׉?ׁB! &בCט { {u׉׉	 7cassandra://Qbi4nqqQkiF0SYDHtoBMc8YXwV3kuUxL0xHWTvKsmQw`׉	 7cassandra://jRcocy3YcBREn2LNGeOKp-pm8gV_aJrT3fWwoGH4VKc3s`׉	 7cassandra://QwbaWhYamiQicS0T-HucQJravcxRlOGnL6THMCI4UtQH`j g$sfkGTVט   {u׈   ˁD  ׈Eg$sfkGTV܇׉E !HANDBOEK ONTWERP OPENBARE RUIMTE
׉	 7cassandra://QwbaWhYamiQicS0T-HucQJravcxRlOGnL6THMCI4UtQH`j g$sfkGTV܈g$sfkGTV܇
בCט   {u׉׉	 7cassandra://2U9z6LraS0GbwpkeGOiu-mjqkL4lO0Bo2nHpl_qSfMQ`׉	 7cassandra://6sV7OVeM71YT31ro_f8iI7hCD5pXx3WGFhTcmDHukU8&`׉	 7cassandra://KfGUj5VLfUVez9RCvYBcerSu3XrG9iP1PvFUqcE_XbM`j g$sfkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://2QPPXTwXdGFIX6sy2bpJgJhVl-voCE3-ZclrmAJwbZQ͠I`׉	 7cassandra://0KsHc_1Zz7rncEMEgmrcmdR4bCVAzg012CsKAw5yYsA$O` ׉	 7cassandra://sZaesQuzUe8iJz8lsdlohi34SrkcgPEWHLgSkuZc0II.`j g$sfkGTVבנg$sfkGTVف Gف̴9ׁHmailto:gemeente@gemert-bakel.nlׁׁЈ׉Ecolofon
HOOR versie 2025.1
opdrachtgever:
Gemeente Gemert-Bakel
Ridderplein 1, 5421 CV Gemert
gemeente@gemert-bakel.nl
tel. 0492-378 500
projectteam:
Dennis Schevers, Regisseur Openbaar Beheer Gemeente Gemert-Bakel
Stefan van den Hoogen, Projectleider Openbaar Beheer Gemeente Gemert-Bakel
José Vorstermans, landschapsarchitect Verhoeven De Ruijter
Hester van Nistelrooij, tekstschrijver
Paulien Varkevisser, fotografie & vormgeving
oktober 2024
׉	 7cassandra://KfGUj5VLfUVez9RCvYBcerSu3XrG9iP1PvFUqcE_XbM`j g$sfkGTV܉׉E !HANDBOEK ONTWERP OPENBARE RUIMTE
׉	 7cassandra://sZaesQuzUe8iJz8lsdlohi34SrkcgPEWHLgSkuZc0II.`j g$sfkGTV܊g$sfkGTV܉
בCט   {u׉׉	 7cassandra://eE-SVyAS4PATIlp_HE87T0_BZHpHoJ-G5ugwhEwLQkA ܳ` ׉	 7cassandra://ZQkqmLM5zYrBuMYJBIQHIzkCOSeOD8U1z9u3pu06wLg͉` ׉	 7cassandra://pNG6aVswmvzaEJy32_UtN4tceYyPzOXky7d1roJD72w#`j g$sfkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://iIcs7HQJ0XBG4kGUM7I8R6zovp2kixCJpHy5YJRhGyk ` ׉	 7cassandra://9-rauq6iFLdvGiE6O5-ZKuA7pY2tIO3icQlipbpuSWIs[` ׉	 7cassandra://Dso1CsSaI7HQyffVm9EJB5x2VcGe5tN0SvHxaLzW-20Y`j g$sfkGTV׉EInhoudsopgave
inleiding ..............................................................................................................
doel van het handboek .......................................................................................
leeswijzer ............................................................................................................
DEEL A. AMBITIES VOOR DE OPENBARE RUIMTE
1. We koesteren ons landelijke en historische karakter ...............................
2. We behouden cadeautjes van het landschap ............................................
3. We organiseren de inrichting van de openbare ruimte op
informele wijze ............................................................................................
4. We combineren belangen en functies .......................................................
5. Geef water en natuur de ruimte .................................................................
6. We minimaliseren verharde oppervlakten en obstakels ...........................
7. In ons materiaalgebruik zijn we sober en doelmatig .................................
8. We ontwerpen beheerbewust .....................................................................
9. We laten de veiligheid niet aan het toeval over .........................................
10. De openbare ruimte houdt niet op bij de projectgrens ..............................
11. We hebben oog voor cruciale details .........................................................
6
6
6
DEEL B. BOUWSTENEN
inleiding ..............................................................................................................
10
10
10
10
10
11
11
11
11
11
12
bouwsteen groen ................................................................................................
• doel openbaar groen, checklist en ontwerpprincipes ..........................................
• gebiedskenmerken centrum ..............................................................................
• gebiedskenmerken woonwijk ............................................................................
• gebiedskenmerken gebiedsontsluiting ..............................................................
• natuurinclusief & biodiversiteit ..........................................................................
bouwsteen water en natuur ................................................................................
• doel water en natuur in openbare ruimte, checklist en ontwerpprincipes .............
• gebiedskenmerken centrum ...............................................................................
• gebiedskenmerken woonwijk .............................................................................
• gebiedskenmerken gebiedsontsluiting ..............................................................
bouwsteen verkeer en parkeren .........................................................................
• doel verkeer en parkeren, checklist en ontwerpprincipes.....................................
• gebiedskenmerken centrum ...............................................................................
• gebiedskenmerken woonwijk .............................................................................
• gebiedskenmerken gebiedsontsluiting ..............................................................
bouwsteen voorzieningen ..................................................................................
• doel voorzieningen in openbare ruimte en checklist ............................................
bouwsteen cultuurhistorie .................................................................................
• doel cultuurhistorie in openbare ruimte, checklist en ontwerpprincipes ................
bouwsteen civiel .................................................................................................
• doel civiel in openbare ruimte, checklist en ontwerpprincipes ..............................
16
18
18
20
22
24
26
28
28
30
32
34
36
36
38
40
42
44
44
48
48
52
52
׉	 7cassandra://pNG6aVswmvzaEJy32_UtN4tceYyPzOXky7d1roJD72w#`j g$sfkGTV܋׉EUDEEL C. TECHNISCHE EISEN
algemeen ............................................................................................................
1. grondwerken en funderingen ....................................................................
1.1 algemeen ................................................................................................
1.2 cunetten ..................................................................................................
1.2.1 rijbaan .............................................................................................
1.2.2 rabatstrook / inritten / parkeren .......................................................
1.2.3 voetpaden .......................................................................................
2. rioleringen ...................................................................................................
2.1 algemeen ................................................................................................
2.2 hoofdriolering ..........................................................................................
2.2.1 leidingen (hoofdriool) ......................................................................
2.2.2 inspectieputten ...............................................................................
2.2.3 pompputten en drukriool .................................................................
2.2.4 inspectieputranden .........................................................................
2.3 huisaansluitingen ....................................................................................
2.3.1 algemeen ........................................................................................
2.3.2 infiltratie .........................................................................................
2.3.3 ontstoppingsstukken .......................................................................
2.4 kolken .....................................................................................................
2.4.1 standaard kunststof kolk (geen infiltratie) .........................................
2.4.2 standaard kunststof kolk (met 1 aansluiting) voor infiltratie ..............
2.4.3 standaard kunststof kolk (met 2 aansluitingen) voor infiltratie ..........
2.4.4 standaard betonkolk ........................................................................
2.5 terugslagkleppen .....................................................................................
2.6 duikers ....................................................................................................
56
56
56
56
56
56
56
57
57
57
57
58
58
58
59
59
59
59
60
60
60
61
61
61
61
3. verhardingen ................................................................................................
3.1 algemeen ................................................................................................
3.2 opsluitingen ............................................................................................
3.3 elementen ...............................................................................................
3.4 halfverharding .........................................................................................
3.5 inritblokken .............................................................................................
4. groen ............................................................................................................
4.1 bomen .....................................................................................................
4.2 plantvakken .............................................................................................
4.3 gras en kruiden ........................................................................................
4.4 bloembollen ...........................................................................................
5. openbare verlichting ...................................................................................
DEEL D. BIJLAGEN - VERWIJZINGEN
bomenposter ‘werken rond bomen’....................................................................
bomenposter ‘leveren en planten bomen’.........................................................
standaard locatie ontstoppingsstukken riolering (nieuwbouw) .....................
standaard lay-out revisie riolering ....................................................................
standaard K&L profiel .........................................................................................
standaard tabel voor revisie Openbare Verlichting .........................................
62
62
62
62
62
62
63
63
63
63
64
64
68
69
70
71
72
73
׉	 7cassandra://Dso1CsSaI7HQyffVm9EJB5x2VcGe5tN0SvHxaLzW-20Y`j g$sfkGTV܌g$sfkGTV܋
בCט   {u׉׉	 7cassandra://ZNPffkbgUYkOdYALM0YfVEzJjphuR3WE0Qt08vNWzN8 M` ׉	 7cassandra://Hraqqx7is4hKG2X8slSUD4tmLcjJ1tuXB57DJAkk7CMȀ` ׉	 7cassandra://f35GbspFs4Yn2pluutTWrMCa90PfDhwkPNhGZx6N_w0(`j g$sfkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://ot-MOJtV4-aJLt5LesN9SEXOI6JqUFMyd2EzlOVGfBA e`׉	 7cassandra://_sko0CjUlvRd7nXk41wLZMfbIo-ilHVwKu_pqYPAlUI͸Q`׉	 7cassandra://0pevZNoxfgulp_sIRZEe_hJ6aCN_rvN7fRARzUMjQ1Y:`j g$sfkGTV׉E2Inleiding
Doel van het handboek
De openbare ruimte is er om gebruikt en beleefd te
worden. Het moet een gezonde omgeving zijn, waar
bewoners zich thuis voelen en bezoekers zich welkom
voelen. Als gemeente zetten we in op het zorgvuldig
ontwerpen van de openbare ruimte met een menselijke
maat, waarvan de belevings- en gebruikswaarde groot
is.
Er dienen zich steeds meer maatschappelijke opgaven
en thema’s aan die we geheel of gedeeltelijk moeten
en kunnen oplossen in de openbare ruimte. Denk aan
thema’s als toegankelijkheid, klimaatbestendigheid,
energietransitie, verduurzaming en woningbouw. Dit
stelt ons voor nieuwe uitdagingen bij het inrichten van
de openbare ruimte. Deze uitdagingen vragen daarom
steeds meer om een aanpak waarin openbaar en
particulier terrein in samenhang worden beschouwd.
Tegelijkertijd staat Gemert-Bakel bekend om
haar landelijke en historische karakter. Voor de
herkenbaarheid en de identiteit van Gemert-Bakel is het
van belang dat nieuwe ontwikkelingen als schijnbaar
natuurlijk gegroeide situaties worden vormgegeven.
Met dit Handboek willen we ruimte maken voor
inspiratie en tegelijk vastleggen wat voor ons belangrijke
waarden zijn. Onze openbare ruimte is een waardevol en
kostbaar goed en wordt aangelegd voor lange tijd.
Als eigenaar en beheerder van de openbare ruimte
beschrijven we in dit boek onze ambities en de
belangrijkste bouwstenen voor de (her)inrichting van
de openbare ruimte. Het is voor ieder initiatief van
belang om vanuit dit Handboek de relevante onderdelen
te betrekken en een plek te geven in het planproces,
inclusief de overeenkomsten, contracten en de
planproducten, van de (her)inrichting van de openbare
ruimte.
Leeswijzer
Het Handboek is voor iedereen die betrokken is bij de
inrichting van de openbare ruimte. Van bestuurder tot
tekenaar, van projectontwikkelaar tot ontwerper, van
planoloog tot werkvoorbereider. Het Handboek geeft
richtlijnen en handvaten voor het totale proces van
initiatief tot oplevering van de openbare ruimte. Dit
maakt de informatie in het Handboek zeer divers: van
abstracte ambities, via thema’s en bouwstenen tot
technische details. Afhankelijk van uw rol in het proces
zijn meer of minder onderdelen relevant.
Het Handboek bestaat uit vier delen:
A. Ambities voor de openbare ruimte – Hier beschrijven
we onze belangrijkste ambities voor de openbare
ruimte. Bij elk initiatief waarbij de openbare ruimte
wordt (her)ingericht vragen we aandacht voor deze
ambities.
B. Bouwstenen voor de openbare ruimte – Hier worden
de belangrijkste bouwstenen beschreven die bij de
(her)inrichting van de openbare ruimte in Gemert-Bakel
aandacht moeten krijgen. De bouwstenen bestaan uit
doelen, richtlijnen, gebiedskenmerken, beelden en een
checklist. Dit deel is richtinggevend voor adviseurs en
ontwerpers die het plan bedenken en maken.
C. Technische eisen – Voor de inrichting van de
openbare ruimte gelden technische voorwaarden die
specifiek gelden voor Gemert-Bakel. Dit deel is vooral
bedoeld voor ontwerpers en werkvoorbereiders die
6 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
׉	 7cassandra://f35GbspFs4Yn2pluutTWrMCa90PfDhwkPNhGZx6N_w0(`j g$sfkGTV܍׉E het plan uitwerken naar uitvoeringstekening(en) en
werkvoorschriften.
D.
Bijlagen en verwijzingen – Hier vindt u de bijlagen of
een link naar de documenten waar in de tekst naar wordt
verwezen.
Pastoor Prinetiusplantsoen, Gemert
׉	 7cassandra://0pevZNoxfgulp_sIRZEe_hJ6aCN_rvN7fRARzUMjQ1Y:`j g$sfkGTV܎g$sfkGTV܍
בCט   {u׉׉	 7cassandra://YoPcqGuOR5tjfSo1RTAf9OkQyPpZW9VaEXJV0jAfH-Q g`׉	 7cassandra://w9OroBEqucEKCoui5sJ456mjzMuv37DzTCWTrLjDofs͹;`׉	 7cassandra://1poJ9FsquG2IeXGllyqRcK1WmkiKCrSYomq-sXhPDnc7`j g$sfkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://Ke6AHngirHlng5Ss7munouxJnpr9YDXXvvuhV5ze-Qwͧ` ׉	 7cassandra://-Om2UW8MengxxkmcM_FnE8gwwWFna3LjyRPxujfopoY%Q`׉	 7cassandra://P0QJuz7xnSeCrhruxt-t-DVzEqafVL02wpCr4Mj8_ok`j g$tfkGTV׉EJan van Gemertpad, Gemert
׉	 7cassandra://1poJ9FsquG2IeXGllyqRcK1WmkiKCrSYomq-sXhPDnc7`j g$sfkGTV܏׉E )AMBITIES voor de openbare ruimte
DEEL A.
׉	 7cassandra://P0QJuz7xnSeCrhruxt-t-DVzEqafVL02wpCr4Mj8_ok`j g$sfkGTVܐg$sfkGTV܏
בCט   {u׉׉	 7cassandra://9d2WMfFIM2NCAc7iEzPS38uEBcEgZrHCKHQys0nkyOM J` ׉	 7cassandra://3n_OgxUqN-qgv35QiP_jKIyM1E7a4Ae13e5aPbeeCw0	` ׉	 7cassandra://0TuO0mvNGPb-srFI0EnhwZM10xGOIp5I-TTh30VZlsk0U`j g$tfkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://aJMMhMmV0KTn7qRNAwBFeJDppP7de-u5yRFCUeDPFgs =` ׉	 7cassandra://Yu3XTWnuNaC9zD_g4vNsgEMqP1B7l8gAKfhE8n8zfKgy`׉	 7cassandra://VROzBeLuWZ7xLC5PIGnZn8Zx3dFypfnVVOJTqScWqAU.`j g$tfkGTV׉E;AMBITIES
In de openbare ruimte komen een groot aantal functies
en voorzieningen samen. Vanuit wetgeving en landelijk
gehanteerde normen zijn er tal van voorwaarden
waaraan moet worden voldaan bij de (her)inrichting
van de openbare ruimte. Net zo belangrijk is het om
de karakteristieke kenmerken van onze gemeente te
koesteren en tegelijkertijd in te spelen op veranderingen
in de samenleving, het klimaat en de rest van onze
omgeving. Dit komt tot uiting in onze ambities. Bij
elk initiatief waarbij de openbare ruimte wordt (her)
ingericht vragen we daarom aandacht voor deze
ambities.
1. We koesteren ons landelijke en historische
karakter.
Gemert-Bakel staat bekend om haar landelijke
en historische karakter. Nieuwe ontwikkelingen
willen we daarom als schijnbaar natuurlijk
gegroeide situaties vorm geven. Dat hoeft niet
te betekenen dat stedelijke kenmerken in zijn
geheel (blijven) ontbreken of dat moderne
invloeden worden uitgesloten. Maar wel dat ze
in de context van de omliggende ruimte worden
ontworpen en ingepast.
2. We behouden cadeautjes van het landschap.
Elke locatie, binnen of buiten de bebouwde
kom, bevat zichtbare en onzichtbare
cultuurhistorische, ecologische en
landschappelijke waarden. Deze waarden
vertellen iets over de geschiedenis van de
locatie en over de transformatie in de tijd. Denk
aan: grote bomen en struiken, klein reliëf,
verschillen in de samenstelling van bomen
en bodem, historische boerderijen en erven,
oude wegen- en padenstructuren, (voormalige)
waterlopen, natuurlijke vegetatie, etc. Geef
deze waarden voldoende ruimte, zodat ze tot
hun recht komen en overlevingskansen hebben.
Het zijn de cadeautjes van het landschap voor
de toekomstige ontwikkeling van een (bouw)
locatie.
3. We organiseren de inrichting van de openbare
ruimte op informele wijze.
Waar vroeger de informaliteit van het boerenerf
een vanzelfsprekendheid was, is de inrichting
van de openbare ruimte tegenwoordig te vaak
een zakelijke vertaling van het programma
van eisen. Door de inrichting van de openbare
ruimte op een schijnbaar informele wijze te
organiseren met aandacht voor de positie van
verkeersdeelnemers, een subtiele maar heldere
aanduiding van parkeervakken, eenduidigheid
in materialen met aandacht voor de menselijke
schaal komen we tot een informele menging
van functies met een hoge belevings- en
gebruikswaarde.
4. We combineren belangen en functies.
Er zijn veel wensen en belangen voor het
gebruik van de openbare ruimte. We ontwerpen
slim door verschillende functies te laten
versmelten. We gaan zo efficiënter om met de
ruimte. Daardoor worden programmatische en
technische eisen buiten minder zichtbaar. Dit
levert een rustiger en rijker straatbeeld op.
5. Geef water en natuur de ruimte.
Water en natuur zijn vaste waarden in
inrichtingsvraagstukken en plannen. Om ons
aan te passen aan de verandering van het
klimaat willen we op een creatieve manier
meer ruimte bieden aan water en natuur in de
openbare ruimte. Daarmee versterken we ook de
belevingswaarde van een gebied.
Water is een totaalsysteem, maar werkt niet
op elke locatie hetzelfde. Voor de verwerking
van regenwater is het soms verstandiger om
regenwater ter plaatse te infiltreren en te
bufferen. Als wordt gekozen om openwater te
ontwerpen, kies dan duidelijk een gewenst
profiel waarin stroomprofiel, ecologische
waarde, waterkwaliteit en onderhoud in
evenwicht zijn: ontwerp creatieve profielen.
Goede communicatie naar de bewoners over de
werking van het watersysteem met de voor- en
nadelen is van groot belang.
Veel bebouwing, versteende tuinen en
traditioneel beheer zorgen er vaak voor dat
natuurwaarden geen kans krijgen. Meer
beplanting verminderd hittestress en het
versterkt de fysieke en mentale gezondheid
van mensen. Bij nieuwe plannen is daarom
creatieve inpassing van meer natuur gewenst.
10 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
׉	 7cassandra://0TuO0mvNGPb-srFI0EnhwZM10xGOIp5I-TTh30VZlsk0U`j g$sfkGTVܑ׉EAMBITIES
6. We minimaliseren verharde oppervlakten en
obstakels.
Het verharden van de bodem is te vaak een
vanzelfsprekendheid. Onze ambitie is juist
om het verharde oppervlak te minimaliseren.
Zorg voor goed begaanbare verharding of
halfverharding op plekken die de functie
hebben van rijweg, trottoir en/of fietspad. Zoek
op andere locaties naar een groene invulling
van de openbare ruimte of een combinatie
van functies, bijvoorbeeld in de vorm van
grasparkeerplaatsen of inritten.
Let er op dat de overgangen naar
gebruiksruimtes goed doordacht en ontworpen
zijn, zodat ingrepen achteraf niet noodzakelijk
zijn. Minimaliseer het aantal obstakels in de
openbare ruimte. Combineer bijvoorbeeld
een lichtmast met een verkeersbord en
straatnaambordje, pas verhoogde banden toe
om parkeren half op de stoep te voorkomen en
pas hagen toe om een fietssluis te maken.
7. In ons materiaalgebruik zijn we sober en
doelmatig.
De mooiste ruimtes worden vaak gekenmerkt
door een grote mate van terughoudendheid bij
het toepassen van verschillende materialen.
Het zijn vooral de juiste toepassingen en de
ruimtelijke verhoudingen die de kwaliteit
leveren. Dat is de reden waarom wij streven naar
een sober en doelmatig materiaalgebruik door
ze tot een handvol terug te brengen. Dit geldt
voor verhardingsmaterialen zoals meubilair en
stenen en in zekere mate ook voor beplanting.
De juiste compositie van bijvoorbeeld die
ene gebakken klinker of betonstraatsteen, de
strakke beukenhaag, de kruidenrijke berm
en een selectie van boomsoorten levert de
mooiste kwaliteit. Zoek in de toepassing ook de
aansluiting met de omgeving.
8. We ontwerpen beheerbewust.
Om de beoogde kwaliteit van onze openbare
ruimte te behouden maken we een bewuste
afweging tussen het ontwerp, de uitvoering
en het beheer. Indien in een ontwerp keuzes
worden gemaakt die tot onmogelijkheden in de
uitvoering of bij het navolgend beheer leiden,
dan levert dit geen kwaliteit op. Vanuit deze
gedachte maken we een zorgvuldige afweging
bij elke keuze en bij elke lijn op papier.
We stemmen vroegtijdig af zodat vanuit de
verschillende disciplines naar oplossingen kan
worden gezocht. In het definitief ontwerp wordt
al een uitspraak gedaan over eindbeelden,
beheersingsmaatregelen en beheerkosten.
Ook zijn we ons bewust van een cyclisch
ontwerpproces: een prachtig beeld voor ogen
hebben, weten hoe je het moet maken en ervoor
zorgdragen dat het er ook in de toekomst fraai
en ongeschonden uit blijft zien.
9. We laten de veiligheid niet aan het toeval over.
Zichtbare verkeersremmende maatregelen
of andere maatregelen om de veiligheid
van alle weggebruikers te garanderen zoals
wegversmallingen met palen, zijn niet fraai
en leiden vaak tot ergernis. Daarom streven
we ernaar om dit soort maatregelen op
een organische wijze mee te nemen in het
ontwerp. En als aanvullende maatregelen toch
noodzakelijk zijn, zorg dan dat ze integraal
onderdeel uitmaken van het ruimtelijke ontwerp
en het niet zichtbaar is wat er later aan is
toegevoegd.
10. De openbare ruimte houdt niet op bij de
projectgrens.
De realisatie van een goede overgang tussen
openbaar en privé raakt nog wel eens tussen
het wal en schip. Daarom regelen we dit al
vroegtijdig in het stedenbouwkundig ontwerp.
Door extra ruimte te creëren in de (openbare)
ruimte voor een overgang, door spelregels op
te stellen voor de verkoop van vrije kavels of
randvoorwaarden voor marktpartijen op te
nemen. Minstens zo belangrijk is het regelen
van de wijze waarop en door wie het beheer
plaatsvindt.
11. We hebben oog voor cruciale details.
De kwaliteit van de openbare ruimte is
afhankelijk van een goede detaillering
van het ontwerp. In de bouwwereld is
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 11 / 73
׉	 7cassandra://VROzBeLuWZ7xLC5PIGnZn8Zx3dFypfnVVOJTqScWqAU.`j g$sfkGTVܒg$sfkGTVܑ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://Y2nWdEW5cGGIjFBAplVUp3spmj_hXaYSyffKHcA_GOE 6x` ׉	 7cassandra://Dvv1k43gSGbSzIY5LDllGIs--CahEJzUo1EqVJytvoE2`׉	 7cassandra://ItRBkd65cX9Op_fpqyQLHFNXDiCV0WYQjbxmJQVDvZ8`j g$tfkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://2CRHT2tKu9mLSiP4H5I6_g6vlHIS2GTSt9rj8fUFdSY `׉	 7cassandra://O4rG83rMcn3xlJVC2CkQeQj9thW0cah5Pz1cB_l8Dsw `׉	 7cassandra://SwOTikgM5YkKvLbwIt9zbV7hszfXr5CntWBzzq-WiKkRV`j g$tfkGTV׉EAMBITIES
het vanzelfsprekend dat elk profiel, elke
bevestiging, elke overgang exact getekend en
beschreven wordt. In de wegenbouw wordt dit
nog te vaak overgelaten aan de uitvoerder. Door
meer aandacht te besteden aan cruciale details,
die zo bepalend zijn voor het ruimtelijk beeld,
ontstaat eenheid en een fraaier straatbeeld.
We behouden cadeautjes van het landschap #2
We koesteren ons landelijke en historische karakter #1
We minimaliseren verharde oppervlaktes en obstakels #6
We organiseren de inrichting van de openbare ruimte op informele wijze #3
We combineren belangen en functies #4
In ons materiaalgebruik zijn we sober en doelmatig #7
12 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
׉	 7cassandra://ItRBkd65cX9Op_fpqyQLHFNXDiCV0WYQjbxmJQVDvZ8`j g$sfkGTVܓ׉E $#2
#1
#6
#3
#4
#7
Viltstraat, Bakel
׉	 7cassandra://SwOTikgM5YkKvLbwIt9zbV7hszfXr5CntWBzzq-WiKkRV`j g$sfkGTVܔg$sfkGTVܓ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://MP096z0lMKbu8cNv5Uw6WZcfi_-c6hI0Iiaujub3uXkͣ^` ׉	 7cassandra://ffii5ZYQAC3AGLKIEAGtxqDRC4x0-XsOVmTfmNohGfw!`׉	 7cassandra://Jj7V7EoWbTn5zegoFDkusPFmbxWK_J05J_HqwF3CpCQ`j g$tfkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://aaUJVEGIkZpZlgJQN9urSYIMkTgBNlf-_34G_GIvrdIͻ)` ׉	 7cassandra://_uE723arsx9qOF3VrEEKrKVafeadiNLm-CSV8WzlJng%`׉	 7cassandra://PTAUqLwJL8xqQv2bpjX19RAJZFdLpqEYR2LeZcW-Kjc`j g$tfkGTV׉E׉	 7cassandra://Jj7V7EoWbTn5zegoFDkusPFmbxWK_J05J_HqwF3CpCQ`j g$sfkGTVܕ׉E +BOUWSTENEN voor de openbare ruimte
DEEL B.
׉	 7cassandra://PTAUqLwJL8xqQv2bpjX19RAJZFdLpqEYR2LeZcW-Kjc`j g$sfkGTVܖg$sfkGTVܕ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://NI2WfNEFA84147egUUb-w-tfU1UlfBQxgC8xeuHsG5A ji` ׉	 7cassandra://B23-8EGV3bSG2xau7fgpZF9RLAMYzPSrVWjeTBxyLvsqv` ׉	 7cassandra://72zUnA19yJ68lK-b-onU8wjDkB9Dfcj5f9GA2a8EDi4:`j g$tfkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://XkqMl1gTzgX1m-x8tMru_CI-PzQ4PZINKP9tGApav3U 7`׉	 7cassandra://ZW9HM3FUuq9ErQiz4WQud-Jvs0s-jWyqR1ducIXhjD4`׉	 7cassandra://tO5N21VmSKGerMTmZXV9n6cY2sPWVsEh-kpRzxC5AkoC&`j g$tfkGTV׉ERBOUWSTENEN
Inleiding
Hier worden de belangrijkste bouwstenen beschreven
die bij de (her)inrichting van de openbare ruimte in
Gemert-Bakel aandacht moeten krijgen.
De bouwstenen maken het mogelijk om details in het
ontwerp aan te brengen die overeenstemmen met de
eerder beschreven ambities. Er zijn zes bouwstenen.
Hieronder lichten we ze toe.
GROEN: ruimte maken voor groen.
WATER EN NATUUR: vasthouden daar waar de druppel
valt.
VERKEER EN PARKEREN: groen tenzij, verharden indien
nodig.
VOORZIENINGEN: ruimte voor ontmoeting en spel.
CULTUURHISTORIE: behoud cultuurhistorische en
landschappelijke waarden.
CIVIEL: gescheiden rioolstelsel, ruimte reserveren voor
kabels en leidingen.
De bouwstenen bestaan uit doelen, ontwerprichtlijnen,
gebiedskenmerken, beelden en een checklist. Dit deel
is vooral bedoeld voor ontwerpers en adviseurs die het
plan bedenken en maken.
Doelen: hier beschrijven we de voornaamste doelen die
behaald moeten worden voor de beschreven bouwsteen
in het ontwerp.
Ontwerprichtlijnen: ontwerpen moeten aan de
richtlijnen voldoen.
Gebiedskenmerken: voor sommige gebieden geldt dat
er extra kenmerken zijn waarbij rekening moet worden
gehouden in het ontwerp.
Beelden: de beelden laten goede voorbeelden zien van
richtlijnen en doelen binnen de betreffende bouwsteen.
Ook komen er bouwstenen in samenhang terug.
Checklist: punten die moeten worden nagelopen en
uitgevoerd, om te komen tot een ontwerp dat past bij de
ambities in deel A, in samenhang met de kenmerken en
richtlijnen van de bouwstenen in deel B.
16 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
׉	 7cassandra://72zUnA19yJ68lK-b-onU8wjDkB9Dfcj5f9GA2a8EDi4:`j g$sfkGTVܗ׉EBOUWSTENEN
GROEN
WATER EN NATUUR
VERKEER EN PARKEREN
RUIMTE MAKEN VOOR GROEN
HOUD DE DRUPPEL VAST WAAR DEZE VALT
VOORZIENINGEN
CULTUURHISTORIE
GROEN TENZIJ, VERHARDEN INDIEN NODIG IS
CIVIEL
RUIMTE VOOR ONTMOETING EN SPEL
BEHOUD CULTUURHISTORISCHE EN LANDSCHAPPELIJKE
WAARDEN
GESCHEIDEN RIOOLSTELSEL, RUIMTE RESERVEREN
VOOR KABELS EN LEIDINGEN
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 17 /73
׉	 7cassandra://tO5N21VmSKGerMTmZXV9n6cY2sPWVsEh-kpRzxC5AkoC&`j g$sfkGTVܘg$sfkGTVܗ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://GjxEiQ3iZ50zVMCDbk2rBEqu4hbkg7erR1kXDndFf5g `׉	 7cassandra://h4B75ih-odelLuqtPNvZqKFWu2YFn0hrY9uYYhJ2AwÌ`׉	 7cassandra://Nkq168zHPKVedza-iuUOPFjyTvwnqnZc-45Gz0x2kzg' `j g$ufkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://FXnxMTyl1FMbrcdclhGKhb6UyV6pfgZb3tdSfdRUsWs `׉	 7cassandra://_0sJdz65LV9qYxu2ShSWR8rTX8gxnwaze2f5Z4Efm6M``׉	 7cassandra://KsbpKo8hjzkxxFTd6c9EO8pVljs6aZgP8t9wUzK2arM>`j g$vfkGTV׉EBOUWSTEEN GROEN
RUIMTE VOOR GROEN
Doel openbaar groen
• Draagt bij aan rijk planten en dierenleven.
• Vergroot ecologische waarde en biodiversiteit.
• Draagt bij aan beeldkwaliteit en leefbaarheid
van (woon)omgeving.
• Vergroten leesbaarheid van het landschap.
• Positief effect op klimaat en temperatuur
(hittestress), waterhuishouding, luchtkwaliteit,
welzijn en biodiversiteit.
Checklist
Inventarisatie waardebeoordeling bomen (BEA)
Uitvoering waardebeoordeling bomen (BEA)
Analyse naar gebiedseigen soorten op basis
van bodem
Bomenbeleidsplan Gemert-Bakel
Groene kaart en bomenverordening
Toets t.a.v. de groennorm Gemert-Bakel
(75 m2 openbaar groen per woning)
Handreiking kwaliteitsverbetering landschap
‘Gezonde basis voor vitale dorpen en
buitengebied’
Handboek bomen 2022
Quickscan flora en fauna uitvoeren
Groenstructuur- en Beleidsplan gemeente
Gemert-Bakel ‘gezonde basis voor vitale
dorpen en buitengebied’
ontwerprichtlijnen
#1
#2
#3
Behoud gewaardeerde
groenstructuren en waardevolle,
monumentale bomen.
#4
Behoud vitale bomen en beplanting
en verbeter groeiruimtes.
Creëer nieuwe natuurwaarde
met voldoende en gevarieerd
gebiedseigen groen en ruimte voor
nieuwe bomen.
#5
#6
Iedere nieuw te planten boom moet
kunnen uitgroeien tot volwassenheid.
Alleen verharden wat nodig is of
overdaad aan verharding vergroenen.
Pas open verharding van grasstenen
toe.
#7
Neem overgang tussen openbaar
gebied en private gronden mee in het
ontwerp en geef advies over beheer.
Pas vaste planten, kruidenrijk grasland
en/of bloembollen toe ter verhoging
van sierwaarde van openbaar groen.
18 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
׉	 7cassandra://Nkq168zHPKVedza-iuUOPFjyTvwnqnZc-45Gz0x2kzg' `j g$sfkGTVܙ׉E BOUWSTEEN GROEN
#1
#2 behoud gewaardeerde groenstructuren - verbeteren groeiruimtes | positief effect op klimaat en temperatuur, luchtkwaliteit ed.
Eeuwsel, Gemert
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 19 / 73
׉	 7cassandra://KsbpKo8hjzkxxFTd6c9EO8pVljs6aZgP8t9wUzK2arM>`j g$sfkGTVܚg$sfkGTVܙ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://Ayla44ArmsUJhXBHRa1HJ7gNP6HyiZ84bFHfutJmSPw y`׉	 7cassandra://RL-pbgu5LfPZUPb6qLqyc0RMvmiDE2PaGB3ngH0pBhw<`׉	 7cassandra://x683RkBTri9rFYS82RBj1Z2HSDO0dLBKhlcUK0E0_2wC`j g$yfkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://3nm7qSV9FWUFVqqxxEOSwJOQrf_BucsI9nMmjTlPfnE @I`׉	 7cassandra://0O1qvi4X8qwCoAlUbcvuJiPH3jz-6lqHlxAp_eJddSk`׉	 7cassandra://MXBtPEX-KXYCQTvTzTDoSjOlvP4P4L1NtyCzoASQJ1ED`j g$yfkGTV׉EBOUWSTEEN GROEN
GEBIEDSKENMERKEN
CENTRUM
• Groen ordent de openbare ruimte en zorgt voor
een rustig en overzichtelijk straatbeeld.
• De verschillende gebruiksfuncties van een
straat worden door de toepassing van groen
gescheiden.
• Gecultiveerder groen en intensief beheer.
#6 overgang privé - openbaar
Soersel, Bakel
#7
vaste planten ter verhoging sierwaarde openbaar groen |
gecultiveerder groen en intensief beheer
Meester Hertsigstraat, De Rips
≥ 3m
≥ 1m
groenstrook
groenstrook
met bomen
#4
20 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
iedere nieuw te planten boom moet kunnen
uitgroeien tot volwassenheid
#1
Vondellaan, Gemert
behoud waardevolle, monumentale
bomen
Rentmeesterstraat, Gemert
׉	 7cassandra://x683RkBTri9rFYS82RBj1Z2HSDO0dLBKhlcUK0E0_2wC`j g$sfkGTVܛ׉EBOUWSTEEN GROEN
Mariënburg - De Stroom, Gemert
creëer nieuwe natuurwaarde
#3
#4
iedere nieuw te planten boom moet kunnen
uitgroeien tot volwassenheid
Soersel, Bakel
#1
#2
behoud gewaardeerde groenstructuren en vitale bomen | positief effect op klimaat en
temperatuur, luchtkwaliteit ed. | ordening openbare ruimte - groen definieert plekken
#5 open verharding van grasstenen
Meester Hertsigstraat, De Rips
Vondellaan, Gemert
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 21 / 73
׉	 7cassandra://MXBtPEX-KXYCQTvTzTDoSjOlvP4P4L1NtyCzoASQJ1ED`j g$sfkGTVܜg$sfkGTVܛ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://fhbNzmo7WxoMC34X1XGQ7U6K-meTSoIGg3n_47RBKPw R`׉	 7cassandra://DkttAQXgifFo4-pDDNDIHOo8WWJwoxvUPAtwAWh7uEwڑ`׉	 7cassandra://p2eA1GcZmhx1izhR5d9tlUrQhI4kcPIMTFBLAHHSyD0D|`j g${fkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://u4ON2ilf8gnV1dzS1lr5El71Rqu54ajyg87r5GLV4GE 4`׉	 7cassandra://9joS3S3QjkP6iUjrcuW1MTxh9UwRTu_N2uy4tmMVCEs`׉	 7cassandra://UZDVcOfbm7eUrLYXYRAI5v39UJQs4XBYLzq7A6M7xHg=r`j g$|fkGTV׉EBOUWSTEEN GROEN
GEBIEDSKENMERKEN
WOONWIJK
• Groene erfafscheidingen stimuleren.
• Plantkeuze en beheer afstemmen op ligging
woonstraat.
• Groene daken en verticaal groen zoals groene
gevels stimuleren.
• Stimuleren van groen in de openbare ruimte.
#6
overgang privé - openbaar |
verticaal groen stimuleren
Nieuwe Biezen, Gemert
#1
behoud gewaardeerde groenstructuren
Schoorswinkel, Gemert
≥ 3m
groenstrook
≥ 1.80m
groenstrook/
parkeren
#4
22 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
#5
Boothuizen, Bakel
ruimte voor uitgroeien nieuwe bomen |
alleen verharden wat nodig is
#7
vaste planten ter verhoging
sierwaarde openbaar groen
Rechte Loop - Smartpark, Gemert
׉	 7cassandra://p2eA1GcZmhx1izhR5d9tlUrQhI4kcPIMTFBLAHHSyD0D|`j g$sfkGTVܝ׉E+BOUWSTEEN GROEN
#3
#4
Moederkruid, Gemert
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 23 / 73
#7
creëer nieuwe natuurwaarde | iedere nieuw te planten boom moet kunnen uitgroeien tot volwassenheid | kruidenrijk grasland ter verhoging
van sierwaarde van openbaar groen
׉	 7cassandra://UZDVcOfbm7eUrLYXYRAI5v39UJQs4XBYLzq7A6M7xHg=r`j g$sfkGTVܞg$sfkGTVܝ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://Z9sXiMYr-4DLW9WM7x-MZc0bKTlBCeAU8k_rZanzvKg g`׉	 7cassandra://Pnnv3vcua4V515fTfxXmrOyvNZhtArmE-3bGkcaox-w\`׉	 7cassandra://cNtU_Fo2G_f_MF80pso2wfoIMhlK7XvjZRbq5bI6k0Y>`j g$fkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://ynSx4TLgTHNgVn9YT0GYjjTcXjeE339LXWYhhI3eh74 8!`׉	 7cassandra://oXeHWy75gkSaWo53-bb9X_frV1W4rSnzFRdE9i4bvu0۔`׉	 7cassandra://F2y7A6x_e1nQFqbNFw-usrAD6QNtap3qr6krMOTMTBYF/`j g$fkGTV ׉EBOUWSTEEN GROEN
GEBIEDSKENMERKEN
GEBIEDSONTSLUITING
• Het straatbeeld heeft een groene uitstraling.
• Ruigere plantkeuze en extensiever.
• Gemaaid gras van minimaal 1 meter tussen
kruidenrijk gras en verharding.
≥ 3m
≥ 1m
gemaaid gras
≥ 1m
gemaaid gras
berm met
bomen
#3
24 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
#5 #7
Lodderdijk, Gemert
creëer nieuwe natuurwaarde | alleen verharden wat nodig is | kruidenrijk grasland |
extensiever beheer | groene uitstraling straatbeeld | berm met bomen
׉	 7cassandra://cNtU_Fo2G_f_MF80pso2wfoIMhlK7XvjZRbq5bI6k0Y>`j g$sfkGTVܟ׉ENBOUWSTEEN GROEN
#3
#4
creëer nieuwe natuurwaarde | iedere nieuw te planten boom moet
kunnen uitgroeien tot volwassenheid | kruidenrijk grasland
Wolfsbosscheweg, Gemert
#3
creëer nieuwe natuurwaarde | ruigere plantkeuze | vergroten
biodiversiteit | draagt bij aan leefbaarheid woonomgeving
Pastoor van de Eijndestraat, De Mortel
#3
#7
creëer nieuwe natuurwaarde | kruidenrijk grasland
#1
Rechte Loop - Smartpark, Gemert
behoud gewaardeerde groenstructuren | groene uitstraling straatbeeld
Hilakker, Bakel
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 25 / 73
׉	 7cassandra://F2y7A6x_e1nQFqbNFw-usrAD6QNtap3qr6krMOTMTBYF/`j g$sfkGTVܠg$sfkGTVܟ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://aE-CUZzHB_hy7eWk9saWN7nMYD9Il7ITHfCe_0bj-f8 `׉	 7cassandra://sJdYpE_JXwg1KzP5vpVB-UkJIE7RwnMB0x3zR2OIhls5`׉	 7cassandra://G2g5Qq2fRd8jZU2t44oXcERCd-LeKZKhZUK8Eui9d-0L`j g$fkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://D1Yhr8CLzPSZXO8sluW4ZYaU0VCOhEqRkjAeC7Pu3dg P`׉	 7cassandra://lOScHBaq-D6bOc1MOE3jrlW-r--BH_A7K-3W_PGwYEc`׉	 7cassandra://r88ZNfsaa0I0rFQPezOsrsb4kCuDabqUrKV72DQLHskD`j g$fkGTV׉EKBOUWSTEEN GROEN | NATUURINCLUSIEF & BIODIVERSITEIT
nestgelegenheden
insectenmuur
oeverzwaluwenwand
vogellokkende beplanting
takkenhoop
vleermuispaal
gierzwaluwproject
nestkasten in architectuur
26 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
verticaal groen
groene daken
wadi en bloemrijk grasland
׉	 7cassandra://G2g5Qq2fRd8jZU2t44oXcERCd-LeKZKhZUK8Eui9d-0L`j g$sfkGTVܡ׉E:GEMERT-BAKELSE GEBIEDSEIGEN BEPLANTING | BOUWSTEEN GROEN
muizenruiter
voorjaarsbollen
vaste planten
kruidenrijk grasland met gebiedseigen soorten
inheemse heesters als wilde lijsterbes, sporkehout en eenstijlige meidoorn
hondsroos
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 27 / 73
׉	 7cassandra://r88ZNfsaa0I0rFQPezOsrsb4kCuDabqUrKV72DQLHskD`j g$sfkGTVܢg$sfkGTVܡ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://l-RxBJtVBEpyV4a0MtYZ8SONhJcyKrJFjIdIoB_SQ_Q Z`׉	 7cassandra://Rm4h7kZbb_iIDspsjzMNfQPQ7k4u1T4FJtdcLlQp_lI͓-`׉	 7cassandra://YnUNHeX1feg5JpHsQtr4cfYlHwVWYhKE91pDCD0ZJtk0`j g$fkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://aawoZAEiX7_6VA8JeZbr9Rp8GLowTQPKoBMVIWdi-ak Ú`׉	 7cassandra://myuLbrM9FDK0SQlNe7qhthdHiVGB_Z76fca34q1soAof`׉	 7cassandra://7WL9OJs3CqsmmRvZpPFxsgoIM5ZdlSOmxqnSmJ7_i9A=Z`j g$fkGTV׉E-BOUWSTEEN WATER EN NATUUR
HOUD DE DRUPPEL VAST WAAR DEZE VALT
Doel water en natuur in openbare ruimte
• Duurzame en klimaatbestendige waterketen.
• Bijdragen aan de watertransitie: aanvullen
grondwater, sponswerking, verminderen/
voorkomen wateroverlast.
• Infiltreren en bufferen van hemelwater; houdt
de druppel vast waar deze valt.
• Grondwaterhuishouding in balans.
• Klimaatbewustwording: zichtbaar en
beleefbaar watersysteem.
#2
Checklist
Analyse bodem en watersysteem/hydrologie
Keur waterschap Aa en Maas
Legger waterschap Aa en Maas
Berekenen waterbergingsopgaven en maatregelen
via de rekentool waterbergingsopgave
Indienen Watertoets
De wijze van infiltratie behoeft altijd vooraf
goedkeuring van de gemeente
Afkoopregeling (storting waterbergingsfonds)
aan de orde?
> 60mm/m2
Voorzie ruimte voor water (>60mm
waterberging per m² verhard
oppervlak).
Voorkeursvolgorde wateropgave:
1. hergebruik
2. bovengronds vasthouden & infiltreren
3. ondergronds vasthouden & infiltreren infiltratieriool
4. ondergronds vasthouden & infiltreren infiltratievoorziening (> 25m3)
5. afvoeren naar berging/infiltratievoorziening
6. afkoopregeling
ontwerprichtlijnen
#1
#3
6. afkopen
1. herbruik
5. afvoeren
2. vasthouden
Gescheiden stelsel.
4. vasthouden
3. vasthouden
#4
#5
#6
Alleen verharden wat nodig is en waar
mogelijk waterdoorlatende verharding
toepassen.
Maak het watersysteem zichtbaar en
beleefbaar.
Combineer functies ten gunste van
ruimte voor water: spelen, natuur,
parkeren, ….
28 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
׉	 7cassandra://YnUNHeX1feg5JpHsQtr4cfYlHwVWYhKE91pDCD0ZJtk0`j g$sfkGTVܣ׉EDBOUWSTEEN WATER EN NATUUR
#2
#3 #5 #6
Leigraafhof, De Mortel
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 29 /73
ruimte voor water | wateropgave_infiltreren en en bufferen hemelwater | zichtbaar en beleefbaar watersysteem | combineer functies ten
gunste van ruimte voor water: spelen en natuur
׉	 7cassandra://7WL9OJs3CqsmmRvZpPFxsgoIM5ZdlSOmxqnSmJ7_i9A=Z`j g$sfkGTVܤg$sfkGTVܣ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://Gq1wIBZnfhs693CiU_B-zsLHQManNRc0l4Hm1mZNSjo `׉	 7cassandra://o3o9Yyua485eCsXfJuQscwxsMD0tPw_lYpIAPbVScTE`׉	 7cassandra://zRoqT2ZiFBSjb07I3LSqWtshCHLyVKbe55hwD7rBmOk?`j g$fkGTV	ט { {u׉׉	 7cassandra://yT23DKkqhiiC_rwpp8ubSrVN3ptw2k9X9NUpq1gGHnY 
M`׉	 7cassandra://sTuq9ututXdagJ5MZ8ED2_tv00QFKS9tjQdTusXOA1A `׉	 7cassandra://RfcAB0zQtSTyUoIey0dU6rJeKSegKL5My_ylrDxH3mMN`j g$fkGTV
׉EpBOUWSTEEN WATER EN NATUUR
GEBIEDSKENMERKEN
CENTRUM
• Afwateren naar plantvakken.
• Plantvakken bieden ruimte voor opvangen
piekbuien.
• Water vasthouden combineren met
pleinruimte: bijvoorbeeld waterplein of
fontein.
• Indien nodig aanvullend een IT-riool
toepassen.
#4 alleen verharden wat nodig is
Boothuizen, Bakel
#6 combineer functies: water en spelen | water vasthouden
Sint Wilbertsplein, Bakel
#2 ruimte voor water | afwateren naar plantvakken
Peelmeester, Elsendorp
30 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
#5
zichtbaar en beleefbaar watersysteem
Moederkruid, Gemert
׉	 7cassandra://zRoqT2ZiFBSjb07I3LSqWtshCHLyVKbe55hwD7rBmOk?`j g$sfkGTVܥ׉E BOUWSTEEN WATER EN NATUUR
#5 zichtbaar en beleefbaar watersysteem | plantvakken bieden ruimte voor opvangen piekbuien
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 31 /73
׉	 7cassandra://RfcAB0zQtSTyUoIey0dU6rJeKSegKL5My_ylrDxH3mMN`j g$sfkGTVܦg$sfkGTVܥ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://F9z53i0iITGH8KqwJQ7Fv4z6v0hRlOmTMqt-uzEenmQ `׉	 7cassandra://iS5bfwvPDKsrsPi_pgy8WCAvjo8DcxYLjH07YIYWK445`׉	 7cassandra://QFBgnOw3JzSHXo_E4eE8jZuFwd1fE7jL2iRjQ1sdlVA<Y`j g$fkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://tuYnvJJun3ZOaZxis7KaTU9MnwRnTuzKf3mXcHUjxL8 `׉	 7cassandra://mCoD5k_c55BOdgRzXmiQ6q0GRCXP4uvSiTX-rkoQWdcߤ`׉	 7cassandra://LbQiOGtcOxCmxHq7ch1zWaxH8LRysbgPsNsKPL6Jd8MGK`j g$fkGTV׉EBOUWSTEEN WATER EN NATUUR
GEBIEDSKENMERKEN
WOONWIJK
• Afwateren naar plantvakken, bermen,
overhoeken of open verharding.
• Plantvakken en bermen bieden ruimte voor
opvang piekbuien.
• Water vasthouden combineren met kleine
buurtparkjes: bijvoorbeeld een laagte / wadi
met natuurlijk spelen.
• Indien nodig aanvullend een IT-riool
toepassen.
#2
#5 #6
Soersel, Bakel
ruimte voor water | zichtbaar en beleefbaar watersysteem |
combineer water, natuur en spelen
#2
32 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
#5
ruimte voor water | zichtbaar watersysteem
| afwateren naar plantvakken
Moederkruid, Gemert
#4
alleen verharden wat nodig is | open
verharding
Pastoor Poellplein, Gemert
׉	 7cassandra://QFBgnOw3JzSHXo_E4eE8jZuFwd1fE7jL2iRjQ1sdlVA<Y`j g$sfkGTVܧ׉EBOUWSTEEN WATER EN NATUUR
#2 #6
ruimte voor water | combineer water, natuur en spelen | laagte
met (natuurlijk) spelen
#2
Burgemeester Diepstratenlaan, Bakel
ruimte voor water
Adelaarshof, Elsendorp
#3 wateropgave | infiltreren en afvoeren naar berging
#6
Paterslaan, De Rips
combineer water, natuur en spelen
Pastoor van de Eijndestraat, De Mortel
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 33 /73
׉	 7cassandra://LbQiOGtcOxCmxHq7ch1zWaxH8LRysbgPsNsKPL6Jd8MGK`j g$sfkGTVܨg$sfkGTVܧ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://hTo245aIEA-8tDC5ozZpRH7h2vRNMFhqaTQ69Y2uE9s `׉	 7cassandra://6x44OS4MhJMrteDPs2K4l0ZaWo-UcsrcY87s7Z7XnVs'`׉	 7cassandra://Zawicf0h_2Ak5Vvj_q1soDMIBSsw65IY47fpEgvWzos@`j g$fkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://rrp_9qq0LqODao7XFmxRBzzKXY4cNADYSA8-f22226I :`׉	 7cassandra://5n7d59Vus5cJ5YXeOlHjdvTpV5lG9DP64FMVHAzmVjY`׉	 7cassandra://N8X3zwm2mKS-yvDnYPFZf_SNFZtbQg4fwYTDImqbDuU?`j g$fkGTV׉EBOUWSTEEN WATER EN NATUUR
GEBIEDSKENMERKEN
GEBIEDSONTSLUITING
• Afwateren naar bermen, laagtes of open
verharding.
• Bermen en wadi’s bieden ruimte voor opvang
piekbuien.
• Water vasthouden combineren met ruimte
voor natuur: bijvoorbeeld wadi met natuurlijke
oevers.
• Indien nodig aanvullend een IT-riool
toepassen.
#2
voorzie ruimte voor water
Teunisbloem, Gemert
#4
alleen verharden wat nodig is | open verharding
Boothuizen, Bakel
#2 #6
34 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
ruimte voor water |
combineer functies: spelen en natuur
Moederkruid, Gemert
#2
voorzie ruimte voor water |
afwateren naar greppel
Doonheide, Gemert
׉	 7cassandra://Zawicf0h_2Ak5Vvj_q1soDMIBSsw65IY47fpEgvWzos@`j g$sfkGTVܩ׉EBOUWSTEEN WATER EN NATUUR
Waterputpad (achter Boothuizen), Bakel
ruimte voor water | combineer water, natuur en spelen | laagte met natuurlijke oevers | aangrenzende natuur
#2 #6
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 35 /73
׉	 7cassandra://N8X3zwm2mKS-yvDnYPFZf_SNFZtbQg4fwYTDImqbDuU?`j g$sfkGTVܪg$sfkGTVܩ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://oGdhLGSTFAQ14m2_7q22qMZ5by7QI-jbzBiHJi-_zhQ `׉	 7cassandra://c1mYeQiDiQjEU9OsSg6FjC1u6y0tgqxMQTXcR38VwBch`׉	 7cassandra://CSlpL3kUBTmK1X9MEOFgJcYvO9YfJpi5j4Pc1kbN3eg`j g$fkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://odCoknezA5qGprGt76r7tjNF3baU_bQbveG6J0HMaVo <`׉	 7cassandra://M3UW7Rt0NpRFsCXoZNwBTufoLN7-u0VC94zj1fXHJhI`׉	 7cassandra://abcDjLQR2kAE_4RhL6k1b0vofxjLO4nwrqOsUgqXsDwD`j g$fkGTV׉EBOUWSTEEN VERKEER EN PARKEREN
GROEN TENZIJ, VERHARDEN INDIEN NODIG IS
Doel verkeer en parkeren
• Veilige verkeerssituatie voor alle
weggebruikers.
• Waarborgen en verbeteren van de
bereikbaarheid en leefbaarheid.
• Passend bij de gebiedskenmerken.
• Opgeruimd en overzichtelijk straatbeeld.
• Goede bereikbaarheid voor hulpdiensten.
• Voorzien in parkeerbehoefte.
• Alleen verharden wat echt nodig is, om
verstening te voorkomen.
Checklist
Analyse verkeer, parkeren en (recreatieve)
routes
Parkeerbeleidsnota Gemert-Bakel 2017
Parkeerbalans, -toets of -telling
Verkeersveiligheidsplan Gemert-Bakel 2021
Maatregelen voldoen aan richtlijnen CROW
Afmetingen: ASVV2012 en/of NEN 2443
Beleidsregels Bereikbaarheid en
Bluswatervoorziening Brabant
Plantoetsing aan veiligheidsregio
Stem verharding en inrichting af
op verkeersfunctie, intensiteit,
snelheidsregime.
#4
Bepaal het aantal (fiets)parkeerplaatsen
op basis van een uit te
voeren parkeertelling/parkeerbalans.
#5
Verkeersmaatregelen maken integraal
onderdeel uit van het ruimtelijke
ontwerp.
#6
ontwerprichtlijnen
#1
#2
#
#3
Informele menging van functies.
Stem materialen af op (omliggende)
gebiedskarakteristiek.
Minimaliseer materiaalgebruik
en aantal obstakels of borden, of
combineer.
#7
Alleen verharden wat functioneel
nodig is of minder functionele
verharding vergroenen.
36 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
׉	 7cassandra://CSlpL3kUBTmK1X9MEOFgJcYvO9YfJpi5j4Pc1kbN3eg`j g$sfkGTVܫ׉EcBOUWSTEEN VERKEER EN PARKEREN
#1 #2
#6 #7
Viltstraat, Bakel
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 37 / 73
#4
stem verharding en inrichting af op verkeersfunctie en intensiteit | bepaal aantal parkeerplaatsen | informele menging van
functies | minimaliseer materiaalgebruik | alleen verharden wat nodig is | vergroenen
׉	 7cassandra://abcDjLQR2kAE_4RhL6k1b0vofxjLO4nwrqOsUgqXsDwD`j g$sfkGTVܬg$sfkGTVܫ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://j1prWcikLEflSE34nA0AKwAxsKi0Mav_mKnB_Ft4pUI s`׉	 7cassandra://21KwdxAV_m-OukAXqzugj3E3jxa84a15gjjP9S7ScDAї`׉	 7cassandra://ThAmASxvdRU6-pfOzX6uIXpYZrbmrpR6_tdb7ZRvXB0@`j g$fkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://3E1Lb8hEK_ZvRKKfbfS_GhhpKcZxi9YUmMvB8wM6V1Q L`׉	 7cassandra://0GIAJLYYDa7PiT5RHTjxWAlcDZq6B_G1X2JH-6NHd0wz`׉	 7cassandra://Cu8GDuuM5r1iUXaV03-RPdbMrAis-pwdY3DDQOwn1ooC`j g$fkGTV׉EqBOUWSTEEN VERKEER EN PARKEREN
GEBIEDSKENMERKEN
CENTRUM
• Dorpscentra met historisch karakter hebben
gebakken bestratingsmaterialen.
• Voorkom “verhard tapijt” van gevel tot gevel
door ruimte voor vergroening.
• Auto, fietser en wandelaar delen ruimte.
• Voor een overzichtelijk straatbeeld: combineer
straatmeubilair, voorzieningen en eventueel
parkeren met groen in een voorzieningenstrip.
• Indien mogelijk parkeren clusteren, uit het
straatbeeld of opgenomen in het groen.
#4
informele menging van functies | combineer straatmeubilair en voorzieningen |
verhard tapijt van ‘gevel tot gevel’ met ruimte voor vergroening
Nieuwstraat, Gemert
#5
38 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
stem materialen af op gebiedskarakteristiek
Sint Wilbertsplein, Bakel
#5 stem materialen af op gebiedskarakteristiek
Ridderplein, Gemert
׉	 7cassandra://ThAmASxvdRU6-pfOzX6uIXpYZrbmrpR6_tdb7ZRvXB0@`j g$sfkGTVܭ׉ErBOUWSTEEN VERKEER EN PARKEREN
#2
#6
bepaal aantal parkeerplaatsen | minmialiseer materiaalgebruik |
combineer functies | voorzieningenstrip
Sint Annastraat, Gemert
#2
bepaal aantal parkeerplaatsen op basis van telling | parkeren
clusteren en opnemen in het groen
Hove Vogelsanck, Gemert
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 39 / 73
׉	 7cassandra://Cu8GDuuM5r1iUXaV03-RPdbMrAis-pwdY3DDQOwn1ooC`j g$sfkGTVܮg$sfkGTVܭ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://dLfb4uMDOSQW7j1B4Dk52RMk72a27t3kg_2DFzTxIxI 3`׉	 7cassandra://PQj13hX3RYgyhuf8btjvzo7F8ZZI5S2ugzVSdbDjuPo͸`׉	 7cassandra://0w5bq3_BBoSBUj6rHH0Vse8BjmFbXp_yBVv9vRBE3GI9C`j g$fkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://Jc8TXTex__Hktx9R9zj7ZZkneN39RoHGgb2Pzm1Zu3k `׉	 7cassandra://8Pf8xWqFFIsrWWHrHUnwWszrlHgFLvM6gFz7vHtWxRI`׉	 7cassandra://uFw6TT34hWe6DwDWiUpruMyVnJ0o8uCsxTS0chN-Lh0=`j g$fkGTV׉E'BOUWSTEEN VERKEER EN PARKEREN
GEBIEDSKENMERKEN
WOONWIJK
• Betonnen bestratingsmaterialen, tenzij anders
wordt bepaald vanwege de omliggende ruimte
of duurzaamheid.
• De combinatie van gebakken materialen in de
rijbaan en parkeervakken met beton tegels
in de loopstroken / trottoirs is in overleg
mogelijk.
• Geen asfalt toepassen.
#1 stem verharding en inrichting af op verkeersfunctie en intensiteit | betonnen bestratingsmaterialen
Pastoor Gautiusstraat, Gemert
40 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
׉	 7cassandra://0w5bq3_BBoSBUj6rHH0Vse8BjmFbXp_yBVv9vRBE3GI9C`j g$sfkGTVܯ׉EYBOUWSTEEN VERKEER EN PARKEREN
#6
#7
minimaliseer materiaalgebruik | alleen verharden wat nodig is |
overdaad verharding vergroenen
Hove Vogelsanck, Gemert
#7
alleen verharden wat nodig is | waterdoorlatende verharding
Peelmeester, Elsendorp
#1
#7
Boothuizen, Bakel
stem verharding en inrichting af op verkeersfunctie, intensiteit,
snelheidsregime | alleen verharden wat nodig is
#1
#4
De Lebber, Gemert
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 41 / 73
stem verharding en inrichting af op verkeersfunctie, intensiteit,
snelheidsregime | informele menging van functies
׉	 7cassandra://uFw6TT34hWe6DwDWiUpruMyVnJ0o8uCsxTS0chN-Lh0=`j g$sfkGTVܰg$sfkGTVܯ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://5S3d42oxyB6QZfChSthcDRduUElpeahOi48mTfnhHto `׉	 7cassandra://w8tjuPMCXlC35HD_hiAcODU0DvGoG66OyEhIJ033S64`׉	 7cassandra://CQlFNJ72gDFYgnnlvmzNFCbrWXtcP0dMz_yPu_9CKHo<Q`j g$fkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://aMb78mZ7RurpLXxyAzxWzKSN6O-cvFzZqy2PKlvQDJk `׉	 7cassandra://kf0tUX0Dc-QEtcLOkIeKWhV084KpX0nDqfOfNNq1UhY!`׉	 7cassandra://dWI3Q8cRI4p5zMzA1s2TSAmcZb6tTXc1eH45CyVciG8I|`j g$fkGTV׉EBOUWSTEEN VERKEER EN PARKEREN
GEBIEDSKENMERKEN
GEBIEDSONTSLUITING
• Betonnen bestratingsmaterialen, tenzij anders
wordt bepaald omdat de omliggende openbare
ruimte of duurzaamheid daar aanleiding toe
geeft.
• Voetganger, fietser en auto hebben ieder een
plek.
#1
42 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
stem verharding en inrichting af op verkeersfunctie, intensiteit, snelheidsregime | betonnen
bestratingsmateriaal | ieder een eigen plek
Predikant Swildensstraat, Gemert
׉	 7cassandra://CQlFNJ72gDFYgnnlvmzNFCbrWXtcP0dMz_yPu_9CKHo<Q`j g$sfkGTVܱ׉EBOUWSTEEN VERKEER EN PARKEREN
#1
stem verharding en inrichting af op verkeersfunctie, intensiteit,
snelheidsregime | ieder een eigen plek
#1
Vondellaan, Gemert
stem verharding en inrichting af op verkeersfunctie, intensiteit,
snelheidsregime | ieder een eigen plek
Wolfsbosscheweg, Gemert
#3 extra verkeersmaatregelen maken integraal onderdeel uit van het ruimtelijk ontwerp
Vondellaan, Gemert
Sint Annastraat, Gemert
alleen verharden wat nodig is
#7
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 43 / 73
׉	 7cassandra://dWI3Q8cRI4p5zMzA1s2TSAmcZb6tTXc1eH45CyVciG8I|`j g$sfkGTVܲg$sfkGTVܱ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://tiMKHw3ToqXjSMS2GDsirZAmm7Mrh2spRMBoCDzU3f8 `׉	 7cassandra://t1WIHvXpIDvTtjZTrKY_Oo-GJz5SzEvBsBEk7b1ZwG8̀`׉	 7cassandra://tiwXkR5n5tD-8PKvU2WWuK9VObC3ELdxW86_hcR-3g8)D`j g$fkGTVט { {u׉׉	 7cassandra://mr6nL9u5Q8NC7neqB-y8CpIV6UhRGBq-GA9UKDlnWQA T`׉	 7cassandra://SmH93i2Rmpe3UetOZdqJJz-i1J9IW6EhzoOh26mHpsk`׉	 7cassandra://ATe2QesBYDycrOsMVG21QxOokbEZqAy1G778HICn9sQC:`j g$fkGTV!׉EBOUWSTEEN VOORZIENINGEN
RUIMTE VOOR ONTMOETING EN SPEL
Doel voorzieningen in openbare ruimte
• Het stimuleren van sociale ontmoeting.
• Voorzieningen plaatsen in het groen (buurt/
parkgroen).
• Pas alleen duurzame verlichting toe.
• Verlichting binnen de bebouwde kom: donker,
tenzij…
• Verlichting buiten de bebouwde kom om
verkeersveiligheid te waarborgen.
• Reduceren overlast hondenuitlasting.
#4
Checklist
Analyse huidige voorzieningen en gebruik
Participatie met huidige en/of toekomstige
bewoners en evt. dorpsraad (check behoefte)
Beleidsplan speel- en beweegvriendelijke
ruimte 2024 2033 Gemert-Bakel
Beweegakkoord Gemert-Bakel (2020)
Richtlijn openbare verlichting (NPR)
Verlichtingsberekening door kundig bureau
Beleidsplan Openbare Verlichting (OVL)
#5
A
B
C
#6
+
Sober en doelmatig materiaalgebruik
van meubilair.
Duurzaam en energie neutraal
meubilair. Hergebruik.
Behouden en versterken van
recreatieve routes.
ontwerprichtlijnen
#1
+
Maak ruimte voor spelen, bewegen en
ontmoeten in het groen.
#2
*
Eerlijke verdeling van (speel)
voorzieningen over de verschillende
doelgroepen en buurten.
Gevarieerde, aantrekkelijke plekken
voor ontmoeten en spelen.
*
#3
#7
#8
Hondenvoorziening op loopafstand.
Initiatieven van bewoners steunen.
Participatievorm in afstemming met
gemeente.
44 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
4
1
4
5
0
0
0
0
m
0
m
׉	 7cassandra://tiwXkR5n5tD-8PKvU2WWuK9VObC3ELdxW86_hcR-3g8)D`j g$sfkGTVܳ׉EBOUWSTEEN VOORZIENINGEN
#1 #3 #4 maak ruimte voor spelen, bewegen en ontmoeten | gevarieerde aantrekkelijke plekken | sober en doelmatig materiaalgebruik
Pastoor van de Eijndestraat, De Mortel
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 45 / 73
׉	 7cassandra://ATe2QesBYDycrOsMVG21QxOokbEZqAy1G778HICn9sQC:`j g$sfkGTVܴg$sfkGTVܳ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://EihMcY60wuAZUev44wGq2O2xIGTQ-OAz5OQF04SnygM I`׉	 7cassandra://SeQIuRAA-jypWhT9xzrpR-6zlwV99AllvazD4AEMNaYq`׉	 7cassandra://pfCf7EObH0AhSZb0c9-o2IQtrfebVk2PK9Nls5z10PcD_`j g$fkGTV#ט { {u׉׉	 7cassandra://nIeVQybDAlE5m-KXVidrthCkyMJNF6k386uQ1ZS6_Cc )`׉	 7cassandra://Qk5GHX0Nh7uz70dU5I6U2c0UECX5s-hMJHT_GWoQpb0A`׉	 7cassandra://BTAnsvUZA278tWTGGBTF2DRU9C-ssv4_EXGjx02XEG0J`j g$fkGTV$׉E8BOUWSTEEN VOORZIENINGEN
#1 #2 #3
maak ruimte voor spelen, bewegen en ontmoeten | eerlijke verdeling van (speel)voorzieningen over de verschillende doelgroepen |
gevarieerde aantrekkelijke plekken
46 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
Rector van Laatschotstraat, Handel
׉	 7cassandra://pfCf7EObH0AhSZb0c9-o2IQtrfebVk2PK9Nls5z10PcD_`j g$sfkGTVܵ׉EBOUWSTEEN VOORZIENINGEN
#4 sober en doelmatig materiaalgebruik
#6 behouden en versterken recreatieve routes
Groeskuilen, Gemert
De Landweer, Gemert
#1 ruimte voor spelen en ontmoeten in het groen
Soersel, Gemert
#4
sober en doelmatig materiaalgebruik
#3 #8
Groeskuilen, Gemert
De Lebber, Gemert
gevarieerde aantrekkelijke plekken |
initiatieven bewoners steunen
#1
#8
ontmoeten in het groen |
initiatieven bewoners steunen
#8 initiatieven bewoners steunen
Geneneind, Bakel _heemtuin ‘t Hofke (IVN)
Hopveld, Gemert _ Buurtmoestuin VELT
#1
#8
ruimte voor spelen en ontmoeten |
initiatieven bewoners steunen
Meester Hertsigstraat, De Rips
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 47 / 73
׉	 7cassandra://BTAnsvUZA278tWTGGBTF2DRU9C-ssv4_EXGjx02XEG0J`j g$sfkGTVܶg$sfkGTVܵ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://eTYd3n8gK3gJUNcMYl7jhCrZczxA9CidsIiumK3kfoY ?`׉	 7cassandra://W9SsBnoSs9WMuDAcpHMiwIoVEgptNo4TJZXBmVD7xoob`׉	 7cassandra://EJ8UhpTpxdd8kInq4UGa-9dCgWdxJ1ZEBSj7-ojshHAN`j g$fkGTV&ט { {u׉׉	 7cassandra://eXPo1xpUrTgakUhjGGWDeIM9iEUYPHr6oMPkDrabaHo Y `׉	 7cassandra://wJ84Iy5RDMo_wpz1AIK_go7RwST4QD8or68i3M2NVmk `׉	 7cassandra://h21nSwhdBT4MsoY3SLugH3HtWDa2hisDI9BZCEpxTwkTm`j g$fkGTV'׉EZBOUWSTEEN CULTUURHISTORIE
BEHOUD CULTUURHISTORISCHE EN
LANDSCHAPPELIJKE WAARDEN
Doel cultuurhistorie in openbare ruimte
• Karakteristiek en leesbaarheid van een gebied
behouden of vergroten.
• Cultuurhistorische, ecologische en
landschappelijke elementen kunnen bijdragen
aan de identiteit van bijvoorbeeld een nieuwe
woonwijk.
Checklist
Analyse historie van de plek
Zorgvuldige inventarisatie en waarde
beoordeling
Quickscan archeologisch bodemonderzoek
(ligging in archeologisch waardevol gebied)
Cultuurhistorisch onderzoek
Behouden en zorgvuldig inpassen van
cultuurhistorische, ecologische en
landschappelijke waarden.
Cultuurhistorische, ecologische en
landschappelijke elementen zijn de
belangrijkste dragers van een nieuw
ontwerp voor de openbare ruimte,
zowel in nieuwe plannen als in
bestaande plannen.
‘Verdwenen’ culthuurhistorie weer
leesbaar of herkenbaar maken.
ontwerprichtlijnen
#1
#2
#3
#4
Verleden, ecologie en landschap
inzetten als inspiratiebron voor
ontwerpkeuzes zodat gebiedseigen
karakter behouden blijft.
48 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — 2025.1
׉	 7cassandra://EJ8UhpTpxdd8kInq4UGa-9dCgWdxJ1ZEBSj7-ojshHAN`j g$sfkGTVܷ׉E>BOUWSTEEN CULTUURHISTORIE
#1
#2
behouden en zorgvuldig inpassen van cultuurhistorische waarden | cultuurhistorische elementen zijn dragers van een nieuw ontwerp voor de
openbare ruimte
hoek Deel-Vondellaan, Gemert _ Sint Antoniuskapel
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 49 / 73
׉	 7cassandra://h21nSwhdBT4MsoY3SLugH3HtWDa2hisDI9BZCEpxTwkTm`j g$sfkGTVܸg$sfkGTVܷ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://n2qfyoh7--YpfZGTBcdQgJ9KOI5H49eecK5T08NiITE `׉	 7cassandra://kwEsJ0hT4bSm9n6LqqFbCpFAyZtggHWJINBvuwt5LqwB`׉	 7cassandra://e0KirIHkN832MZwdieuejD9j4Ph0eVEsKTmAS3Qj8qsH`j g$fkGTV)ט { {u׉׉	 7cassandra://4ofJvRsyNbsSKRudXdgrvkEWAmOfTa3YOAjyqtjMHTE `׉	 7cassandra://xcL__8jslhFNo6yTfIg-iDBzKTzkcEHNwFtItIRfx8o`׉	 7cassandra://_TcUvV7iWL1t10Zl4iuHKJZKhbAaBhioBa1ngyc72UgI`j g$fkGTV*׉E0BOUWSTEEN CULTUURHISTORIE
#2
behouden en zorgvuldig inpassen van cultuurhistorische en landschappelijke waarden |
cultuurhistorische elementen zijn belangrijkste drager in nieuwe plannen
50 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — 2025.1
Kerkepad, Gemert _Sint Jan Onthoofdingkerk
׉	 7cassandra://e0KirIHkN832MZwdieuejD9j4Ph0eVEsKTmAS3Qj8qsH`j g$sfkGTVܹ׉EBOUWSTEEN CULTUURHISTORIE
#3
‘verdwenen’ culthuurhistorie weer
leesbaar of herkenbaar maken.
Nieuwstraat, Gemert _ verwijzing naar de bedding van De Rips
#4
verleden inzetten als inspiratiebron voor ontwerpkeuzes zodat gebiedseigen
karakter behouden blijft
#3
Pastoor Castelijnsstraat, Handel
‘verdwenen’ culthuurhistorie weer
leesbaar of herkenbaar maken.
Watermolen, Gemert _de natuurstenen verwijzen naar het Molenpad
#1
#1
behouden en zorgvuldig inpassen van
landschappelijke waarden
Hopveld, Gemert _oude hagenstructuur
#2
behouden en zorgvuldig inpassen van cultuurhistorische
waarden | drager in nieuwe plannen
Sint Antoniusstraat, De Mortel _ ijzeroerbrokken bij Christusbeeld
#3
‘verdwenen’ culthuurhistorie weer leesbaar of
herkenbaar maken.
Esrand, Gemert _verwijzing naar de Peelrandbreuk
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 51 / 73
׉	 7cassandra://_TcUvV7iWL1t10Zl4iuHKJZKhbAaBhioBa1ngyc72UgI`j g$sfkGTVܺg$sfkGTVܹ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://W1Ej53JgGyZVrzWyU5M_N2xLITHzxrKfX7-03K-TMsU ` ׉	 7cassandra://TOQfEkGS_y_Lcp81HJPxdQz0blpd_vzbcAgPRP6bmg4b)`׉	 7cassandra://P7ct20kDqvKqqCQil3CU-rsgbBM1Ih0c2eLkibjq4KY`j g$fkGTV,ט { {u׉׉	 7cassandra://_CajS_96AVBCH4E1y2d3yjQNWlJZ9PpP-UKFCnkNMN4 `׉	 7cassandra://1y1j6o1Nk7s2R9dw1lFANS6oxsj5Mx_ei8X0vdCoV78Ԡ`׉	 7cassandra://GYa2Mbd1VWM-9-Jr8l8Pnk_Zrgwr88oDyY5QmI06PT8C`j g$fkGTV-נg$fkGTV1 
^H	9ׁHhttp://mobilane.comׁׁЈנg$fkGTV0 zUB	9ׁHhttp://buitenkast.nlׁׁЈ׉EBOUWSTEEN CIVIEL
GESCHEIDEN RIOOLSTELSEL, RUIMTE RESERVEREN
VOOR KABELS EN LEIDINGEN
Doel civiel in openbare ruimte
• Makkelijk aanpasbaar zonder schade aan
groen en verharding.
• Duurzaam en toekomstgericht (gescheiden
rioolstelsel, inspelen op energietransitie).
Checklist
Klicmelding
Handboek bomen 2022
Handboek kabels en leidingen 2015 en VOI
2015
Kabeltracés alleen aanleggen in
openbare ruimte.
Boven kabels en leidingen geen
gesloten verhardingen toepassen.
Bomen niet boven kabels & leidingen
situeren maar op > 2mtr afstand,
nutstracés onder voetpaden
ontwerpen.
#4
#5
ontwerprichtlijnen
#1
#2
#3
>2m
In woonstraten kabels en leidingen
aan 1 zijde onder voetpad. De
riolering midden onder de rijbaan.
Bovengrondse voorzieningen als
voedingskasten/verdeelstations
“onzichtbaar” plaatsen en/of
inpassen in de omgeving.
52 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
׉	 7cassandra://P7ct20kDqvKqqCQil3CU-rsgbBM1Ih0c2eLkibjq4KY`j g$sfkGTVܻ׉E INPASSEN IN DE OMGEVING | BOUWSTEEN CIVIEL
© buitenkast.nl
© mobilane.com
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 53 / 73
׉	 7cassandra://GYa2Mbd1VWM-9-Jr8l8Pnk_Zrgwr88oDyY5QmI06PT8C`j g$sfkGTVܼg$sfkGTVܻ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://Yq5-e2bcEuT7xwwwM8Sv6nQvuil7ZUX_ulz41ME5UYAͨ` ׉	 7cassandra://4lozy56i9oEcSXtuX_KGg71_heUWYatYFuvlZ_mnqBI!`׉	 7cassandra://F3lUf7kC-lxt65S0uBH3F9CFdpohll4tvJvEkoj4wwE`j g$fkGTV/ט { {u׉׉	 7cassandra://1APihnzdCktV7WF5K4ORnhoPVwWH5g0L6UzZosRwLpwͩ` ׉	 7cassandra://mzQF5CSLPvtHmAGPUr0MxhtiGTUUepcDC0-tVajMi0Y 9`׉	 7cassandra://xsRYxG7YMpoDfprAAJmZvwP_OnL6aSUgJ3K5Z4KIb7g/`j g$fkGTV2׉E׉	 7cassandra://F3lUf7kC-lxt65S0uBH3F9CFdpohll4tvJvEkoj4wwE`j g$sfkGTVܽ׉ETECHNISCHE EISEN
DEEL C.
׉	 7cassandra://xsRYxG7YMpoDfprAAJmZvwP_OnL6aSUgJ3K5Z4KIb7g/`j g$sfkGTVܾg$sfkGTVܽ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://qKRux59XRlWgtBjDfBo7ggvFyKp54YtnQBNBI_Wk3U0 9` ׉	 7cassandra://bj2Z_6CxDLNS7YjcohC_OCAEbyJ_p9swu1H0SEnbYi8͗` ׉	 7cassandra://aIYX0gC_xOl68EsRKBcFBBebtiYGd2iZvK7fk8l0JAk!`j g$fkGTV4ט { {u׉׉	 7cassandra://UepyszSfJirLt5Cl_pNBxN6bZFR188L4_GhlEBim-U0 ` ׉	 7cassandra://QVL8mB0LBNJbf7pET3-FDpejYCHfupDaHxFWhcS3ZMI͌`׉	 7cassandra://b4Yk2pcMH3lYQJ5dK5LgjOk1AI4Y-vx0DrV76NRqBvk%`j g$fkGTV5׉ETECHNISCHE EISEN
Voor de technische uitwerking van het ontwerp voor
de openbare ruimte zijn diverse eisen van toepassing.
De technische eisen aan de te gebruiken elementen
in de inrichting zijn ontstaan uit uniformiteit, beheer,
onderhoud en ervaringen. De definitieve tekeningen met
bijbehorende bestek worden getoetst door de gemeente
op toepassing van de voorgeschreven materialen en
afmetingen.
Algemeen
• De technische eisen volgens de vigerende RAW
Standaard zijn van toepassing.
• Alle toe te passen materialen dienen geschikt te zijn
voor toepassing in de openbare ruimte.
• Voorzien van KOMO/KIWA keur.
1. Grondwerken en funderingen
1.1. Algemeen
• Streven naar een gesloten grondbalans.
Hoogteligging van het plan hierop aanpassen.
• Ontzanding is niet toegestaan.
• Toe te passen grond/ zand dient te voldoen
aan de kwaliteit “achtergrondwaarden”
volgens het Besluit Bodemkwaliteit.
• Toe te passen zand in cunet dient te zijn “Zand
in zandbed”.
• Onder elementen verhardingen altijd
straatlaag van 50 mm toepassen.
• Onder betonklinkers dient 50 mm straatzand
verwerkt te worden, behalve bij de rijbaan daar
altijd brekerzand toepassen.
• Onder gebakken straatstenen dient 50 mm
brekerzand verwerkt te worden.
• Wegfunderingen afstemmen op
verkeersbelasting en ontwerplevensduur van
minimaal 20 jaar.
1.2. Cunetten
1.2.1 Rijbaan
Opbouw fundering rijbaan
• Minimaal zandcunet van 300 mm.
• Zandcunet tot op aanwezige vaste zandlaag
aanbrengen.
• Menggranulaat 0-31,5 mm minimaal 250 mm
dik aanbrengen.
• Straatlaag 50 mm brekerzand dik (aanbrengen
in afbouwfase).
1.2.2 Rabatstrook/ inritten/ parkeren
• Minimaal zandpakket van 300 mm, (250 mm
zand in zandbed en 50 mm straatlaag).
• Groene parkeerplaatsen en inritten: aangelegd
met granulaat voor grastegelfundatie,
grastegels voorzien van grastegelsubstraat
met graszaad of kruidenmengsel. Daar waar
mogelijk combineren met een waterbergende
laag onder de grastegelfundatie.
• Minimaal pakket dikte van 350 mm (300 mm
granulaat, 50 mm vleilaag).
1.2.3 Voetpaden
• Minimaal zandpakket van 250 mm, (200 mm
zand in zandbed en 50 mm straatlaag).
56 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
׉	 7cassandra://aIYX0gC_xOl68EsRKBcFBBebtiYGd2iZvK7fk8l0JAk!`j g$sfkGTVܿ׉ETECHNISCHE EISEN
2. Rioleringen
2.1 Algemeen
• Ontwerplevensduur is minimaal 80 jaar.
• Gemiddeld aantal inwoners per woning is 2,5.
• DWA ontwerpen met 12 liter/uur met een
maximum van 120 liter per persoon per dag.
• DWA en HWA dient gescheiden te worden
ingezameld en afgevoerd.
Afwijkingen op het kleurgebruik is niet toegestaan
omdat het foute aansluitingen in hand werkt.
Toe te passen kleuren (bij kunststof):
PVC kleur gebruik
Toepassing
Vuilwater
Hulpstuk
Afk.
IT
Kleur RAL
DWA Bruin
Schoonwater HWA Grijs
Infiltratie
alle
Groen
Grijs
Ontstoppingstuk DWA Bruin
Ontstoppingstuk HWA Grijs
8023
7037
6024
7037
8023
7037
2.2 Hoofdriolering
2.2.1 Leidingen (hoofdriool)
Algemeen
• Afschot vuilwaterriool in principe 1:350,
(minimaal 1:500).
• Minimale dekking op de buis 1200 mm.
• Bij lozing op oppervlaktewater.
uitstroomconstructie (b.v. uitstroombak
met vuilrooster) met bodembescherming
toepassen.
Kunststof
• Minimale diameter 250 mm.
• Stijfheidsklasse SN8 toepassen.
• Materiaal PVC of PP.
• Voorzien van aangevormde mof met gefixeerde
manchet.
• Drielaags buis met kern van gerecycled
materiaal.
• Huis- en kolkaansluitingen aansluiten met
knevelinlaat.
Beton
• Betonnen riolering minimale diameter 300 mm.
• Mof/ spie verbinding met rubberring
toepassen.
• Voorzien van fabrieksmatig aangebrachte
inlaten.
Infiltratie (IT) Beton HWA
• Minimale diameter 400 mm.
• Bodem buis minimaal 20cm boven de
gemiddelde hoogste grondwaterstand (GHG).
• Bij beton “Openstructuur beton” toepassen,
o.a. De Hamer Permeo buis of Martens beton
Medina buis.
• Langs en boven de buis 1 m3 /m draineerzand
met permanente draineerfunctie en
waterdoorlatendheid minimaal 15m/24 uur
toepassen.
Infiltratie (IT) Kunststof HWA
• Minimale diameter 250 mm, omhuld met
geotextiel.
• Kunststof IT buis stijfheidsklasse SN8.
• PP buis inwendig glad, uitwendig geribbeld.
• Voorzien van aangevormde mof.
• Met geotextiel omhulling.
• Bodem buis minimaal 20cm boven de
gemiddeld hoogste grondwaterstand.
• Waterdoorlatendheid 50l/m2/s.
• Langs en boven de buis 1 m3 /m draineerzand
met permanente draineerfunctie en
waterdoorlatendheid minimaal 15m/24 uur
toepassen.
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 57 / 73
׉	 7cassandra://b4Yk2pcMH3lYQJ5dK5LgjOk1AI4Y-vx0DrV76NRqBvk%`j g$sfkGTVg$sfkGTVܿ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://tZaFgcJS5y5qF1NVTEokJPITYq2fKzAnIhIq2F53Pts 0` ׉	 7cassandra://l93hpJpFPh_AmaZMAzCSwjylFo2TNgBubI6jabY6ZuAͨP` ׉	 7cassandra://rZqKsfUj6fciIH6lMgIWvqqHzOycuSbXkK53fqOnC74&`j g$fkGTV7ט { {u׉׉	 7cassandra://Vvcej7tCDqNBEbyIvHqqDoEe0WI7OIoYTMR2HsZ8lQQ `׉	 7cassandra://vGHEfKddg-K2qjd9GWzJ8cn91Tq5BKOgtp9RKJqd09MR{`׉	 7cassandra://8GWkIPCd761HnBAEQ_lMA1xnYbDKsKKeYY5kl2gTRrw`j g$fkGTV8׉E
ITECHNISCHE EISEN
Infiltratie voorzieningen t.b.v. HWA
• Uitgangspunt is infiltratievoorziening is aanleg
substantiële wadi’s en anders d.m.v. aanleg
infiltratie leidingen.
Pas als dit technisch niet haalbaar is komen
andere voorzieningen zoals bijv. kratten,
kelder, Rockwool e.d. in beeld.
• Systeem dient in binnen 24 uur weer over de
benodigde beschikbare M3 te beschikken.
• Bodem voorziening minimaal 20cm boven de
gemiddeld hoogste grondwaterstand (GHG).
• Systeem dient te worden voorzien van een
ontlastvoorziening/overstort.
• Systeem dient te worden uitgerust met een
ontluchting.
• Vloer dient waterpas te worden aangebracht.
• Indien overstort op DWA, dient er een keerklep
te worden toegepast.
• Geschikt voor zwaar verkeer (Klasse D 400 kN,
dekking conform specificaties leverancier).
• In principe dient de voorziening reinigbaar
en inspecteerbaar te zijn en daarmee man
toegankelijk.
• Systeem wordt gevuld vanuit een verzamelput
incl. 20cm zandvang.
• Aangesloten daken dienen voorzien te zijn van
een blad – en zandvang.
• Langs en boven het systeem dient minimaal 50
cm draineerzand te worden aangebracht.
2.2.2 Inspectieputten
• Toepassen van prefab betonputten, alleen
in overleg met de gemeente kan er gekozen
worden voor kunststofputten.
• Minimale inwendige diameter 800 mm of
800x800 mm.
• Topmodule /afdekplaat met centrisch mangat
diameter 600mm.
• DWA put voorzien van prefab stroomprofiel.
• IT put zonder stroomprofiel en voorzien van
minimaal 200 mm zandvang.
• HWA put in een stelsel voor waterberging
zonder stroomprofiel en voorzien van minimaal
200 mm zandvang.
• Maximale putafstand 75 m.
• Bij betonnen put verbindingen elementen met
rubberring.
• Geschikt voor zwaar verkeer, klasse D 400 kN.
• Putten dienen toegankelijk te zijn voor
inspectie en reiniging (geen blinde putten).
• Inspectieputten niet in het rijspoor situeren.
2.2.3 Pompputten en drukriool
• Wordt per project door de gemeente bepaald.
2.2.4 Inspectieputranden
• Standaard putrand
o Nering Bögel, N 352 NB R hoogte 240 mm,
TBS-SVA basic SR 24 of gelijkwaardig
o Rand met opschrift “ VW”, “RW” of “IW”.
• Deksel met het logo van de gemeente GemertBakel.
•
Gietijzeren putrand met deksel en gewapende
betonnen voet.
• Dagmaat 520mm.
• Geschikt voor zwaar verkeer (Klasse D 400 kN)
• Op hoogte stellen met maximaal 2 stelringen
van beton.
• De bovenkant van de putafdekking mag ten
hoogste 5 mm lager liggen dan de verharding
en mag niet boven de verharding uitkomen.
58 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
׉	 7cassandra://rZqKsfUj6fciIH6lMgIWvqqHzOycuSbXkK53fqOnC74&`j g$sfkGTV׉ETECHNISCHE EISEN
2.3. Huisaansluitingen
2.3.1 Algemeen
• Minimale diameter 125 mm.
• Minimale dekking op de buis 800 mm.
• Stijfheidsklasse SN8 toepassen.
• Verbindingen d.m.v. mof met vaste
rubbermanchet.
• Bij leidingen drie laags buis met kern van
gerecycled materiaal toepassen.
• Kleur hulpstukken is grijs, m.u.v.
ontstoppingsstukken.
• Aansluitingen op hoofdriool met
zettingsconstructie toepassen.
• Gekoppelde (kolk-/)huisaansluiting op een
inlaat uitvoeren met een stroom T-stuk.
2.3.2 Infiltratie
• Huisaansluitingen op infiltratieriool niet
rechtstreeks aansluiten, maar via kolk met 2
aansluitingen (kolk functioneert als blad- en
zandvanger).
• Het toepassen van een bladafscheider in de
regenpijp van de woningen is zeer aan te
bevelen, een model zoals bijvoorbeeld deze:
2.3.3 Ontstoppingsstukken
• Hart ontstoppingsstuk 0.50 m over de erfgrens
aanbrengen.
• 125 mm met klemdeksel, fabrikant o.a. Dyka.
• Stijfheidsklasse SN8 toepassen.
• Bij de vuilwaterafvoer de kleur roodbruin
toepassen, overige ontstoppingsstukken in
kleur grijs toepassen.
Voor de standaard locatie ontstoppingsstukken
riolering (nieuwbouw) zie deel D, bijlagen -
verwijzingen.
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 59 / 73
׉	 7cassandra://8GWkIPCd761HnBAEQ_lMA1xnYbDKsKKeYY5kl2gTRrw`j g$sfkGTVg$sfkGTV
בCט   {u׉׉	 7cassandra://_HXmEtd-YT4SVcMG5uwqWYEKfkZgsAGhw1NQtdG9-cc ` ׉	 7cassandra://AC-q1yIbmX-T-X4NgO6wvKyTgO6AuaesFVBq8Y7tlJ8ͅ` ׉	 7cassandra://4XTaUyLHo7A4mKfYEyCBzBjP-eo6NOknQbbiMBfyrdA.`j g$fkGTV;ט { {u׉׉	 7cassandra://KEXa9s63k_2SDQM4TbhRCdnSueIaGnF2lMq8YKtIrNs l` ׉	 7cassandra://xFdeO22xDF7KMowlFPKXc68ZR5Qo9NkacBIKe8raY90ͥ` ׉	 7cassandra://DYB5wnd1hgqWqMxyfxfvty46uyZctVx9uZTAH6zm__M$`j g$fkGTV<׉ETECHNISCHE EISEN
2.4. Kolken
• Geen lijnafwatering toepassen.
• Kolkafstand maximaal 20 m (afvoer oppervlak
max. 120 m2).
• Kolken dienen goed bereikbaar te zijn voor
machinaal onderhoud.
• Kolken niet in inritten situeren.
• Hulpstukken en aansluitleidingen uitvoeren in
stijfheidsklasse SN 8.
• Kolken zijn voorzien van zandvang van
minimaal 30 liter.
• Kolken zijn voorzien een stankscherm.
2.4.1 Standaard kunststof kolk (geen infiltratie)
(Voorzien van stankscherm zonder filter)
Straatkolk
• Klasse Y, Fabrikaat BTNyloplast.
• Voorzien van cilindrisch stankscherm en PE
bodem.
• Gietijzeren straatkop artikelnr. 8.010.432.0000
• PVC-Onderbak 315x125 mm; artikelnr.
7.250.006.4000.
• Zandvang 30 liter.
Trottoirkolk
• Klasse Y, Fabrikaat BTNyloplast.
• Voorzien van cilindrisch stankscherm en PE
bodem.
• Gietijzeren trottoirkop; artikelnr.
8.010.433.0000.
• PVC-Onderbak 315x125 mm; artikelnr.
7.250.006.4000.
• Zandvang 30 liter.
Of gelijkwaardig waarbij met name gelet wordt op:
o degelijkheid en sterkte onderbak
o degelijkheid en constructie stankscherm
o reinigbaarheid
o pasvorm en doorlatendheid kolkkop
2.4.2 Standaard kunststof kolk (met 1 aansluiting)
voor infiltratie (voorzien van stankscherm met filter)
Straatkolk
• Klasse Y, Fabrikaat BTNyloplast.
• Voorzien van cilindrisch stankscherm met filter
en PE bodem.
• Gietijzeren straatkop met tekst Infiltratie
Regenwater; artikelnr. 8.100.618.0000.
• PVC-Onderbak 315x125x125 stankscherm
met filter en doorstekende inlaat. artikelnr.
7.250.030.4000.
• Zandvang 30 liter.
Trottoirkolk
• Klasse Y, Fabrikaat BTNyloplast.
• Voorzien van cilindrisch stankscherm met filter
en PE bodem.
• Gietijzeren trottoirkop met tekst Infiltratie
Regenwater; artikelnr. 8.100.619.0000.
• PVC-Onderbak 315x125x125 mm stankscherm
met filter en doorstekende inlaat; artikelnr.
7.250.030.4000.
• Zandvang 30 liter.
60 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
׉	 7cassandra://4XTaUyLHo7A4mKfYEyCBzBjP-eo6NOknQbbiMBfyrdA.`j g$sfkGTV׉E	TECHNISCHE EISEN
2.4.3 Standaard kunststof kolk (met 2
aansluitingen) voor infiltratie (voorzien van
stankscherm met filter)
Straatkolk
• Klasse Y, Fabrikaat BTNyloplast.
• Voorzien van cilindrisch stankscherm met filter
en PE bodem.
• Gietijzeren straatkop met tekst Infiltratie
Regenwater; artikelnr. 8.100.618.0000.
• PVC-Onderbak 315x125x125 stankscherm
met filter en doorstekende inlaat. Artikelnr.
7.250.053.4000.
• Zandvang 30 liter.
Trottoirkolk
• Klasse Y, Fabrikaat BTNyloplast.
• Voorzien van cilindrisch stankscherm met filter
en PE bodem.
• Gietijzeren trottoirkop met tekst Infiltratie
Regenwater; artikelnr. 8.100.619.0000.
• PVC-Onderbak 315x125x125 mm stankscherm
met filter en doorstekende inlaat; artikelnr.
7.250.053.4000
• Zandvang 30 liter.
2.2.4 Standaard betonkolk
Straatkolk
Nering bögel G125DR
• In molgoot van 5 rijen KF.
Straatkolk
Nering bögel D 1305 DR of Struyk Verwo S 1360 GB1
• In molgoot van 5 rijen DF.
Trottoirkolk
Nering bögel G127LD
• In trottoirband.
Straatkolk
ACO Multipoint K200 Klasse D400 hoogte 830 mm
• In goot van 2 keiformaten.
• Zijaansluiting.
• Rooster vlak met vergrendeling type retro.
• Kolkafstand maximaal 15 m.
2.5 Terugslagkleppen
• Terugslagklep in schoonwater stelsel, Redvalve
Tideflex TF-1 of 35-1 o.g. toepassen.
• Terugslagklep in vuilwaterstelsel: Materiaal
achterplaat, deksel en lagerblok; HDPE
As en bevestigingsmiddelen; RVS Rubber
afdichtingen; EPDM toepassen, fabrikant Nering
Bögel, TBS o.g.
2.6. Duiker
• Duikers dienen minimaal uitgevoerd te worden
in een betonbuis met diameter 400mm.
• In primaire watergangen zal op basis van een
berekening een verplichte diameter worden
bepaald.
• Duiker dient reinigbaar te zijn.
• Verbindingen tussen duikerelementen van een
waterdichte afdichting.
• Kopse kanten talud afwerken minimaal 1:1.
• Duiker uitmonding in het midden van het
kopeinde van de sloot.
• Buis aanbrengen op fundering van 300mm
zand.
• Zaksloten; buis aanbrengen onderkant buis
100mm hoger dan slootbodem.
• Permanent watervoerende sloten; onderkant
buis 100mm lager dan slootbodem (onderzijde
kopse kanten buis voorzien van beton om
uitspoelen te voorkomen).
• Duiker die uitkomt in een
oppervlaktewaterlichaam, niet zijnde een
schouwsloot, buis schuin afwerken, gelijk met
het talud.
• Talud inzaaien grasmengsel ter voorkomen
uitspoeling.
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 61 / 73
׉	 7cassandra://DYB5wnd1hgqWqMxyfxfvty46uyZctVx9uZTAH6zm__M$`j g$sfkGTVāg$sfkGTVÁ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://hXZ8JmDM_RzkuujRumMeHrBgkDbgnQ8q41QBtiYboZw 3` ׉	 7cassandra://iCV-S3oDEdNre_ejaZ6SqztPBoHk9Lf_VNm0DQ4LeG0͂!` ׉	 7cassandra://2oG9SdYW2en-urepfe3-bJ9Cmzvu_aRwwGqV0AtZ9MI`j g$fkGTV>ט { {u׉׉	 7cassandra://VZNtY2btoGtLncrpCIrs5oTOSbe4hnRAQQkBWwhVrO8 D` ׉	 7cassandra://vR9V1QN_dUTG3bdYcPmAmgvtA3-PUdYr68CKmJoMfc4@` ׉	 7cassandra://cDgwb9dK8dwfDhpqy9ZUemn0VFO98MhEhtX3j3oi4UU,`j g$fkGTV?׉ElTECHNISCHE EISEN
3. Verhardingen
3.1. Algemeen
• Ontwerp afstemmen op afmetingen
materiaal (steenmaten) en machinaal
onderhoud, met name veeg, strooi, maai en
sneeuwschuifwerkzaamheden.
3.2. Opsluitingen
• Rijbaan/ rabatstrook, minimaal opsluitbanden
120 x 250 mm of trottoirbanden 130/150 x 250
mm op beton met steunrug (0.035 m3/m).
• Inritten, minimaal opsluitbanden 120 x 250
mm op zand.
• Parkeren, minimaal opsluitbanden 120 x 250
mm of trottoirbanden 130/150 x 250 mm op
beton (0.01m3/m).
• Voetpaden, minimaal opsluitbanden 100 x 200
mm of 60 x 200 mm (indien vrij liggend) op
zand.
3.3. Elementen
• Betonelementen straatlaag van en afstrooien
met straatzand.
• Gebakken elementen straatlaag van en
afstrooien met brekerzand.
• Rijbaan altijd straatlaag van brekerzand
toepassen.
• Niet maatvaste elementen afstrooien met split
2/5 mm.
• Straatstenen minimaal 80 mm dik.
• Betontegels bij vrij liggende voetpaden
minimaal 60 mm dik.
• Betontegels bij inritten en aanliggende
voetpaden minimaal 60 mm dik.
• Betonstraatstenen voorzien van minimaal 70%
kleurechte deklaag.
• Straatbakstenen kwaliteit A4-12.
• Goten altijd in 100 mm (gemeten op de
watervoerende laag) beton aanbrengen.
Straatwerkverbanden
• Rijbanen in keperverband.
• Parkeren in elleboogverband.
• Inritten in ellenboog- of halfsteensverband.
• Voetpaden halfsteensverband, t.b.v. inritten
verband draaien.
3.4. Halfverharding
• Scheidingslaag 50 mm zand of geotextiel.
• Menggranulaat 0-20 mm dik 150 mm.
• Toplaag bijv. Grauwacke, Gralux of Gres
d’hautrage dik 80 mm.
• Achterhoeks Padvast, opbouw:
o 30 mm 0/6 mm
o 100 mm 0/14 mm
o 200 mm menggranulaat 0/16 mm
3.5. Inritblokken
• Bij inritten, oprijlengte minimaal 600 mm
toepassen.
• Bij rijbanen, oprijlengte minimaal 750 mm
toepassen.
62 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
׉	 7cassandra://2oG9SdYW2en-urepfe3-bJ9Cmzvu_aRwwGqV0AtZ9MI`j g$sfkGTV׉ETECHNISCHE EISEN
4. Groen
4.1 Bomen
• Waardevolle bomen en belangrijke
groenstructuren en dorpsgroen (opgenomen
op de groene kaart) worden duurzaam
ingepast in het ontwerp. Inrichting en
bescherming van de groeiplaats dient in het
ontwerp te worden opgenomen.
• Bomen worden aangeplant in plantvakken. De
aanplant van bomen in verharding kan alleen
na het aantonen van de noodzaak en het
gebrek aan alternatieven.
• In het ontwerp en/of beplantingsplan dient
een groeiplaatsinrichting te zijn opgenomen.
Hierin moeten de eisen voor maatvoering,
bodemsamenstelling, grondwaterhuisvesting,
boomgrootte en beoogde omlooptijd worden
opgenomen (zie principe 2 groeiambitie).
Gebruik hiervoor de boommonitor.
• Zowel in het binnen- als buitengebied
worden gebiedseigen soorten toegepast.
Plantmateriaal is van inheemse herkomst.
• Binnen de bebouwde kom kan worden
gekozen voor uitheemse soorten, passend in
de omgeving en groeiplaats.
• Bomen (in nieuwe situaties) niet boven kabels
en leidingen situeren. Het werken rondom
bomen gebeurt altijd met zorgvuldigheid en
in achtneming van de eisen zoals gesteld in
het Handboek Bomen (Norminstituut Bomen
2022). Een samenvatting hiervan staat op de
poster “werken rondom bomen”, zie deel D,
bijlagen - verwijzingen.
• Het plantmateriaal moet worden geleverd
conform de gestelde eisen in het Handboek
Bomen 2022. Een samenvatting hiervan staat
op de poster “leveren en planten bomen”, zie
deel D, bijlagen - verwijzingen.
• Gebruik biologische plantmateriaal.
4.2 Plantvakken
• Plantstroken dienen ondergronds obstakelvrij
te zijn en (exclusief opsluitingen) minimaal
100 cm breed te zijn.
• Voorkom snippergroen en snippergrijs,
aaneengesloten plantvakken hebben de
voorkeur (aaneengesloten structuur).
• Op kruispunten uitzichtpunten, oversteekplaatsen
vanuit speellocaties en bij uitritten
mag de hoogte van de beplanting (ook hagen)
maximaal 0,80 m zijn, in verband met uitzicht.
De toegepaste soorten dienen daarop te zijn
afgestemd.
• In de soortkeuze van beplanting dient rekening
te worden gehouden met het beschikbare
beheerbudget (onderhoudskosten), waarbij
het gewenste eindbeeld niet uit het oog verloren
mag worden.
• Grond in de plantvakken moet voldoen aan de
specificatie verrijkte/hoogwaardige teelgrond
conform toepassingsgebied A1+B1+C1,
gebruiksdoeleinde bomen in open grond
(standaard RAW 2020).
• Indien vaste plantenvakken worden toegepast,
moet de bovenlaag van worden voorzien van
vaste plantensubstraat dat op de locatie is
afgestemd. De voorgeschreven werkwijze is:
o De ondergrond verrijkte teelaarde 10 cm
doorspitten met vaste plantensubstraat.
o Aanbrengen van 20 cm vaste
plantensubstraat.
o Na aanplant een 5 cm mulchlaag
aanbrengen in het plantenvak.
• Minimale bewerkingsdiepte van de
plantvakken is 60 cm, zoveel dieper als
mogelijk met in achtneming van de GHG en
altijd minimaal 10 cm boven de GHG.
• Gebruik biologische plantmateriaal.
4.3 Gras en kruiden
• Gras moet machinaal gemaaid kunnen worden.
Machinaal maaien is mogelijk op talud 1:4 en
flauwer.
• Voor de toegang naar een grasveld is een
minimale breedte van 2,0 meter noodzakelijk.
• Gras / kruidenrijk grasland in een openbare
groenstrook binnen de bebouwde komt, moet
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 63 / 73
׉	 7cassandra://cDgwb9dK8dwfDhpqy9ZUemn0VFO98MhEhtX3j3oi4UU,`j g$sfkGTVƁg$sfkGTVŁ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://wlgJO3wb6s8ZNcuikVSxCVrv1RfF6w3BFTMJcEeYN7E ğ` ׉	 7cassandra://Ni4ZAU7ypXpaDRema576QfnngduJAozRTW_DEyIJStQ̀` ׉	 7cassandra://V9vNMw_aeIu0kq36jdPnZBCJW8223hKvW1dzQSmSkE8$`j g$fkGTVAט { {u׉׉	 7cassandra://UWNV1OtGGbO87WoGwCppgodHi2iN3zbDDugP9uOIY6o<` ׉	 7cassandra://nu4nZwVyyhnboxvJe426KGkQd8ncQk080_1QDnTpITw` ׉	 7cassandra://hs33MaOsSJ7M_VzJC1MgalLPUblpC1hcvS4OH_N70VY`j g$fkGTVB׉ETECHNISCHE EISEN
langs verharding en particuliere tuinen 1,5
meter intensief worden gemaaid Dit dient in
het ontwerp en/of beplantingsplan te worden
opgenomen.
• Variatie in grasbeeld is gewenst, bijvoorbeeld
bloemrijke bermen en kruidenrijk grasland.
• Om gras te maaien is een werkruimte van
2,0 meter nodig. De grasstroken zelf mogen
smaller zijn, met een minimale breedte van 1,2
meter.
• Gebruik biologische plantmateriaal.
4.4 Bloembollen
• De toepassing van bloembollen in grasvelden
en kruidenrijk grasland kan een positieve
bijdrage leveren aan de biodiversiteit en
beleving.
• Bij de aanplant van bloembollen wordt
rekening gehouden met het toekomstig
maaibeheer (bereikbaarheid maaimachines
tijdens bloei-/groeiperiode.
• Bij de toepassing van bloembollen in de
openbare ruimte wordt gebruik gemaakt van
bloembollen uit de biologische teelt (Skalgecertificeerd).
5.
Openbare verlichting
• Donker tenzij, niet meer lichtmasten dan
noodzakelijk.
• LED verlichting toepassen.
• Alternatieven voor verlichting en energie
neutrale openbare verlichting worden bij
voorkeur toegepast.
• Buiten de bebouwde kom (grens
bestemmingsplan buitengebied) wordt
straatverlichting alléén toegepast om de
verkeersveiligheid te waarborgen.
• Straatverlichting is energiezuinig en dimbaar.
• Het verlichtingsplan moet worden onderbouwd
met een verlichtingsberekening.
• Lichtmasten plaatsen op logische plekken, bij
voorkeur in de plantvakken.
• Lichtmast, nominale masthoogte 4 meter,
paaltop conisch type TV Valmont.
• Staat verzinkt en gecoat in RAL 6009.
• Verlichtingsarmatuur, Philips Townguide PCC,
Helder, lichtkleur 3000K/830 warmwit.
• 1xLED25/830 DRW, 19,8 W LED 25,
armatuurkleur RAL 6009 (idem mast).
• Voorzien van objectnummers.
Voor de revisie-tabel openbare verlichting zie deel D,
bijlagen - verwijzingen.
64 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
׉	 7cassandra://V9vNMw_aeIu0kq36jdPnZBCJW8223hKvW1dzQSmSkE8$`j g$sfkGTV׉E dTECHNISCHE EISEN
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 65 / 73
׉	 7cassandra://hs33MaOsSJ7M_VzJC1MgalLPUblpC1hcvS4OH_N70VY`j g$sfkGTVȁg$sfkGTVǁ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://Yq5-e2bcEuT7xwwwM8Sv6nQvuil7ZUX_ulz41ME5UYAͨ` ׉	 7cassandra://4lozy56i9oEcSXtuX_KGg71_heUWYatYFuvlZ_mnqBI!`׉	 7cassandra://F3lUf7kC-lxt65S0uBH3F9CFdpohll4tvJvEkoj4wwE`j g$fkGTVDט { {u׉׉	 7cassandra://G2FC6xM_fHaSdMsZ49kWA5qKK0o5eqib7ZDiJKwkxY8 ` ׉	 7cassandra://H1bNN5JFtu3PdQQw0J42yI4ZsJHP_NnLYLU5efXGtx4#`׉	 7cassandra://m0lFWimBDuQLro2dTw8JFA0rRbysepxp8U5LCYpeLYk`j g$fkGTVE׉E׉	 7cassandra://F3lUf7kC-lxt65S0uBH3F9CFdpohll4tvJvEkoj4wwE`j g$sfkGTV׉E  BIJLAGEN - VERWIJZINGEN
DEEL D.
׉	 7cassandra://m0lFWimBDuQLro2dTw8JFA0rRbysepxp8U5LCYpeLYk`j g$sfkGTVʁg$sfkGTVɁ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://6wQsAVM-KmtWQ6mTz3wgCmlB0Z48Bm-jG-HIdfshlyA Y`׉	 7cassandra://56Rr-5t8d_0bkPy7QWM31qqTLzmQkpFJdRKGvqFTCeY͢`׉	 7cassandra://9RRsJfUu2TnRzILf_fLBW1kQ33IgrXQEJF7ffYPdYDI4`j g$fkGTVGט { {u׉׉	 7cassandra://zzg9daUlkz7EljNwWSbW3YuBOf4QWEmfq6DAosQuCr0 Ѐ`׉	 7cassandra://AE2LIzN3koh6XcIVqZMROjVJKFeOrCZCnZ3sJ5b5u7gͧ`׉	 7cassandra://WtAgLcHvxUUTWHmAj7C-uvXrA3hAHNEYTW-oFinCLas6o`j g$fkGTVIנg$fkGTVL 
̊̖9ׁH  http://www.norminstituutbomen.nlׁׁЈ׉EBIJLAGEN - VERWIJZINGEN
68 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
BOMENPOSTER
WERKEN ROND BOMEN
OPSLAG, PARKEREN
EN TRANSPORT
NIET
TOEGESTAAN
KWETSBARE
BOOM ZONE
! Kwetsbare boomzone = Kroonprojectie + 1,5 meter
!
1,5M
FYSIEKE AFSCHERMING
!
RANDVOORWAARDEN
1,5M
GWST
GWST
GWST
MARKEER!
MIN.
2M
Als uitgangspunt wordt de fysieke afscherming,
zie RANDVOORWAARDEN punt 1, rond de boom
geplaatst tot buiten de kwetsbare boomzone.
Voor opslag, parkeren en transport gelden
randvoorwaarden binnen de kwetsbare
boomzone. Bijvoorbeeld het plaatsen van
drukverdelende rijplaten.
! Randvoorwaarden moeten worden
uit gewerkt in een goedgekeurd Werkplan!
GRAVEN, OPHOGEN
EN ANDERE BODEM
BEWERKINGEN
NIET
TOEGESTAAN
! Werkzaamheden en de opslag van materiaal en materieel
zijn binnen de KWETSBARE BOOMZONE alleen toegestaan
MET TOESTEMMING (goedgekeurd Werkplan).
RANDVOORWAARDEN EN EISEN
1
Voor bronbemalingen en veranderingen in de
grondwaterstand gelden zowel binnen als buiten
de kwetsbare boomzone randvoorwaarden.
Bijvoorbeeld het toepassen van een gesloten
bronbemaling.
Plaats een niet-verplaatsbare fysieke afscherming rond de
boom (minimaal 2 m hoog) en markeer deze met de weerbestendige
poster ‘Kwetsbare boomzone’.
2 Binnen elke kwetsbare boomzone zijn (tot 1,5 m buiten de
kroonprojectie) de uitvoering van werkzaamheden en de
opslag van materiaal en het rijden of parkeren van materieel
en voertuigen alleen toegestaan met toestemming via een
door de opdrachtgever of directie goedgekeurd Werkplan.
3 Binnen elke kwetsbare boomzone gelden randvoorwaarden
die uitgewerkt moeten zijn in het goedgekeurde Werkplan.
Deze randvoorwaarden worden in de regel opgesteld
aan de hand van een Bomen Eff ect Analyse (BEA).
KWETSBARE ZONE
!
RANDVOORWAARDEN
4
Het Werkplan vermeldt gedetailleerd (per boom) wanneer, op
welke wijze, volgens welke randvoorwaarden en met welk
materieel en welke hulpmiddelen werkzaamheden binnen de
kwetsbare boomzone mogen en moeten worden uitgevoerd.
5 Werkzaamheden mogen de duurzame instandhouding van
de boom nooit in gevaar brengen.
6 Graafwerkzaamheden binnen de kwetsbare boomzone
zijn uitsluitend toegestaan met toestemming via het goedgekeurde
Werkplan, zie hierboven punt 2.
!
BODEMBESCHERMING
GESTUURD
BOREN
Voor
graven, ophogen en bodembewerking
gelden randvoorwaarden binnen de kwets bare
boomzone. Bijvoorbeeld minimale graaf -
afstanden en wortelbescherming.
! Randvoorwaarden moeten worden
uit gewerkt in een goedgekeurd Werkplan!
Kabelgoten, mantelbuizen en gestuurd boren
bieden soms een goed alternatief. Let bij
grond- en graafwerkzaamheden ook op kabels
en leidingen (KLIC-melding, WION).
20 cm
40 cm
60 cm
80 cm
100 cm
150 cm
RANDVOORWAARDEN
LEIDRAAD
MINIMALE GRAAFAFSTANDEN
Stam Minimale graafafstand Eenzijdige wortelontwikkeling
vanuit het hart van de
stamvoet
> 1,25 m
> 1,50 m
> 1,75 m
> 2,25 m
> 2,50 m
> 3,50 m
HANDBOEK BOMEN
Voor een juiste uitwerking van een goedgekeurd Werkplan
en de eisen en randvoorwaarden voor werkzaamheden rond
bomen wordt verwezen naar het Handboek Bomen | H2 |
Werken rond bomen.
of scheefstaande boom
(trekzijde)
2,0 m
2,5 m
3,0 m
3,5 m
4,0 m
5,0 m
GIF/ZUUR/
CEMENT
Bodemvreemde gassen en vloeistoff en kunnen
grote schade veroorzaken aan de groeiplaats
van een boom.
Houd gassen en vloeistoff en, maar ook
cementmolens en (water)afvoeren, op grote
afstand van de kwetsbare boomzone!
SNOEI
WERKZAAMHEDEN
NIET
TOEGESTAAN
!
RANDVOORWAARDEN
!
Randvoorwaarden moeten worden
uitgewerkt in een goedgekeurd Werkplan!
VLOEISTOFFEN
EN GASSEN
NIET
TOEGESTAAN
GESLOTEN
DAMWAND
!
RANDVOORWAARDEN
BRONBEMALING
EN
VERANDERINGEN IN
GRONDWATERSTAND
NIET
TOEGESTAAN
GWST
Het snoeien van bomen is alleen toegestaan
met toestemming van de opdrachtgever
of directie, ook wanneer er enkel sprake is van
een gebroken of beschadigde tak. Voor het
snoeien van bomen gelden de eisen van het
Handboek Bomen | H8 | Snoeien bomen.
Deze uitgave van Stadswerk is tot stand gekomen dankzij:
Kijk voor meer info op
www.norminstituutbomen.nl
׉	 7cassandra://9RRsJfUu2TnRzILf_fLBW1kQ33IgrXQEJF7ffYPdYDI4`j g$sfkGTV׉EBIJLAGEN - VERWIJZINGEN
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 69 / 73
BOMENPOSTER
LEVEREN EN PLANTEN BOMEN
EISEN
PLANTMATERIAAL
(LAANBOMEN)
Europese normen (toezicht Naktuinbouw)
• rasecht en -zuiver
• visueel vrij van ziekten en aantastingen
• voorzien van volledig ingevuld leveranciersdocument
met aanduiding EU-kwaliteit
• indien van toepassing voorzien van wettelijk
verplicht EU-plantenpaspoort
• documenten voorzien van vermelding
Naktuinbouw-registratienummer
Uitvraag gerelateerde eisen
• in goede conditie en vitaliteit
• op natuurlijke wijze afgerijpt
• kroonomvang min. 50% van totale boomhoogte
• met rechte, niet aangebonden, doorgaande spil
• doorgaande spil vrij van vergaffelingen
• harttak (topscheut) niet ingenomen
• kroon min. 4 tot 8 gelijkmatig verdeelde takken
• vrij van probleemtakken
• vrij van takken dikker dan 50% van stamdiameter
• vrij van snoeiwonden > 50% van stamdiameter
• verhouding stamomtrek:boomlengte max. 1:30
(snelgroeiende boomsoorten max. 1:30 + 100 cm)
• takvrije stam (14/16) min. 220 cm (tabel)
• regelmatig verplant (tabel)
• voorzien van juiste maatkleurlabel (tabel)
• voorzien van etiketlabel
Veredelde bomen
• ent-, onderstam volgens adviestabel
Raad voor de Boomkwekerij
• waar mogelijk op eigen wortel (niet veredeld)
• geen onderstam van ‘Ulmus glabra’
Wortelkluit of (naakte) wortelpruik
• beschermd, afgedekt (opslag / transport)
• voldoende van omvang (tabel)
• vochtig maar niet te nat (niet verzadigd)
• niet bevroren
• zonder uitdroging of broei
• vrij van wortelonkruid
• vrij van wortelknobbels
• vrij van wurgwortels en knikken
• vrij van ronddraaiende wortels
• kluiten volledig doorworteld
• kluiten met voldoende samenhang
• kluiten zonder aanvulgrond
• kluiten voorzien van natuurjute en omsloten met
niet-gegalvaniseerde draadkorf
KEUZE EN EISEN
INRICHTING AANLEG
GROEIPLAATS BOMEN
WORTELHALS
WORTELGESTEL
GOED VERTAKT
VOORKOM
TE DIEP PLANTEN
PLANT 5 CM + M.V.
RECHTE NIET AANGEBONDEN
NIET VERGAFFELDE
DOORGAANDE SPIL
KWALITEITSEISEN
(LAAN)BOMEN
HALVE TOPSCHEUT
Boomlengte:
wortelhals tot aan halverwege
topscheut c.q. harttak
EISEN
PLANTEN BOMEN
• direct bij levering keuren plantmateriaal
• afdekken / afschermen wortels (zonder broei)
• opslag (eventueel opkuilen) plantmateriaal
• (afgedekt) transport plantmateriaal naar
plantlocatie
• uitzetten (markeren) en controleren plantlocaties
• verwijderen verpakkingsmateriaal en label(s)
• registreren label (logboek; overdracht)
• visueel controleren plantmateriaal
• indien aan de orde uitvoeren snoei incidentele
probleemtak, -wortel of afkeuren boom
Ten minste 4 tot 8 gelijkmatig
verdeelde takken. Maximale
takdiameter 50% van stamdikte
op aanhechtingshoogte.
• graven plantgaten (min. 1,5x wortelomvang)
• losspitten plantgat (zijwanden en bodem)
• plaatsen (voorgeschreven) voorzieningen
• richten boom (in het lood)
• stellen boom + 5 cm + m.v. (wortelhals
zichtbaar vrij)
• laagsgewijs (steeds max. 30 cm) invullen
en verdichten plantgat (inwateren niet
toegestaan)
1E
GESTELTAK
• verankeren bomen (verankeringsmethode
volgens uitvraag)
STAM RECHT
• afwerken plantplaats (niet afdekken wortelhals)
• indien voorgeschreven aanvullend starten nazorg
• indien voorgeschreven leveren hergroeigarantie
STAMOMTREK PLANTMATERIAAL
GEMETEN OP STAMHOOGTE
1 METER BOVEN WORTELHALS
Afwijkingen in gestelde werkwijze, alleen met
expliciete toestemming of volgens specifieke
uitvraag. Planten en bodembewerking niet
toegestaan onder te natte (verzadigde),
met sneeuw bedekte of bevroren bodemomstandigheden.
MAATVOERINGSTABEL
(LAANBOMEN)
+5
CM
Omtrekmaat
stam
(in cm)
12 - 14
14 - 16
16 - 18
18 - 20
20 - 25
25 - 30
30 - 35
35 - 40
40 - 45
45 - 50
50 - 60
BOMENGROND
CAPILLAIRE
ZONE
GWST | GHG
WORTELBUNKER
ZELFDRAGENDE CONSTRUCTIE
Gestelde eisen op deze poster vormen een
samenvatting van de benodigde eisen voor
het borgen van de kwaliteit van plantmateriaal
en plantwerkzaamheden. Voor de complete
kwaliteitseisen zie Handboek Bomen H4 t/m H7.
Afwijkingen in gestelde maatvoering, bijvoorbeeld als gevolg van
(soort)specifieke omstandigheden, alleen met expliciete toestemming
of volgens specifieke uitvraag.
Voor leibomen, bol- en treurvormen gelden aanvullende specifieke eisen.
(KLUIT NIET IN GRONDWATER OF VERZADIGDE ZONE)
GWST | GHG
AANPLANT: 10 CM + GHG
BOMENGROND
BOMENGRANULAAT
BOMENZAND
Labelkleur
Aantal x
verplant
(minimaal)
wit
blauw
geel
rood
wit
blauw
geel
rood
wit
3x verplant
3x verplant
Kluit -
diameter
(minimaal)
40 cm
45 cm
3x verplant 50 cm
3x verplant
4x verplant
4x verplant
4x verplant
5x verplant
5x verplant
5x verplant
6x verplant
55 cm
70 cm
80 cm
100 cm
110 cm
120 cm
130 cm
150 cm
Diameter
wortelpruik
(minimaal)
60 - 70 cm
70 - 80 cm
70 - 80 cm
80 - 90 cm
Takvrije stam
‘laanboom’
(minimaal)
200 cm
220 cm
240 cm
240 cm
90 - 100 cm 250 cm
115 - 125 cm 250 cm
250 cm
250 cm
250 cm
250 cm
250 cm
Stamomtrek in centimeters gemeten op 100 cm boven de wortelhals.
Takvrije stam gemeten vanaf wortelhals tot onderzijde eerste takaanzet.
Beveerde bomen en zuilvormen hebben een takvrije stam van
maximaal 50 cm.
WORTELKLUIT NIET
IN GRONDWATER OF
VERZADIGDE ZONE
PLANT 10 CM + GHG
GWST | GHG
TE DIEP... WORTELHALS
BENEDEN MAAIVELD
AANPLANT: 5 CM +M.V.
(WORTELHALS VRIJ... NIET AFGEDEKT)
Deze uitgave is tot stand gekomen dankzij:
Kijk voor meer info op
www.norminstituutbomen.nl
TAKVRIJE STAM (VANAF 14/16) MINIMAAL 2,2 M
KROONOMVANG MINIMAAL 50% VAN DE TOTALE BOOMHOOGTE
BOOMLENGTE MAXIMAAL 30X STAMOMVANG (snelgroeiende boomsoorten 1:30 + maximaal 100 cm)
׉	 7cassandra://WtAgLcHvxUUTWHmAj7C-uvXrA3hAHNEYTW-oFinCLas6o`j g$sfkGTV́g$sfkGTVˁ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://26PHpowRkHjYRmAxi-wODL8f_14Cijd6TrcJ0kDPCLc ` ׉	 7cassandra://svcXxNw2ybRUW3dwdu_UuzkNyNgsXaciBQBCm-dNYUg-`׉	 7cassandra://fEoSPbT3xVaok7t6nvDedGZiys1jfeDo6mq3maR4nhck`j g$fkGTVMט { {u׉׉	 7cassandra://Sml5eMevegc7rf4eZ5xsMJtd6Wd41jJaoILIUoo2yGw 7` ׉	 7cassandra://UFUsn5mInxjF_Qq9YAg-Kb5na0cpHDflt2953fxk4zk]` ׉	 7cassandra://z3fqwVXw0fIWY_H7gwtU7hFH5EAOS3s4SlMeCVhcn8Q!`j g$fkGTVQ׉E BIJLAGEN - VERWIJZINGEN
Standaard locatie ontstoppingsstukken riolering (nieuwbouw)
70 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
׉	 7cassandra://fEoSPbT3xVaok7t6nvDedGZiys1jfeDo6mq3maR4nhck`j g$sfkGTV׉E BIJLAGEN - VERWIJZINGEN
Standaard lay-out revisie riolering
principe revisie riolering bestaand gebied
principe revisie riolering nieuwbouw
verklaring
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 71 / 73
׉	 7cassandra://z3fqwVXw0fIWY_H7gwtU7hFH5EAOS3s4SlMeCVhcn8Q!`j g$sfkGTV΁g$sfkGTV́
בCט   {u׉׉	 7cassandra://E-M0Jzt_jo_uhuJE2jNerPlIx1EyL-Jbsy4q_9YcXUQ ` ׉	 7cassandra://uFNTwjXwiKccv7gu11Md384pit2O8Ta98js_V5-JuIA9=`׉	 7cassandra://QtH0sRDsvBeblcyKzLN8x0b3QJBde5rciHIxSBfsPZo!`j g$fkGTVSט { {u׉׉	 7cassandra://FDn1vEMnatDm-loiFifxSPOM_x0bucxoBsQM_2BsVrI ` ׉	 7cassandra://9EosItfkWG0VjJ9N6Djxri2gWBnY2wYauUOTxR3-Mkgc` ׉	 7cassandra://mx5a-o71OUNT556qT6644aWxxq5C3_fCv6AnUmG99gY`j g$fkGTVTנg$fkGTVZ 
s/9ׁHhttp://Tek.nrׁׁЈנg$fkGTVY 	/7	9ׁHhttp://Tek.nuׁׁЈ׉EABIJLAGEN - VERWIJZINGEN
Standaard K&L profiel
De contactgegevens van diverse nutsbedrijven zijn bekend en op te vragen bijde gemeente GemertBakel,
team Openbaar Beheer.
Huisaansluitingen dienen worden aangevraagd via www.mijnaansluiting.nl
72 / 73 handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 2025.1
׉	 7cassandra://QtH0sRDsvBeblcyKzLN8x0b3QJBde5rciHIxSBfsPZo!`j g$sfkGTV׉E@BIJLAGEN - VERWIJZINGEN
Standaard tabel voor revisie Openbare Verlichting
Projectnaam: ………………………
Kerkdorp:
………………………
Aannemer: ………………………
Uitvoeringsperiode:
Coördinaat
X
Locatie Object nummer
Y
Straatnaam
Project details
letter cijfer letter aannemer
Bestek
Object
Opmerkingen
………………………
NETWERK
MAST
Schakeling A/N Netwerk installatie datum Omschrijving (type) Fabrikant Tek.nummer RAL Kleur Opmerking
UITHOUDER
Tek.nr.
handboek ontwerp openbare ruimte gemeente gemert-bakel — versie 1.0 2024 73 / 73
׉	 7cassandra://mx5a-o71OUNT556qT6644aWxxq5C3_fCv6AnUmG99gY`j g$sfkGTVЁg$sfkGTVρ
בCט   {u׉׉	 7cassandra://zRfbFhzWfPOZ9mTXz8YsBmLBRgbKhb2LZisUtizFZpk` ׉	 7cassandra://aX24Ggajv_941lzrGZwt7ILdhJ0X0h8fJgdxc062yCM'` ׉	 7cassandra://M27olNXJKZ95z_oDgPwcvKSBddR-GoK5EIff28OBNs8Z` j g$fkGTVW׉E׉	 7cassandra://M27olNXJKZ95z_oDgPwcvKSBddR-GoK5EIff28OBNs8Z` j g$sfkGTV׈Eg$sfkGTVҁg$sfkGTVс
)HOOR 2.0 GEM. GEMERT-BAKELg$lˁD؀T