׉?ׁB!(בCטu׉׉ 7cassandra://n_-gOqKp_jiZm9AhQxI1nf5ilK-9CF4OMJsiq2mswagB` ׉ 7cassandra://ZCs1gl3eDVJ5n7wp2pNuSfv8n1YwKGGvWjlQyjT8hj0Kc`S׉ 7cassandra://liwwydfy1ygTgsoXMV06mFcb-yMvMhBrV2IWU1j5iPU`̵׉ 7cassandra://0X-9SfPKdyEJP4ip5VjxqF0g079LttjtvJz4sTyE5X8Ϳ{͠_ܪ,fטu׈X3?y׈E_ܪ,fj׉E׉ 7cassandra://liwwydfy1ygTgsoXMV06mFcb-yMvMhBrV2IWU1j5iPU`̵_ܪ,fk_ܪ,fj|בCטu׉׉ 7cassandra://Q0M7Yixm6Mz8QNip6AWupEK5ldpM1gJhQbNgQ_QiN9M*` ׉ 7cassandra://aXa9l9RBU3Zgf1LJm1xe4OZCAYbkOLUW9hXH6ZejR8I`S׉ 7cassandra://uCzv8nk9Bz9sYWwpEyErdbhR457VpfQhySfgeYpCgZY`̵׉ 7cassandra://ilcvIE-87w6je7oX_jdQx2N6Yj7ZmcXojqLv9l-atJMX ͠_ܪ,fטu׉׉ 7cassandra://yByN_WlC9oN_IkHZfGbKy87g24IEwHaXJYuY03A8iqQ.` ׉ 7cassandra://v_TYI0CC5WEEsHiu28yWSozKx2NT_x3DU_UeszYsijMV`S׉ 7cassandra://hm0kh3-wFJBwsupar8fesDPwuiKvNdXrjlcvS6XcxRU`̵׉ 7cassandra://g6XtGxv3WVl4TAeqDc26KhUObY9-G50TbahLRoak0DU5B ͠_ܪ,f׉E,2 fertelsels troch Jan Bijlsma Mantgum 2014 ׉ 7cassandra://uCzv8nk9Bz9sYWwpEyErdbhR457VpfQhySfgeYpCgZY`̵_ܪ,fl׉EINHOUD Herinneringen van Jan Bijlsma, oud melkboer in Mantgum Deel I Fertelsels troch Jan Bijlsma (1910-1995) Deel II Hwat yn ’t onthâld sitten bleaun is fan Jan Bijlsma út Mantgum 1993 Forhúzje Deel III Intsje foar de pokken 1914 - De earste wereldoorlog bruts út! Op nei Mantgum Deel IV Hûskes en pishoekjes Deel V It boartsjen fan de bern om ± 1920 Bewaarschool Proefles Op ´e sútel mei jutteparren Op nei Jirnsum Deel VI Skoalle reiskes Mantgumer Merke It Auke Sierdsma Skoallefeest Deel VII Mei de karryder op stap Boelguodzje Deel VIII De Ambachtsskoalle Nei de baas Wy geane fan de kij nei de geit Deel IX Jong feinte tyd Foarfaltjes út de famme en feinte tyd Deel X Fekansje! Soldate boartsje Deel XI Soldate boartsje (vervolg) Deel XII Op nei Bears Deel XIII Libbene houn en deade katten Nei de film Forhalen, heart op het keatslân Deel XIV Foarsinsels! Mei de trein er op út Fruit-corso yn Tiel Deel XV Nei Tante Ette yn De Steeg Nog wat forgetten gebeurtenissen tusken ± 1920-1930 Hoorigen en lijfeigenen Mantgum 2014 fertelsels troch Jan Bijlsma 4 5 9 10 14 15 16 20 25 27 29 30 31 33 34 36 37 40 42 45 48 50 53 54 56 59 63 69 70 71 73 74 76 77 78 79 3 ׉ 7cassandra://hm0kh3-wFJBwsupar8fesDPwuiKvNdXrjlcvS6XcxRU`̵_ܪ,fm_ܪ,fl{בCטu׉׉ 7cassandra://QWucbg0xHrjF9kvycbDCyRWT3h8Ux-8wReNCC_V9efg` ׉ 7cassandra://HIcLcPeFgYpYu19bVcjARFNO92C6xqm9ty15uJ1Xt5cu`S׉ 7cassandra://pFdRmdQxANeXjVEcm6Qni42l9qjbo7-aTBngkapwdVc`̵׉ 7cassandra://9EiXIAkCLBF17tBBQzhi-2jAvAc6huRd_UL4cEGVuBci͠_ݪ,fטu׉׉ 7cassandra://ELpu6VbJDgN0WawENPgHVUUQrNeDJs2k-qvFw4eYzV4S` ׉ 7cassandra://pK8CoAVUr_wxP6cwPgwOhAFDAwEOSEKJEVfwevG1QaUM`S׉ 7cassandra://wlsmFp7sqB9gRSN6ixC_AKEUdiFCzsI8pcqJ-YU-rQM7`̵׉ 7cassandra://QPe1h1adU0JNjUwDFKxFQEy0xRdkeKs69xWz5N4aIVoh͠_ݪ,f׉EHerinneringen van Jan Bijlsma, oud melkboer in Mantgum Door een tip is de werkgroep Dorpsarchief in Mantgum in contact gekomen met Wietse Bijlsma, de oudste zoon van Jan Bijlsma, die melkboer was in Mantgum van 1936-1974. Nadat Jan Bijlsma als melkboer was gestopt, heeft hij zijn herinneringen over de tijd dat hij melkboer was in Mantgum en zelfs daarvoor opgeschreven. Wietse Bijlsma heeft deze herinneringen in een schrift aan de werkgroep beschikbaar gesteld om hieruit interessante zaken die onder andere betrekking hebben op Mantgum te kunnen publiceren in Mandeguod. Frits Sieperda heeft het gehele geschrift zoveel mogelijk letterlijk overgetypt. Jan Bijlsma had een goed leesbaar handschrift, geschreven in zo goed mogelijk Fries, soms een soort gesproken Fries. De werkgroep heeft besloten de oorspronkelijke tekst zoveel mogelijk onaangetast te laten, ze is van mening dat hierdoor het minst afbreuk wordt gedaan aan de geschreven herinneringen van Jan Bijlsma. Ook is er naar beeldmateriaal gezocht dat bij de tekst paste (o.a. uit albums van Wietse Bijlsma, Tresoar, Byldpunt, LC en internet) en deze in de teksten verwerkt zodat de teksten nog meer tot de verbeelding spreken. In Mandegoud zullen regelmatig hoofdstukken uit de geschreven herinneringen van Jan Bijlsma worden gepubliceerd. Voor velen in Mantgum zullen deze teksten ook weer herinneringen oproepen en zelfs nieuwe feitjes uit vroegere tijden van Mantgum kunnen opleveren. De werkgroep Dorpsarchief wenst iedereen veel leesplezier en houdt zich aanbevolen om kennis te nemen van tekst- en beeldmateriaal uit de oude doos van Mantgum om deze kunnen delen. Elders in dit blad is deel 1 opgenomen van de fertelsels troch Jan Bijlsma. 4 fertelsels troch Jan Bijlsma Mantgum 2014 ׉ 7cassandra://pFdRmdQxANeXjVEcm6Qni42l9qjbo7-aTBngkapwdVc`̵_ܪ,fn׉EJan Bijlsma (1910-1995) deel I De man dy‘t hjir no al 80 jier yn Mantgum wennet en 38 jier lang de molkboer west hat fan Mantgum en Jorwert, de molkboer dy’t noch achterom kaam en de bestelling by de frou yn de keuken delsette, die man, dat is Jan Bijlsma. 84 jier no en grôtfol forhalen, wêr fan in part al troch himsels op papier setten is. Sûns ± 1946 wennet hy oan de ,,Nieuwe zijweg” fan de Skillaarderdyk sa as doe yn de krante neamd waard, de His van Botnialeane. Nijsgjirrich fansels foar Mantgumers om wat mear oer him en de forhalen dy’t hy hat oer Mantgum te fernimmen. Yn dit earste part giet it foar al oer Jan Bijlsma sels. De hear Jan Bijlsma is berne op 24 Febrewaris 1910 op it ,,Mêd” oan de strjitwei oan de Noardkant fan Jirnsum. Bijlsma wie de âldste fan it gesin, letter kamen der noch trijje famkes by. Mantgum 2014 fertelsels troch Jan Bijlsma 5 fertelsels troch ׉ 7cassandra://wlsmFp7sqB9gRSN6ixC_AKEUdiFCzsI8pcqJ-YU-rQM7`̵_ܪ,fo_ܪ,fn{בCטu׉׉ 7cassandra://W6b4GCKbUuSjGZvAU6u-Oq73-XlhG69n-MkxeXnxsxU` ׉ 7cassandra://3KkPgqHmvbhYcT4IU-OptlaS0a3t45czKMoPaiurKFU͉`S׉ 7cassandra://FFYCQ5Z78bCvlyw528i95FlIRaDGKoTc94MyF7wCiU0$K`̵׉ 7cassandra://AyHPiV_TAHl2VtWwf1INhETkoAjzNfmuRGfydbaSikE$͠_ݪ,fטu׉׉ 7cassandra://3gyFPAIGktbH0kU9bcvPLdSJgcEGSDTpUk_KTlGrT7Qz` ׉ 7cassandra://Nz0iKAFZm7-ZOap7FgMBRUBNLITYnR7DOJluwCIkGVM`S׉ 7cassandra://4Iv6uJqestiMnbCU1iLBSl2MzF9nE4KZ0k1YRoFEJXk#A`̵׉ 7cassandra://dMqTIaFvQaeMZShauIoaOzFVa10NYpnnV1RBec7qE4g.͠_ݪ,f׉EDe earste 4 jier fan syn libben binne se in soad forhuze. ,,Heit wurke doetiids by de boer, mar koe op in stuit mear fortsjinje by it spoar, dat doe forhuzen wy nei Skearnegoutum en noch in skofke letter nei it wachtpost 28 ûnder Hieslum, tichte by Parregea. Letter bliek dat de kar net sa byzonder west hie, by de boer koe wer mear fertsjinne wurde. Sadwaande ferhuze de famylje nei Draaisterhuzen. Earst waard alles op in lorry laden, mar deze gong mar oan Nijhuzum ta. Der moast alles oer laad wurde op in heawein. Yn 1914 bruts de earste wrâldkrich út sa at we allegearre wol witte en ek syn heit moast soldaat wurde. Hy kaam by de kustwacht. Dat selde jier forhuzet de famylje nei Mantgum. ,,Heit koe der oan it wurk op de buorkerij fan boer v/d Hem, de buorkerij der ’t no Bottema buorket”. Se krije de mooglijkheid yn de arbeiderswente oan de Kamp te wenjen, it hûs der ´t no de famylje Hansma wennet, mar om ´t se net wisten hoelang oft se hjir bliuwe soenen setten se harren te wenjen op de Fearhûshoeke. ,,Yn dy tiid wiene dat tsien wenten, no fyf, mei in net sa solide kwaliteit. Je koene troch de muorren mei de buorlju prate”. Mar al wat ferwachte waard, mar heit bleau dochs 17 jier by deselde boer. Lytse Jan gong doe ‘t er yn Mantgum kaam, daliks nei de bewaarskoalle, oan ´e Fearhûshoeke. Nei de legere skoalle gong hy nei de ambachtsskoalle yn Ljouwert. En sa at dat giet by jonkjes fan it platte lân dy ‘t foar earst yn ´e grutte stêd komme, de earste dei gong it foart mis, in learaar fregje oft der ek bern wierne dy ‘t mei de trein nei Starum moasten, dan moasten dy wat earder fuort, mar Jan wist fansels net neat. Dat doe ‘t hy út skoalle kaam wie de trein fuort en koe hy nei hûs rinne. 6 fertelsels troch Jan Bijlsma Mantgum 2014 ׉ 7cassandra://FFYCQ5Z78bCvlyw528i95FlIRaDGKoTc94MyF7wCiU0$K`̵_ܪ,fp׉E2It earste húske fan Jan en Lies Bijlsma neist it kafee. Doe ´t de ambachtsskoalle op syn ein rûn, moast Bijlsma nei de baas en kaam te lâne by Bearda yn Ljouwert as meubelmakker. Nei de krisistiid yn ´29, doe ´t hy ,,soldateboartsje moast, koe hy net wer werom komme by de âlde baas. Hy hat doe in skofke yn Bakkefean op de Folkshegeskoalle sitten, dat koe op kosten fan de gemeente, en in skofke by Tinga yn Winsum, mar dat wie syn leven net. Yn 1936 waard Bijlsma frege oft hy molkboer wurde woe. Dit gong doe mei de bakfiets, de spullen waarden op helle fan it fabriek yn Weidum, dy ‘t hy dan fuort útsutele, by de boeren oan de Hegedyk, wêrnei ‘t hy troch gong nei Mantgum, en letter ek Jorwert. Ik waard hy noch meteropnimmer fan it electrysk yn Easterwierum, Weidum, Jorwert, Mantgum, Schillaard, Jeth, de Him, Hilaard, Jellum, Bears. Doetiids moasten je der iens yn de twa moanne bylâns. Je kinne je foarstelle dat hy fan ôf dy tyd aardich op ´e hichte is fan it barren yn ús omjouwing. Yn 1938 is Jan Bijlsma troud mei Lys en se wennen yn it lytse hûske neist it café, dit binne de W.C.’s fan it café. Se krije trije bern, twa jonges en in famke. Letter hat Bijlsma it hûs bouwe litten, der ‘t er no noch wennet. Fan ôf dat momint is der ek in winkel by, in toanbank en fansels de kruidenierswaren en molkeproducten op é skappen. Frou Bijlsma die de winkel en op sneons wie it soms sa drok dat it waarm iten der suver by yn skeat. Yn 1974 is Bijlsma stoppe mei de saak, hy sutele doe al net mear mei de bak Mantgum 2014 fertelsels troch Jan Bijlsma 7 ׉ 7cassandra://4Iv6uJqestiMnbCU1iLBSl2MzF9nE4KZ0k1YRoFEJXk#A`̵_ܪ,fq_ܪ,fp{בCטu׉׉ 7cassandra://Uqcwwa7kPSTLaEMIqX6e0iW-qWP3XxrQTFpEFjnzq0Q` ׉ 7cassandra://nztptTW-I1l_wumu8AmqfIIf8zk840hSinpI6cgXagAs`S׉ 7cassandra://QT79b-wlGvuuYegx67Dm-VcTlXmByagEeYAODlOtdIg%s`̵׉ 7cassandra://cW9r4lGbZIQwSzR1RpjR3YmZ26BrP7pagMibPIdWUuY'͠_ݪ,fטu׉׉ 7cassandra://32mIkcHUeby_9J9_lxtExc_qH0NM_M6ERd7yx-7xM2goa` ׉ 7cassandra://pwV-W5SOwt6rn43hCvCRhekhLfQ5CBqsKa3bVAyt0jMnQ`S׉ 7cassandra://F-zDSYiQH3MHD8fNvV3pqKWznrLrneFbaIyiwnBeauw `̵׉ 7cassandra://YDdQJfmorV9Semieklz0E9NJKzfKMKozgKNsW8gVjlsk3 ͠_ݪ,f׉Efiets, mar is fia un pony, hûnekarre en motorbakfiets eindige op in motoriseare foertuig mei trijje tsjillen. It doarp joech by it ôfskie bliken fan har tagedienens troch spandoeken, buorden en in ferskrikkelyk soart blommen en planten. In tún ameubelement, gouden horloazje, eetservies, tafelkleed enz. Nei ´74 wie der in soad tiid foar de hobby, houtsnijwurk, hout draaie, it âlde ambacht út de begjin jierren. De lêste tiid wol dat net sa goed mear, de jierren no. Lys wennet sûnt koart yn ,,de Ielânen” yn Snits, mar Jan hâldt de moed der yn en wol graach syn forhaal fertelle. Yn ´e takomst sille der grof mear stikken út syn ûnthâld yn Mandeguod ferskine. It winkeltsje oan de His fan Botnialeane en it molkweintsje 8 fertelsels troch Jan Bijlsma Mantgum 2014 ׉ 7cassandra://QT79b-wlGvuuYegx67Dm-VcTlXmByagEeYAODlOtdIg%s`̵_ܪ,fr׉EJan Bijlsma (1910-1995) Hwat yn ’t onthâld sitten bleaun is fan Jan Bijlsma út Mantgum 1993 Ik bin geboaren op it “Mêd” oan de strjitwei oan de Noardkant fan Jirnsum. It stie ûngefear wer nou Buiteveld, bielsehandel wennet. It wie in alderwetsh fan twa ûnder yn kap arbeiderwentsje en ús buorljue hieten Easge en Aaltsje, doe al âldere minsken en die hierne in great hôf mei fruchtbeamen. Ik bin as earste bern geboren op 24 Februares 1910 en nei mij kamen er nog trijje famkes, Froukje geboaren 5 November 1911 en Rinske 1914 op 12 April en dan de lêste Aafke geboaren 6 augustus 1917 en dat wierne dan de 4 bern fan Wijtze Bijlsma geboren te Jirnsum den 2 December 1885 zoon fan Jan Roels Bijlsma en Rinske Romkes Kramer en Antje Bosch geboren te Rauwerd den 4 October 1886 dochter van Eelke Bosch en Froukje Kooistra. deel II Vlnr: Wietse Bijlsma, Rinske, Jan, Froukje, Antje Bosch, Aafke Mantgum 2014 fertelsels troch Jan Bijlsma 9 fertelsels troch ׉ 7cassandra://F-zDSYiQH3MHD8fNvV3pqKWznrLrneFbaIyiwnBeauw `̵_ܪ,fs_ܪ,fr{בCטu׉׉ 7cassandra://iRbWO3ZkjfQiV49vT6fDG3ApGeX0t98Knhcy5PFOzUM` ׉ 7cassandra://ZkeKtYJzlF2K9zV4YwS1F-U0Yu6xtDkZ21Du3NA1xvE͂`S׉ 7cassandra://9uRIjumjb8Z1Ekj9Kl0E3CNgHo1I9GvG6dzVcRq8Q-A!`̵׉ 7cassandra://Djzhq0yUcu71abXL9vfoj3ZU6Gbf0ZDr6kVDvXtw8yEda͠_ݪ,fטu׉׉ 7cassandra://YF6BH__THLLAgmrSjUfTg3-oyFMjSaa7S0xuBTi8tnU` ׉ 7cassandra://OWJY5Pnj4AIwFoQJ6LePnuZwq1dWuhYrBkV2LS5q0U8̓ `S׉ 7cassandra://Gizn1p8vK3lNM3ELNLwXuWf0eilxdiFJ8D-j4v3T3-w"^`̵׉ 7cassandra://Yz55_bZ4jtLjgmlRMw_bxDbWFkOEaeEW71LM1nqQz2o͋͠_ݪ,f׉E Forhúzje 12 Maaije 1914 wie in hiel gebeuren yn myn libben. Wy forhuzen en die dei, mar it wie net de earste kear yn myn libben, wij wierne al 2 kear hjêrder forhuze, namelik fan Jirnsum nei Skearnegoutum en doe fan Skearnegoutum nei it wachtpost 28 ûnder Hieslum. Mar ik wie nog jong om der nog wat fan te witten. Us Heit waard yn de snoarje boerearbeider of kaam as spoorwei-arbeider by de Ned Spoorwegen to lânne. Mar it wie in spultsje fan ´e rein yn´e drip. Se fortsjinnen by de boer stiefsafolle as bij it Spoar. Mar achter nei hat dat Draaisterhûzen ek mar in needsprong hwest. Mar ik dwaal hiel en al fan ús forhúzjen ôf. Mar nei it foar byriden fan de earste treinen kaam er in ploeg manljue met de lorry by ús foar de wachtpostdoar. It húsrie waard opladen en doe mochten Mem en de 3e bern ik op de lorry sitten gean. Froukje en ik sieten op de oprolle matte en Mem siet op in stove, die op de selde matte stie. En ús Heit fleach mei ús skiep oan it tou yn de berm fan de spoordyk lans njunken ús, die op de lorry sieten. Wetenswaardigheden en belevenissen yn die tyd wit ik net folle. De moezels, in bernesykte ha ik der hant, mar der is gjin oandacht oan besteed. Mem hat nooit yn´e gaten hant en sy wit it ek net, wat moezels wie. Letter wie se by in jonge buurfrou op thee fisite en wierne die har bern op bêd fan wege moezels en die hierne de selde forskiensels as ik ynder tyd ek hant hie. Ik gong al op de greate skoalle yn Mantgum, doe hearsten der de moezels, de skoalle wie sluten, der kaam gjin kop op skoalle, allinne ik dwarrelle wat troch de buorren, inteken dat ik lyts de moezels wol hant hie. De lorry ging oan Nyhuzum ta, der waard de brôt hwer oerladen op in haaiwein en gong it op ús nijje wente ta op nei Draaisterhúzen. En dat bestie út 2 pleatsen en ús arbeidershúske. Neffens it wachtpost in lyts skietrich lyts húske. Ik wit noch de nammen fan de beide boeren n.l. Kramer en Schrale en de lêste wie Heit syn boer. De pleatsen leine in 100 meter fan de dyk of en oan ´e dyk stie nog in wettermole. Yn ús tyd is die yn de brân flein. Yn in tonger- en wynbui, is hy op de rin rekke en doe yn de brân flein. De brânnende wjukken fleagen einen foart. Yn de jieren ’75-’80 bin ik der op de fiets nog ris hwest to sjen. Mar de mole wie net wer opbouwt, der stie nou in Arbeidershúske by de mole yn ‘e buert fan Draaisterhuzen 10 fertelsels troch Jan Bijlsma Mantgum 2014 ׉ 7cassandra://9uRIjumjb8Z1Ekj9Kl0E3CNgHo1I9GvG6dzVcRq8Q-A!`̵_ܪ,ft׉Eelectrisch gemaaltsje. Der is net folle hingjen bleaun fan ´e tyd, die ik troch brocht hy op ´e wachtpost en it arbeidershúske. Ik wit noch dat Mem kunde hie oan in konducteur en de treinen fleagen doe ek noch net sa hurd, dat de konducteur makke fan of de trein wol is in praatsje mei Mem en as er dan griente yn de bagage wein wie, waard der wol ris in bosk woartels nei ús Mem ta kiepert. En in boaze hoarne dat wy hierne, net moai mear. Op in gegeven moment fleach er in Froukje oan, hy stie al by har op it schouder en scoe op har eagen ta, dat Beppe Anne die in greep en krige him to pakken. En doe hatse him eigen handig smoart. Se hie wat mei hinnen en einen. Ik tink ik wie wol in jier as 14, dat ik yn de keamer siet oan de foarkant fan de oaljekoekshoeke en yn ienen in leven as in oardiel hearde yn it foarhûs. En wat wie it: Beppe hie mei wat foer in jerke binne doar lokt en hy him doe to pakken. En die is ek net libben wer út har hannen komt. Leve en leve laten, wie har motto dan. Mar wy iten gjin hin en einen, ús Heit sette er gjin bek op. Mem stûrde dat spul mei de karrider nei de poelier yn Ljouert. Se tsjinne yn har famme jierren as faam by boer Schouwstra yn Jirnsum. Se siet mei de frou to theedrinken, dat de boer der ek yn kaam mei wat in gnieskjind gesicht en sa tuske noas en lippen weifortelde, wat ús hinnen mankeert en de hearne koe wol hartstikke dronken wêze. Die soeg rint op in hintsje ta en seil Beppe Anne en Afy syn kunsten fortoarne en rint wol in hele meer by har lâns en flocht oer de kop en bliuwt foar dea lizzen. Je hoege der net foar nei it circus ta. En doe begong ús Mem to gnizen. Nou wit ik de oarsaak wol, die hoarne is inderdaad dronken. Ik ha sa pas fruchten die ûnder de drank stien ha yn flessen ûnder hage gooit en der ha de hinnen fan slynt. En se binne apart nog nei buten west om nei kopketûmeljende hinnen to sjen. En se het ek tsjinne by Kryn de Groot yn Friens. En der kaam dan oa goed 12 ûre in âlde arbeider yn ´t bûthûs om syn brea der op te iten en dan moest de faam (ús Mem) der hinne om die arbeider in panne sûpengrotten bry te bringen. “Dou bist in bêst famke, dou gûnst in earm, âld man nog is wat, dou seilst Mantgum 2014 fertelsels troch Jan Bijlsma 11 ׉ 7cassandra://Gizn1p8vK3lNM3ELNLwXuWf0eilxdiFJ8D-j4v3T3-w"^`̵_ܪ,fu_ܪ,ft{בCטu׉׉ 7cassandra://I_sbYAudui3U0JI0yp-RTDmeLPuK5vBZ3mArQ1Sjuh4` ׉ 7cassandra://hWk2Y1xRNvpA8zwCsCjeb8S5MfXLYA_aQJWjRSMMS9I̓f`S׉ 7cassandra://rTwo6BJ-Ethl9PhO_s1mTyHQqnNhmgD0EW8GpzGPwM8!`̵׉ 7cassandra://10Pro_LdEnbnFQf1kr87vz-klhklnxnz5puFG4GKJGg ͠_ު,fטu׉׉ 7cassandra://QxgsD9Tf0mE4NIKIaP8LdzR0SyfOf93l3-YC2VZ9TAY.` ׉ 7cassandra://94lGFEbfpb2xrzt6WiBGv3yFwHLLSf7QamQeQv5MlrwR`S׉ 7cassandra://7BkVopHA-L3Nf5haZ9KchiOxUVz84zKL84KswWPJDVkE`̵׉ 7cassandra://TD7QDVayBkROnJ8WvADQ-VzQj-xeYh0Ox7c2YBq_NQ0- ͠_ު,f׉E Znog ris in kear by ien fan myn jongens op bêd komme. “Frek, âld kearel, “ wie stefêst har antwurd. Sy tocht, die âld kearel kin fest gjin bern mear ha fan in 20 jier. Mar de âld man hat wol gelyk krige, die âld man wie âlde Pake Jan út Jirnsum. Alde Pake Jan en Beppe Rinske ha nooit by ús thús west. Wy kamen er simmerdeis 1 kear mei de hushâlding en ik bin ek mei ús Heit oer ys der al is west. Ald en earm, en toch wie it finsterbank winterdei fol foegelsjes, as beppe Rinske nei iten der de ierpelkrommels del struide. Njonken lytsen Wietse en Annie krigen forkering. Beppe rekke in nacht te sliepen bij Jan en Rinske. Doe Beppe goed en wol to plak wie, begon Pake te triljen in to skoudzjen en kremmenêrje, dat er sa´n lêst hie. Mar hy liet al troch skimerje, dat it yn ´e regel wer oergong, as er in zâltehearing en 2 romersbrande wyn krige. Dat Mem de buorren yn, nei de winkelman. En die frege al, hat âlde Jan wer koarts? ,,Ja,” sei Mem, ,,de stoallen steane op hun poaten to skôdzjen. Bedtyd, Beppe Rinske earst op bêd, Mem yn it oare bedste en doe hearde Mem nog wakker ien praten. Pake Jan hâlde nog in petear tsjin de lampe en dat gong mar troch die alleen spraak. ,,Nou alde jonge,” sei er “nou seil ik dy efkes lekker ta stoppe, dat hast wol fortsjinne. Dat wie yn die tyden in peterolielamke, wy ha de hiele joun ljocht fan dy hant. Pf wie it, in walm kaam boppe ta it gles út, mar de flam wie net út. Dou âlde rakker, sulst it nou ek noch yn de kant sette, mar wachtsje mar, ik scil even goed sykhelje en dan krijst in poester, dat de walm by it bedskot del rint. En nou is it tsjuster en kroep ik Beppe van Welterusten. Enkele gezegden fan Pake Jan folgje hjir nei. Doe ek al waard er stemd foar 2de Keamer, Friese Staten en Gemeenten. Pake moest stemme foar de Gemeenterie. Yn de tyden wenne er in sekere Van Balen yn Jirnsum, tabaksfabrikant en die stie kandidaat foar de nije rie. Hij beloofde Pake in poun tabak, as dy op him stemde. En dat gong oan, Pake krige syn tabak en Pake hat oarsnet sein, ,,Ik stie toch allinne yn dat stemhokje.” In oare kear, Pake stie to hekkeljen yn de sleat, njunken de strjitwei, dat er in man oan kuierjen kaam en even in praatsje mei him makke. De minsken rounen yn de tyd nog, ek as je nei in oar plak of stêd ta moasten. ,,En.“ sei er, Petroaljelampke 12 fertelsels troch Jan Bijlsma Mantgum 2014 ׉ 7cassandra://rTwo6BJ-Ethl9PhO_s1mTyHQqnNhmgD0EW8GpzGPwM8!`̵_ܪ,fv׉Eh,,hoe lang ha ik nog rinnen om yn Ljouwert to wêzen.” ,,Nou, dat kin ik jou net sizze,” sei Pake. Die man grommele nog wat oer dat antwurd om, mar sette toch ôf en hy in 25 meter roun, doe rôp Pake, as sa rinst as ´t nou rinst bist mei 2 ûren yn Ljouwert. ,,Nou kwerom koest dat direkt net sizze, frege de man?” Dat seil ik dy gau sizze, ik moast earst sjen, hoe hurst as stou rounst. Pake syn Mem wie om healve ienen noch oan it strjitte skrobjen en om 1 ûre der op wie se al dea en wie Pake in wees. En mei 9 jier kaam hy al by in boer. Stadich oan wie er boerefeint wurden en it wie iterstyd en hy giet op syn plak by de iterstafel sitten en der lizze wol 6 greate skylfiskoppen yn syn board. ,,Wat mat dit hjir,” freget hy oan de frou. ,,Die binne foar dy Jan, it is it djûrste en bêste fan de fisk,” sei sy. ,,Nou,” seit Jan, ik krij hjir oars it bêste ek net, dat Jou hâlde dy koppen mar en Jou se de houn mar to fretten. Yn de ,,Hepkema” krante hat eartyds wol ris in stikje oer ,,mâlle Jan,” stien. Mar in oare eigenskip fan him wie, skriuwe koe er hiel moai. Doe Heit en Mem oan de spoardyk wennen, krigen se inkeld in brief fan Pake. En dan sei die Postbode, hienne alle brieven mar sa’n dudlikadres. It wie it grutste kontrast mei myn oare Pake, die koe net lêze en skriuwe. Soms moest dy syn handtekening sette, hy die it meestentyds mei in krúske, mar as it wêze moest dan koe er syn namme yn drukletters tekenje. Dan hie er de pinne yn ´e foest beet. Nou sit ek al wakker oer de âlde Pakes om te eameljen en wy sitte nog altyd yn Draaisterhúzen. Mantgum 2014 fertelsels troch Jan Bijlsma 13 ׉ 7cassandra://7BkVopHA-L3Nf5haZ9KchiOxUVz84zKL84KswWPJDVkE`̵_ܪ,fw_ܪ,fv{בCטu׉׉ 7cassandra://sYQfxe7JHCpGUM_iy308Ng1iDfpoVZVFyuPpS1hHDRU5` ׉ 7cassandra://VPXO-QbkQrvHNVBrEErkv8ZkkdK3LLKtM10EF12MFTk͊`S׉ 7cassandra://AJsmoIRjAGIY_dygDo0d2NZG42kEiCTDrzwiMMuE9I0#`̵׉ 7cassandra://pFKl3ZVFiuPtkbLEY17eBrNvQwR-53rBMZmrqWacJwEk͠_ު,fטu׉׉ 7cassandra://8fxwbTuWCLbtYibPeQPJK6fHmyOJ2kjpvL4nijvC-Vs` ׉ 7cassandra://Zo_UorIa151iP9QXBHo0XBWYwHPR6L7nTTUzvlCp4Nkn`S׉ 7cassandra://8zrOvnitQyTmmi306v66vCkPJvIDxySzNIQ6vHVrrUg `̵׉ 7cassandra://BhoW-jOIimmP-f8EES4GcGsjdizuE-3INdSaRR1CynM͠_ު,f׉E Jan Bijlsma (1910-1995) Intsje foar de pokken It kaam safier, Jan waard âlder en koe dan nei de bewaarskoalle. Mar der kaamst net op, dat moasten je earst inte wurde tsjin de pokken. En dat hat him ôfspiele yn Draaisterhúzen en Dryls. Op in sekere dei ging it oan, Pake nei de boer, achter yn it lân, in ein fan hûs en Mem helle de bernewein út it hûs en der waarden de beide famkes yn kwakt en ik moast rinne, de wein festhâlde en de dyk net oer rinne. Nou dat mat net in plesier reiske west ha. ,,Dou hast de hele hwerom reis om gûld en balten.,” hat Tante Frouk letter tsjin my sein. Mar it wierne ik beulen fan dokters froeger. Even er tusken troch. Ik wie in jier as 18, ierder kear pyn yn´e mule, it hâlde mar oan. Och jong gean even nei Mantel, die feegt him er yn in omsjoch út en net fordoofje litte, dan hast ek gjin napine. Ik woe my ik net kinne litte in oere letter siet ik by dokter Mantel yn de toskeloekersstoel. Even sykje welke kies it wie der tikke er even op, dat ik skeat hast oan it dak ta. De mond open en de tange waard om de kies setten. We switte beide, ik fan ´e pine en dokter fan it skoaren. Ik wie al in pear meter mei stoel en al by de tafel wei skoart. Ik tocht by my sels, ik hâld gjin kaak yn de mûle. Njunken lytsen mei hamjen en gramjen, bûgen en skoaren kamen wy in ´t sicht fan ´e gongsdoar. Des noads sleep ik dy mei stoel al oan de foardoar ta, mar die kies komt er út. Dokter hie al oan de faam raast, set die gangsdeur open, dat hy wie safris hy soe my mei stoel al oer de drompel skoare, der yn ienen der liet de kies, dokter foel hast op de kont, hy koe nog krekt de stoel gripe en der sieten we, beide bek ôf. Jij uit de stoel en op de grond liggen, hy tocht, die stjert hjir op ´e stoel. Mar enfin, alles is ten goed gekeerd. Ik krabbelde njunken lytsen wer oerein, krige in sigaret fan Dokter, dat wie yn die tyd nog in mediegn. Dokter rookte ek, dan krigen je de de griep net. Mar nooit en nimmer bin ik wer by in húsdokter west mei pyn yn´e mûle. Gjin wûnder, dat ik myn eigen bern net intsje litten ha, doe mochten wy it sels witte al of net intsje en dokter Mantel wie gjin foarstander fan intsjen. Dat sadwaande ha ik myn bern dat lêst net oandien. Fan Draaisterhúzen is net folle hingjen bleaun. Inheld gongen wy mei ús Mem nei de boerinne en der wierne ek bern. En der hong in touter oan de balken yn de keuken, der mochten wy dan yn schommelje. 14 fertelsels troch Jan Bijlsma Mantgum 2014 deel III fertelsels troch ׉ 7cassandra://AJsmoIRjAGIY_dygDo0d2NZG42kEiCTDrzwiMMuE9I0#`̵_ܪ,fx׉Em1914 - De earste wereldoorlog bruts út! Poster fan de Nederlânske Striidmacht en de mobilisaasje yn 1914 Groepsfoto militêren om 1914 hinne En ús Heit wie soldaat hwest en syn lichting moest sich melde yn Snits. En dat hat er dien, mar syn namme waard net oproppen en doe de kapitein sei: ,It soadje wat hier nog staat, kan wel weer naar huis gaan, hat Heit him net lang betocht en is gau wer ôf tein nei hûs. Mar njunken lytsen krigen se fan hegere hân toch yn de gaten, dat er iets net klopte, de forhûskaart fan Wonseradiel nei Wymbritseradiel hat lang ûnderweis west. En op in dei yn Augustus kaam de politie achter yn it lân, wer ús Heit oan ´t wurk wie, by him, mei de tiding dat er dan en dan wer melde moast yn Snits. Hy kaam út eindelyk by de kustwacht to lânne yn Zoutkamp en der hat er 4 jier troch brocht. Mantgum 2014 fertelsels troch Jan Bijlsma 15 ׉ 7cassandra://8zrOvnitQyTmmi306v66vCkPJvIDxySzNIQ6vHVrrUg `̵_ܪ,fy_ܪ,fx{בCטu׉׉ 7cassandra://KND4LXnw9RJZ7bZkx7DMvlsPoV1DonLYTVSmlOdhyZ4do` ׉ 7cassandra://XbwL5AEqBoO51NEvVaqqL4EteKet8Yfv9kP0gYVL-0Qj`S׉ 7cassandra://3tg0Vzuz7HDbz9dEg4V-TdN9xDKx78HpVC1HFrihNQk`̵׉ 7cassandra://7E108d4lHdlYPlRIy3kK2ZVMPH3MK0klqXeAXKfWZNk͠_ު,fטu׉׉ 7cassandra://_Mx1E8_YlgHdFUu7FqsfZ91Lmx4xWfqnO05U3WVkU3ot` ׉ 7cassandra://RGW0nU4cNSBj6LVB9MucgdOGY4FgYS1vtJmyWd_4Du0͙`S׉ 7cassandra://Av2dWmQyuHogDg2kJoXcrdEOe5dpJmTayOnQciuLcWw&`̵׉ 7cassandra://5Rwh1xX9gRbVcw7NHfQCIY3YULpGawzDB44kNsdCeaM͠_ު,f׉E"Op nei Mantgum Dat Draaisterhúzen hat mar in tuskenstation yn ús libben hwest, der is fierder ek nea wer oantinken oan joen. Hwent yn de hjerst fan 1914 stie de forhûzeswein fan Gebr. Hoekema foar de doar en brocht nou alles nei Mantgum. En wy bedarren op de oaljekoekshoeke, it 2de hûs oan de efterkant en der ha wy wol in jier as 15 wenne en doe we nei foarkant gien, it 5de en lêste hûs. Min komt der to lânne as je by de toer, de dyk nimme nei it Noarden, de frybuorren del en kom je mei de tyd, as je de bewaarskoalle rjochts en links de bakkery, trijje arbeidershûzen en yn winkelhûs passeart binne, op de 10 arbeidswenten, eigendom fan de diaconie fan de Ned. Herv. tsjerke fan Mantgum-Skillaard to lânne. Even fierder stie nog in dubele arbeiderhûs. By myn witten hat der nea in arbeider yn wenne. Der wennen koumelkers. Yn it lêste wennen Keimpe en Beth vd. Meer, heech út 6 kei en ´t earste hûs wennen dan Pake Eelke en Beppe Froukje mei Tante Neel. En die is begoun mei 1 kou. Op it meast hat er 4 op ´e stâl hant en soms 6 yn it lân en se koene er fan bestean. Nou begjin ik dan in beskruwing oer hûs en minsken om ± 1918 hinne. Earst it blokje fan fjouwer, dan in stege en dernei in blokje fan 6 hûzen. Fearhûshoeke út ‘e loft wei 16 fertelsels troch Jan Bijlsma Mantgum 2014 ׉ 7cassandra://3tg0Vzuz7HDbz9dEg4V-TdN9xDKx78HpVC1HFrihNQk`̵_ܪ,fz׉E Sa as ik skreaun ha, wy bedarren yn it 2de hûs oan de efterkant en wy hierne in paad foar ús ruten lâns en dan hiene der ek in flinke bleek en oan it ein fan de bleek stie nog in houten hok en der roun nog in sleat efter lâns. Nei ús hok roun ek in forhudde paad en oan de iene kant ús hok en oare kant stiene 2 hûskes. Ieder hûske waard brukt troch 2 gezinnen. En op it ein fan it paad wie nog in stalt. Der gong ús Mem dan wol hinne to spielen. De achterhûs bewenners hierne allegeare in hok op harren hiem, dat hierne de bewenners oan de foarkant net, mar se hierne wol it rjocht om fan de bleek, die ek achterhûs lei, gebrûk te meitsjen. Mar dat kaam net faak foar. En dan lei er foar de rûten fan it hûs fan Tante Neel nog de ,,dobbe” yn it lân, mei in stek der omhinne mei in draaihikje om bij het stolt te kommen om er wetter út to heljen. Dat wetter kaam út ien of mear wellen. In die tyd boanden Keimpe en Pake harren kei der út en ek de frouljue fan de oaljekoekshoeke brûkten dat wetter wol foar strjitte skrjobjen. It leidingwetter moast noch komme, mar doe dat er njonken lytsen kaam, wie it rinnen nei de dobbe om wetter gebeurd. Mar is bleaun in nysskjirrich gebeuren, midden yn it lân helder wêl en groun wetter. Mar yn ienen wie de dobbe foart, Jitse Kloetstra, boarkjend yn de foarmalige bewaarskoalle hat him dimpt die man mocht in soart of hy die it sûnder dat hy der lêst mei krige, in jarrekolk op it him fan de bewaarskoalle, in bûthûs yn ien fan de lokalen en de stront kaam oan de bult foar de hûzen oan de oalekoekshoeke. En de gevel fan Siebe Elgersma syn hûs waard sloopt en waard doe garage. In Pake sizzer hie in auto oanschaft, die koe der moai stean. Fearhûshoeke fan ‘e foarkant, de lêste trije húskes Ik tink de schoonheids-commissie hat doe wol in skoft mei de eagen dicht roun. De dobbe is er wer kommen, maar net op it selde plak. It wie in blikfanger, en nou as ik der mei myn suster lâns rin, is it yn ienen, hwer is de dobbe? En dan siz ik, mast ús goed lûsterje, dou kinst him gûlen hjêrre en dan flûsterd hy, as it sa mat, bedobje my dan mar. Ien winsk, hwer nei it selde ste mei stek der omhinne, draaistekje en stolt en dan is it ús alde dobbe hwer. Wy bedarren oan de achterkant yn it 2de hûs. Nest ús yn it 1ste hûs wennen Jan en Baukje Rauwerda. In gesellige buurfrou en koe tige kletse. Se wie ôfkomstig út Boazum en Boazumer slachter hie har as klant. Doe ik yn Mantgum kaam wie er noch in slachter die wenne op it ste, hwer nou de winkel fan Mantgum 2014 fertelsels troch Jan Bijlsma 17 ׉ 7cassandra://Av2dWmQyuHogDg2kJoXcrdEOe5dpJmTayOnQciuLcWw&`̵_ܪ,f{_ܪ,fz{בCטu׉׉ 7cassandra://P-qUAVFuG2FegANbIE-xIdmx86QEFJwLJhVKx8ZSpY8` ׉ 7cassandra://KI3zpqfXEfIktO2hc6p1PVxP_dDDaGUgrZDosPrIN-sͣ`S׉ 7cassandra://mTLg1WsBw7WqDZEyJBmdOD8qwTDpWBUIYSpr_ddFx0g%`̵׉ 7cassandra://cupA3MiDBMGExtBV9vppHarfXaEmEYuisyl1iR09D4A