voor hypotheekverplichtingen tot 1 januari 2021. De huidige regeling zou lopen tot 30 september. Huizenbezitters die door de uitbraak van het coronavirus in financiële problemen komen, kunnen met hun hypotheekverstrekker een regeling treffen. Onder dezelfde regeling kunnen ondernemers bij de bank aankloppen om uitstel van betaling van leningen aan te vragen. Begin augustus hadden ruim 32.000 consumenten een beroep op de regeling betaalpauze hypotheek gedaan voor een totaalbedrag van € 77 miljoen, en liep het aantal aanvragen op. Ook andere belastingmaatregelen die bedoeld zijn om ondernemers en particulieren door de coronacrisis te loodsen, worden verlengd tot volgend jaar. Ongeveer 15% van de hypotheekhouders geeft aan de hypotheeklasten (binnenkort) niet op te kunnen brengen. Voor huurders is de toestand zorgelijker. Een derde van hen heeft onvoldoende inkomen om de huur (in de nabije toekomst) te betalen, meldt de Woonbond naar aanleiding van een recente peiling van het NIBUD. De belangenvereniging van huurders heeft daarom samen met tal van andere maatschappelijke organisaties een oproep gedaan aan het kabinet om de koopkracht van huurders te verbeteren. Bijvoorbeeld door geld in te zetten voor huurverlaging en voor ruimere huurtoeslag. Ook moet er geïnvesteerd worden in meer nieuwbouw van sociale huurwoningen. Er is al een tekort aan betaalbare woonruimte en de vraag naar betaalbare huur zal door de economische crisis alleen maar toenemen. Juist huurders worden volgens de Woonbond onevenredig door de coronacrisis getroffen. Veel mensen die door de crisis in de problemen komen hebben een flexibel arbeidscontract. Maar liefst 41% van de mensen met een flexibel arbeidscontract geeft aan een inkomensdaling te hebben gehad in verband met de coronacrisis. Gemiddeld hebben werknemers met een flexibel dienstverband een inkomensterugval van € 930. 48% van deze mensen woont in de huursector, terwijl dat bij werknemers met een vast contract slechts 38% is. 8 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2020 Gemeente Rijswijk bouwt eigen woningen De gemeente Rijswijk wil zelf huurwoningen in het middensegment bouwen. De gemeente start met een pilot van ongeveer 90 vrije sector woningen, eengezinswoningen en appartementen. Als de businesscase slaagt, gaat Rijswijk op grotere schaal middenhuurwoningen ontwikkelen en exploiteren. Het plan van de gemeente Rijswijk komt niet uit de lucht vallen. Volgens wethouder Wonen Johanna Besteman heeft de markt tot dusver geen oplossing gevonden voor het schrijnende tekort aan onder andere middenhuurwoningen in Rijswijk. Ook in deze gemeente is er nauwelijks aanbod van deze in Rijswijk blijven werken. Daarom moeten we hen een goede, betaalbare woning kunnen bieden", aldus de wethouder op de website van de gemeente Rijswijk. Met het pilotproject in de duurzame nieuwbouwwijk Rijswijk Buiten doet de gemeente ervaring op met het ontwikkelen van middenhuurwoningen. "Het is geen alledaagse oplossing om als gemeenten zelf woningen te ontwikkelen", zo realiseert wethouder Financiën Jeffrey Keus zich. "Maar de problemen op de woningmarkt vragen om innovatieve ideeën". Bij de uitwerking van de pilot zijn projectont‘ De p󰈸󰈡󰇻l󰇵󰈚e󰈞 󰈡p 󰇷󰇵 󰉓on󰈎󰈝󰈈m󰇽󰈸󰈕t 󰉏󰈹ag󰈩󰈝 om 󰈎󰈝󰈞󰈢va󰉃󰈎󰇵󰉐e 󰈎d󰇵eë󰈝' categorie woningen met een huurprijs tussen € 737 en € 1000. Terwijl de vraag enorm groot is. Deze groep woningzoekers verdient te veel om in aanmerking te komen voor een sociale huurwoning, maar kunnen door de hoge vraagprijzen van koopwoningen vaak geen passend huis kopen. Daar moet volgens Besteman heel snel verandering in komen. "We willen graag dat deze grote groep woningzoekers, zoals onderwijzers, politieagenten en zorgmedewerkers, wikkelaar Dura Vermeer en de woningcorporatie Rijswijk Wonen betrokken. Een sluitende business case moet leiden tot een woonfonds. Daarmee is de gemeente in staat om ook op andere locaties in Rijswijk huurwoningen te ontwikkelen en deze voor langere tijd beschikbaar te houden voor het middensegment. Het college van burgemeester en wethouders werkt de uitk׉ 7cassandra://fFqixkB4fASJMYo2vS1kSp4PAgSYMvbYbSDC9RpK47c$R`_~(,$׉Ekort AGENDA BELEID Versneld 51.000 woningen erbij 26 t/m 30 oktober HYPOVAK 2020 ONLINE Vanwege corona zal HypoVak 2020 niet één dag, maar een hele week lang ‘online live’ gaan. In de week van 26 t/m 30 oktober zijn dagelijks o.a. plenaire sessies en masterclasses te volgen, is er een openbare meeting room om met elkaar te netwerken en zijn er online sponsor booths. Thema van deze editie is ‘The new generation'. Met lezingen van o.a. Peter Boelhouwer en Jan Latten. hypovak.nl 29 en 30 oktober TAXATIESUMMIT GOOILAND, HILVERSUM EN ONLINE De TaxatieSummit is hét toonaangevende antwoord in het razendsnel veranderende vak van taxateur. Nieuwe economische tijden, nieuwe technologieën en nieuwe klantbehoeftes vragen om een verfrissende manier van business doen. Met vooraanstaande keynote sprekers, talkshows, peergroups en bedrijven met de slimste oplossingen voor taxateurs op het gebied van: coronaproof taxeren, digitaal taxeren, duurzaam taxeren en circulair taxeren. taxatiesummit.nl De overheid wil er met een financiële impuls voor zorgen dat ruim 51.000 woningen versneld worden gebouwd. Het Rijk investeert daarvoor € 290 miljoen; provincies en gemeenten dragen € 331 miljoen bij. Het geld van het Rijk komt uit een pot van € 1 miljard die minister Ollongren vorig jaar beschikbaar stelde om de woningbouw een impuls te geven. Deze € 290 miljoen is daar het eerste deel van. Het is de bedoeling dat de bouw volgend jaar begint. Het gaat om 27 projecten voor woningen die zonder financiële impuls van de overheid niet van start hadden kunnen gaan, bijvoorbeeld omdat grond moet worden gesaneerd of omdat een goede aansluiting op het openbaar vervoer moet worden geregeld. Het grootste deel van de 51.000 woningen valt in de categorieën sociale huur, middenhuur en betaalbare koopwoningen. Veel projecten hebben speciale aandacht voor woningen voor bijvoorbeeld starters, senioren en studenten. De nieuwbouw is verdeeld over het land. Zo wordt in Rijswijk een verouderd winkelcentrum getransformeerd tot woon-werklocatie. Verder worden in het stationsgebied van Nijmegen 670 huizen bijgebouwd en gaat het in Eindhoven om 700 tijdelijke woningen. Ook de herontwikkeling van de Merwedekanaalzone in Utrecht krijgt een deel van het geld, € 21 miljoen. Het woningtekort zal in 2024 naar schatting zijn opgelopen tot 415.000 woningen. Economen van ING schatten dat er dit jaar ongeveer 68.000 nieuwe woningen worden gebouwd. Dat is 4,9 procent minder dan de 71.548 van vorig jaar. In 2021 zou het aanbod van nieuwbouwwoningen volgens de bank uitkomen op 63.000, wat een krimp betekent van 7,4 % in vergelijking met de prognose van 2020. PERSONALIA Alkemade blijft Rijksbouwmeester Floris Alkemade blijft Rijksbouwmeester tot 1 september 2021. Staatssecretaris Knops van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft Alkema gevraagd langer aan te blijven. Het ministerie van BZK wil Alkemades verblijf verlengen om de continuïteit van een aantal belangrijke projecten te waarborgen. Het gaat daarbij om een aantal nationale woningbouwstudies en omvangrijke projecten als het Nationaal Programma Groningen, Panorama Nederland en de renovatie van het Binnenhof. Daarnaast biedt een langer verblijf van Alkemade meer tijd om zijn opvolger in te werken. Floris Alkemade is sinds september 2015 Rijksbouwmeester. Hij staat bekend als vernieuwer en visionair. Hij schuwde niet om andere standpunten in te nemen dan het Rijk of het kabinet. Zo stelde Alkemade vorig jaar bij Nieuwsuur dat zonneweides wat hem betreft een allerlaatste optie zijn, terwijl minister Ollongren provincies opriep om juist haast te maken met de aanleg van die velden met zonnepanelen. In editie 6 van Vastgoed Actueel stond Alkemade op de cover en vertelde hij over andere vormen van leven en wonen. 9 ׉ 7cassandra://6-dUiS-r6E1vToqfHY3l8GmhraIsmbYP5K1EZgyrdVA'c`_~(,$߁_~(,$ށkrבCט6ru׉׉ 7cassandra://2cR6DXL4a8aZy9eWF4gDVxAXFZ5vEwYgRy1eQXY908An`׉ 7cassandra://IbDWPGa8Q-zqPZdtaacXP3nsNkoJ24fCwffFBFzKyYkhX`s׉ 7cassandra://1hTOA4dQfNc1lyU9hvChqNmPxGhwG7Jf5NySGivrxZc!`׉ 7cassandra://zGCdq6sQgjGkaFusI_bEnhXYPI3CjO3u4W8YVYWBnhI=͠]_~),%ט66ru׉׉ 7cassandra://TVujkm7dEwZhOxzQI0ebabIILmuSHjsIXcxKf86NV2QC`׉ 7cassandra://NX1B2dhxksf5ndmtuI05TCBX3TwRR9dcVA4pVOyj1kY=`s׉ 7cassandra://7GZjJwUi41PrOq2bTqFGpPUgEVjoN6Y3MmIzduUxUQo`׉ 7cassandra://EoCyoX-OZEEbSWDIikSFWSurzROSfes-yeblgJgC6VIx L͠]_~),%"נ_~),%*9ׁH"mailto:bav-collectief@siriuspro.nlׁ ׁ Јנ_~),%)ż9ׁHhttp://www.siriuspro.nlׁ ׁ Ј׉E tekst • Leo van de Pas column DE HARDE CIJFERS TIJD VOOR HERVORMINGEN Bij de komende Tweede Kamerverkiezingen, 17 maart 2021, zal de problematiek van de woningmarkt inclusief fi scale hervormingen opnieuw hoog op de agenda staan. De overheid lijkt maar moeilijk grip op de woningmarkt te krijgen. In de aanloop van de verkiezingen van 2013 zorgde politieke onduidelijkheid voor een fl inke nasleep van de fi nanciële crisis. Woningtekorten zijn de afgelopen jaren opgelopen en er wacht een gigantische klus om de woningvoorraad energiezuiniger te maken. Een integrale visie en aanpak is dringend gewenst. afschaffi ng van de overdrachtsbelasting voor starters, een aardige geste die overigens weinig effect zal sorteren. De markt kon dit allemaal hebben. De hypotheekrente is immers al jaren uiterst laag waardoor de betaalbaarheid op orde bleef. En vanwege de groeiende vraag en oplopende tekorten in het aanbod blijven de prijzen alsmaar stijgen. Een ontwikkeling die uiteraard niet eeuwig kan standhouden. Het brengt mij terug bij een uitgebreid onderzoek dat ik in 2010 heb verricht met een aantal aanbevelingen. Deze werden onderbouwd met berekeningen en argumenten. Enkele daarvan: • Overdrachtsbelasting per direct afschaffen • Leenquote bijstellen om prijsopdrijvend effect te voorkomen • Onroerendezaakbelasting afschaffen • Eigenwoningforfait afschaffen • Hypotheekrente beperkt aftrekbaar maken • Woning en hypotheekschuld gaan naar Box3 • Verkoop van spaarpolissen ontmoedigen De afgelopen tien jaar is er zeker veel veranderd. De overdrachtsbelasting werd verlaagd naar 2% en het verplicht afl ossen van de hypotheek inclusief het verdwijnen van spaarhypotheken waren fl inke stappen. Het meefi nancieren van de kosten koper is voorbij en zo hebben er nog tal van andere aanpassingen plaatsgehad. Recent nog de 10 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2020 Misschien is het nu een goed moment om de woningmarkt verder te hervormen door het belastingsysteem aanmerkelijk te vereenvoudigen en miljarden te besparen op uitvoeringskosten bij de overheid. En door de hypotheekrenteaftrek fors te beperken of helemaal af te schaffen, in ruil voor de afschaffi ng van de overdrachtsbelasting, het eigenwoningforfait en de onroerendezaakbelasting. Ik zou graag zien dat de nationale rekenmeesters de fi nanciële gevolgen in kaart brengen. Naast deze uitdaging voor een stabiele toekomst van de woningmarkt wachten immers nog twee andere grote uitdagingen: het kwantitatief op peil brengen van de woningvoorraad en de energetische kwaliteit van woningen. De politiek en ondernemend Nederland zullen snel de handen ineen moeten slaan, de burgers hebben daar recht op. Leo van de Pas Woningmarktcijfers.nl ׉ 7cassandra://1hTOA4dQfNc1lyU9hvChqNmPxGhwG7Jf5NySGivrxZc!`_~(,$׉EUniek BAV-collectief voor Vastgoeddeskundigen Voordelen 15% premiekorting (o.b.v. uw huidige polis) Gratis cyberverzekering Uitgebreide voorwaarden Knowhow aansprakelijkheid Eigen juristen Ook mogelijk via uw assurantietussenpersoon Snel en eenvoudig geregeld Meld je nu aan voor 31 oktober!                                               Meer informatie of eenvoudig online aanmelden? www.siriuspro.nl bav-collectief@siriuspro.nl +31(0)38 85 18 449 ׉ 7cassandra://7GZjJwUi41PrOq2bTqFGpPUgEVjoN6Y3MmIzduUxUQo`_~(,$_~(,$krבCט6ru׉׉ 7cassandra://YeMxxsCtvUW3wCu4yIz4MdbuV7CZDhPDhJ9fO8AsnBY' `׉ 7cassandra://W8KOgDZC7ymk83OAotKyH0DE0B21omG1zOj1s-FwFkA͐`s׉ 7cassandra://7jpoeelT2jTP5lBfU8ucWFe8VlLgIexXEhH1wiBBYs80`׉ 7cassandra://Rvc9k0PtqPWvofShGL0svwFkRqA39g0VkXy6SpafXmY8l0͠]_~),%%ט66ru׉׉ 7cassandra://uIUlr8tn2Sdjej2WEa2C2Pm61PXoL7D1Yy8HP-c88UAN`׉ 7cassandra://8hgi9IrVkzl3UZdO_hpajIgYXmuSKdi2-yhWHrijDJgs`s׉ 7cassandra://jBKDOQeSEqX3PoyVAvGYIZvXUYuvtGLr43bNUWV4X5o$`׉ 7cassandra://AagT7-O1bJNYmO00MFAXVxChrDlSuUtOzw71_wuEH0M+m,͠]_~),%&׉E\PARK HOOG OOSTDUIN IN DEN HAAG WONEN IN EEN SHELLKANTOOR 12 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2020 ׉ 7cassandra://7jpoeelT2jTP5lBfU8ucWFe8VlLgIexXEhH1wiBBYs80`_~(,$׉Etekst • Rens Groenendijk beeld • Lucas van der Wee in beeld Een van 1968 daterend kantoorgebouw van Shell in Den Haag kreeg een nieuw leven als het luxe appartementencomplex Park Hoog Oostduin. Een lager bouwblok werd gesloopt en op de fundamenten daarvan werd het nieuwe appartementengebouw Lage Duin (rechts) van acht verdiepingen neergezet. Hoge Duin (links) werd ontworpen door H.E. Oud. Architectenbureau cepezed maakte het ontwerp voor het geheel. Pinnacle Property Developers is de projectontwikkelaar. In totaal telt Park Hoog Oostduin 61 koopappartementen en negen penthouses. Corporate Housing Factory zorgt voor de verhuur van 146 appartementen, 14 shortstay-appartementen en twee hotelkamers in het hoge segment, die eigendom zijn van Bouwinvest Residential Fund. Veel materiaal is hergebruikt: deuren, wandlampen, kantoormeubilair en vloerbedekking, en ook koel- en keukeninstallaties. Van de sloopmaterialen is minimaal 80% hergebruikt. De nieuwe appartementen hebben vloerkoeling- en verwarming, zonwerend triple-glas en warmteterugwinunits. Het casco van de hoogbouw werd ingrijpend aangepast, onder meer met drie meter verbreed en voorzien van nieuwe trappen en liften. Boven op de bestaande parkeerkelder is een extra parkeerlaag gemaakt voor 250 auto’s. Hoofdaannemer Züblin Nederland verslikte zich in het project en leed er zwaar verlies op: alleen al in 2018 € 28 miljoen. Een aantal onderaannemers is failliet gegaan. De oplevering is mede daardoor bijna met drie jaar vertraagd. 13 ׉ 7cassandra://jBKDOQeSEqX3PoyVAvGYIZvXUYuvtGLr43bNUWV4X5o$`_~(,$_~(,$krבCט6ru׉׉ 7cassandra://K6h_ai1KhuCbxQpOIhBMXOGgvpKl58oc6gYANIT3yH4~`׉ 7cassandra://L0sUP7elEBkzIOtEeQbaN7L5r7618L9tyRiav0peAlgnN`s׉ 7cassandra://64oJBvi2nrGSihCkzYxbJYE1RclqUU-UvIyubFyEDcU!`׉ 7cassandra://Qx-ZiAgGtEv3mCE7RbhckNtIP4aMBNtXrcybDKQjJcAx'D͠]_~),%+ט66ru׉׉ 7cassandra://AZ4qZcDM4w_4674BdKZCesvtkCMUZPpLZin9HfXneg0M`׉ 7cassandra://J7Lp8EuwBeR4T4bCIkjGYPQTB2kucQbSlRHi9SGIHpU͂,`s׉ 7cassandra://LTeBjN-z7vgawS3rN6T7dkLR8d9X6Y5rzSA1B4_eDJU/`׉ 7cassandra://Ju355oVkIND34KAG3nVN0-xt4H8-DXDw_Z6mGszDtWM$͠]_~),%,׉E interview Tekst • Judith Bakkers Beeld • Herbert Wiggerman thema Verduurzaming HOOGLERAAR SUSTAINABLE BUILDING ANKE VAN HAL ‘ DUURZAAMHEID DRAAGT BIJ AAN WOONGELUK’ Hoogleraar Sustainable Building aan Nyenrode Business Universiteit, Anke van Hal, waarschuwt dat we met de focus op geld en techniek alleen onze klimaatdoelstellingen niet gaan halen. De menselijke kant wordt te vaak verwaarloosd. De omgeving en het streven naar woongeluk kunnen het verschil maken bij duurzaam bouwen. Hoe ver is Nederland met de energietransitie? “Er gebeurt de laatste tijd best veel op het gebied van de woningbouw, maar internationaal zijn we geen koploper. Het gaat de laatste jaren wel de goede kant op, zonnecollectoren zijn standaard geworden en in alle gemeenten staat als gevolg van de nationale ambities energiebesparing op de agenda, gedwongen of niet. Ik heb veel respect voor alle partijen die hierbij actief het voortouw nemen zoals gemeenteambtena‘ Ik 󰉛i󰈩 󰇶󰈢or 󰇹󰈡󰈹󰈢na 󰈔󰈀󰈞s󰇵󰈝 vo󰈡󰈸 󰉐󰇵r󰈻󰈞el󰈗󰈎󰈞g 󰉏󰇽󰈞 de en󰈩󰈸󰈈󰈏et󰈸󰈀󰈞s󰈏󰉃i󰈩’ ren die met een veelal klein team heel wat op hun bordje hebben, zeker in coronatijd. Het effect van Groningen geeft alles wel een zetje. Van het gas af is een goede stok achter de deur om naar alternatieve energiebronnen te kijken. Of beter nog, eerst de energievraag te verminderen door goed te isoleren. Maatwerk is daarbij altijd belangrijk, want elke woning en elke wijk biedt andere mogelijkheden. Er zit op dit moment dus best wel vaart in de transitie, maar we gaan lang niet hard genoeg.” 14 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2020 Gooit de pandemie roet in het eten van de transitieplannen? “Dat zou je verwachten, maar ik zie door corona ook kansen voor versnelling. Veel mensen zaten deze zomer thuis en hadden het bloedheet. Daardoor gaan ze wellicht anders kijken naar isolatie – niet alleen tegen de kou, maar ook om de warmte buiten te houden – en goede ventilatie. Op zich is de hele coronasituatie ellendig, maar het kan dus positieve gevolgen hebben. Ook op wijkniveau, want mensen brengen nu veel meer tijd door in hun woonomgeving. Er is grote behoefte aan groen, zeker als je geen tuin hebt. Daar is ook in het kader van klimaatadaptatie en biodiversiteit behoefte aan. Maar de toekomst zal uitwijzen of die kansen ook worden gegrepen.” Waar draait het bij verduurzaming nog meer om? “Duurzaam gaat niet alleen over energie maar ook over biodiversiteit, gezondheid en terugdringen van afval bijvoorbeeld. Het is dus ook niet alleen object -woning- gericht. Ik ben blij dat er om de Nederlandse transitieambitie te behalen, nu gekozen wordt voor een wijkgerichte aanpak. Daar liggen veel meer mogelijkheden om de koppeling te leggen met dat wat bewoners echt belangrijk vinden. In de VS en Canada wordt veel onderzoek gedaan naar geluk in de woonomg׉ 7cassandra://64oJBvi2nrGSihCkzYxbJYE1RclqUU-UvIyubFyEDcU!`_~(,$׉E15 ׉ 7cassandra://LTeBjN-z7vgawS3rN6T7dkLR8d9X6Y5rzSA1B4_eDJU/`_~(,$_~(,$krבCט6ru׉׉ 7cassandra://la-r_Ct0QVb9xg6M4CsUqLAllpZWslBUwzJzBRfsprwb`׉ 7cassandra://AtTC7-Nnwr15KubeixEYlchWyQEwyPVFg1FlLMN2tjg{`s׉ 7cassandra://SapCtNMYoJt-BDsUx-jvwbUL57ExgC63vRI7tUDjevo$`׉ 7cassandra://YZ33LQAxGaeT7yFeyyNwUkeqeS6QAd76A-_ClL7WqaQ.͠]_~),%/ט66ru׉׉ 7cassandra://8kb8S_0gaw9G8U2EezECszoVnGGsO6LVW7ExUb3KD2Y~`׉ 7cassandra://UYy_H-Qjc5wqdDjDeew8HYZsFLqSo_PWW_idOk9nIQUl`s׉ 7cassandra://cZvDj4TPPstDZtvcBOtBoLJDQjWprKp3SHKR44OggHw`׉ 7cassandra://4UcmzOr-HuBRpM4kQeQzbX75TUPnKHg94snpRUEG1GwA ͠]_~*,%0נ_~*,%3_9ׁHhttp://homemates.nlׁ ׁ Ј׉E ,Anke van Hal • 2008 - heden hoogleraar Sustainable Building, Nyenrode Business Universiteit • 2007 - 2017 hoogleraar Sustainable Housing Transformation, faculteit Bouwkunde, TU Delft • 2000 - 2008 eigen adviesbureau voor duurzaam bouwen • 1996 - 2000 promovendus TU Delft, faculteit Bouwkunde • 1995 - 2005 hoofdredacteur bouwvakbladen • 1993 - 1996 senioradviseur milieukundig onderzoeks- en ontwerpbureau BOOM, Delft • 1989 -1993 medewerker duurzaam bouwen gemeente Delft • 1983 -1989 studie faculteit Bouwkunde TU Delft sen nog heel blij zijn in die wijken. Dat komt niet door de inmiddels verouderde woningen, maar door de inrichting van de wijk. Bij de ecowijken is duurzaamheid breed ingezet, met naast energiebesparing veel aandacht voor biodiversiteit, terugdringen autoverkeer en voedselproductie in de vorm van moestuintjes. Dat blijkt enorm bij te dragen aan het geluk van de bewoners. Heeft de locatie met geluk te maken? “Dat locatie een grote rol speelt in het welbevinden, daar zijn makelaars zich al jaren van bewust. Fijn wonen draait om locatie, locatie, locatie. Niet voor niets bepaalt de omgeving een aanzienlijk gedeelte van de woningprijs. Dat gegeven kunnen we gebruiken om verduurzaming te versnellen. Laat gemeenten bij het realiseren van een warmtenet en verwijderen van gas in een wijk, meteen de omgeving opknappen naar de wensen van de bewoners. Onderzoek hun wensen op een creatieve manier, bijvoorbeeld zoals ze in Toronto doen. Daar organiseerden ze een buurtfestival met een Dream Wall, waar iedereen zijn dromen voor de wijk kon achterlaten.” Is het terugverdienmodel een stimulerende impuls voor woningeigenaren? “Het is niet eenvoudig eigenaar-bewoners te bewegen tot concrete duurzaamheidsstappen. Niet alleen omdat het kostbaar is, maar bijvoorbeeld ook omdat het veel gedoe oplevert of omdat mensen heel andere zaken aan hun hoofd hebben. Particuliere woningeigenaren kunnen voorlopig zelf bepalen of en in welke mate zij energiebesparende maatregelen in ‘ Kna󰈥 󰇻󰈎j 󰈊󰇵󰉄 re󰈀󰈗󰈏󰈼er󰈩󰈝 󰉐󰇽n e󰈩󰈝 wa󰈸󰈛t󰈩󰈝󰇵󰉄 en 󰈊󰈩󰉄 v󰇵󰈸󰉓ij󰇷󰈩󰈹󰇵n 󰉏a󰈞 ga󰈻 󰈛󰈩t󰇵e󰈝 󰇶󰈩 󰈢m󰈇e󰉐󰈎n󰈇 󰈢󰈦’ hun woning treffen. Er is meer dan geld alleen nodig om hen over de streep te trekken en dat ‘meer’ heeft te maken met menselijke emoties en gedrag. De som van de terugverdientijd klopt rationeel, maar werkt gevoelsmatig heel anders. Mensen hechten meestal meer waarde aan het vermijden van verlies, dan het maken van winst en raken minder enthousiast als het gaat om uitgesteld voordeel. Je kunt ze wel e׉ 7cassandra://SapCtNMYoJt-BDsUx-jvwbUL57ExgC63vRI7tUDjevo$`_~(,$׉E interview sterbanken binnen oplevert. Of een ander mooi voorbeeld: een Engelse subsidie voor dakisolatie, die pas populair werd nadat er een koppeling werd gelegd met een service om je zolder op te helpen ruimen.” Welke focus is volgens u belangrijk in dit proces? “De focus op wat mensen belangrijk vinden in hun woning en wijk, zoals veiligheid en groen, maar ook individuele wensen als meer (opberg)ruimte of comfortabele slaapkamers waar kinderen ook kunnen studeren. Als je de belangen van bewoners en het milieu combineert heb je een win-win situatie. Die fusie van belangen noem ik bij de energietransitie van bestaande woningen en wijken de derde succesfactor, naast voldoende geld en functionerende techniek. Draagvlak is erg belangrijk. Dat bevorder je vooral door de koppeling te leggen met wat bewoners bezighoudt. Wat kan de rol van de makelaar hierbij zijn? “Makelaars kennen als geen ander de ins- en outs van de woningen en de omgeving in hun portefeuille én wat mensen ten aanzien van wonen beweegt. Ze komen dagelijks in contact met kopers en verkopers. Makelaars kunnen bewoners wijzen op de kansen om de inrichting van hun nieuwe woning te combineren met het treffen van energiemaatregelen. Zeker wanneer de makelaar daarbij goed op de hoogte is van bijvoorbeeld passende subsidies. Dit in het verlengde van het beleid van de betreffende gemeente of de rijksoverheid. Het is een goed idee bewoners te wijzen op de win-win situaties die hierdoor kunnen ontstaan. Bij gezinnen kunnen zij bijvoorbeeld het voordeel van een warme vloer waar kinderen veilig op kunnen spelen als gevolg van vloerisolatie benadrukken of de mogelijkheid van een comfortabele zolderkamer na dakisolatie. Ook kunnen makelaars suggesties geven om voor te sorteren op de loskoppeling van aardgas die in de toekomst komt. Bijvoorbeeld door af te raden om weer een gasfornuis te kopen of aan te raden extra isolerend glas of zonnepanelen aan te schaffen. Zij kunnen energiebesparing presenteren als mogelijkheid om het leven van bewoners fijner en comfortabeler te maken. Niet alleen tijdens gesprekken maar ook in de projectdocumentatie. Als zij laten zien dat ze het thema energiebesparing serieus nemen, wordt het dat voor hun klanten ook eerder. Inspiratie hiervoor kunnen makelaars onder andere vinden op ons kennisplatform, homemates.nl, met succesverhalen over energievriendelijk renoveren en interessante transitie gerelateerde informatie.” 17 ׉ 7cassandra://cZvDj4TPPstDZtvcBOtBoLJDQjWprKp3SHKR44OggHw`_~(,$_~(,$krבCט6ru׉׉ 7cassandra://xGXLU0yVP0v_tDkmeFM0W06yb06RnSESgSgKmBr7WTE`׉ 7cassandra://T-3TK_wGH0LJbCh57qV7O1xq-xcF5890CJmNjCLJ93I``s׉ 7cassandra://_ImoZpyrWt8pJop9mtk8dzqs_LYW3YuuT41LiRLLbpg$`׉ 7cassandra://LjrQxNAvGo7mHg2Yoid49zrwv1cyDhSX-8mqstQA81wD9͠]_~*,%4ט66ru׉׉ 7cassandra://W4mXVR_Bu19Fhwli9mWf1Yz_UbICLSPD01oAMjzxyA4I`׉ 7cassandra://iL1vv5hsWNCVfcHwAhpmbQUDGP08nRuxcOgRxHgE8D0a`s׉ 7cassandra://EYfYS3uPxZVvUOAVUVCwJQ6jk9gM1gEace1Ot9BlnX0`׉ 7cassandra://MRrKrwuNLaMrc1-mdADYBRXk-pmday93pylLSwz6LAk͐1͠]_~*,%5נ_~*,%7f9ׁH%http://www.nationalemakelaarawards.nlׁ ׁ Ј׉EDNationale Makelaar Awards Dé onafhankelijke prijzen voor de beste bedrijven in de makelaardij. 12 maart 2021 DOE OOK MET ONS MEE! Awards De Nationale Makelaar Awards zijn dé onafhankelijke prijzen voor de beste bedrijven in de makelaardij. Doel van de Nationale Makelaar Awards is het stimuleren van innovatie en waardevolle klantrelaties in de makelaardij. De Nationale Makelaar Awards heeft awards in 5 categorieën. Beste Beste Grown-up Start-up Beste Innovatie Beste Marketing Doe mee voor 1 februari 2021! Bekijk alle awards op www.nationalemakelaarawards.nl Beste Service ׉ 7cassandra://_ImoZpyrWt8pJop9mtk8dzqs_LYW3YuuT41LiRLLbpg$`_~(,$׉E Rob Hendriks (58) adviseert als De SubsidieExpert van HavenLand bedrijven, particulieren en Verenigingen van Eigenaren over subsidies, onder andere op het gebied van verduurzaming. tekst •Jaap Hoeve onbescheiden vragen thema Verduurzaming VEEL SUBSIDIES BESCHIKBAAR VOOR VERDUURZAMING WONINGEN AANVRAGEN VAN SUBSIDIE VERGT KENNIS VAN ZAKEN “Als je investeert in energiebesparende maatregelen, doe er dan zoveel mogelijk in één keer”, adviseert subsidie-expert Rob Hendriks. Welke rijkssubsidies zijn er voor verduurzaming van woningen? “De belangrijkste subsidie is de SEEH, de subsidie energiebesparing eigen huis. Deze gaat over isolatiemaatregelen. Daarnaast is er de Investerings Subsidie Duurzame Energie (ISDE). Deze gaat sinds 2020 alleen over zonneboilers en warmtepompen. Het is belangrijk te beseff en dat er voor elk woningtype en elke woonsituatie andere regels gelden.” Hoeveel is er al uit de pot? “Van de SEEH is voor bewoner/eigenaars € 84 miljoen beschikbaar, waarvan per 31 augustus nog € 12 miljoen over was. Van de € 12 miljoen voor VvE’s is nog 6 miljoen beschikbaar. Voor de ISDE is € 100 miljoen beschikbaar en nog € 52 miljoen over. Hier wordt relatief weinig gebruik van gemaakt, omdat de vraag naar warmtepompen en zonneboilers minder is dan naar isolatiemaatregelen.” Wat verandert er na 1 januari? “De SEEH voor bewoner/eigenaren loopt offi cieel tot 2024. De ISDE-regeling stopt per 31 december 2020. Is de pot voor die datum leeg, dan worden verdere aanvragen automatisch afgewezen. Mogelijk worden de twee in de toekomst omgevormd tot één nieuwe regeling. Of die regeling er komt en hoe dit er dan gaat uitzien is nog niet bekend. De SEEH is in de coronatijd, naast andere wijzigingen, al met 10% verhoogd om de bouwsector een impuls te geven.” Hoe streng is de toekenning? “In mijn praktijk zie ik vaak dat mensen vergeten dat ze dingen moeten aantonen. Maar ook dat een nieuwe dakkapel of uitbouw niet meetelt voor de subsidie. Mensen hebben vaak de bijbehorende administratie/bewijslast niet op orde. Daarnaast worden dingen als de isolatiewaarden Rc en Rd door elkaar gebruikt, terwijl ze niet hetzelfde zijn. De meeste controles gebeuren schriftelijk, maar ook fysiek op locatie. De subsidieverstrekker gebruikt hiervoor onder andere administratiesystemen van de gemeente en het kadaster en luchtfoto’s. Als SubsidieExpert zorg ik er altijd voor dat een controle soepel wordt doorlopen”. Zijn er voldoende subsidiemogelijkheden? “Er zijn er veel. Het hangt echter af van de persoonlijke situatie en het soort woning. Specifi eke situaties kunnen ervoor zorgen dat een maatregel niet aan de voorwaarden voldoet.” Wat is het belangrijkste subsidieadvies voor verduurzaming van de woning? “Als je gaat investeren in isolatiemaatregelen, doe er dan zoveel mogelijk. Je kunt er (goedkoop) geld voor lenen bovenop je hypotheek en zit maar één keer in de rotzooi.” 19 ׉ 7cassandra://EYfYS3uPxZVvUOAVUVCwJQ6jk9gM1gEace1Ot9BlnX0`_~(,$_~(,$krבCט6ru׉׉ 7cassandra://ELlKyjZFt4_ifPRNcbPDnL0oWHu8tKrrJfHEF_-c5ok`׉ 7cassandra://K7yVHDy6Peb_IZJNT5S3ks_I8QhttXMkxQ9iyKxNGKMi`s׉ 7cassandra://yO58am484zgypwOzVoPdlbrTt3MJ41PENzgDC1UAbZQ O`׉ 7cassandra://8aPb3XNewrMTAGcqcKhAai0dn_5Cc8uByJTnAOC6jjI$͠]_~*,%8ט66ru׉׉ 7cassandra://IR_fMhNuRjdRUGyRSIuwikybQRJ6hogEH74Ddo7pyJ4u`׉ 7cassandra://3in6VgcvbxQTYkUf1DrFTj_2c6idSIHli-ojxJXGf6Ed`s׉ 7cassandra://oY96uv4b0fLtrDaKg2Lm5oXawMjA41JTyNPqzdI9vMQ`׉ 7cassandra://B843YqBKd-Z0Pt6u2Fdj4aCGanTPiz3c6yDjBVnkBZ8 H͠]_~*,%9נ_~*,%Ahx9ׁHhttp://Duurzaamheidsprofiel.nlׁ ׁ Јנ_~*,%@h9ׁHhttp://Energiebespaarders.nlׁ ׁ Јנ_~*,%? v 9ׁHhttp://hethuisdossier.nlׁ ׁ Јנ_~*,%>u 9ׁHhttp://verbeterjehuis.nlׁ ׁ Ј׉E ,thema Verduurzaming ONLINE INFORMATIEBRONNEN OVER ENERGIETRANSITIE HANDIGE TOOLS VOOR DE MAKELAAR Waar vindt de makelaar online inspiratie, kennis en ondersteuning om de woonconsument adequaat te helpen bij de energietransitie? Hierbij het beste onlineaanbod van kennis-, besparings- en inspiratiesites én en passant een extra verdienmodel voor makelaars. Inspiratie over de menselijke maat bij het energiezuiniger maken van bestaande woningen is te vinden op het kennisplatform homemates.nl. Het platform vestigt de aandacht op een belangrijke factor bij energievriendelijk renoveren: het werken vanuit bewonersperspectief. Het is een website specifiek bedoeld voor professionals als makelaars, die zich met de energietransitie in de bestaande woonomgeving bezighouden. Dat zorgt ervoor dat niet alleen op papier, maar ook in de praktijk serieus rekening wordt gehouden met wat bewoners beweegt. De site staat vol met mooie succesverhalen over een op bewoners gerichte aanpak van renovaties met hoge energie-ambities, maar ook onderzoeken en relevant cursusaanbod. Een website die je overtuigt van het cruciale belang van de factor ‘mens’ bij het realiseren van de energietransitie. ENERGIEBESPARINGSSITES De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) ontwikkelde voor professionals in de bouwwereld energiebesparingsverkenner.rvo.nl. Deze website is ook een handige tool voor de adviserende makelaar. De site, waar bijvoorbeeld de grootte van de woning, het aantal bewoners, gegevens over genomen maatregelen en huidige situatie, energieverbruik en nog veel meer ingevuld moet worden, geeft snel en gemakkelijk inzicht in de duurzaamheidsmogelijkheden en -kosten. Ook laat de berekening zien wat de effecten van energiebesparende maatregelen op de energie20 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2020 kosten en de energetische kwaliteit van de woning(en) zijn. Er zijn twee niveaus: Verkenner Hoge Ambities (verder dan Label A) en Reguliere Verkenner (Label G tot en met label A). Per aangemaakt budgetprofiel komt onderaan het bijpassende energielabel te staan. Dat is op zich al een eyeopener, want sommige maatregelen zorgen voor een positieve sprong en andere betekenen weinig voor een beter energielabel. De resultaten zijn indicatief, maar geven een goed beeld van de mogelijkheden en de financiële effecten van energiebesparende maatregelen. ׉ 7cassandra://yO58am484zgypwOzVoPdlbrTt3MJ41PENzgDC1UAbZQ O`_~(,$׉Etekst • Judith Bakkers online De site van Milieu Centraal, verbeterjehuis.nl, is eigenlijk een site voor een verduurzamingsklantreis van de consument, maar de professional kan er ook veel uit halen. Hier kunnen consumenten maar makelaars eenvoudig bekijken hoe een huis erbij staat qua verduurzaming en welke energiebesparende opties gekozen kunnen worden tegen welke kosten en terugverdientijd. De informatie en functionaliteiten kunnen in de makelaarsomgeving geïntegreerd worden, om zo dezelfde informatie te hebben als de woningeigenaar. Daarnaast staat op deze site een overzicht van alle verbeteropties, professionele aanbieders, informatie over wonen zonder aardgas en de subsidies die eventueel verkrijgbaar zijn. Een waardevol kennisplatform, dat nog verder uitgebreid wordt. MAKELAAR ALS REGISSEUR Een nieuw concept, waarbij de makelaar een cruciale, regisserende rol speelt, is hethuisdossier.nl. Bij de aankoop van een woning wordt er samen met de makelaar een woningpaspoort gemaakt en op basis van een maandabonnement zal de makelaar de huiseigenaar in de jaren daarna optimaal begeleiden bij de energietransitie en het onderhoud. In het huisdossier houdt de huiseigenaar onderhoud, verduurzaming en verbouwing inclusief financiën en foto’s bij. De m󰈀󰈔󰇵󰈘a󰈀r 󰈔󰈢󰈛t 󰈑a󰈀󰈹l󰈏󰈑󰈕s 󰈗a󰈞g󰈻 al󰈻 󰇻󰈡󰉊w󰈔u󰈞d󰈎󰈇 󰇽󰇶vi󰈻󰈩󰉊󰈹 Eén keer per jaar komt de makelaar in de rol van bouwkundig adviseur langs voor een woningcheck met advies voor verbeteringen. Een soort 'APKrapport’ van de woning. Dat geeft een win-win-situatie: de waardestijging kan worden verantwoord en aangesloten verzekeraars geven korting op de woonhuisverzekering. “De makelaar speelt een grote rol bij de implementatie en uitrol van het huisdossier. Deze heeft bouwkundige kennis en meer kennis over verduurzaming dan de gemiddelde huiseigenaar”, zegt Shahid Suddle, eigenaar van het initiatief. “Voor deze rol wordt de makelaar maandelijks betaald. Hiermee heeft hij een belangrijk relatiemanagement-tool in handen.” In samenwerking met brancheverenigingen uit de bouw- en verzekeringswereld verwacht Suddle dat het huisdossier zal uitgroeien tot een keurmerk voor goed onderhouden, duurzame woningen. ADVIESTOOL IN DE MAAK De NVM is bezig om een op maat gemaakt adviesgereedschap te ontwikkelen voor verduurzaming van grondgebonden koopwoningen van na 1900, op basis van de woningkenmerken die een makelaar opneemt in het NVM-systeem. Deze adviestool wordt gerealiseerd in samenwerking met SamenGroen en Reimarkt. Tot december 2020 loopt er een pilot met een groot aantal NVM-makelaars. Het is de bedoeling dat de tool zowel bij een verkoop- als aankoopopdracht kan worden geraadpleegd. Bij de verkoop van een woning kan de verkopend makelaar het advies direct bij de verkoopdocumentatie toevoegen, waardoor potentiële kopers eventuele verduurzamingsstappen mee kunnen nemen in hun aankoopstrategie. “Begin volgend jaar volgt de evaluatie en zal worden bekeken hoe de tool een vervolg kan krijgen”, aldus NVM-woordvoerder Gérald Rensink. DUURZAAMHEIDSSITES Twee waardevolle duurzaamheidsites voor informatie en quick checks voor consumenten. Energiebespaarders.nl Een aanbieder van diensten, maar met heel veel nuttige informatie over allerlei duurzaamheidsmaatregelen en hun bijbehorende installaties. Inclusief bespaarcheck en (betaald) advies. Duurzaamheidsprofiel.nl Hypotheekbank Florius en de Nationale Hypotheekbond lanceerden deze website, waar consumenten gratis een persoonlijk duurzaamheidsprofiel van hun (toekomstige) woning kunnen downloaden. Naast concrete suggesties voor energiebesparende maatregelen staan er ook financieringstips in. Bij Floriu׉ 7cassandra://oY96uv4b0fLtrDaKg2Lm5oXawMjA41JTyNPqzdI9vMQ`_~(,$_~(,$krבCט6ru׉׉ 7cassandra://JMM3g38HVdQc86BPBKKf0fQoPovLdV23c8Q0brFl_FI`׉ 7cassandra://dgwz5Y27e7tQ3YyhKjT22SPAwufGet23xG-3bC_ruRQ``s׉ 7cassandra://CQEZt868dtsH3RrdRg2c4L364SqN7-4ovSeJmpMkECM# `׉ 7cassandra://ccUYxoUcY4mETIY1QJsdcOPK6VZ6S9KQ6v5OAdc8dvo͠]_~*,%=ט66ru׉׉ 7cassandra://4_cZrbiur0fqRBOTwZBEQ3vE3IuNp_SCYIVhMSRXT44:`׉ 7cassandra://_Ymk1RzNlFc1FrfXsYd9gtN0tImGxmu1swJa-tnVXgI^=`s׉ 7cassandra://90MSI11g-dBtMV3dCc1NSAkZCMy5Tt4y1Ya8AYrGJwo`׉ 7cassandra://ebtAzx9Z4y2DFdA7_M9HS1QCSFy4SF8IQGf9beVVbOcv4͠]_~*,%Bנ_~*,%Dv 9ׁHhttp://HIERopgewekt.nlׁ ׁ Ј׉Ethema Verduurzaming WISSELENDE ERVARINGEN IN 27 PROEFTUINEN MOEIZAAM VAN HET AARDGAS AF In de ene proeftuin-wijk van het Programma Aardgasvrije Wijken koken alle bewoners elektrisch en is de cv-ketel vervangen door een warmtepomp. In een andere proeftuin stokt de transitie, door de vrees voor hoge aanpassingskosten. Nederland gaat met horten en stoten van het aardgas af. 22 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2020 Foto: Rens Groenendijk ׉ 7cassandra://CQEZt868dtsH3RrdRg2c4L364SqN7-4ovSeJmpMkECM# `_~(,$׉E+tekst • Marcel van Rijnbach energietransitie Gerwin Verschuur van Energie Samen, die bewonerscoöperaties ondersteunt in het aardgasloos maken van hun wijk, slaat de spijker op zijn kop. Het Programma Aardgasvrije Wijken, waaraan 27 wijken in Nederland meedoen, blijkt in dit prille stadium vooral een ‘spel’ tussen gemeenten, energieleveranciers en netbeheerders over de gewenste technische oplossing voor een aardgasloos warmtenet en de financiële gevolgen daarvan. “Veel proeftuin-gemeenten worstelen met hun regierol ten aanzien van wijkbewoners die zich organiseren in een coöperatie. Ze weten vaak niet hoe ze met die bewonerscollectieven moeten omgaan. Wat veel proeftuinen betreft zitten belanghebbenden nog in het stadium van aftasten, procedures en afspraken maken en planvorming.” JARENLANGE VERTRAGINGEN De voortgang in de 27 proeftuinen is zeer wisselend, zo blijkt uit een recente tussenevaluatie van het Programma Aardgasvrije Wijken. In de ene gemeente gaat het proces van initiatief tot realisatie van het warmtenet sneller dan in andere gemeenten, waar soms jarenlange vertragingen optreden. Onzekerheid bij bewoners of ze de aanpassingskosten aan hun woning kunnen betalen, problemen met vergunningen en de moeizame Gem󰈩󰇵󰈝󰉄en 󰈔󰉉󰈞n󰇵󰈝 󰈞i󰈩t 󰈚󰇵e󰈹 om 󰇼󰈩󰉓󰈢ne󰈸󰈼c󰈡ö󰈥󰇵󰈹at󰈎󰇵󰈻 󰈋e󰈩n samenwerking tussen gemeenten en professionele stakeholders (netbeheerders, corporaties, energieleveranciers) in de ontwikkeling van een aardgasloos warmtenet zorgen voor belemmeringen. Laatstgenoemd probleem duikt niet overal op, maar toch zorgt dat in bepaalde proeftuinen voor oponthoud. Ook het feit of de gemeente in een krimp- of groeiregio ligt speelt een rol van betekenis. Verder vragen de diverse soorten wijken om maatwerk en dat kost tijd. 600 COLLECTIEVEN In deze warmtetransitie kunnen gemeenten niet meer om de bewonerscoöperaties heen. Uit de Lokale Energiemonitor 2019 van HIERopgewekt.nl en Rijksdienst voor Ondernemend Nederland blijkt dat Nederland bijna 600 van dergelijke collectieven herbergt die bezig zijn met de ontwikkeling van een aardgasloos warmtenet en waarvan een deel dit net ook zelf wil beheren en exploiteren. Dat is al een verdubbeling ten opzichte van vijf jaar geleden. En in de toekomst komen er ongetwijfeld nog meer bewonerscoöperaties bij. Met de dienst Buurtwarmte ondersteunt Energie Samen momenteel circa 50 burgercollectieven van initiatieffase tot en met de exploitatie van een warmtenet. “We helpen deze coöperaties om voor subsidies in aanmerking te komen en hen invloed te geven in de besluitvorming met gemeenten en andere stakeholders. Daarnaast laten we coöperaties kennis vergaren over de technische, juridische en procesmatige aspecten van een aardgasloze warmtevoorziening“, legt Verschuur uit. Volgens hem is het van cruciaal belang om de wijkbewoners in een zo vroeg mogelijk stadium te betrekken bij de warmtetransitie in hun wijk. “Te veel trajecten worden vanuit technische oplossingen ingestoken, waardoor een product wordt ‘verkocht’ waar geen vraag naar is. Beter is dat gemeenten en hun (markt)partners zorgvuldig een proces inrichten voor bewoners waarin ze zelf keuzes kunnen maken. Van daaruit ontstaat dan een vraag naar goede oplossingen die aan hun voorwaarden voldoen. Daar hebben mensen behoefte aan. Vergeet niet dat deze van-het-aardgasaf-transitie nieuw is voor iedereen.” COMPLEXER DAN GEDACHT De transitie naar aardgasvrije wijken is in veel gevallen complexer dan gedacht en zal daarom jaren in beslag nemen. Veel wijkbewoners zijn bezorgd of ze de hoge investeringskosten wel kunnen financieren of verkeren in het ongewisse welke actie ze moeten ondernemen, bij wie ze moeten aankloppen en wanneer. Zo ook in één van de 27 proeftuinen, de Utrechtse wijk Overvecht Noord, waar het stadsbestuur voor 2030 alle woningen aardgasvrij wil maken. Voor veel AOW’ers en bewoners met lage inkomens is extra bijbetalen voor de aansluiting en aanleg van zo’n warmtenet zonder externe steun een onhaalbare kaart. Ze zetten de hakken in het zand. De gemeente Utrecht worstelt nog met de financiële haalbaarheid, maar wil dit jaar samen met de betrokken woningcorporaties en netbeheerders een sluitende businesscase presenteren voor in eerste instantie de omschakeling naar elektrisch koken. Ook in het Friese Garijp treedt vertraging op. Circa 600 woningen zouden daar voor eind 2023 van het gas af gaan, maar dat wordt op z’n vroegst pas 2026. Volgens ׉ 7cassandra://90MSI11g-dBtMV3dCc1NSAkZCMy5Tt4y1Ya8AYrGJwo`_~(,$_~(,$krבCט6ru׉׉ 7cassandra://IWv4LFk0oHRnicfos_J-q9WnkrCYXv_tKswkxbec1j49`׉ 7cassandra://cH0H7Xpctu5V8oy_wmbb4nKYZDQW6oI_RD21-Ch8lQobw`s׉ 7cassandra://SVK0E2JeJdXcBIHk1I_eYvciqRUcntsILB1hJb7YnQci`׉ 7cassandra://Q1jTOLrTAbv5O8M4Afg5LgXx6bFfKXIsG-XdgrB2qzEO͠]_~+,%Eט66ru׉׉ 7cassandra://qYimE8wQzbskv9CIyxmCt1CxqVJ4BRkBduosvE-ZWrAo`׉ 7cassandra://nh41jqWwRVYYLnDhnlwhTX3y7JyXG4b8vc_5PpImVFQpA`s׉ 7cassandra://wjsWVxYdWoFxLMvE7ely_iVMI7DRXAmqLgLR6Y627iw&t`׉ 7cassandra://OW7Es8So8WeOyYsNecfT52Q4MxxXOrU_JGCExnR0_N0U-<͠]_~+,%Fנ2HU1z)9׉H&https://nieuwbouw.pararius.nl/contact/G׉ ׁ  default style׉E=betalen; met name de bewoners van huizen voor 1970.” Miedema schat in dat 70% van de wijkbewoners die kosten niet zelfstandig kunnen ophoesten, ondanks de projectsubsidie van het Rijk van circa € 5,6 miljoen. Voor bewoners van vrijstaande woningen is de terugverdientijd inclusief energiebesparing berekend op minimaal twintig jaar. Ondanks die onzekerheid wil Garijp binnen tien jaar 80% van de woningen van het aardgas afhalen. Miedema verwacht dat in de loop der jaren de afkoppeling van het gas steeds goedkoper wordt... ' Wij󰈔󰇻󰈩w󰈢󰈝e󰈹s 󰉛󰈡 󰉐r󰈢e󰈇 󰈛󰈡g󰇵󰈗i󰈒k be󰉃󰈹󰈩k󰈔󰇵󰈞 bi󰈑 󰉓󰈀r󰈚󰉄󰇵t󰈸a󰈞s󰈎󰉃󰈏e' Er zijn ook opstekers te melden. De gemeente Purmerend bijvoorbeeld is heel voortvarend te werk gegaan. De eerste van bijna 95 woningen in de wijk Overwhere Zuid zijn daar vorig jaar aangesloten op het stadswarmtenet en er zullen vlot meerdere volgen. De Noord-Hollandse gemeente is de eerste van de 27 proeftuinen die al aan de uitvoering is begonnen. De aanpak in Purmerend en WaBEWONERS DOEN HET ZELF De bewonerscoöperatie Warmtenet Oost Wageningen (WOW) wil samen met externe partners een warmtebedrijf exploiteren met een nog aan te leggen aardgasloos warmtenet. Marktpartijen worden uitgedaagd om deze maand met een voorstel te komen over hoe en op welke wijze zij willen participeren binnen het op te richten warmtebedrijf. Harde voorwaarde is dat het aardgasvrij maken van de woningen de bewoners niets extra’s kost en dat er geen basis-aansluitkosten in rekening worden gebracht. De WOW-leden zijn na vier jaar onderzoek al behoorlijk wijzer geworden over het aardgasvrij maken van 444 woningen in de Benedenbuurt in Wageningen. De coöperatie kreeg alle ruimte en medewerking van de gemeente en de woningcorporatie om een alternatief warmtenet te realiseren. Door de aanwijzing als proeftuin in het kader van het Programma Aardgasvrije Wijken kwam er fi nanciële ruimte om met behulp van ingenieursbureaus onderzoek te doen naar het meest geschikte systeem. Het werd een hoogtemperatuur-warmtenet van 70 graden, dat gevoed wordt door drycoolers en een collectieve warmtepomp met een warmte- en koudeopslagsysteem (WKO). EXPLOITATIE GROOTSTE UITDAGING De grootste uitdaging voor WOW is de exploitatie, aldus Theo de Bruin, lid van het projectteam. “Met de realisatie van een warmtebedrijf is al zo ongeveer € 10 miljoen gemoeid, waarbij het gebruikelijk is om voor de ontwikkeling circa 10 tot 15% voor te fi nancieren. Het is heel lastig om zoveel geld bij particulieren op te halen. Daarom waren we heel blij met de projectsubsidie van PAW”. 24 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2020 Het projectteam inventariseert alle bezwaren waar bewoners tegenaan lopen. De Bruin: “We proberen daar een oplossing voor te vinden. Het gros van de huishoudens heeft onze intentieverklaring ondertekend. Er is geen zichtbare weerstand, wel een wat gereserveerde houding van enkele bewoners. Die wachten op het aanbod dat we hopelijk volgend jaar kunnen presenteren. Het doel is om in 2023 de eerste woningen aan te sluiten op het warmtenet.” geningen (zie kader) dient als lichtend voorbeeld voor gemeenten waar stakeholders nog struggelen. COMPLETER SCENARIO Volgens Donald van den Akker, specialist energietransitie van kennis- en netwerkorganisatie Platform 31, zouden veel gemeenten een aantrekkelijker en completer duurzaam scenario moeten voorspiegelen aan de wijkbewoners om hen echt te motiveren mee te doen. “De politiek focust vooral op harde, afrekenbare doelstellingen om in 2050 alle woningen van het aardgas af te halen. Daarmee zet je een stok achter de deur, maar dat helpt niet om voldoende draagvlak te creëren onder de bewoners, die in veel gevallen ook nog eens extra moeten bijbetalen voor die maatregelen. Voor bewoners is het een stuk aantrekkelijker dat er naast de transitie naar aardgasvrije woningen tegelijkertijd zaken als de aanpak van achterstallig onderhoud, gezond en circulair bouwen of betere ventilatie en koeling in de woningen worden meegenomen in de plannen om een wijk te verduurzamen. Waarbij ze minder of even veel energielasten hebben en invloed kunnen uitoefenen welke maatregelen genomen worden tegen welke prijs.” Bewoners van de Benede׉ 7cassandra://SVK0E2JeJdXcBIHk1I_eYvciqRUcntsILB1hJb7YnQci`_~(,$׉E׉ 7cassandra://wjsWVxYdWoFxLMvE7ely_iVMI7DRXAmqLgLR6Y627iw&t`_~(,$_~(,$krבCט6ru׉׉ 7cassandra://U7qALkWB0DSU3CEwrS_czPfW9PgmsB26PLWEzxWDubYL`׉ 7cassandra://0IeYgvXmdLteriwLXf9e2brhKwpAdcFhyRzNVxSyKFk_$`s׉ 7cassandra://Sw-DzDjd5ZmzHd_w_PbrVYMqXWEdp3tuOV2VFHsIM4Q`׉ 7cassandra://31n9JzlVonCAybceVGBDKwKeU2pL8OV8YMB_LgPE0x4A͠]_~+,%Hט66ru׉׉ 7cassandra://bNhAx7fh8AAgPH4k9sd7wExfzCxZdXrJjXbxTovWmpU,L`׉ 7cassandra://msFN7JZxj69i7Ql34OKCMzfUmQouxYLX4AwsxAgcd5I͔Z`s׉ 7cassandra://C6AQhj8sODWvpy2oNU3IVct_1OzV6nBL92X0calJZmU*`׉ 7cassandra://FaP-LQ2SkHHpUUlEZq6w75QwA2kCP-qu1IKNV3UchQk l͠]_~+,%Iנ_~+,%Ḻ̔9ׁHhttp://Vastgoedactueel.nl/pollׁ ׁ Јנ_~+,%K̛9ׁHhttp://Vastgoedactueel.nl/pollׁ ׁ Ј׉ESstelling tekst • Judith Bakkers SCHRIFTELIJKHEIDSVEREISTE AFSCHAFFEN Het wettelijk verplichte schriftelijkheidsvereiste dient ter bescherming van de koper. De koop van een huis door een particulier wordt schriftelijk aangegaan, met de handtekening van zowel verkoper als koper. Zo niet, dan is de koop nietig. Beiden kunnen zonder consequenties van de koop afzien. De verkoper heeft er soms belang bij om niet direct te tekenen. Wie weet komt er een hogere bieder! Dat is nadelig voor de serieuze koper, waar in eerste instantie dit vereiste voor was opgezet. Weg ermee dus? Uitslag Vastgoedactueel.nl/poll: ‘Het schriftelijkheidsvereiste moet worden afgeschaft ONEENS: 81% EENS: 19% De nieuwe stelling: ‘Schenkingen van ouders aan kinderen drijven de huizenprijzen op’ Reageer nu op Vastgoedactueel.nl/poll 26 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2020 ׉ 7cassandra://Sw-DzDjd5ZmzHd_w_PbrVYMqXWEdp3tuOV2VFHsIM4Q`_~(,$׉E:Linda van Ooijen Knook Anke Bodewes makelaardij Amstelveen Frits Markus Markant makelaars Barendrecht Jan-Kees Duvekot Duvekot Makelaardij Vrouwenpolder Johan van der Leij MakeLeij Assen “Hoewel ik soms met weemoed terugdenk aan de 'mondelinge overeenstemming', hebben we niet voor niets de bedenktijd voor kopers en later het schriftelijkheidsvereiste in het leven geroepen. De koper kon de verkoper lang in zijn greep houden, dat kan nu niet meer. Als de verkoper net een huis heeft gekocht waarbij hij flink moest overbieden, dan begrijp ik dat een hogere opbrengst van de huidige woning welkom is. Als hij nog niet heeft getekend, kan dat extra geld bijvoorbeeld de mogelijkheid geven om toch die badkamer te verbouwen. Verkopers die al een langere wooncarrière achter de rug hebben, zitten daar vaak anders in. Ze verruilen ‘ Al󰈻 󰈒e h󰈩󰉃 󰉐󰇵re󰈎󰈻󰉄󰇵 af󰈻󰇸h󰈀󰈃, 󰇷󰇽󰈞 o󰈡k de 󰇼󰈩󰇶󰇵n󰈔󰉄ij󰇷' een gezinswoning voor een appartement en hebben het geld minder hard nodig. Respect voor beide beslissingen, ik ben immers slechts de dienstverlener. Hoewel het voor onze praktijk veel extra werk betekent, en wij het ‘altijd gedaan hebben’ in de ogen van de koper, vind ik niet dat we het schriftelijkheidsvereiste moeten afschaffen. Zo wel, dan moet ook de bedenktijd voor de koper eraan geloven. Dan geldt voor beide partijen; ‘een man een man, een woord een woord’.” “Ik pleit voor afschaffing, het vereiste is zijn doel voorbijgeschoten. Woningverkopers die hogere biedingen van andere gegadigden ontvangen, weten hierdoor met regelmaat onder gemaakte afspraken uit te komen. Niet zelden leidt dit tot nare uitkomsten voor particuliere kopers. En het vereiste wordt zelfs door menig verkoper ‘ Het 󰈎󰈻 󰉜󰈏j󰈝 󰇶o󰈩l vo󰈡󰈸󰇻󰈏j 󰈇e󰈼c󰈊󰈡󰉄󰇵n’ en zijn makelaar gebruikt om belangstellenden tegen elkaar uit te spelen, voor de hoogste verkoopprijs. De Hoge Raad keurde het in een arrest hierover weliswaar niet nadrukkelijk goed, maar zette de deuren wel wagenwijd open voor verkopers die zich aan dergelijke praktijken 'schuldig' maken. De gevolgen van dit arrest worden onderschat. Daarom moet de status quo zeer snel veranderen. Bij vastgoedtransacties tussen professionele verkopers en professionele kopers geldt ook geen schriftelijkheidsvereiste, doch het aloude adagium 'een man een man, een woord een woord'. Het is onwenselijk dat een verkoper, meestal bijgestaan door een verkoopmakelaar, een aspirant-koper, ook vaak bijgestaan door een aankoopmakelaar, kan 'dwingen' tot een hogere bieding. Dit doet ook het imago van de makelaar geen goed.” “De overheid heeft gemeend ‘bezint eer ge begint’ bij transacties tussen particulieren extra te benadrukken door het schriftelijkheidsvereiste van een koopovereenkomst. Begrijpelijk. De aan- en verkoop van een huis is – met of zonder makelaar – een van de grotere transacties die particulieren aangaan. Daarom moet dit vereiste blijven bestaan. Mede hierdoor is er veel minder discussie over de inhoud of totstandkoming van deze overeenkomst; alles wat partijen bedoeld hebben overeen te komen, staat immers op papier. Het is aan de makelaar om hiermee passend om te gaan: de wet volgend en rekening houdend met de belangen van de opdrachtgever. Dat is niet automatisch het belang van de wederpartij. Veel makelaars wachten te lang om – na een ‘ Ko󰈡p󰈢󰉏e󰈹󰈩󰇵n󰈔o󰈛s󰉃 s󰈝e󰈘l󰈩󰈸 󰈹󰇵al󰈎󰈻󰇵󰈹en’ mondeling akkoord – de koopovereenkomst door partijen te laten ondertekenen. De makelaar moet dat snel regelen, binnen 24 uur, maar liefst nog sneller. Hoe sneller, des te minder kans op ruis en inmenging door anderen. Door elektronische hulpmiddelen en informatie vóóraf is dit ook eenvoudig realiseerbaar mits er maar prioriteit aan wordt gegeven.” “In een verkopersmarkt wordt het schriftelijkheidsvereiste misbruikt door de verkopende partij. Dat heeft alleen maar negatieve gevolgen voor de serieuze koper. Heb je als koper je huiswerk gedaan, alle mogelijkheden bekeken met je makelaar en uiteindelijk een mondelinge overeenstemming bereikt, dan word je in de wacht gezet. De verkopend makelaar wacht met het opmaken van de koopovereenkomst omdat er wellicht nog een bieder komt. Mijn ervaring is ook dat de verkoper de ondertekening op advies van iemand (de makelaar?) uitstelt, om‘ Sc󰈊󰈹ap󰈥󰈩󰈞, 󰇽l󰈗e󰈩󰈞 ma󰈀󰈸 󰈞󰇵ga󰉃󰈎󰇵󰇿 vo󰈡󰈸 󰉐󰇵r󰈔o󰈦󰈩r’ dat in de overeenkomst staat dat partijen binnen vijf dagen na de eerste ondertekening de koopakte moeten hebben getekend, omdat anders de koop niet tot stand is gekomen. Pas als het echt moet, wordt de overeenkomst schriftelijk vastgelegd. Ik zie dat steeds vaker. Er wordt vanuit gega׉ 7cassandra://C6AQhj8sODWvpy2oNU3IVct_1OzV6nBL92X0calJZmU*`_~(,$_~(,$krבCט6ru׉׉ 7cassandra://ieuhgCGaIbRNHaqlfWMFAPYxqDhB9rGfjMaU1qINfLQ(`׉ 7cassandra://VpQ3uJ3GG8X3cSoRo84gkd5tdnI7H3bxFGfuirQNbf0Y`s׉ 7cassandra://LkUP0loq8uGUsLfdr6gblhZnyU-0z45vTojy37PjD6Mc`׉ 7cassandra://1DNdF5QIV3ps-uRlt2zvC6TEFi6vPafIpZp5Jivc8r4ƶ ͠]_~,,%Mט66ru׉׉ 7cassandra://i2EdLe8ovpXXRUJg8g2ODO6HkQ3ku04fO4mbUH0Vv3oL`׉ 7cassandra://c_m6rNHBBMLsgusoDkXnYEpolSPGvnXGKHruI_rCou8["`s׉ 7cassandra://uUYqLpPOKKLhStgEC9gxlwbvXEi2EamEeWU7yKEYzds`׉ 7cassandra://bb1CFxmMgtDaMXtpSb49LVPngC32NJyWRehvNh_A-M4@͠]_~,,%N׉Ethema Verduurzaming DE KOSTEN-BATENAFWEGING BIJ WONINGEIGENAREN WAT LEVERT HET OP? Het kabinet wil de bestaande woningvoorraad verduurzamen om de klimaatdoelen te halen. De bal ligt nu bij de bijna 4 miljoen woningeigenaren in Nederland. Die kijken eerst en vooral naar hun portemonnee: wegen de kosten op tegen de baten? Alle inspanningen van het kabinet ten spijt: verduurzaming leeft nog steeds niet echt bij het merendeel van de woningeigenaren in Nederland. Voor mensen die een ander koophuis zoeken, is het evenmin prioriteit. “Op nummer één staat onverminderd de locatie en op twee de uitstraling van een pand. Of een woning duurzaam is, komt pas op de zesde plaats bij de keuzecriteria”, zegt makelaar Pim van Veen, die afstudeerde op de kosten en baten van woningverduurzaming en daarmee in 2019 de zilveren woningmarktscriptieprijs van het ministerie van Binnenlandse Zaken won. Van Veen weet ook dat de motieven waarom eigenaren hun woning gaan verduurzamen, primair egoïstisch van aard zijn. “What’s in it for me? Ideologische afwegingen hebben veel minder gewicht.” LAGERE ENERGIEREKENING Pim van Veen 28 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2020 De kostenbatenafweging is dus van groot belang om de 4 miljoen woningeigenaren in Nederland in actie te krijgen. Onlangs kwam het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) met een rapport waaruit blijkt dat de investeringen in verduurzaming – de kosten van een extra lening of hogere hypotheek – vaak niet opwegen tegen de baten van de lagere energierekening, zegt PBL-onderzoeker Frans Schilder. “Voornamelijk voor gezinnen met kinderen kan het rendabel zijn om te verduurzamen, omdat zij de hoogste energierekening hebben. Eenpersoonshuishoudens zijn min of meer hetzelfde kwijt aan bijvoorbeeld isolatie of ׉ 7cassandra://LkUP0loq8uGUsLfdr6gblhZnyU-0z45vTojy37PjD6Mc`_~(,$׉E tekst • Dorine van Kesteren onderzoek Rendement op investering Frans Schilder maatregelen – en van een pakket zoals dat van Stroomversnelling van € 60.000 – verdergaande isolatie, elektrische warmtepomp en zonnepanelen – hebben we een kostenbatenanalyse gemaakt. Het blijkt dat vergaande verduurzaming alleen onder gunstige omstandigheden rendabel is: bij lage investeringskosten, een hoge energierekening en gebruik van subsidieregelingen.” een warmtepomp, maar geven zo weinig uit aan stroom en gas dat het moeilijker is deze investeringen terug te verdienen. Voor huishoudens die minder dan 100 euro per maand aan energie besteden, is het in financieel opzicht niet interessant. Natuurlijk kunnen er wel andere redenen zijn om het te doen. Bijvoorbeeld omdat je het klimaat belangrijk vindt, veel spaargeld hebt of een ingreep combineert met een verbouwing.” Het PBL vergeleek de huidige energierekening van een doorsnee rijtjeswoning van 110 vierkante meter met de energierekening na het treffen van duurzaamheidsmaatregelen, inclusief de investeringslasten. “We hebben alleen naar flinke stappen gekeken. Van energielabel D naar B of naar helemaal gasloos of energieneutraal. Van een pakket zoals dat van Urgenda en ThuisBaas van € 35.000 – relatief weinig isolatie-, veel installatieHOGERE VERKOOPPRIJS Het PBL heeft niet onderzocht in hoeverre een verduurzamingsmaatregel zich vertaalt in een hogere woningwaarde. Van Veen deed dat wel in zijn afstudeerscriptie. Op basis van data van de NVM zette hij de gemiddelde kosten van zes verduurza' Zow󰈩󰈗 󰈞󰇽ti󰈡󰈝󰇽a󰈘 󰈀l󰈻 󰈘󰈢ka󰈀󰈗 ov󰈩󰈸󰈋󰇵id󰈻󰇻󰈩l󰇵i󰇷 󰈛󰈡󰇵t 󰈻󰉄ab󰈎󰇵󰈗 󰉜ij󰈝' Overzicht aannamen maatregelen verduurzaming mingsmaatregelen af tegen het transactieprijsvoordeel. Hij ontdekte dat mensen bereid zijn gemiddeld € 5.870 meer te betalen voor een woning waar door energiebesparende maatregelen € 50 per maand kan worden bespaard. Bij een garantie van een besparing van € 100 per maand willen mensen zelfs gemiddeld € 8.772 meer betalen. De ene ingreep levert wel meer op dan de andere, constateert hij. “Bij vloerisolatie, wat gemiddeld € 1.900 kost, zijn mensen bereid om € 12.000 meer te betalen voor een woning. Dat is een rendement van 633 procent. Voor zonnepanelen geldt een rendement van 147 procent. Muurisolatie daarentegen levert geen hogere verko׉ 7cassandra://uUYqLpPOKKLhStgEC9gxlwbvXEi2EamEeWU7yKEYzds`_~(,$_~(,$krבCט6ru׉׉ 7cassandra://EVR9K26kUeecjhIWLroV1-FbLt1PjnM85toFVml3nZ4E`׉ 7cassandra://TjdpquswEibq_A7fF6Ho5QSFAXu2zLUAJon19d_BWvIQ`s׉ 7cassandra://UFAl3hlxzuI4cPbVmMQ8hekZiwgB3wf6C75cuSUM1Tc`׉ 7cassandra://hXj81i27wYQ2LZdw6ZowuHMgUgYxjXT-XyOvlNo2OlU͠]_~,,%Pט66ru׉׉ 7cassandra://XzgwNJJMHEpTD7KhEQcUCQSlcibdsju0N7tN9aQPtGsw`׉ 7cassandra://tN-e1Iljs3b5J_8IX-lPMa23llB0MRiRvk00PFfMxD8cq`s׉ 7cassandra://eIIWe5DHk5C3TT0mFkP6hU1eF8XvTuG0T44bqTIO0woS`׉ 7cassandra://COSScHE6GPJjfy52JNf46xpL5b8rLj1_GxRzudFA6p4̓@$͠]_~,,%Qנ9e3e V(9׉H(https://www.kpe.nl/vastgoed/cursusaanbodG׉ ׁ  default styleנ9-4XÁp'9׉Hmailto:info@kpe.nlG׉ ׁ  default styleנ9!2S9׉H(https://www.kpe.nl/vastgoed/cursusaanbodG׉ ׁ  default style׉E׉ 7cassandra://UFAl3hlxzuI4cPbVmMQ8hekZiwgB3wf6C75cuSUM1Tc`_~(,$׉Eonderzoek REM OP STROOM SALDEREN energieverbruikers komt de verduurzaming alleen uit bij een lage rente en de salderingsregeling voor zonnepanelen (zie kader). “Bij de huidige rente van 2 procent komt het net uit. Stijgt de rente naar 3,5 procent, dan wordt het ook voor gezinnen ineens minder aantrekkelijk. Zonder extra subsidies en de mogelijkheid om goedkoop te lenen is de verduurzaming van het eigenwoningbezit financieel gezien op dit moment niet haalbaar. Wij raden het kabinet dan ook aan om het evenwicht goed in de gaten te houden. Zo kan afschaffing of versobering van de salderingsregeling de balans voor mensen net naar de andere kant doen doorslaan.” TRIPLE HELIX Van Veen is het daarmee eens. “Veranderend beleid en onzekerheid over de kosten en opbrengsten werken averechts. Zowel nationaal als lokaal overheidsbeleid moet dus stabiel zijn. Een mooi voorbeeld van het belang van zekerheid is dat bij woningen met een recente CV-ketel – niet ouder dan drie jaar – het verkoopvoordeel groter is dan de investering. Dat komt doordat de koper de ketel dan zelf niet hoeft te vervangen en op korte termijn ook niet hoeft te kiezen tussen een nieuwe ketel of een duurzamer alternatief – en dat vinden mensen prettig.” ' De m󰈀󰈔󰇵󰈘a󰈀r 󰈔󰇽󰈞 he󰈗󰈦󰈩n 󰈢󰈚 he󰉃 󰈡󰈞d󰇵󰈸󰉓er󰈥 󰉉󰈏󰉄 de 󰈇󰈹󰈡󰇵ne ho󰈩󰈔 󰉄󰇵 ha󰈗󰈩󰈞' Ook de complexiteit van de materie, zowel qua techniek, financieringsmogelijkheden en subsidies, is een barrière voor woningeigenaren. Van Veen bespeurt in de praktijk een groot gebrek aan informatie. “Mensen weten niet goed tot welke partij ze zich moeten wenden.” Hij ziet een belangrijke rol weggelegd voor de makelaar als duurzaamheidsadviseur. “Ik pleit voor een nieuwe triple helix van gemeenten, banken en makelaars om mensen te informeren en te ontzorgen. De makelaardij kan helpen om het onderwerp uit de ‘groene hoek’ te halen. Informatieavonden worden nu weleens gezien als GroenLinks-hobby. Mensen die daar geen affiniteit mee hebben, komen dan niet. Het is zaak om nieuwe groepen aan te spreken.” Helaas bespeurt hij ook bij collega-makelaars weinig interesse. “Persoonlijk vind ik: wij hebben zoveel kennis, dat we veel meer kunnen en moeten zijn dan dealmakers. Ik zie het ook als een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Aan de andere kant snap ik dat makelaars hun twijfels hebben over het verdienmodel van verduurzamingsadvies.” De salderingsregeling houdt in dat de stroom die een woningeigenaar zelf opwekt met zonnepanelen en niet meteen verbruikt, teruglevert aan de energieleverancier. Die teruggeleverde stroom mogen zij volledig aftrekken van de stroom die ze hebben verbruikt – waardoor de energierekening lager uitvalt. Ze ontvangen hiervoor dezelfde prijs als de prijs die ze betalen voor afname. Dit heet salderen. Op deze manier verdienen huiseigenaren dus geld met de overtollige energie die hun zonnepanelen opleveren. Het kabinet wil deze terugverdienmogelijkheid versoberen. Met ingang van 1 januari 2023 mogen mensen nog maar een percentage van de elektriciteit die ze hebben teruggeleverd, in mindering brengen op de hoeveelheid stroom die ze hebben verbruikt. Dit percentage gaat elk jaar omlaag. Voor het deel van de opgewekte stroom dat niet meer gesaldeerd mag worden, ontvangen woningeigenaren dan een minimale terugleververgoeding. Het is de bedoeling dat voor deze vergoeding een minimum in de wet komt. Omdat precies duidelijk moet zijn hoeveel energie huishoudens ontvangen en terugleveren, moet iedereen – met of zonder zonnepanelen – vanaf 2023 beschikken over een digitale of slimme meter. Iemand die dit weigert, kan een boete krijgen. OPEN DISCUSSIE De bevindingen van het PBL zijn een tegenvaller voor het kabinet, dat wil dat alle Nederlandse woningen in 2050 van het gas af en energieneutraal zijn. Dit betekent dat er per jaar zo’n 200.000 woningen verduurzaamd moeten worden. In het Klimaatakkoord wordt ervan uitgegaan dat de meeste Nederlanders er financieel niet op achteruit gaan in een klimaatneutraal huis. “Ons rapport heeft heel wat losgemaakt, dat klopt”, zegt Schilder. “Maar ik vind dat de energietransitie het meest is gebaat bij transparantie en een open discussie.” Voorlopig is afwachten voor veel huishoudens de voordeligste optie. Pas als verduurzamen in de toekomst goedkoper wordt, door innovatie en standaardisatie, wordt het financieel aantrekkelijker. Woningverduurzaming kan daarnaast een impuls krijgen als er meer wordt gebouwd voor senioren, verwacht Van Veen. “Babyboomers bezetten momenteel veel eengezinswoningen. Zij zeggen: het zal onze tijd wel duren, wij gaan niet meer investeren. Jongere generaties denken daar toch anders over en zouden diezelfde woningen sneller aanpakken.” Schilder, tot besluit: “Ter relativering: we hoeven niet allemaal tegelijk aan de slag, hè. Dat kan de bouw- en installatiesector helemaal niet aan. Zolang ieder ja׉ 7cassandra://eIIWe5DHk5C3TT0mFkP6hU1eF8XvTuG0T44bqTIO0woS`_~(,$_~(,$krבCט6ru׉׉ 7cassandra://Ph_WjhgXER-m7UBehaFiY4mh-z4xJx6kKz67-Tn5crQ`׉ 7cassandra://xDr3VOGrvMp3xiWYNzYGUmx0oX3R228M6_6jvJpve1kqh`s׉ 7cassandra://ziZabTvV5OeY8ZvdYpGP1RSHZWICI_d-j_UJIBxBkt0"V`׉ 7cassandra://BjgiNKrP0LjrZQXxGvUQ8GLVGHj-ceNlZjbjgxdBy-4>.͠]_~,,%Sט66ru׉׉ 7cassandra://xEKPkJD6gtKdfHqxh9x00jmNWmTZ6u9FVWdefa8iDQM{`׉ 7cassandra://y9cUfshtXpLgV1lsFUTTarpPrqq0qoSlmKDvkRP1iucfC`s׉ 7cassandra://UMRFodcG3HX8-bNPr8vEEzo6Y896pLY5-pyfyeclkz8`׉ 7cassandra://kCiC71Yps7RqsfXRc14u4A289McK1galbORXlyN2Z4I@͠]_~,,%T׉Ethema Verduurzaming NIEUW MODEL TAXATIERAPPORT GEEFT BETERE ONDERBOUWING EEN DUURZAME WAARDERING In september is het nieuwe model taxatierapport voor wonen gepubliceerd. Dit model bevat vernieuwingen die moeten bijdragen aan een nog hogere kwaliteit van de onderbouwing van de waardering. Het aspect duurzaamheid is nu een belangrijk onderdeel geworden van de taxatie van een woning. Is het nieuwe model het vliegwiel voor de waardering van duurzaamheid bij bestaande woningen? Het nieuwe modelrapport is ingegeven door een roep om nog meer kwalitatieve onderbouwing van de waardering. De afgelopen maanden is er veel geschreven over de vermeende kwaliteit van woningtaxaties. Toezichthouders hadden vragen over de totstandkoming van de waardering, waarbij vooral werd gekeken naar de (beperkte) verschillen tussen de getaxeerde waarde en de koopsom van het vastgoed. Voor de meeste taxaties is de marktwaarde het gevraagde waardebegrip. De marktwaarde wordt gedefinieerd als ‘de prijs die betaald zou worden in een transactie waarbij koper en verkoper met verstand van zaken, prudent en zonder dwang tot overeenstemming komen’. Zeker bij woningen geven transactieprijzen een goed beeld van de marktwaarde. Dat de taxateur 32 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2020 een waarde vaststelt die dicht tegen gerealiseerde koopsommen aan ligt, is dan ook begrijpelijk. Inhoudelijk is het taxatievak in de afgelopen decennia niet wezenlijk veranderd. Nog steeds maakt een taxateur te goeder trouw en op basis van zijn ervaring en professionaliteit een schatting van de waarde. Als gevolg van de uitgebreide en daarmee niet altijd even heldere regelgeving, is het A4’tje van vroeger getransformeerd tot een lijvig rapport dat, met de bijlagen, al snel uit 100 pagina’s bestaat. Deze toename van het aantal pagina’s is het gevolg van de veel uitgebreidere toelichting die de taxateur ter onderbouwing in zijn rapport moet opnemen. Het nieuwe model vraagt om nog meer uitleg en verantwoording. ׉ 7cassandra://ziZabTvV5OeY8ZvdYpGP1RSHZWICI_d-j_UJIBxBkt0"V`_~(,$׉Etekst • Joël Scherrenberg partnercontent Deze vernieuwing draagt bij aan een verdere kwaliteitsverbetering van de rapporten en met name de onderbouwing, maar verandert niets aan de waardering zelf. Dit laatste hoeft ook niet want de markt heeft al bewezen dat de getaxeerde waarden veelal correct zijn vastgesteld. EXTRA AANDACHT VOOR DUURZAAMHEID Een van de grote veranderingen in het nieuwe modelrapport is de extra aandacht voor duurzaamheid. Taxateurs moeten een goed beeld geven van de energetische staat van een woning en de mogelijke besparingspotentie (indien die nog niet optimaal is). Welke kosten gaan gepaard met deze investering en wat is de terugverdientijd? Duurzaamheid is van invloed op de waardering van een woning, blijkt uit verschillende onderzoeken. Na de locatie, de locatie en nog eens de locatie wordt dit aspect steeds belangrijker. Consumenten kijken naar de maandlasten en wegen de energetische kwaliteit mee in hun oordeel en dus moet de taxateur dat ook doen. De taxateur moet zich nieuwe technieken en bouwwijzen eigen maken om de kansen en uitdagingen rondom verduurzaming te herkennen. Zonder deze (h)erkenning is een waardering van dit aspect niet mogelijk. Het marktbewijs zal duidelijker worden, waardoor de taxateur de invloed steeds beter kan inschatten. In de rapportage zal de taxateur voorlopig goed moeten uitleggen wat de effecten zijn van investeringen in ' Opi󰈝󰈎󰇵 󰉄ax󰈀󰉃󰇵u󰈹 󰈎s 󰇵e󰈝 󰈋󰈡󰇵k󰈻󰉄e󰈩n in 󰈊󰈩󰉄 m󰇽a󰉃󰈼c󰈊󰈀󰈦p󰇵󰈗i󰈒k 󰉏󰈩󰈹k󰇵e󰈸' duurzaamheid. Naast de terugverdientijd – welke overduidelijk een financieel aspect is – speelt ook comfort een belangrijke rol. Dit laatste is minder makkelijk rationeel te onderbouwen en moet zichtbaar worden door goed referentieonderzoek. TAXEREN BLIJFT EEN AMBACHT Met de huidige technieken beschikt de taxateur gelukkig over een steeds beter gevulde gereedschapskist, die hem of haar helpt om tot een goede schatting te komen. Op dit punt blijft het een amJoël Scherrenberg MBA MRICS REV RT is al ruim twintig jaar taxateur en heeft veel ervaring in het waarderen van bijzondere vraagstukken. Zowel als taxateur als docent waarderingsleer heeft hij diverse publicaties geschreven over de factoren die de waarde van vastgoed beïnvloeden. Jaarlijks verzorgt hij vanuit KPE Vastgoed tal van cursussen en ontwikkelt hij diverse programma’s om makelaars en taxateurs bij te laten blijven in hun vak. OVER JOËL SCHERRENBERG bacht en dat vraagt om kennis, kunde en ervaring. Ambachtslieden leveren maatwerk en bepalen voor een groot deel zélf wat er nodig is om tot het beste resultaat te komen. Momenteel loopt de discussie om naar volledig modelmatige waarderingen over te gaan, in plaats van het laten uitvoeren van een waardering door een taxateur. Het opmerkelijke in deze discussie is dat dit doet voorkomen of er een keuze gemaakt moet worden tussen het een of het ander. Het is juist de interactie tussen beide varianten die leidt tot een beter eindproduct. Elke taxateur moet op ambachtelijke wijze, maar met gebruikmaking van de moderne technieken, de waarde vaststellen die vervolgens ‘staat als een huis’. De juiste en volledige onderbouwing is het onwrikbare fundament onder deze schatting. Duurzaamheid heeft daarbij inmiddels een onmisbare rol ingenomen als onderdeel van deze schatting. Terecht wordt nog steeds veel waarde gehecht aan het persoonlijke oordeel van de taxateur. Het is cruciaal dat elke taxateur onbevooroordeeld, objectief en onafhankelijk tot zijn of haar waardeoordeel komt om dit vervolgens begrijpelijk verantwoord in het rapport op te nemen. De opinie van de taxateur is daarmee een hoeksteen in het maat׉ 7cassandra://UMRFodcG3HX8-bNPr8vEEzo6Y896pLY5-pyfyeclkz8`_~(,$_~(,$krבCט6ru׉׉ 7cassandra://P9MPrOIhQTs0RnEKiONtFHN5NdRHRPSQwsWhmzgP9qY<`׉ 7cassandra://zgKmw20O-1dbutnGiR4-cS02HpEI35c-mJWsrdvLzYck`s׉ 7cassandra://fGkFHkL2rF30X20q8F9sRyPuv5UQKTjx24YRd5hNcpc!`׉ 7cassandra://tA9xFPBnoDsFTcKnMqtrTmGuM_slRUtX7_aWyM_BEdo͎G@͠]_~,,%Vט66ru׉׉ 7cassandra://4Q5cxNLM76B6yU8_-twEJUf6ASsSUkZnQyBy0AhhsQo `׉ 7cassandra://wMR-hs0XhI_sUQPOl2zIRHBCji-Jz6K7OK0kfSgoujYW`s׉ 7cassandra://wT_hTjSPtf_bUjjur41uZbP92_2bkkqysu-5zTYPUtUi`׉ 7cassandra://8znYtosbehgSkpeK6xxw_12yiQ5y2OK4xOodkw0Qp-Y z͠]_~,,%Wנ_~-,%ZYb9ׁH!http://www.vandesandeadvocaten.nlׁ ׁ Ј׉E energielabel tekst • Elsie Schoorel thema Verduurzaming KAMER WIL UITSTEL ENERGIELABEL De Tweede Kamer heeft in september een motie aangenomen waarin minister Kajsa Ollongren wordt opgeroepen om de invoering van het nieuwe, uitgebreidere energielabel uit te stellen. De invoering hiervan stond per 1 januari 2021 gepland. Bij de verkoop of verhuur van een woning is het sinds enkele jaren verplicht om een energielabel te laten vaststellen. De woning wordt dan ingedeeld in een van de zeven klassen, A (meest energiezuinig) tot en met G (minst energiezuinig). Dat label is tien jaar geldig. Momenteel is dit label voor minder dan € 10 op internet aan te vragen. Bij het nieuwe energielabel wordt een beoordeling op basis van NTA 8800 de nieuwe norm. Dat maakt het nodig om een expert langs te laten komen die de energieprestatie van het huis controleert. Dat zal een stuk duurder zijn, naar schatting € 190 voor een gemiddelde eengezinswoning. MEER GELD KWIJT De VVD probeerde vanwege die hogere prijs al een paar keer de verplichting van een nieuw energielabel te voorkomen, zonder resultaat. Nu wordt het verzet dus breder gesteund. De Tweede Kamer wil niet dat huiseigenaren of huurders meer geld kwijt zijn voor een label als ze vervolgens zelf verantwoordelijk blijven voor de juistheid ervan. De motie was opgesteld door VVD-Kamerlid Daniël Koerhuis, die na afloop van de stemmingen zijn blijheid uitte in RTL Nieuws. “Huiseigenaren hoeven dus voorlopig nog even niks te doen. Ik hoop dat nu van uitstel alsnog afstel komt”, aldus de VVD’er. Koerhuis wil dat er duidelijkheid komt 34 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2020 over wie aansprakelijk is voor het energielabel. “Dat zou wat ons betreft de expert moeten zijn. Daarom hebben we dat ook in de motie opgenomen, die nu is aangenomen.” UITBREIDINGEN Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK) is het nieuwe energielabel meer waard dan het huidige, zei een woordvoerder eerder. “Het huis moet bijvoorbeeld worden opgemeten en er moet worden berekend hoeveel kilowattuur aan energie per vierkante meter wordt verbruikt. Ook wordt in het nieuwe label mogelijk opgenomen hoe schoon de energie is die voor een woning wordt opgewekt.” Met dit uitgebreidere energielabel is het ook mogelijk om verbetermogelijkheden op maat aan te bieden. Daarnaast zou het aantal klassen vermeerderd worden: behalve A tot en met G ook A+, A++, A+++ en A++++. Bij het ter perse gaan van deze editie bekijkt het ministerie nog hoe het omgaat met de motie en is onduidelijk wanneer het nieuwe energielabel verplicht wordt. Tot dat moment blijft het huidige energielabel van kracht. Ontbreekt een definitief label bij verkoop of verhuur van een woning, dan is het risico een boete van € 170 voor natuurlijke personen en € 340 voor rechtspersonen. ׉ 7cassandra://fGkFHkL2rF30X20q8F9sRyPuv5UQKTjx24YRd5hNcpc!`_~(,$׉E tekst • Johan van de Sande beeld • Rens Groenendijk column HET GESCHIL thema Verduurzaming LABEL FOUT; MAKELAAR FOUT? Voor een koper van een woning is het goed om te weten in hoeverre er maatregelen zijn getroff en ter besparing van energie. Het energielabel geeft daarover belangrijke informatie. Wat is de rol van de makelaar daarbij? Een koper kocht een woning met het energielabel A. Bij de koop had verkoper het energiecertifi caat aan koper getoond. Koper bekeek het label zonder de tekst te lezen. Na levering bleken de specifi caties die in het energielabel zijn opgenomen ten dele onjuist te zijn. De energieprestaties bleken fl ink tegen te vallen. Anders dan op het certifi caat was vermeld bezat de woonkamer geen HR glas. Het isolatiemateriaal van het dak, de gevels en vloer waren dunner en hadden lagere isolatiewaarden. Kopers eisten schadevergoeding. Het hof Arnhem was in zijn uitspraak van 8 oktober 2019 duidelijk. De onjuiste informatie over het gebruikte glassoort en de gevel-, dak- en vloerisolatie was niet toerekenbaar aan verkopers. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland heeft het label afgegeven op basis van de informatie van ' Des󰉃󰈹󰉉c󰉃󰈏e󰇿 󰈡n󰇷󰇵󰈹zo󰈩󰈔 󰈕󰈢n 󰈝i󰈩󰉄 wo󰈸󰇶󰈩n 󰉏󰇵󰈹la󰈝󰈈d 󰉏󰈀󰈞 v󰇵󰈸󰈕op󰈩󰈸󰈼' aanvragers over onder meer het bouwjaar van de woning, maar zonder verder onderzoek werd aangenomen dat bepaalde energiebesparende voorzieningen zijn getroffen. Nader onderzoek daarnaar was niet mogelijk zonder destructief onderzoek. Dat kon niet worden verlangd van verkopers. De stelling van kopers dat zij zich bij de koop op het energielabel hadden gebaseerd werd niet gevolgd omdat zij niet naar de specifi caties bij het label hadden gevraagd en ook niet hebben gezegd dat zij daarin geïnteresseerd zijn. Het label maakte ook geen onderdeel uit van de koopovereenkomst, zodat het feit dat de woning niet aan energielabel A voldoet relevantie mist. Verkopers gingen dus vrijuit. Dat geldt ook voor de verkoopmakelaar. Van een verkoopmakelaar kan 35 immers niet worden verwacht dat hij alle door verkopers aangereikte informatie zelf nauwlettend onderzoekt, nog daargelaten dat al helemaal niet verwacht kan worden dat hij daarbij destructief onderzoek zou verrichten. Voor de aankoopmakelaar is het, gelet op deze uitspraak, van belang om bijzondere aandacht te besteden aan het door de verkoper verstrekte energielabel. Hij kan daarbij in een bijzondere bepaling laten opnemen dat verkoper verklaart en garandeert dat de woning een bepaald energielabel heeft en dat de verstrekte ׉ 7cassandra://wT_hTjSPtf_bUjjur41uZbP92_2bkkqysu-5zTYPUtUi`_~(,$_~(,$krבCט6ru׉׉ 7cassandra://PPgiBSrqwMAgk0rG09WbDV0LI00FWtBmHtV1dACoLjou/`׉ 7cassandra://F3tNnoJtVCQs6Xz74bAC3IAN239Z_kT_0pYQVB5T6UAl`s׉ 7cassandra://YlL5v0i7K53i8F9e-bvfLbHZMBaS3Rsi0AVNB1YQmEA#W`׉ 7cassandra://plrgbPSi39FtotvSY_fEH7mgS75E6zvr2VlI5LB-ryY͝) ͠]_~,,%Yט66ru׉׉ 7cassandra://3DzlJ0cB8YRxApEOrmdbIYrV6V4BdOTghp-INIBZrjQ`׉ 7cassandra://1XpujkUX8YHK8phx8BTuNd5Bo8TTwsiW1RRAwvzVsjsU=`s׉ 7cassandra://sMtDzMzjtm0WWLbvjEfQIkD7y5wCxxDdkTUjxvsZYM0`׉ 7cassandra://B5VG-Zm-4Q9CkfLLWGDLO_X3QDpsJFciWQxZyaVigws ͠]_~-,%[׉E NATIONAAL MAKELAARS ONDERZOEK 2020 OPTIMISME VERSLUIERT TOEKOMSTVISIE De makelaars van Nederland verwachten een prima omzet in 2020 en hebben vertrouwen in de toekomst. Toch beseffen ze dat er werk aan de winkel is qua strategie en innovatie. In de praktijk komt dit er echter weinig van. Dit en meer blijkt uit de tweede editie van het Nationaal Makelaars Onderzoek. Wat doet de coronacrisis met het vertrouwen van de makelaars? Vinden makelaars hun bedrijfsstrategie toekomstproof? En welke sociale media zijn het populairst? Deze en andere vragen stonden centraal in het Nationaal Makelaars Onderzoek 2020. BHB Dullemond, Nexxtmove en Kofflard Resultants bundelden hun krachten voor dit onderzoek, een vervolg op de eerste editie uit 2018. Het onderzoek werd landelijk afgenomen onder ruim 130 respondenten die twintig vragen voorgelegd kregen. Van alle respondenten was het overgrote deel, 83 procent, directeur/eigenaar van een makelaarskantoor. VERTROUWEN Door de oververhitte woningmarkt waren het voor sommige makelaars erg intensieve jaren, laat het onderzoek zien. De gemiddelde makelaar werkt veel uren en vaak ook in de avonden en weekenden. Een betere balans tussen werk en privé is voor 48% van de respondenten dan ook belangrijk. Over dat werk op zich is de makelaar positief. Een van de uitkomsten is een groot vertrouwen in het eigen bedrijf. Van de respondenten verwacht 71% in 2020 een stijging van de omzet en 68% van de makelaars ziet geen strategische problemen; 30% vindt wel dat hij of zij hard aan de bak moet. Slechts 2% heeft vraagtekens bij de toekomstbestendigheid van het makelaarskantoor en ligt daar ’s nachts wakker van. 36 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2020 Hoe toekomstbestendig is je makelaarskantoor? Frans Kofflard van Kofflard Resultants is hier wel verrast over. “Optimisme is natuurlijk prima en daar is nu nog reden toe. Maar het is anderzijds goed om klaar te zijn voor de toekomst. Dat doe je door waarde toe te voegen aan het proces, zodat je minder afhankelijk wordt van de bewegingen in de markt. De marktomstandigheden kan je niet veranderen, maar je eigen bedrijfsmodel wel.” En ondanks het feit dat de meeste makelaars zich dus geen zorgen maken, geven ze in het onderzoek ook aan dat ze strategie en innovatie beschouwen als belangrijke aandachtsgebieden. ׉ 7cassandra://YlL5v0i7K53i8F9e-bvfLbHZMBaS3Rsi0AVNB1YQmEA#W`_~(,$׉Etekst • Elsie Schoorel grafieken • Nationaal Makelaars Onderzoek onderzoek Wat heeft de meeste aandacht nodig? DIENSTENPAKKET ‘ Mar󰈔󰉄󰈡m󰈻󰉄󰇽n󰇷i󰈈h󰈩󰇷󰇵󰈞 ka󰈝 󰈒󰈩 n󰈏e󰉃 󰉐󰈩r󰇽󰈝󰇶er󰈩󰈝, ma󰈀󰈸 󰈋󰇵t 󰇼e󰇶r󰈎󰈑󰇿s󰈚󰈢󰇶el 󰉒󰈩󰈘’ Minstens zo opvallend is dat slechts 2% van de respondenten duurzaamheid ziet als aandachtspunt dat prioriteit behoeft. Kofflard: “Verduurzaming van de woning kan een van de zaken zijn waarmee je je bedrijfsmodel door kunt ontwikkelen. Het ligt heel dicht bij de business van de makelaar. Je kunt klanten er een ontzettend grote dienst mee bewijzen door mee te denken over duurzaamheidsmaatregelen. Door verbreding van het dienstenpakket, ook met andere vormen van service, profileer je jezelf als woonadviseur.” Echter, slechts een klein aandeel, 18%, noemt ‘een product of dienst aan mijn dienstverlening toevoegen’ als strategische keuze voor volgend jaar. Het merendeel is vooral gericht op het vergroten van het marktaandeel. Voor 75% van de respondenten staat dat voorop. Om de strategische keuze succesvol te kunnen uitrollen, verwacht 45% van de respondenten minder dan € 10.000 te investeren. Van de respondenten verwacht 40% tussen de € 10.000 en €25.000 kwijt te zijn. “Deze bedragen zijn meer dan redelijk”, vindt Edwin Bosma van BHB Dullemond, “maar het is de vraag of je het hiermee redt. Je hebt misschien een nieuwe medewerker nodig of moet expertise inhuren.” De respondenten beseffen dat hun medewerkers dezelfde visie moeten hebben als de eigenaar of leidinggevende van het kantoor. De doelstelling van de eigenaar moet verankerd raken in het team. Door het personeel meer te betrekken bij de strategie van het kantoor kan onderscheid worden gemaakt ten opzichte van de concurrentie. Dat onderscheidend vermogen speelt een grote rol om de commerciële doelstellingen waar te kunnen maken. Hoe zorg je dat je als kantoor het verschil maakt? Persoonlijke aandacht (86%), full-service dienstverlening en sociale media worden verreweg het meest genoemd als factoren die het ׉ 7cassandra://sMtDzMzjtm0WWLbvjEfQIkD7y5wCxxDdkTUjxvsZYM0`_~(,$_~(,$krבCט6ru׉׉ 7cassandra://Xk3nO9IGHZy3EewTcYKm98FIm8Y2-Q7RcPS0JYiNceMu`׉ 7cassandra://wCK-hNuRGazYLsZBsMf4ci0cvfbGeKxMb8-hmB-tWZsP3`s׉ 7cassandra://38vMzmhW-RHp0YfDVJ4p4SxTkCFRcfLUovF_uFETEjU`׉ 7cassandra://m2wgcDocvKHi_xtg8a9z6VZDY5-BziwhLMKymPpy7mYk͠]_~-,%]ט66ru׉׉ 7cassandra://tJ1jUa-si578s0Xs_jL3pFKdZ0U-XMSJRGQBoS84hvA9`׉ 7cassandra://Kzs-K2fxQXU4K1esDR-M08K1xvjxvtHZMRSwa9VOomY]/`s׉ 7cassandra://yxi6Pj8Fr3tkVosSut_1W5ktSSELduNjN5kAK1klOysE`׉ 7cassandra://n8BHmn7NBOm-Lv-o6lEY0JN2n2PfxJKXpPhUk4-uRGQʪ$͠]_~-,%^נ_~-,%ag 9ׁH%http://Nationaalmakelaarsonderzoek.nlׁ ׁ Ј׉ETFacebook is de absolute topper onder makelaars; 99% is actief op dit kanaal. Instagram is in opkomst: van 47% in 2018 naar 77% nu. Arnaud Geeve van NexxtMove: “Het hangt van je doelgroep af welk kanaal het belangrijkst is. Bekijk dus of je je doelgroep wel bereikt, waar ze op klikken. Zorg dat je slim berichten stuurt, doelgericht, zodat je efficiënt communiceert. Als je het rendement bekijkt, kun je leads eruit halen.” Dat daar nog veel winst te behalen is, vinden de respondenten zelf ook. Slechts 43% is tevreden met het rendement uit online marketing en de helft van de makelaars wil de sociale media beter gaan benutten. Daarnaast staan ook het verhogen van het onderscheidend vermogen, het genereren van leads met campagnes en het opzetten van een klantendatabase om contact te blijven houden hoog op de agenda van de makelaar. CONTACT HOUDEN Hoe maak jij het verschil ten opzichte van concurrenten? RECLAME De oude, vertrouwde mond-tot-mondreclame is nog altijd hét promotiemiddel voor nieuwe klanten, meent maar liefst 95% van de respondenten. Klanten uit het verleden blijken belangrijke ambassadeurs te zijn (88%). Daarnaast zijn sociale media (75%) belangrijk voor het verkrijgen van nieuwe opdrachten. Er is nog heel veel werk aan de winkel als het gaat om contact houden. Want het besef dat mond-totmondreclame en klanten uit het verleden belangrijk zijn voor nieuwe opdrachten, leidt nauwelijks tot passende actie. Van de respondenten heeft 60% nog maar een enkele keer contact met de opdrachtgever, 22% heeft geen contact meer, maar wil er wel meer mee gaan doen, slechts 12% heeft veelvuldig contact. ‘ De 󰈩v󰈢󰈗u󰉄󰈎󰇵 va󰈝 󰈋󰈩t 󰇷󰈏e󰈞s󰉃󰈩󰈞p󰇽󰈔󰈕et zi󰉃 󰈩󰈹 n󰈢󰈇 󰈞i󰈩t 󰈏󰈝’׉ 7cassandra://38vMzmhW-RHp0YfDVJ4p4SxTkCFRcfLUovF_uFETEjU`_~(,$׉Eonderzoek Waar juist een persoonlijke benadering van klanten (uit het verleden) een steeds grotere rol speelt, geeft slechts 14% van de respondenten aan hier actief op te sturen en hun communicatie daarop aan te passen. Kofflard: “Een belangrijk aspect hiervan is het segmenteren van klanten, wat ruim de helft van de makelaars niet doet. Het begint met een goede database, waarbij je op klantniveau kunt segmenteren. Vervolgens is het zaak om via de juiste kanalen mensen gericht te bereiken. Als ik een algemene nieuwsbrief krijg van een bedrijf waar alleen algemene info instaat die mij niet interesseert, lees ik die nieuwsbrief niet meer. Maar als ik een persoonlijk bericht krijg en ze wijzen me op iets wat voor mij interessant is, lees ik het wel. We krijgen al zo veel informatie, dus we willen alleen relevante info. De techniek kan ons daarbij helpen.” STEEDS DIGITALER De makelaardij wordt zich steeds bewuster van de waarde van technologie, ook onder invloed van de coronasituatie. Zo is digitaal ondertekenen bij 72% van de kantoren mogelijk. Waar online contact via e-mail en website voorheen vooral ter ondersteuning was van afspraken op het makelaarskantoor of op locatie, is er in deze coronatijd een veel grotere behoefte aan online contactmomenten. ‘Offline’ afspraken vinden alleen nog plaats op de ‘momenten van de waarheid’. Daarnaast geeft bijna de helft aan dat zij een klanten-intranet hebben geactiveerd. Bij een kwart van de respondenten bestaat de mogelijkheid om een huis online te bezichtigen. Toch is er nog genoeg ruimte voor verbetering op dit vlak, geeft Kofflard aan. “De makelaar kan de klant in breder perspectief nog veel meer helpen, op een digitale manier. Een voorbeeld: bij het opstellen van een bouwkundig rapport komen er aspecten van een huis naar voren die handig zijn om te weten, ook voor de lange termijn. Daar wordt nu niets mee gedaan. Het zou mooi zijn als ik over tien jaar een melding krijg dat ik moet controleren hoe het met het platte dak van mijn garage gaat. Keller Williams is hier al veel verder mee: klanten krijgen via een persoonlijke woonapp suggesties. Dan krijg je een soort Netflix-beleving, op basis van je eigen voorkeuren. Ik realiseer me dat dit voor een gemiddeld makelaarskantoor lastig is door te voeren, maar de grote organisaties kunnen daarmee vooroplopen. Zoals de NVM nu het voortouw neemt om samen met notarissen en hypotheekorganisaties het gehele woonproces te digitaliseren.” Een kleinere stap is de eigen website kritisch onder de loep te nemen, zegt Geeve. “Misschien staan er dingen op die helemaal niet worden bekeken. Houd dat in de gaten of huur er experts voor in.” ' Creë󰈩󰈸 󰇵e󰈞 s󰈡󰈢󰈸󰉄 Net󰇾󰈘󰈎x-󰇼󰇵󰈘ev󰈎󰈝󰈈' CONCLUSIE De onderzoekers conluderen dat 2020 een bijzonder jaar is voor de meeste makelaars en qua omzet een goed jaar. En dat 2021 uitdagend wordt. “Er zijn veel bewegingen mogelijk. De uitdaging is om die te omarmen en volgend jaar de basis te leggen voor de jaren die erna komen. Als ondernemer moet je het stuur in eigen handen houden. Digitaal worden er sprongen gemaakt, maar de evolutie van het dienstenpakket zit er nog niet in. Nu is het momentum om door te ontwikkelen.” HANDVATTEN Het volledige onderzoeksrapport van het Nationaal Makelaars Onderzoek 2020 is op te vragen via Nationaalmakelaarsonderzoek.nl. Hierin staan de uitkomsten inclusief een uitgebreide toelichting hierop. Ook zijn twee bijlages met adviezen toegevoegd, die handvatten bieden voor innovatie. Hierin komt aan bod hoe je als makelaarskantoor een strategisch plan maakt en staan de stappen beschreven om aan de slag te gaan met online marketing. Hoe digitaal ׉ 7cassandra://yxi6Pj8Fr3tkVosSut_1W5ktSSELduNjN5kAK1klOysE`_~(,$_~(,$krבCט6ru׉׉ 7cassandra://fPUvcqQUY1uWw_tpSAqdD28AMfl9uMzaj7G1nVDFY4U\ `׉ 7cassandra://FODxYCav4hFfKgutCA4XPXBvDOvMylx42cSOEhMnKH0:`s׉ 7cassandra://waQ9TXEsfAqXbpDkxoZvAV9uxTbmILjcCBu-qSg6dls`׉ 7cassandra://7QIKlNWnhCtiigvIRNuSCExaXDGEeEyVFj-Q88X-avI6A(͠]_~-,%`ט66ru׉׉ 7cassandra://0KBwhqtbg2YF3RRImpkPS4pcZTODE6028Tvs6m-nUH05`׉ 7cassandra://watRhgVY7qeUYZB3DcyAsgmPI-9J49KvcXZfSN6AapÍt`s׉ 7cassandra://NUkwJyvHqePKviddYE1v4PHrirZt_YgA3bNJ5CoyT20"`׉ 7cassandra://AOcevtRD1ImPjmvJeiHE6zpJHvCEQOLIAV451UccLtM͘D0͠]_~-,%bנ_~-,%eu 9ׁHhttp://www.siriuspro.nl/ׁ ׁ Јנ_~-,%dVÁ^ 9ׁHhttp://www.jnpg.nlׁ ׁ Ј׉ETOP-VIJF BEROEPSAANSPRAKELIJKHEID Lastige praktijkproblemen, wie kent ze niet? Onze Vastgoed-helpdesk geeft antwoord. Deze keer: het nut van een verzekering tegen beroepsaansprakelijkheid. De meeste woningmakelaars zijn verzekerd tegen beroepsaansprakelijkheid. De drie brancheverenigingen stellen dit ook verplicht voor hun leden. Uit de praktijk blijkt dat dit geen overbodige luxe is. Er bestaan verschillende categorieën aansprakelijkheid. 40 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2020 We hebben een top-vijf opgesteld van gevallen waarin de verzekering tegen beroepsaansprakelijkheid het meeste voor wordt ingeschakeld. En we geven tips om juridische problemen te voorkomen. ׉ 7cassandra://waQ9TXEsfAqXbpDkxoZvAV9uxTbmILjcCBu-qSg6dls`_~(,$׉E(tekst • Dorine van Kesteren helpdesk De v󰈩󰈸󰈕󰈢op󰈚󰈀󰈕󰇵la󰈀󰈸 󰈋󰇵e󰈃 󰈡󰈢k 󰉃e󰈞 󰈡p󰉛󰈏󰇸h󰉃e 󰉐󰈀n de 󰈔󰈡󰈦󰇵r e󰈩󰈝 󰉜󰇵ke󰈸󰈩 󰉜󰈢r󰈇- e󰈞 m󰈩󰇷󰇵󰇶el󰈎󰈝󰈈s󰈥󰈘󰈏c󰈊󰉄 Stel, een makelaar geeft een verkeerd advies of onvoldoende informatie aan zijn opdrachtgever. Die lijdt daardoor forse schade en stelt de makelaar aansprakelijk. Dit wordt dan een zaak voor de beroepsaansprakelijkheidsverzekering. Zo’n verzekering dekt de vermogensschade die wordt veroorzaakt door beroepsfouten in het werk van de makelaar of zijn werknemers. Van bedrijfsaansprakelijkheid is sprake als de makelaar of zijn werknemers schade aan personen of zaken veroorzaken. Denk aan een klant die ongelukkig ten val komt in het kantoor. Of een makelaar die tijdens een bezichtiging het parket beschadigt (let wel op, schade tijdens bezichtigingen valt niet zonder meer onder de standaarddekking van bedrijfsaansprakelijkheidsverzekeringen). Van werkgeversaansprakelijkheid is sprake bij schade die een werknemer tijdens het werk oploopt. Met deze verzekeringen hoeft de makelaar de schade niet zelf te vergoeden, maar doet de verzekeraar dat. Ook de kosten om verweer te voeren in de juridische procedure worden betaald, zoals die van de advocaat en eventuele experts. 1. VERKEERD GEMETEN Onder beroepsfouten vallen nalatigheid en verkeerde handelingen of adviezen. Actueel voorbeeld: verkeerd ingemeten woningen. In de verkoopinformatie staat een verkeerd aantal vierkante meters vermeld en de koper komt later verhaal halen omdat de woning kleiner is en de prijs dus te hoog. Makelaars die lid zijn van NVM, VBO Makelaar of VastgoedPro zijn verplicht om bij het meten de NEN-norm 2580 te gebruiken. Uit de rechtspraak blijkt dat als het aantal vierkante meters niet overeenkomt met het aantal in de verkoopinformatie, het onrechtmatig handelen en de aansprakelijkheid van de makelaar in beginsel een gegeven is. Dit betekent dat het deel van de juridische procedure dat draait om de aansprakelijkheid, al verloren is. Dan resteert alleen nog de vraag of de benadeelde partij wel daadwerkelijk schade heeft geleden en zo ja, hoe hoog die schade dan is. Bij zaken rond verkeerde maten spelen daarbij verschillende factoren een rol, zoals de invloed van het aantal vierkante meters op de prijs. Soms legt het type woning of de locatie meer gewicht in de schaal. Van belang is ook de druk op de woningmarkt. Een koper die zich na een jaar meldt met een meetfout, kan moeilijk hard maken dat hij schade heeft geleden als de woning in de tussentijd alweer fors in waarde is gestegen. Advies aan makelaars: volg een goede meetopleiding of huur een professionele partij in voor het meten. Het voordeel is dat de foutenkans dan een stuk kleiner wordt. Bovendien verschuift het aansprakelijkheidsrisico (deels) naar het meetbureau, tenzij anders overeengekomen. 2. GEMISTE DEADLINE Boetes bij het inroepen van ontbindende voorwaarden zijn ook vaak onderwerp van aansprakelijkheidsdiscussies. Is de aankoopmakelaar bijvoorbeeld verantwoordelijk als de koper het financieringsvoorbehoud niet op tijd inroept, waardoor hij een boete van tien procent moet betalen? Het is belangrijk dat aankoopmakelaars hun opdrachtgever bij het sluiten van de koopovereenkomst de strekking van het financieringsvoorbehoud uitleggen en vertellen dat dit op tijd moet gebeuren. Doe dit schriftelijk/per e-mail. Waarschuw de koper ook daarna regelmatig over de datum. 3. VERBORGEN GEBREKEN Veelvoorkomende problemen gaan over verborgen gebreken. Ondanks dat de verkoopmakelaar één opdrachtgever heeft, is het uitgangspunt in de rechtspraak dat hij ook ten opzichte van de koper tot op zekere hoogte een zorg- en mededelingsplicht heeft. Die moet immers een weloverwogen besluit kunnen nemen om wel of niet tot aankoop over te gaan. Hoe ver de zorgplicht van de verkoopmakelaar reikt, hangt af van de specifieke omstandigheden. Zo vallen zaken van algemene bekendheid eerder onder de onderzoeksplicht van de koper dan specifieke risico’s voor een object of locatie, zoals verzakkingen, vervuiling en dergelijke. Voor de verkoopmakelaar is goede communicatie de sleutel. Leg afspraken en waarschuwingen over eventuele gebreken altijd schriftelijk vast. De aankoopmakelaar doet er verstandig aan de opdrachtgever te adviseren een gedegen bouwkundig rapport te laten opstellen om problemen te voorkomen. 4. NON-CONFORMITEIT De verkoper en diens makelaar worden regelmatig aangesproken als de woning niet voldoet aan de verwachtingen van de koper. Over non-conformiteit ontstaan vaak complexe, langlopende juridische geschillen, met grote financiële belangen. Een afgeleverde zaak – ook een woning – moet volgens de wet aan de overeenkomst beantwoorden en de eigenschappen bezitten die nodig zijn voor normaal gebruik en waarvan hij de aanwezigheid niet hoeft te betwijfelen. Een paar praktijkvoorbeelden. Iemand koopt een nieuwbouwhuis met een aanlegsteiger, voor de bouw waarvan de gemeente later geen vergunning geeft. Of iemand koopt een appartement met twee parkeerplaatsen, maar een blijkt in het gemeenschappelijke gedeelte van het appartementencomplex te liggen. Verkoopinformatie is vaak commercieel getint, waardoor discussies op de loer liggen of de verkoopmakelaar zijn zorgplicht jegens de koper wel goed heeft ingevuld. 5. CYBERCRIME Cybercrime komt helaas ook in het mkb steeds vaker voor. Het is mogelijk dat de klanten van wie de privacygevoelige gegevens op straat komen te liggen, de makelaar daarop aanspreken. De makelaar zelf kan hierdoor ook schade lijden: het systeem van het kantoor ligt plat, de reputatie van het kantoor staat op het spel en er dreigt ook nog een boete van de Autoriteit Persoonsgegevens als een datalek niet op de juiste manier is aangepakt en/of gemeld. Deze kwesties vallen onder een beroepsaansprakelijkheidsverzekering respectievelijk cyberverzekering. Deze laatste geeft niet alleen dekking voor de schade, maar ook begeleiding bij de melding bij de autoriteiten, het informeren van de klanten, het ongedaan maken van de hack en herstel van de ict- infrastructuur. Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met Marvin Prins van׉ 7cassandra://NUkwJyvHqePKviddYE1v4PHrirZt_YgA3bNJ5CoyT20"`_~(,$_~(,$krבCט6ru׉׉ 7cassandra://u87erFelMSXT9yHoxJk2jTmKg48h4Tfe65hIyF9UgxY$`׉ 7cassandra://jVuLzEljyKy1uGRfrdk-yn4qwKsoCKt3WH6mi9rglRst`s׉ 7cassandra://IB778bFj56BjD-ymY16K0at_bPvd3xkl4hOelMBLBr0 `׉ 7cassandra://zej4fonLUv96EgvJNVPqsiWG9mNOyRimG8ZxLaEP3wk͓͠]_~-,%fט66ru׉׉ 7cassandra://QitFfvROPRNf0aKyDaMs1ELsmsGn-dAPnuaS_w5uubc`׉ 7cassandra://OkLnDlP3AutLmEizOJ-eMVyUJPLISy2slGO3ezGcYX0~`s׉ 7cassandra://xn4TsYeawjRRVOR2heBavbinr4lY8UFvj4emWjDlBag(`׉ 7cassandra://UJ9QR4YY8MF0lbRwZlAIXfxG_grHRp0Dv_Y-GWDmQoE ͠]_~-,%gנ_~.,%rЁ̂9ׁHhttp://Factotum.nlׁ ׁ Јנ~,̜b̳9׉Hmailto:theo@propertypeople.nlG׉ ׁ  default styleנ;,oby9׉Hhttps://www.2bconnected.orgG׉ ׁ  default styleנ, "9׉H#https://twitter.com/vastgoedactueelG׉ ׁ  default styleנ ;,&c 39׉Hhttps://www.2bconnected.orgG׉ ׁ  default styleנ #{, JZ̑39׉Hmailto:theo@propertypeople.nlG׉ ׁ  default styleנ , Y?̐9׉H#https://twitter.com/vastgoedactueelG׉ ׁ  default styleנ , 1br9׉Hmailto:thila@acquimedia.nlG׉ ׁ  default styleנ , 0s9׉Hmaito:henk@acquimedia.nlG׉ ׁ  default styleנ , Y̛9׉H"mailto:redactie@vastgoedactueel.nlG׉ ׁ  default styleנG,Yҁ̜9׉H"mailto:redactie@vastgoedactueel.nlG׉ ׁ  default styleנ_~.,%q9ׁHmailto:marketing@factotum.nlׁ ׁ Ј׉Evacatures ARNHEM Gezocht: woningmakelaar (KRMT/RMT) voor makelaarskantoor in Arnhem. Jij zet alles op alles voor een ultieme klantbeleving bij het verkopen, zoeken en vinden van een woning voor de klanten. Samen met jouw verantwoordelijkheid en gedrevenheid maak je de klanten pas écht blij. In het team word je het aanspreekpunt voor particuliere opdrachtgevers en beleggers. AMSTERDAM Overnamekandidaat gezocht voor uitstekend renderend makelaarskantoor in Amsterdam met een vaste bezetting en de laatste jaren bestendige winstcijfers. De voorkeur gaat uit naar een directe overdracht, waarbij de huidige ondernemer nog enige tijd aan het kantoor verbonden blijft, maar ook een geleidelijke overdracht wordt niet uitgesloten. De overnamekandidaat krijgt direct een sterke marktpositie binnen Amsterdam met een toegewijd team dat een hoge kwaliteit van dienstverlening levert. AMSTERDAM Ervaren nieuwbouwadviseur/woningmarktconsultant (minimaal KRMT) gezocht in Amsterdam. Zeer gevarieerde functie, vanaf het ontwikkelstadium betrokken, tot en met verkoop binnen een hecht en dynamisch team. De onderneming richt zich onder meer op advies, marketing en verkoop/verhuur van nieuwbouwprojecten in de metropoolregio Amsterdam. Je bent dikwijls al vanaf het ontwikkelstadium betrokken bij een project, waarbij je nauw samenwerkt met de projectontwikkelaar en het reclamebureau. ZEIST/BILTHOVEN Een moderne en ambitieuze makelaarsorganisatie met een groeiend marktaandeel in de regio Utrecht zoekt een gedreven woningmakelaar voor een van de bestaande vestigingen in Zeist/Bilthoven. Bij gebleken geschiktheid is toetreding mogelijk tot de onderneming. Minimaal vijf jaar ervaring als (K)RMT-makelaar vereist. Herken je jezelf in een van de vacatures van Property People? Mail naar theo@propertypeople.nl AMERSFOORT Modern makelaarskantoor in Amersfoort zoekt een binnendienstmedewerker (m/v). Het team bestaat uit drie makelaars en twee ondersteuners. De vacature betreft één van de ondersteuners. Tot de taken behoren communicatie (mail, telefoon), agendabeheer, klanten ontvangen, koopaktes, huurovereenkomsten en taxatierapporten uitwerken, woningen aanmelden op funda en Offi cemanagement. Ervaring gevraagd in de woningmakelaardij en met Real Works. LEIDEN NVM-makelaarskantoor in de bollenstreek zoekt makelaars ARMT of KRMT. De focus ligt op het actief bemiddelen van particulieren bij het aankopen en verkopen van hun woning. Je bent een makelaar die gevraagd en ongevraagd hulp biedt. Je kent de moderne middelen om te makelen en bent een persoonlijkheid die vertrouwen uitstraalt. Uitstekende carrièrekansen en veel ruimte voor eigen initiatief. HEEMSTEDE Gezocht: ervaren (K)RMT of RM makelaar, die in Heemstede of omgeving woont, met recente ervaring in deze regio. Het internationaal gerenommeerde makelaarskantoor is gevestigd in Heemstede, maar heeft ook vestigingen in Amsterdam. Je levert een actieve bijdrage aan de ondersteuning van het aankopen en verkopen van onroerend goed, bent adviseur van de woningzoekenden of woningverkopers. Goede beheersing van de Engelse taal in woord en geschrift is een pré. ZUID-HOLLAND Ambitieuze NVM-makelaardij zoekt proactieve (kandidaat) makelaars/ondernemers met een bewezen commercieel trackrecord voor de regio Zuid-Holland. Ervaring als KRMT-makelaar, RMT is een pré. Er wordt gebruikgemaakt van een A-merk (via franchise) in de makelaardij. Maak een instap in een eigen onderneming waar alle zaken al geregeld zijn: website, CRM (RealWorks), marktbewerkingssystemen, binnendienst, management informatie systeem en boekhouding. Geïnteresseerd in een van bovenstaande vacatures? Ga naar 2bconnected.org om te reageren. Onafh ankelijk vakblad voor de woningmakelaar en vastgoed-professional | Verschijnt 10 x per jaar: 8 x print, 2 x digitaal e-zine | ISSN0166-4204 Online media- en vacatureplatform | wekelijkse gratis nieuwsbrief | www.vastgoedactueel.nl Uitgever AcquiMedia, Henk van der Brugge Amstelwijckweg 15 3316 BB DORDRECHT Hoofdredactie Elsie Schoorel redactie@vastgoedactueel.nl Eindredactie Rens Groenendijk redactie@vastgoedactueel.nl Medewerkers aan dit nummer: Judith Bakkers | Jaap Hoeve | Dorine van Kesteren | Leo van de Pas | Marcel van Rijnbach | Johan van de Sande Coverfotografi e Herbert Wiggerman Media management, abonnementen, vacatures, advertentieverkoop: AcquiMedia, Thila Mos thila@acquimedia.nl, 0184-481043 Henk van der Brugge henk@acquimedia.nl, 0184-481041 Vormgeving Dock35 Media B.V., Jessica Dales Druk Damen Drukkers B.V. Disclaimer & Copyright AcquiMedia heeft deze uitgave op de meest zorgvuldige wijze samengesteld. AcquiMedia, (hoofd)redactie en auteurs kunnen echter op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de gegevens. Uitgever, (hoofd) redactie en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard dan ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op informatie in deze uitgave. Het is niet toegestaan om zonder uitdrukkelijke toestemming van de uitgever foto’s of (gedeelte van) teksten 42 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2020 uit deze uitgave over te nemen. Ook met toestemming blijft bronvermelding en fotocredit verplicht. Abonnement Het VASTGOED actueel magazine abonnement (NL) kost €149,- excl. BTW per jaar, inclusief de aankondiging en toegang tot elk (digitaal) magazine, korting op online vacatureplaatsingen + jaarlijks één gratis vacatureplaatsing met publicatie in de nieuwsbrief. Proefabonnement? Een proefabonnement (NL) is gratis en stopt vanzelf na 3 nummers. www.vastgoedactueel.nl/magazine ׉ 7cassandra://IB778bFj56BjD-ymY16K0at_bPvd3xkl4hOelMBLBr0 `_~(,%׉E“Easie is onze kracht én ons succes!” Christel Nooijen-Van Lierop Directie assistente vb&t Makelaars Eindhoven Steengoede marketing materialen voor nog betere sales! Binnen no-time de hele regio ‘inpakken’? Bij ons is dat zo geregeld! Dankzij onze eenvoudige software bestel je in een paar klikken steengoede brochures, raampresentaties, DM materialen en nog veel meer. Zo worden jij, je woningaanbod én je klanten met gemak opvallend succesvol! Wilt u opvallend succesvol huizen aan- en verkopen? Bel Chantal of Carol via 0297 230 320 of mail marketing@factotum.nl Factotum.nl Marketing Materialen Flyers | Brochures | Raampresentaties | Landing pages | GEO selecties Buurtmailings | Direct Mailings | Promotiekaarten | Social posts ׉ 7cassandra://xn4TsYeawjRRVOR2heBavbinr4lY8UFvj4emWjDlBag(`_~(,%_~(,%krבCט6ru׉׉ 7cassandra://PPbsdxxLphjOlp2FEzF8Cw7OOPAsUkBqPf6w98RPeWE`׉ 7cassandra://M_ldWxtvJiIib5hmCV5ii4-pwIlRSxADwrH6mtFRDlMj`s׉ 7cassandra://3QUmN3O-7IsvbCF0bRPNbf1lTt9N7tp65oLEhJp4nL4$R`׉ 7cassandra://DTZmFhXrlc5y1BsTcapdtkVwPXcUPijojOZqRr1bGko:͠]_~.,%sנ_~.,%v>e9ׁHhttp://avixnl.nlׁ ׁ Јנ_~.,%u>̊9ׁHmailto:info@avixnl.nlׁ ׁ Ј׉ELVERDUURZAMEN, WAT DOET DAT MET DE WONINGWAARDE? Accurate inzichten dankzij data! TYPE DAK Schuin ZONNEPANELEN BESCHIKBAAR OPPERVLAKTE 17 m2 ZONINSTRALING Geschikt BOUWJAAR 2016 ENERGIELABEL A INHOUD WONING 480 m3 Geïnteresseerd in de mogelijkheden? Neem gerust contact met ons op. BEZOEK ONS 020 244 32 56 info@avixnl.nl avixnl.nl ׉ 7cassandra://3QUmN3O-7IsvbCF0bRPNbf1lTt9N7tp65oLEhJp4nL4$R`_~(,%׈E_~(,%_~(,%lr)!Vastgoed actueel 8 - oktober 2020_~%.|g