׉?4ׁB!בCט{u׉׉ 7cassandra://bMFYTxKp2YmuxFFnYfpp2ifyrbIIYMyQN6zQfnmh1Yoc` ׉ 7cassandra://3i6WeU4U96sn6xvCPwk0MzAbcghRJMJxj2xY2CEMkekk'`S׉ 7cassandra://N631AwgMEJJJBti2RItESaxeO37DoKAHSyKbugYOqVk&)`̵j >s\^D^^ט{u׈S׈Ej >s\^D^0׉ELETSELSCHADE NEWS JAARGANG 1 5 - NUMMER 5 8 - LENTE 2 0 2 5 INTERVIEW MET DE MAKERS OVER DE TELEFILM WHEELIE VERNA TER HORST OVER HAAR PLOTSE VERLIES REVALIDATIEARTS MARIEKE PAPING OVER ERVARINGSDESKUNDIGHEID 50% KORTING OP ABONNEMENT VOOR PROFESSIONALS Meld aan via de site! ׉ 7cassandra://N631AwgMEJJJBti2RItESaxeO37DoKAHSyKbugYOqVk&)`̵j >s\^D^1j >s\^D^0{בCט{u׉׉ 7cassandra://p5wF8qZxrWUQdfEr6xp05I3OmF9OaauBUUOAPny3ljc` ׉ 7cassandra://NR4s7GnymPgqaQvI9THapdzIZddT2kMZBaL29D9P92Y͡`׉ 7cassandra://4GipE_NNUOFQYnNGN8aIMQp6mNCuSeWZoYWXLc2MAJY2`jj >s\^D^aנj >s\^D^h19ׁH'http://www.stichtingletselschadenews.nlׁ ׁ Ј׉EVOORWOORD STEUN Voor u ligt weer een editie om trots op te zijn. Boordevol inspirerende verhalen en initiatieven die slachtoffers van letsel en overlijdensschade helpen om na een ongeval met ernstig letsel of verlies van een naaste door te kunnen. Natuurlijk bent u dit van ons gewend. Toch is nog voor velen uit de branche niet duidelijk wat het magazine precies doet. Met name lijkt het magazine nog te weinig bekend aan de verzekeraarskant. Reden om eens te contacten met de nieuwe voorzitter van De Letselschade Raad zijnde Marco Speelmans. Hij kende het magazine wel, maar ook bij hem was het de laatste jaren wat uit beeld geraakt. We stuurden hem de laatste acht edities toe en ik sprak hem daarna uitvoerig. Marco is enthousiast en ziet zeker de toegevoegde waarde voor alle partijen. We spraken af samen te gaan werken om meer bekendheid te geven aan het magazine hetgeen u hopelijk de komende tijd zult gaan merken. We zijn erg blij met zijn steun! In deze editie kunt u een interview lezen met de maker en inspirator van de telefilm Wheelie waarvan de titel al genoeg zegt. De insteek is bijzonder en verfrissend. Deze bijdrage wordt gevolgd door het verhaal van Verna ter Horst die haar 11-jarig zoontje Mads verloor door een verkeersongeval. Aan te raden is haar ervaring met Stichting Nooit Voorbij. Opnieuw een titel die voor zich spreekt. Sport kan een belangrijke factor zijn om met blijvende beperkingen om te leren gaan. Zeker als sport voor het ongeval veel aanwezig was. Zo ook voor paralympisch rolstoelbasketballer Joeri van Liere. Laat u zich door hem inspireren. Ons magazine brengt ook altijd verhalen over professionele steun. Zo vertelt Ruud Melcher over zijn werk bij RaNed dat slachtoffers begeleidt bij met name het (weer) autorijden na een verkeersongeval. En één van zijn leerlingen wist hij bereid te vinden haar ervaringen met hem te delen. Ook kan steun worden gevonden in het interview met de in letselschade gespecialiseerde rechter Bert de Hek die vertelt hoe genuanceerd er naar schade als gevolg van letselschade wordt gekeken in het geval partijen er onderling niet uitkomen. Voor de professional interessant, maar zeker ook voor slachtoffers die vaak niet kunnen bedenken waarom een rechter tot een bepaald oordeel is gekomen. Welke steun ervaringsdeskundigen kunnen geven leest u in de bijdrage van revalidatiearts Marieke Paping. Daarna praat GZ-psycholoog en EMDR-therapeut Marijke Uithol ons bij hoe mentale begeleiding het verschil kan maken. Ook is er uitleg van onze medisch adviseur over duizeligheid en hoe dit kan worden behandeld. Verder sluiten we af met een virtueel trainingsspel voor prothesegebruikers. Opnieuw boordevol dus! Wens u veel leesplezier toe! Colofon LetselschadeNEWS is een kwartaaluitgave. Hoofdredacteur Rob Vermeeren | De Letselschade Raetsman Redactie Mikel Adriaansen | Terzet Geert Clauwaert | Westerweel Intermediair Wendy van Disseldorp | Ervaringsdeskundige Jeroen Filarski | Manager regres UWV Hans van Maanen | Vereniging Verkeersslachtoffers Gieneke Tigelaar | Trivium Advies Geert Schimmel | LetsCo verder na letsel Angeline Herfst | Expertise Human Capital Nico Bakker | Heling & Partners Iris Becx | Slachtofferhulp Nederland Bladmanager Floor Verhees Vormgeving Echthetty Coverfoto Wheelie Fotograaf: Charlotte van der Gaag Abonnementen Aangaan of beëindigen via www.stichtingletselschadenews.nl of antwoordnummer 10410 4800 VB Breda. Advertenties Tariefkaart voor advertenties is opvraagbaar via info@letselschadenews.nl of 076-5302539. Vergoeding Kijk op de website of uw abonnement wordt vergoed door verzekeraars of gratis is omdat u letselschadeprofessional bent. Opzegging Uiterlijk 3 maanden schriftelijk vóór het einde van het jaarabonnement via info@letselschadenews.nl. Drukwerk Rekafa Special Products BV Venlo www.rsp-bv.nl Copyright Het overnemen van artikelen als bedoeld in artikel 15 van de Auteurswet is niet toegestaan. Rob Vermeeren Hoofdredacteur LETSELSCHADE 2 NEWS Disclaimer Alle artikelen in LetselschadeNEWS zijn met zorg samengesteld. De (hoofd)redactie kan echter geen verantwoordelijkheid dragen voor achteraf gebleken feitelijke onjuistheden, uitspraken die in het tijdschrift worden gedaan en genoemde diensten of producten indien deze na afname niet blijken te voldoen. Dat geldt zeker voor de geplaatste advertenties. ׉ 7cassandra://4GipE_NNUOFQYnNGN8aIMQp6mNCuSeWZoYWXLc2MAJY2`jj >s\^D^2׉E4 INHOUD 10 Voorwoord 2 Steun Telefilm 4 Wheelie Interview met Isis Mihrimah Cabolet en Nandir Cabolet Rouw en verlies 10 Niet loslaten, maar anders vasthouden Interview met Verna ter Horst Sport centraal 14 14 Ik zit nog steeds in de wedstrijd …. Interview met Joeri van Liere Verkeersangst centraal 18 Dankzij RaNed-begeleider Ruud Melching hervindt Angeline haar vrijheid Interview met Angeline Ervaringsdeskundigheid 22 Iemand die het zelf heeft meegemaakt Traumaverwerking 24 Over Posttraumatische Stressstoornis 38 Even iets anders 28 Alle begin is moeilijk … Rechtspraak centraal 30 Wetenschap 36 In gesprek met Bert de Hek Ongevraagd medisch advies Door Geert Clauwaert Prothesetraining 38 Uw verhaal LetselschadeNEWS is benieuwd naar uw ervaring. Hebt u een verhaal met foto van u en uw situatie die verband houdt met uw letsel? Deel dit via onze website www.stichtingletselschadenews.nl of neem contact op met: 076-5302539 ‘Twee cappuccino en één koffie verkeerd, alstublieft!’ Toekomstperspectief 40 Ambitieus meerjarenperspectief Slachtofferhulp Nederland Agenda 41 Permanente educatie Internet 43 Onze website LETSELSCHADE NEWS 3 j >s\^D^3j >s\^D^2{בCט{u׉׉ 7cassandra://9jamhZL_s77Nu4aSPLRtLGy48IltZb8xCINDbRhr5bY@` ׉ 7cassandra://IhBpi4qrRtguICP0Ff8uPOFdco7sZ41LpV8Eni2rrvQ`׉ 7cassandra://PIsAP3r_ty3PMrY1qTvnpp1nfyFA33oZ4616tQI-g4U?`jj >s\^D^i׉EInterview met Isis Mihrimah Cabolet en Nandir Cabolet Wheelie Nandir Cabolet is 21 jaar als hij begin december 2016 in z’n eentje voor een backpackreis naar Thailand vertrekt. Twee weken later rijdt hij op zijn scooter met 70 km per uur tegen een muur en belandt zwaargewond in het ziekenhuis. Nu, negen jaar later, maakt zijn zus Isis Mihrimah Cabolet, actrice, regisseur en scenarist, de film Wheelie over het leven van een jonge knul Reza die in een rolstoel belandt als gevolg van een ongeval. In een driegesprek vertellen Isis en Nandir aan LetselschadeNEWS over hoe fictie en realiteit met elkaar vervlochten zijn in de film. Tekst Floor Verhees | Fotografie Eline de Kinkekelder-Cabolet, Roeltje van de Sande Bakhuyzen, Wheelie stills LETSELSCHADE 4 NEWS ׉ 7cassandra://PIsAP3r_ty3PMrY1qTvnpp1nfyFA33oZ4616tQI-g4U?`jj >s\^D^4׉ETELEFILM Wheelie stills Waargebeurd verhaal? Na het zien van Wheelie ben ik in eerste instantie stil en vult mijn hoofd zich met beelden, woorden en gedachten. Ik speel een aantal scenes nog eens af in mijn hoofd. Wat mij opvalt, is dat de hoofdrolspeler Reza helemaal niets uitspreekt over de impact van het ongeval. Soms lijkt hij een toeschouwer van zijn eigen leven. Ik vraag aan Isis of zij dit doelbewust heeft gedaan? “Wheelie is geen documentaire, het is vooral een film die gebaseerd is op mijn beleving. Isis Mihrimah Cabolet | Fotograaf Roeltje van de Sande Bakhuyzen Nandir Cabolet | Fotograaf Eline de Kinkekelder-Cabolet LETSELSCHADE NEWS 5 j >s\^D^5j >s\^D^4{בCט{u׉׉ 7cassandra://k6oPrbkdvijdC04LdrZf0GNt2yv9GwcbnRhviwK-UaI'` ׉ 7cassandra://-ZeX8Hazz17CleDNP18n1ZaZHtcOIKawFeAGIcah4X4`׉ 7cassandra://FJ1-UGh-Ahj5ApPaXvejve8jw4KY_kR08lMy2wLfvHsH`jj >s\^D^lנj >s\^D^oEM̗9ׁHmailto:info@winonbv.nlׁ ׁ Јנj >s\^D^nE29ׁHhttp://www.winon-driewielers.nlׁ ׁ Ј׉E qTELEFILM Wheelie stills Ik heb me laten inspireren door mijn eigen verhaal als de zus van een broer die een dwarslaesie oploopt. Vervolgens heb ik de vrijheid genomen om fictie en realiteit door elkaar te laten lopen. Ik wilde er niet persé een film van maken met diepgaande dialogen over en reflecties op het ongeval. Door Reza juist dingen te laten doen en beleven, heb ik willen laten zien hoe hij zelf zijn leven weer oppakt.” Nandir sluit daarop aan: “Reza houdt van feesten en chillen, net als ik, en dat kun je vanuit een rolstoel ook nog steeds doen. Het is goed dat in de film zichtbaar wordt gemaakt dat niet alles in het leven verandert als je in een rolstoel zit. Maar dat heeft ook Reza eerst zelf opnieuw moeten ontdekken.” Ik en de ander In de film laat je ook zien wat de impact van het ongeval is op de omgeving. Dat geldt niet alleen voor moeder LETSELSCHADE 6 NEWS en de twee zussen, maar ook voor vrienden van Reza. Waarom vond je het belangrijk om dat in de film te verwerken? “Natuurlijk overkomt het ongeval in de eerste plaats Reza en op zijn leven is de impact het grootst. Maar hij is niet alleen op de wereld. Het leven voor zijn moeder en zijn zussen verandert ook. Datzelfde geldt voor zijn vriendschappen. Het gaat erom dat je als gevolg van het ongeval andere keuzes maakt. Ik zal een voorbeeld geven uit mijn eigen leven. Omdat ik opzoek ben naar andere woonruimte, kreeg ik onlangs een aanbod voor een mooie etage op vierhoog met een smalle trapopgang, zonder lift. Erg leuk, maar dat betekent wel dat Nandir mij niet meer kan bezoeken. Zonder ongeval zou ik over deze situatie nooit hebben nagedacht, maar nu , zeker in combinatie met de krapte op de woningmarkt, is het wel een lastig dilemma voor mij. Wat ik hiermee wil zeggen, is dat de gevolgen van het ongeval van Nandir ook impact kunnen hebben op de keuzes die ik moet maken. Want voorop staat dat het voor mij net zo belangrijk is om Nandir in mijn huis te kunnen ontvangen als mijn andere broer.” ‘Feesten vanuit de rolstoel’ Wel of niet inclusief? In december 2016 gebeurde het ongeval. Het duurde negen jaar voordat je Wheelie maakte. Wat was voor jou de reden om na het ongeval van Nandir deze film te maken? “Vóór het ongeval van Nandir had ik nog nooit nagedacht over wat het zou kunnen betekenen om in een rolstoel te zitten. Niemand in mijn omgeving zat in een rolstoel. Ik had misschien ook geen ׉ 7cassandra://FJ1-UGh-Ahj5ApPaXvejve8jw4KY_kR08lMy2wLfvHsH`jj >s\^D^6׉EoAdvertentie ONTDEK DE VRIJHEID VAN EEN DRIEWIELFIETS! Bent u als gevolg van letsel niet meer in staat om op een normale fiets te rijden? Dat betekent niet dat u uw mobiliteit hoeft op te geven! Met een driewielfiets kunt u weer veilig en comfortabel op pad. Bij Winon BV bieden we driewielfietsen op maat, volledig afgestemd op uw persoonlijke situatie. Of u nu behoefte heeft aan extra stabiliteit, elektrische ondersteuning of een speciale zitpositie – wij hebben de oplossing voor u! Neem contact met ons op en ontdek de mogelijkheden. 0615950413 Voor meer informatie ga naar: www.winon-driewielers.nl info@winonbv.nl j >s\^D^7j >s\^D^6{בCט{u׉׉ 7cassandra://hL-yWTsX_o3z06mgSaid8nKx32UfAzk0YxlUzPBUvEc|` ׉ 7cassandra://TGMxXtNxdXcvx9p5ayXdUD2fEKp_U4Vg4HL2NhIEFqEͥ`׉ 7cassandra://at49APqkdHS45Z6jHFpTcLdbg7LZpwGWyYO9p7w5Z2U0`jj >s\^D^p׉E oog voor mensen in een rolstoel, omdat ik mij er niet bewust van was. Juist door het ongeval van Nandir realiseerde ik mij pas dat er weinig verhalen worden verteld over het leven in een rolstoel. Hoe vaak zie je in een film iemand in een rolstoel? Kennelijk is dat niet iets wat vanzelfsprekend is binnen onze samenleving. Dat zette mij aan het denken en uiteindelijk leidde dat tot Wheelie.” Het verhaal van Nandir Het leven van haar broer Nandir en het ongeval dat plaatsvond in december 2016, staat deels centraal in de film. Hoewel het niet zijn verhaal is, was ook Nandir was ten tijde van het ongeval een jonge gozer van 21 jaar die naar Thailand afreisde. Na een feestelijke avond stapte hij dronken op de scooter en reed vervolgens tegen een muur. Nandir: “Na het ongeval heb ik eerst in Thailand een maand in het ziekenhuis gelegen, voordat ik terug naar Nederland werd vervoerd. Ondanks dat ik wel wist dat het mis was, gaven de Thaise artsen hierover geen informatie. Later, toen ik al in revalidatiecentrum Hoogstraat in Utrecht verbleef, werd mij verteld dat ik een complete dwarslaesie heb. Met dit bericht waren ook meteen alle kansen op lopen vervlogen en dat was voor mij goed.” Zou je kunnen uitleggen wat je bedoelt als je zegt: ‘dat was voor mij goed’? “Het was vooral de duidelijkheid die goed was. In de jaren die volgde merkte ik zelf dat het niet kunnen lopen voor mij het minst erge was aan een dwarslaesie.” In de film wordt ook aandacht besteed aan andere kwalen die gepaard gaan met een dwarslaesie, zoals incontinentie, spasmen, seksu aliteit. Vind je het belangrijk dat deze onderwerpen in de film aan bod komen? “Jazeker, want vaak zijn die andere kwalen helemaal niet bekend, terwijl die wel een veel grotere rol spelen in het leven. Tuurlijk is het vervelend dat ik geen trap kan lopen, maar een slechte LETSELSCHADE 8 NEWS doorbloeding of temperatuurregulatie zorgt voor dagelijkse problemen waar geen oplossing voor is. Dat is veel vervelender om mee om te leren gaan.” ‘Een dwarslaesie is niet het einde van de wereld’ Het leven is mooi In de film zegt een meisje in een club tegen Reza dat ze het bewondert dat hij daar is, want als zij in een rolstoel zou zitten zou ze waarschijnlijk zelfmoord plegen. Hoe reëel is het dat er zo’n opmerking wordt gemaakt? “Heel reëel, mensen zijn zich niet altijd bewust hoe pijnlijk het is wat ze soms te zeggen hebben. De scene uit de club is mij overkomen. En daarmee zegt iemand dus eigenlijk tegen je: ‘ik ben liever dood, dan dat ik jouw leven zou hebben.’ Dat is nogal wat. En het klopt niet eens, want ik heb een tof leven.” Vóór het ongeval was je vooral van het chillen en feesten en was je niet echt bezig met je toekomst. Heeft het ongeval hierin iets veranderd? “Ik was bijna dood door de impact van het ongeval. Dat besef was de aanleiding om te onderzoeken of ik dromen zou kunnen waarmaken. Aanvankelijk wilde ik de kant op van het eventmanagement en dan met name het bedenken van concepten. Gelukkig ׉ 7cassandra://at49APqkdHS45Z6jHFpTcLdbg7LZpwGWyYO9p7w5Z2U0`jj >s\^D^8׉ETELEFILM trof ik iemand die me eerlijk vertelde dat het vanwege mijn dwarslaesie niet waarschijnlijk zou zijn dat ik een baan in die branche zou vinden. Daardoor heb ik gekozen voor een opleiding richting IT en inmiddels ook afgerond. Volgende week start ik met een nieuwe baan, daar kijk ik naar uit.” Kracht van positivisme Tijdens het gesprek merkt Isis op dat het optimisme van Nandir aanstekelijk werkt als het gaat om de verwerking van een trauma. Ook Reza heeft een optimistische natuur. Waarom vind je dat belangrijk? “Als het je lukt om je blik open te houden, dan maak je het jezelf makkelijker in het leven. En dat niet alleen, het helpt ook om contacten tussen jezelf en familie en vrienden soepeler te laten verlopen.” Nandir vult aan: “Het is zoiets als: Gaat het met mij goed, dan gaat het ook goed met de ander.” Tijdens het interview met Isis en Nandir komt naar voren dat al hun familieleden wel gezegend zijn met een positieve kijk op het leven. Dat geldt natuurlijk niet voor iedereen en wat doe je dan? Nandir: “Natuurlijk zie ik ook wel beren op de weg, maar ik laat ze mijn leven niet beheersen. Ondanks dat er dingen zijn die ik echt niet meer kan, wil ik mij toch liever focussen op wat wel kan. En ik kan nog steeds heel veel wel.” Meer inclusief Isis, is er een boodschap die je met deze film zou willen overbrengen? “ Er zijn veel aannames en vooroordelen over het leven in een rolstoel en met deze film hoop ik daarover een ander beeld te kunnen schetsen. Ik vind het belangrijk om te kunnen laten zien dat het leven in een rolstoel niet het einde van de wereld is en ik hoop dan ook met Wheelie een positieve bijdrage te leveren aan de beeldvorming over mensen in een rolstoel. Soms denk ik dat het bestaande beeld is dat een dwarslaesie ervoor zorgt dat je alleen maar inlevert op de kwaliteit van leven. Dat is een verkeerde aanname, want je bent als mens meer dan de dwarslaesie die je hebt. Als de film bijdraagt aan een meer inclusieve samenleving, dan ben ik blij.” Wheelie is via NPO Start terug te zien.  Wheelie stills De 21-jarige Reza weet niet wat hij met zijn leven wil doen, behalve skateboarden, joints roken, meisjes zoenen en rondhangen met zijn vrienden. Wanneer zijn beste vriendin wordt toegelaten tot een prestigieuze opleiding in Maastricht, begint het hem te storen dat hij zelf geen plannen voor de toekomst heeft. Zonder enig idee wat hij verder met zijn leven wil doen, boekt hij een reis naar Thailand in de hoop daar antwoorden te vinden op al zijn levensvragen. Wat hij niet weet, is dat zijn leven na deze reis nooit meer hetzelfde zal zijn door een ernstig motorongeluk. Na zijn terugkeer moet Reza zijn leven opnieuw vormgeven met de wetenschap dat hij voor altijd in een rolstoel zal zitten, maar ironisch genoeg weet hij nu betere keuzes te maken dan toen de wereld nog aan zijn voeten lag. Wheelie is een tragikomische coming-of-age film over een levensgenieter die weigert zich te laten definiëren door zijn dwarslaesie. Wheelie gaat over de misvattingen, het gebrek aan kennis en de vooroordelen over mensen met een lichamelijke beperking. Wheelie gaat ook over het loskomen van je familie, zonder ze af te wijzen. Over liefde ontvangen en geven. Over durven bang te zijn. Over ontdekken wat je passie is en ervoor gaan. Over prestatiedruk. Over vriendschappen en hoe die kunnen veranderen. Over volwassen worden en zelfacceptatie. Over lak hebben aan conventies, over schaamteloos zijn, over hoe het leven soms rommelig is, over het helende effect van humor, over het helende effect van huilen, over millennials, over Gen-Z’ers en over hoe, zelfs als je wereld instort, we uiteindelijk allemaal gewoon gelukkig willen zijn. Zolang we maar leven. Cast: Samuel Reurekas, June Yanez, Malou Gorter, Eva Laurenssen, Laura Bakker, Sarah Janneh, Larissa Stolk, Clara Misa van Kempen, Olga Zuiderhoek, Konrad Unver, Julie Boellaard, Coby Timp, Bram Suijker, e.a. Regie & scenario: Isis Mihrimah Cabolet, producent: The Rogues. LETSELSCHADE NEWS 9 j >s\^D^9j >s\^D^8{בCט{u׉׉ 7cassandra://qB9iU7pHwx_Y_P-f2d-Zq5oyoq3p10j8WWPz36HHqtQ` ׉ 7cassandra://cOS5gX7lCnV2A4XlyRqn9nCrqIVVaXSxfFncJF1dAuE;`׉ 7cassandra://SCcBl1kJd451V9_DiTgw1OA9xVFSahIpzYNOt9O39Mg7d`jj >s\^D^rנj >t\^D^w19ׁH"http://www.verkeersslachtoffers.nlׁ ׁ Јנj >t\^D^va9ׁH#http://www.stichtingnooitvoorbij.nlׁ ׁ Ј׉EwInterview met Verna ter Horst Niet loslaten, maar anders vasthouden Op donderdag 4 november 2021 wordt voor Verna ter Horst de grootste nachtmerrie van iedere ouder werkelijkheid als haar zoon Mads op 11-jarige leeftijd als gevolg van een ongeval komt te overlijden. Met vallen en opstaan rijgt ze haar leven weer aan elkaar rondom de leegte die Mads heeft achtergelaten. De leegte is van hem en hoeft daarom niet opgevuld te worden, het mag er zijn. In een openhartig gesprek vertelt Verna aan LetselschadeNEWS over het ongeval van Mads en de impact daarvan op haar leven. Tekst Floor Verhees | Fotografie privécollectie V.l.n.r. Tigo, Verna en Mads Slecht voorgevoel Op die bewuste dag in november heeft Verna aan het einde van de middag nog app-contact met Mads waarin hij aangeeft bij een vriendje te gaan spelen. Via de app laat Verna weten dat dit oké is en dat ze om 18:00 uur gaan eten. Vanuit haar werk doet Verna nog even een boodschap om daarna thuis te gaan koken. Dan realiseert ze zich dat het eerder donker is, omdat in LETSELSCHADE 10 NEWS het weekend ervoor de klok een uur is teruggezet. “Het klinkt misschien gek, maar het was 17:45 uur en ik voelde dat er iets niet klopte. Het voelde anders dan ongerust, het voelde helemaal niet goed. Het geluid van de televisie was teveel, dus die heb ik uitgezet. Het zat me niet lekker, waarop ik mijn oudste zoon Tigo (14 jaar) op pad heb gestuurd om Mads te gaan zoeken. Maar ook dat voelde eigenlijk niet goed. Toen ik in de verte sirenes hoorde en niet veel later de traumahelikopter, sloeg mijn onrust om in paniek. Al bellend en append naar mijn vriend Gerard, een paar vriendinnen en moeders van school of zij wisten waar Mads was, was ik onderweg naar mijn auto, toen ik een politiebusje aan zag komen rijden.” Verna wist meteen dat ze voor haar kwamen, het zien van de politie was een bevestiging van haar slechte voorgevoel. De agenten ׉ 7cassandra://SCcBl1kJd451V9_DiTgw1OA9xVFSahIpzYNOt9O39Mg7d`jj >s\^D^:׉E(ROUW EN VERLIES vertelden dat Tigo de fiets van zijn broertje Mads had geïdentificeerd en dat hij betrokken was bij een ernstig ongeval. Het zag er niet goed voor hem uit en de ambulance was onderweg naar het Erasmus MC. “Ondertussen wisten we dat Mads, die op zijn fiets de weg overstak, was aangereden door een bestelbus, waarvan later bleek dat de bestuurder te hard had gereden.” Alles is gedaan Als Verna en haar vriend Gerard aankomen in het ziekenhuis worden ze direct naar de traumazaal gebracht waar Mads wordt gereanimeerd. Niet veel later sluiten Tigo en de vader van Mads en Tigo aan. Rondom Mads waren artsen en verpleegkundigen hard aan het werk om hem terug te halen. Er zou nog één laatste reanimatiepoging worden gedaan. “Tijdens deze laatste reanimatie heb ik de hand van Mads vastgehouden. Voor mijn gevoel was hij al niet meer, ik dacht stop maar. Mijn gedachten en emoties slingerden alle kanten op. Een reanimatie gaat gepaard met veel kracht, is zwaar voor een lichaam en Mads was nog maar een jongetje van 11. Toch hebben de artsen alles op alles gezet om zijn leven te redden, maar het mocht niet zo zijn.” Als duidelijk wordt dat Mads niet meer is, breekt er een soort chaos los door de veelheid aan emoties die dat teweegbrengt en tegelijkertijd is de verslagenheid binnen het gezin ook groot. Het is niet te bevatten, voor niemand. Broer en vriend In de maanden die volgen is Verna niet alleen met haar eigen verdriet bezig. Ze ziet hoe haar zoon Tigo op een andere manier met zijn verdriet omgaat. Ze wil er ook voor hem als moeder kunnen zijn. “We woonden al een aantal jaar met z’n drieën; Tigo, Mads en ik. Onze band was heel hecht, het voelde als een drie-eenheid. Ook nu Mads er fysiek niet meer is, is de verbinding tussen ons drieën wel aanwezig. Vanaf het begin na het ongeval praten Tigo en ik open met elkaar over Mads.” Verna vertelt dat Tigo niet alleen zijn broertje heeft verloren, maar ook een vriend. “In de eerste weken na het overlijden van Mads zag ik dat Tigo er weer met vrienden op uit wilde gaan. Dat vond ik best moeilijk, omdat ik hem het liefst dichtbij me wilde houden. Maar ik realiseerde me ook dat ik hem hierdoor juist verder van me weg zou duwen. Hij was ook gewoon een knul van 14 jaar. Samen hebben we afspraken gemaakt over het tijdstip dat hij weer thuis moest zijn. Daar konden we ons allebei in vinden. Ik wilde geen hele strakke grenzen stellen, maar juist vanuit vertrouwen met elkaar omgaan. Dat is goed gelukt.” Als het een jaar later met Tigo niet zo goed op school gaat en hij zijn diploma niet dreigt te halen, gaat Verna weer met hem om de tafel. “Ik zag zijn struggle, maar wist ook dat hij zelf de schouders eronder zou moeten zetten om zijn papiertje te halen. Daarover hebben we met elkaar gesproken en hij heeft vervolgens zelf besloten datzelfde jaar zijn diploma te willen halen. Dat is ‘m gelukt!” ‘Verwerken door te schrijven’ Lievelingskleur is oranje Voor Verna is het lijntje met Tigo belangrijk, net zo goed als het lijntje met Mads. Maar hoe doe je dat als iemand er fysiek niet meer is? “Iemand vertelde mij ooit eens dat je als ouder je kind bij iedere nieuwe fase in het leven niet los hoeft te laten, maar dat je ze iedere keer anders gaat vasthouden. Een baby houd je anders vast dan een peuter en een tiener weer anders dan je volwassen kind. Dat heeft mij heel erg geholpen, want zo ervaar ik het ook met Mads. Ik houd hem anders vast dan toen hij nog leefde.” Anders vasthouden kan op heel veel verschillende manieren. Verna doet dat met de lievelingskleur van Mads en de tatoeage die zij op haar rechter onderarm heeft laten zetten. “Het zit ‘m vooral in de kleine dingen, waardoor ik Mads bij me houd. ‘Iets’ met oranje refereert aan hem. Mads vond planeten, Stichting Nooit Voorbij Stichting Nooit Voorbij ondersteunt ouders en familieleden in hun rouwproces na het verlies van een kind en helpt hen hun verhaal te delen. Deze verhalen zijn ontstaan dankzij de steun en begeleiding van de stichting, die zich inzet om licht te brengen in de zwaarste periodes in het leven. Nooit weg van jou brengt de persoonlijke verhalen van acht ouders en een broer samen, die hun kind of zus verloren door een tragisch verkeersongeval. In hun eigen woorden delen zij de diepte van hun verdriet, maar ook de kracht die ze hebben gevonden om verder te gaan. Dit boek is eerbetoon aan degenen die we nooit willen vergeten. Het boek is voor € 29,95 te bestellen via www.stichtingnooitvoorbij.nl. Vereniging Verkeersslachtoffer (VVS) VVS fungeert als spreekbuis en platform voor diegenen die met de gevolgen van een ernstig verkeersongeval te maken hebben. Het organiseren van de jaarlijkse Herdenking Verkeersslachtoffers op de derde zondag van november is één van de werkzaamheden van de vereniging. Voor meer informatie: www.verkeersslachtoffers.nl LETSELSCHADE NEWS 11 j >s\^D^;j >s\^D^:{בCט{u׉׉ 7cassandra://9t807TOZ8nzq-okrLlIsNb3-NsgL38Dd9bUlEsg0XFk` ׉ 7cassandra://S1GobddjZdhp2fCx5nHP3B62Hh7bBWKGF01ZjSldMEYC`׉ 7cassandra://9Niikk52oTe30_j7dytdl1-0v09pOec4v_OUT9PAEaQC`jj >t\^D^tנj >t\^D^|_9ׁH'http://www.stichtingletselschadenews.nlׁ ׁ Ј׉EBsterren en raketten interessant, die heb ik verwerkt in mijn tatoeage. Dat er een link met Mads is, hoeft voor de buitenwereld niet zichtbaar te zijn, als ik het maar weet.” Een andere manier om het lijntje met Mads gaande te houden, was voor Verna schrijven. “Ik ben begonnen met dagelijks in een boekje berichtjes aan Mads te schrijven. In eerste instantie over wat ik had gedaan en later over wat ik kwijt wilde. Soms kort en soms langer. Nu schrijf ik niet meer dagelijks, maar alleen wanneer ik de behoefte daartoe voel.” ‘Noem mijn naam, dus ik besta’ Nooit weg van jou In het contact met vrienden, kennissen en bekenden voelde Verna, zeker in het begin, wel ongemak. “Ik merk dat sommige mensen het nog steeds moeilijk vinden om mij te benaderen en dan niet weten wat ze moeten zeggen. Toch heb ik liever dat iemand dat dan benoemt, dan dat ik word genegeerd. Verna met het boek 'Nooit weg van jou' Dat gebeurt namelijk ook. Aan de andere kant heb ik ook gemerkt dat mensen het graag willen begrijpen.” Verna is zelf het gesprek nooit uit de weggegaan en ging op zoek naar haar eigen behoefte in haar eigen vriendschappen en relaties. “Na verloop van tijd ging het leven van iedereen weer door en dat van mij natuurlijk ook wel, maar dan op een andere manier. Het was zoeken en ik moest dat zelf doen. Met een aantal mensen sprak ik af dat ze mij op afstand wel een beetje in de gaten hielden door af en toe te bellen of aan te kloppen. Die back-up was goed voor mij. Ik heb gemerkt dat het behoud van eigen regie, voor mij het meest ontspannend werkt. Ik ga bijvoorbeeld altijd met eigen vervoer ergens naartoe, zodat ik ook weg kan gaan wanneer ik dat wil.” De zoektocht die Verna doormaakt is ook een eenzame tocht. Ze ging op zoek naar lotgenoten en kwam uit bij Stichting Nooit Voorbij voor ouders en familie van een overleden kind. “De herkenning die je met lotgenoten deelt, schept direct een band. We hebben aan een half woord genoeg.” Niet lang daarna wordt Verna door de stichting gevraagd of ze wil meeschrijven aan het boek ‘Nooit weg van jou’ waarin verhalen worden gebundeld van ouders die vertellen over het plotselinge verlies van hun kind door een ongeval. Ze besluit haar verhaal op papier te zetten. Op zaterdag 16 november 2024 LETSELSCHADE 12 NEWS vond de boekpresentatie plaats van het boek ‘Nooit weg van jou’, die werd georganiseerd door Stichting Nooit Voorbij. Dit was precies één dag vóór de jaarlijkse Nationale Herdenking Verkeersslachtoffers. “Net als met het schrijven van berichtjes aan Mads was ook het meeschrijven aan het boek helpend voor mijn rouwproces.” Eilanden en lege ruimtes Met kleine stapjes krijgt het leven van Verna een hernieuwde richting en kijkt ze al verder vooruit. “De eerste maanden kon ik niet verder dan een dag vooruitkijken. Het besef dat Mads in de toekomst er niet meer bij zou zijn, was voor mij onverdraaglijk. ‘One day at the time’ hield mij overeind.” Voorzichtig durft Verna na drie jaar ook weer ruimte te maken voor leuke dingen, zoals een vakantie of een uitje. Geeft bouwen aan het leven ook zin aan een leven zonder Mads? “Het leven gaat met vallen en opstaan. Tigo wordt dit jaar 18 jaar, hij zit op de schildersvakopleiding en het gaat goed met hem. Bij aanvang van het nieuwe schooljaar in september 2022 heb ik mijn werk als onderwijsassistent in het speciaal onderwijs weer rustig aan opgepakt en dat ging niet meteen goed, maar inmiddels heb ik mijn draai weer gevonden. Afgelopen jaar heb ik de opleiding tot leraarondersteuner hervat en ga ervan uit deze eind dit schooljaar succesvol af te ronden. Vanaf het nieuwe ׉ 7cassandra://9Niikk52oTe30_j7dytdl1-0v09pOec4v_OUT9PAEaQC`jj >s\^D^<׉E ROUW EN VERLIES schooljaar start ik in de functie van praktijkdocent. Verder maak ik tijd voor sport en ben blij met de mensen om mij heen. Maar is dit zingeving? Nee, dat is voor mij iets anders, zo ver ben ik nog niet.” Tussen de levensgebieden ‘werk’, ‘relatie’, ‘sport’ of zoals Verna ze noemt ‘eilandjes’ zit ‘lege’ ruimte. “Dat is de lege ruimte die Mads toebehoort. In de leegte zit ook het verdriet om Mads en daar mag niemand aankomen. De leegte en het verdriet gaan niet weg en dat hoeft ook niet, want het is zijn bestaansrecht.” Geen recht aan Mads Onlangs is het juridische proces af - gesloten. Nadat de bestuurder in hoger beroep was gegaan tegen de uitspraak in de strafzaak, is hij alsnog veroordeeld voor te hard rijden. Maar het hof vindt dat overschrijding van de snelheid onvoldoende is om te spreken van Advertentie aanmerkelijk onvoorzichtig handelen. Als er geen sprake is van ‘aanmerkelijk’ is er ook geen sprake van schuld in de zin van artikel 6 van de Wegenverkeerswet. Hierna is zijn taakstraf van 240 uur teruggebracht naar 80 uur. Voor Verna voelt deze uitspraak als onrechtvaardig. “Sterker nog, ik was er kapot van. Het hoger beroep van de bestuurder en de uitspraak van het hof vind ik respectloos naar Mads toe. Het lijkt erop dat de bestuurder niet beseft dat hij een fout heeft gemaakt die het leven kostte van Mads.” Ondanks dat Verna het niet begrijpt, heeft ze geen energie voor wrokgevoelens. “Daar waar ik na de strafzaak nog wel heb overwogen om contact te zoeken met de bestuurder, weet ik na de uitspraak van het hof dat ik dat op dit moment niet moet doen. Het gaat mij nu niet helpen, maar wie weet ooit wel.” Als Verna over de rechtszaak vertelt, komen de tranen los. “De uitspraak van het hof doet geen recht aan Mads en dat was voor mij het belangrijkste. Soms ben ik bang dat hij vergeten wordt, want in zijn leven komen geen nieuwe herinneringen en verhalen meer. Dat vind ik lastig. Ik denk vaak aan de uitspraak: ‘Noem mijn naam, dus ik besta’, dat is wat ik doe. Ik blijf zijn naam zeggen, zijn verhaal vertellen en lachen om zijn grapjes, zodat Mads mee blijft doen en nooit vergeten wordt.” Vergoeding Is er financieel nog compensatie geweest? “Dit laatste is voor mij van zeer ondergeschikt belang. Eerlijk gezegd vind ik deze vraag altijd erg vervelend. Ik begrijp dat er juridisch geen andere manier van tegemoetkomen bestaat, maar er staat geen prijs op het leven van Mads.”  ACADEMY een initiatief van Stichting Inspirerende cursussen en workshops voor professionals. Nu hybride; fysiek of middels webinar. REKENCURSUS JAARREKENING VAN DE ZZP’ER; WAAR ZIT DE SCHADE? 5 juni 2025 PE-Punten op aanvraag € 295,- excl. BTW p.p. CURSUS STELLEN, BEWIJZEN EN PROCEDEREN IN DE LETSELSCHADEPRAKTIJK 19 juni 2025 | Tilburg 13:45 – 17:15 uur € 125,- excl. BTW p.p. ONLINE OPFRISCURSUS WWFT 7 november 2024 | Online 2 NOvA ZWB PO (J) € 60,- excl. BTW p.p. Kijk voor het volledige programma en direct inschrijven op www.stichtingletselschadenews.nl of bel voor meer informatie naar 076-530 25 39. Kies nu voor het cursusabonnement 2017 voor €675,- p.p. (excl. BTW en incl. 25% abonneekorting) en meld u aan voor drie cursussen naar eigen keuze. K25% VOOR ABONNEES VAN LETSELSCHADENEWS ORTING j >s\^D^=j >s\^D^<{בCט{u׉׉ 7cassandra://0KANX_r8l_hK0KFyg7jYkHSKO8FUBmW6jMyT9oB6Jsky` ׉ 7cassandra://UCOXFvTpnYhJYod-J8p9qAk-GO5vMGpkBpqavdIeDvk`׉ 7cassandra://-yTnPn843HSbRZ7l5jthhxBaWJ8zMGcPdNl1PmnW3qMHh`jj >t\^D^x׉EIk zit nog steeds in de wedstrijd … Op 23 januari 2014 belandde Joeri van Liere, nu paralympisch rolstoelbasketballer, in een rolstoel als gevolg van een motorongeval tijdens de indoor supercrosstraining in Goes. Hij was toen 28 jaar en stond vol in het leven. Het ongeval was voor hem een pijnlijke ommekeer. Joeri vertelt LetselschadeNEWS over de impact van het ongeval en hoe hij mentaal is veranderd. Tekst Floor Verhees | Fotografie Robby Vanhulle + privébezit LETSELSCHADE 14 NEWS ׉ 7cassandra://-yTnPn843HSbRZ7l5jthhxBaWJ8zMGcPdNl1PmnW3qMHh`jj >s\^D^>׉E 9SPORT CENTRAAL Als Joeri vertelt over die ene alles beslissende dag in januari waar hij de kwalificatieronde reed voor een startplaats voor de daaropvolgende wedstrijd, dan is het alsof hij er weer is. Het is bijna alsof de ronkende motoren op de achtergrond hoorbaar zijn. Motorcross was zijn lust en zijn leven, een leven zonder zou onvoorstelbaar zijn. Het is een moeilijke sport, die maar door weinigen op hoog niveau beoefend kan worden, zo vertelt hij. Joeri had het in zich. Niet dat hij zijn geld ermee kon verdienen, dus hij moest er wel bij werken. In maart 2014 zou Joeri aan een nieuw avontuur beginnen als beroepsduiker voor de berging van schepen. Maar het mocht niet zo zijn. Joeri, tijdens de kwalificatieronde maakte je een sprong met de motor en haalde de tweede bult op dat stuk van het circuit niet, waardoor je ten val kwam. Wist je meteen dat het niet goed zat? De race zat nog vol in mijn hoofd. Ik moest een goede kwalificatietijd rijden, had seconden verloren en wilde dus na de val weer opstaan. Holy shit, ik had pijn, voelde steken en het lukte niet om op te staan. In de eerste seconden na het ongeval ging er van alles door mijn hoofd. Dat was bizar. Dan denk je: ‘Is dit een nachtmerrie?’. Dat ik geen gevoel in mijn benen had, vond ik heel eng. Op dat moment schoot ook door mijn hoofd: is dit van tijdelijke aard of voor altijd? Toen bekroop mij wel de angst voor wat zou kunnen komen. Motorcross is een risicovolle sport en het gaat vaker fout …. Dus …. jij wist dat het niet goed zat? Waarschijnlijk wel, maar door de operaties en de roes van de pijnstilling heb ik ook nog vaak gedacht dat het wel over zou gaan. Eenmaal in revalidatiecentrum Hoensbroek drong de realiteit zich pas echt aan mij op. Ik kon er niet omheen, het werd steeds meer een vaststaand feit dat ik niet meer kon lopen. Hoe was dat besef voor jou? Ik heb een complete dwarslaesie, waardoor genezing niet meer mogelijk is en toch heb ik nog steeds die drang om ooit weer te kunnen lopen. Het gemak van lopen is ongekend. Voor mij betekent de rolstoel altijd strijd. Iedere dag train ik circa twee uur mijn benen met allerlei oefeningen, zoals rekken en strekken en staan aan de elektro stimulatie statafel, om ervoor te zorgen dat mijn benen gezond en gespierd Wedstrijd Nederland - Turkije in Keulen Fotograaf Ronny Vanhulle LETSELSCHADE NEWS 15 j >s\^D^?j >s\^D^>{בCט{u׉׉ 7cassandra://uZT0wIy2G9N7WuKJpyNOn-60_tsU6qxMTPJu7pWPrt06'` ׉ 7cassandra://5DFQ8tGizvF-nERww6cHJA05wz0dXH4NLDrhmUpoQbE`׉ 7cassandra://mSA-u1TPDsazin5aQWqGAY6XwCfk6NXCs429v-V-nksBZ`jj >t\^D^zנj >t\^D^4q$9ׁH&http://www.weervolvertrouwendewegop.nlׁ ׁ Ј׉ESPORT CENTRAAL blijven. Ik ben nog steeds dat ijdele mannetje hè ook al zit ik in een rolstoel. Wat bedoel je met jouw laatste opmerking? Mijn ijdelheid heeft ook te maken met willen winnen. Doordat ik mijn hele leven al intensief heb gesport, wil ik altijd de beste zijn. Het ongeval en verliezen staan voor mij gelijk aan elkaar. Maar weet je, ik zit nog in de wedstrijd, want Joeri is er nog steeds. Ik ben sterker dan een dwarslaesie, want door het ongeval ben ik sterker geworden. Sterker door de dagelijkse training die je doet? Wanneer je in een rolstoel zit, moet je iedere dag met je conditie bezig zijn. Als gevolg van de dwarslaesie heb ik spasmen in mijn benen en dat veroorzaakt trillende benen en verkrampingen. Dat kost heel veel energie. Om de spasmen enigszins onder controle te houden, moet ik dus dagelijks rekken en strekken, zodat mijn spieren soepel blijven. Het afgelopen jaar heb ik veel last gehad van een buikblessure, waardoor alles wat ik wil nog meer moeite kost. Eigenlijk is het leven door een rolstoel moeilijker geworden, omdat alles gepland moet worden. De meest simpele dingen leveren strijd op. Ik ben sterker geworden, omdat ik iedere dag weer de strijd aanga waardoor ik soms een overwinning behaal en de andere keer teleurstelling incasseer. Had jij voor het ongeval geen strijd in je leven? Als ik iets geleerd heb van het ongeval dan is het wel dat ik vóór mijn achtentwintigste geen tegenslag heb gehad. Ik was een verwend rotjong. Alles ging mij voor de wind, ik zag er goed uit, was een hippe gozer, had succes bij de meiden, was de clown van mijn vriendengroep en zette de wereld op z’n kop. Ik was een boefje en koos LETSELSCHADE 16 NEWS Joeri van Liere de makkelijke weg om mijn doelen te behalen. Dus nee, ik wist niet wat het betekende om strijd te moeten leveren in het leven. Ben je daardoor veranderd? Ik ben hetzelfde boefje als toen, maar dan eentje met meer doorzettingsvermogen. Door het ongeval kijk ik wel anders naar de wereld en de wereld kijkt anders naar mij. Daar heb ik zeker moeite mee gehad. Ik heb vaak het gevoel, omdat ik in een rolstoel zit, dat ik niet voor vol word aangezien. Ik was altijd het mannetje en nu word ik gezien als iemand die gehandicapt is. Dat is voor het ijdele jongetje in mij lastig te verkroppen. In dat opzicht ben ik mentaal wel veranderd, want omdat ik de wereld wil laten zien dat ik een winnaar ben, geef ik de strijd niet op. Mijn leven is sinds het ongeval 180° gedraaid en ik ben de moeilijke weg ingeslagen. Ik kan mezelf redden en dat maakt me ook trots. Jouw doorzettingsvermogen heeft je ook een plekje in het paralympisch rolstoelbasket balteam opgeleverd. Een leven zonder sporten lijkt me niets voor jou? Nee, zeker niet, ik hou van sport. Motorcross blijft voor mij de mooiste sport. Ik was toen jong en onbezonnen. In die tijd was het leven een feest. Zeker in vergelijking met de afgelopen vier jaar waarbij we als team keihard hebben getraind voor de Paralympische Spelen in Parijs. Het was niet ons beste toernooi en dat betekent dat de pijlen zijn gericht op de Paralympische Spelen in Los Angeles in 2028. Binnen een teamsport geldt dat je je iedere keer weer moet bewijzen om een plek binnen het team te kunnen behouden. Met mijn bewijsdrang zit het wel goed. De komende vier jaar zal dat wederom een prominente rol spelen in mijn leven. Is er iets in jouw leven dat tegenwicht biedt aan alle strijd die je levert? In 2024 is mijn dochtertje geboren en zij biedt tegenwicht aan alles. Als ik bij haar ben, valt alle druk weg. Voor mij is die ervaring goud waard. In de komende periode ga ik mij meer focussen op mijn gezin, want voor haar wil ik vanzelfsprekend een toffe pa zijn.  Joeri met dochter Gigi ׉ 7cassandra://mSA-u1TPDsazin5aQWqGAY6XwCfk6NXCs429v-V-nksBZ`jj >s\^D^@׉E*Advertentie Jouw cliënt in één sessie weer stressvrij de weg op? 99% slagingspercentage - Geen lange wachtlijst - Directe ondersteuning d Sylvia van Rijzingen, expert verkeerstrauma 06-39 40 37 41 www.weervolvertrouwendewegop.nl S c e a d n d e Q R c o e e n l e e s g r a t i s b r r u o h c e j >s\^D^Aj >s\^D^@{בCט{u׉׉ 7cassandra://U3ZSd52JFcbCNorOHvg0G4MnaTq3go-KPy9ymD9lOfM` ׉ 7cassandra://kzL9kyoej_tE04a0P0fqFvn2UpO_3jNvaR3DVt4jOsEͻ4`׉ 7cassandra://jx9UWbNroB5aS06JcuQslGGx6gwbhT5jkCZeEybZdcs<`jj >t\^D^}נj >t\^D^OY9ׁHhttp://www.raned.nlׁ ׁ Јנj >t\^D^̩9ׁHhttp://www.letselschade.nuׁ ׁ Ј׉EjDankzij RaNed-begeleider Ruud Melching hervindt Angeline haar vrijheid Ruud Melching LETSELSCHADE 18 NEWS ׉ 7cassandra://jx9UWbNroB5aS06JcuQslGGx6gwbhT5jkCZeEybZdcs<`jj >s\^D^B׉E VERKEERSANGST CENTRAAL Wat een normale schooldag had moeten worden, werd de dag dat Angeline* door een ongeval blijvend letsel opliep. Een actief sociaal leven kwam tot een abrupt einde en maakte plaats voor een isolement. Dankzij de begeleiding van RaNed kon ze, stap voor stap, weer deelnemen aan het verkeer. “Mijn begeleider hield goed in de gaten waar mijn grenzen lagen en ging daar nooit te ver overheen”. Tekst Martijn van Driel | Fotografie Ida van Dam | Bron www.letselschade.nu 16-07-2024 Angeline heeft een ongeluk gehad en heeft daar diverse klachten aan overgehouden, waaronder traumaklachten. “Ik had angst om naar buiten te gaan, dus ik zette geen voet meer buiten de deur. Toen de coronapandemie kwam, werd thuisblijven normaal, maar ik kon daarna mijn oude leven niet oppakken. Voor het ongeval was ik heel actief. Ik voetbalde, speelde piano en zong in een bandje. Met mijn vriendinnen ging ik vaak uit in het weekend. Maar daaraan kwam na het ongeluk allemaal een einde. Ik durfde mijn huis niet meer uit.” RaNed Angeline wilde graag weer zo normaal mogelijk kunnen functioneren en bovendien haar rijbewijs halen. Ze zocht op Google naar hulp en kwam zo terecht bij RaNed. Deze herstelgerichte dienstverlener is gespecialiseerd in trauma- en herstelbegeleiding aan mensen die een ingrijpende gebeurtenis hebben meegemaakt, zoals een verkeersongeval. “Gelukkig wilde de verzekeraar van de veroorzaker van het ongeval de kosten vergoeden. Ik ben achteraf zo blij dat ik deze stap heb gezet.” Nadat ze zich bij RaNed had gemeld, volgde een intake met RaNed-begeleider Ruud Melching. “Hij was meteen heel vriendelijk en open, ik voelde me daar heel prettig bij. Ik heb verteld wat er was gebeurd en met welke klachten ik kampte. Hij vertelde over de aanpak van RaNed en hoe we er stapsgewijs voor konden zorgen dat ik over mijn angstklachten heen kon komen. Over RaNed RaNed is een trauma- en herstelbegeleidingsinstituut dat zich bezighoudt met het begeleiden van mensen na een ingrijpende gebeurtenis, zoals een bedrijfs- of verkeersongeval. De mentale impact van een ongeval heeft veelal invloed op de mobiliteit. RaNed begeleidt haar cliënten in het behalen van realistische doelstellingen, zowel in relatie tot werk en het verkeer als in overige gewenste situaties. Voor meer informatie: www.raned.nl Naast RaNed zijn er nog andere aanbieders die begeleiding aanbieden bij het overwinnen van rijangst, zoals onder andere ANWB en DCTM. Dat hebben we uitgewerkt in een plan. Ik was enthousiast en wilde echt heel graag uit m’n isolement komen. We zijn toen meteen samen aan de slag gegaan.” De begeleiding Het plan dat Angeline en Ruud maakten, bestond uit wekelijkse sessies die erop gericht waren om haar weer in het verkeer te laten wennen. “Het begon heel simpel,” zegt Angeline. “We gingen samen een blokje om. Gewoon een wandeling, maar voor mij toen nog een heel spannende ervaring. Ruud checkte steeds hoe ik me voelde: ‘hoe gaat het nu? Kan je het nog aan?’. Als ik het eng vond, deden we een ademhalingsoefening. Daarna liet Ruud mij dan zien dat de situatie niet zo spannend is dan wat ik er in mijn hoofd van maakte. Er was niets om bang voor te zijn. Na de eerste sessies kwam ik vaak doodmoe thuis en had ik veel informatie te verwerken.” LETSELSCHADE NEWS 19 j >s\^D^Cj >s\^D^B{בCט{u׉׉ 7cassandra://R8eDqQod-Frp0Jmjo654_CswVhRrmt3eZDqSZJZAWzs ` ׉ 7cassandra://5CB1bdfV6SsDqbvDp2TPULbuKmum3Objgm4j3sVXTUcӕ`׉ 7cassandra://XMYd5Z0Cii6ZlJHCobzL1pHpXym9diuVYwQ0K6sy7YoD`jj >t\^D^נj >t\^D^+9̲9ׁHhttp://www.triviumadvies.nlׁ ׁ Јנj >t\^D^:z 9ׁHhttp://www.bergsportrecht.euׁ ׁ Јנj >t\^D^d:e 9ׁHmailto:office@wlawfirm.euׁ ׁ Јנj >t\^D^ځn 9ׁHhttp://www.bergsportrecht.euׁ ׁ Јנj >t\^D^dc9ׁHhttp://www.baanhofman.nlׁ ׁ Ј׉E VERKEERSANGST CENTRAAL In het begin namen de klachten van Angeline niet af, maar zelfs toe. Ze kreeg weer veel nachtmerries en angstaanvallen. “Als ik thuiskwam merkte ik: ‘oei, dit was wel heftig’. Ruud stelde mij dan gerust: dat is normaal. Hij heeft natuurlijk dagelijks te maken met verkeersslachtoffers en noemde voorbeelden van andere mensen die hij had geholpen om van hun verkeersangst af te komen. Hij legde uit dat als ik weer een normaal leven wilde leiden, ik de confrontatie moest aangaan met mijn angsten. Dat was niet gemakkelijk, maar mede door het enthousiasme van Ruud bleef ik gemotiveerd. Zeker toen ik na een paar weken echt ging merken dat het steeds beter ging. Ik werd rustiger en ging mij beter voelen.” In de auto Een volgende fase van het traject was om Angeline te laten wennen aan het autorijden, want ze wilde graag haar rijbewijs halen. “Eerst zijn we in de auto gaan zitten en legde hij uit hoe alles werkte. Daarna ging hij rijden, terwijl ik ernaast zat. En vervolgens mocht ik rijden, op een parkeerplaats. In kleine stapjes, steeds met één of twee weken ertussen. Zo raakte ik langzaam gewend aan de auto. Ik ben nu zover dat ik aan rijlessen kan beginnen. Ook daar helpt Ruud mij bij, door mijn rijinstructeur te vertellen over mijn achtergrond en de vorderingen die we samen hebben gemaakt. Zo weet de instructeur waar ze rekening mee kan houden en hoe zij ermee moet omgaan als ik bang word.” Basis gelegd Het begeleidingstraject van RaNed is kort geleden afgerond. Het duurde in totaal 25 weken. De klachten van Angeline zijn nog niet helemaal verdwenen, maar ze zijn wel veel minder geworden. “We hebben een basis gelegd. Ik durf weer naar buiten te gaan en naar de stad te gaan. Ik ben ook klaar om rijlessen te gaan oppakken. Fietsen doe ik waarschijnlijk nooit meer, dat vind ik veel te eng. Ik zou wel willen dat mijn angst helemaal verdwijnt, maar ik weet niet of dat haalbaar is. De toekomst zal het leren.” Angeline weet ook dat ze moet oppassen dat ze niet terugvalt in haar oude patroon. “Soms voel ik me vrijer, maar dan juist weer veel slechter. Dan is het verleidelijk om weer langere tijd binnen te blijven. Ruud heeft erop gehamerd: ‘je moet nog wel stapjes blijven zetten. Als je dat niet doet, dan loop je het risico dat je terugzakt in je isolement en dan ben je weer terug bij af. Dat pak ik ook op. Ik maak dagelijks een wandeling of doe een boodschap. Ik heb soms nog wel nachtmerries, maar het is draaglijk.” Progressie Ze kijkt met een goed gevoel terug op de begeleiding van RaNed. “Zonder Ruud had ik deze vooruitgang niet kunnen behalen. Hij wist heel goed hoe hij mij kon helpen en hield daarbij mijn grenzen goed in de gaten. Hij ging daar nooit te ver overheen. Daarnaast was hij niet alleen heel begripvol maar ook altijd heel enthousiast. Je merkt dat hij zijn werk leuk vindt en dat hij mij graag wilde helpen. Dat werkte aanstekelijk en motiverend. Als ik terugdenk aan toen wij begonnen, hebben we enorme progressie geboekt. Ik heb daardoor veel van mijn verloren vrijheid terugveroverd en kan daarmee weer verder. Daar ben ik heel blij mee.”  *Op verzoek van de geïnterviewde is een gefingeerde naam gebruikt. LETSELSCHADE 20 NEWS ׉ 7cassandra://XMYd5Z0Cii6ZlJHCobzL1pHpXym9diuVYwQ0K6sy7YoD`jj >s\^D^D׉E4➢ Toedrachtsonderzoek bij verkeersongevallen ➢ Videoreconstructie ➢ Visualisatie Informeer naar de mogelijkheden voor een Quick-scan Bezoek ons op het EVU-Congres “Snelheid, Schade en Schuld” 23 mei 2025 in het BOVAGhuis te Bunnik www.baanhofman.nl 0164 – 652099 Advertenties Herstelgerichte dienstverlening onder 1 dak Voor juridische hulp in Oostenrijk • letselschade door ski-,bergsport en verkeersongevallen • strafrecht in verband met ski-bergsport en verkeersongevallen multidisciplinair team casemanager is ergotherapeut Stephan Wijnkamp is Nederlands sprekende advocaat gevestigd in Oostenrijk. Naast advocaat is Stephan Wijnkamp Oostenrijks-Landes-skileraar, lid van de Oostenrijkse Bergrettung en ervaren alpinist. Daardoor weet hij als geen ander de ongevalssituatie te analyseren en de juridische vertaalslag te maken. Ook voor ski-en bergsportgevallen in andere landen dan Oostenrijk wordt vaak gebruik gemaakt van zijn expertise. Voor meer informatie www.bergsportrecht.eu up-to-date-expertise incl. wet- en regelgeving pragmatisch Wijnkamp Stachowitz Rechtsanwälte / Lawfirm • Gewerbegebiet 3 / Top 5 6493 Mils bei Imst • Tirol • Austria • T: +43 (0)5418 20 400 E: office@wlawfirm.eu • www.bergsportrecht.eu Herstel van autonomie staat bij ons centraal www.triviumadvies.nl (038) 760 05 62 j >s\^D^Ej >s\^D^D{בCט{u׉׉ 7cassandra://B_lb35jh7bLLHI-D9HBSjcfxVGcb-f82xXB6FNf1XXkA` ׉ 7cassandra://jfRQyB-_vATyeOb9LXwGIn60lNo7zVDFzI6DZ5nhW3AQ`׉ 7cassandra://MrBBGrucAWOf6LfoJc0uprUdv3IgAhlRuztS2rWHXfg=o`jj >t\^D^׉E Dirk (rechts) aan het werk in Rijndam. Over ervaringsdeskundigheid voor mensen met een amputatie, verkorte arm of een verkort been ‘Iemand die het zelf heeft meegemaakt’ Je zult het maar hebben: een amputatie, een verkorte arm of een verkort been. Dat heeft gevolgen voor de rest van je leven. Dit gaat gepaard met vragen over de toekomst. Hoe is het om dat te hebben, wat kan ik dan nog, hoe zit het met een eventuele prothese? Kan ik eens praten met iemand die hetzelfde heeft als ik? Het kan ook gepaard gaan met heftige gevoelens. Van verdriet tot boosheid, ongeloof, machteloosheid en misschien schaamte. Tekst Marieke Paping, Revalidatiearts Rijndam Revalidatie Rotterdam | Fotografie Annemieke Berg | Bron Eerder verschenen in nummer 41 (maart 2024) van ‘Kort&Krachtig!’ Binnen de revalidatie bieden professionals behandeling met training en gesprekken. Zij begeleiden vanuit kennis en ervaring, maar hebben het niet zelf meegemaakt. Het contact met iemand die zelf ook een amputatie of verkort arm/been heeft, is een waardevolle aanvulling. Deze persoon spreekt uit eigen dagelijkse ervaring en vanuit eigen gevoel. Zo iemand kan een mederevalidant zijn op de revalidatieafdeling, iemand die bij dezelfde prothesemaker komt of een contact via de vereniging KorterMaarKrachtig, waarbij inloopmomenten in diverse revalidatiecentra kunnen helpen. Ook zijn er steeds meer mensen die zich speciaal richten op het begeleiden van anderen door het delen van opgedane ervaringen; dit noemen we LETSELSCHADE 22 NEWS ‘ervaringsdeskundigen’. De laatste jaren neemt de inzet van ervaringskennis en ervaringsdeskundigen op meerdere gebieden snel toe, ook binnen de revalidatie. Ervaringsdeskundigen binnen de revalidatie Sinds ruim tien jaar zijn ervaringsdeskundigen werkzaam binnen de revalidatie, vooral op de klinische afdelingen van revalidatiecentra. Vanaf het begin was dit vooral het geval voor dwarslaesie en beenamputaties. Later zijn er ook ervaringsdeskundigen voor andere doelgroepen gekomen. Het belang van ervaringsdeskundigen is door patiëntenverenigingen altijd ondersteund. Ook revalidatieartsen en revalidatie-instellingen vinden de inzet van ervaringsdeskundigen belangrijk. In onderzoek is aangetoond dat revalidanten er voordeel van hebben op meerdere vlakken: minder eenzaamheid, meer zelfvertrouwen, meer motivatie voor revalidatie en leefstijlaanpassing, gemakkelijker omgaan met teleurstellingen. Ervaringsdeskundigheid in de praktijk Ik sprak met drie mannen die werkzaam zijn als ervaringsdeskundige. Dirk is 58 jaar en heeft een amputatie door het kniegewricht door een ongeval met een heftruck. Na de revalidatie is hij zeer actief geworden en gebleven met een prothese. Hij kampeert, loopt hard en duikt. Sinds een paar jaar is hij vrijwilliger op de klinische afdeling van ׉ 7cassandra://MrBBGrucAWOf6LfoJc0uprUdv3IgAhlRuztS2rWHXfg=o`jj >s\^D^F׉EjERVARINGSDESKUNDIGHEID Rijndam (Rotterdam) waar mensen met een beenamputatie zijn opgenomen. Op maandagen is hij aanwezig, liefst in korte broek. Hij loopt rond op de afdeling en maakt gemakkelijk een praatje. Hij spreekt mensen aan die revalideren en de mensen spreken hem aan. ‘Hoe is het bij jou gebeurd? Hoe lang heb je gerevalideerd? Wat voor prothese heb jij?’ Dirk laat zien hoe zijn prothese eruit ziet en wat hij weet van anderen. Hij beantwoordt vaak vragen over autorijden, parkeerkaarten en andere praktische onderwerpen. Geregeld verwijst hij naar de ergotherapeut voor verdere uitleg. Hij is ook het luisterend oor als mensen hun verhaal willen vertellen. En hij bereidt ze voor dat het na een klinische opname best wel pittig kan zijn als je thuis komt en alles zelf moet doen. Peter is 40 jaar en heeft een dwarslaesie door een motorongeval. Daarna is hij actief gebleven, heeft op hoog niveau gesport en via de Dwarslaesie Organisatie Nederland (DON) werd hij ervaringsdeskundige bij Rijndam. Daar werkt hij acht uur per week op een klinische afdeling met vooral mensen met een dwarslaesie of beenamputatie. Peter ziet alle mensen twee weken na hun opname op de afdeling. Hij luistert naar wat ze hebben meegemaakt en bekijkt waarin hij kan ondersteunen. Mensen vinden het vaak fijn te praten met iemand waarbij het leven ook ‘op de kop heeft gestaan’. Peter vertelt dan uit zijn eigen ervaring en wat hij eerder hoorde van anderen. Ook kan hij een coachende rol hebben als mensen nog zoekende zijn hoe hun leven verder vorm te geven, of als er een terugslag is in de revalidatie. Daarnaast is er ruimte voor praktische begeleiding, zoals meegaan met de rolstoelbuitengroep, vragen over een rolstoel of autoaanpassingen. Door zijn ervaring en contact met de fysiotherapeuten kan zo nodig altijd contact worden gelegd met iemand die al eerder revalidatie na een beenamputatie heeft gehad. Peter is onderdeel van het revalidatieteam en verwijst naar de andere behandelaren als vragen zijn kennis te boven gaan. Ook attendeert hij mensen op de patiëntenverenigingen. Tom is 37 jaar en heeft sinds zijn tiende jaar amputaties aan beide onderbenen door een ontsteking. Na een gebroken heup revalideerde hij vier jaar geleden bij Reade in Amsterdam. Daar werd hij gevraagd om zich in te zetten voor mensen die net een amputatie hebben ondergaan. Naast zijn werk is hij een ochtend in de week in het revalidatiecentrum, waarbij een coördinator plant welke mensen met een amputatie door Tom gezien gaan worden. De gesprekken gaan vaak over praktische zaken: hoe gaan transfers, douchen en naar de wc gaan? Ook bespreekt Tom wat je moet doen als je een wondje hebt en wat er nog mogelijk is op het gebied van reizen. Ook bereidt hij voor hoe het is om na een opname naar huis te gaan. Mensen ervaren het als prettig dat hij geen ‘witte jas’ aan heeft en dat hij goed weet wat mensen met een amputatie nodig hebben. Het komt geregeld voor dat mensen hun emoties tonen en steun aan Tom ervaren. Tom vindt het prettig om te gaan met andere mensen met een beperking, en dat revalidanten zijn begeleiding als prettig ervaren. Conclusies over ervaringsdeskundigheid Er zijn veel overeenkomsten in de verhalen van Dirk, Peter en Tom. De ervaringsdeskundigen hebben het gevoel hun deel te kunnen toevoegen aan de revalidatiebehandeling, hebben een andere rol dan artsen, therapeuten en prothesemakers. De contacten zijn prettig en laagdrempelig. Naast praktische zaken komt de emotionele verwerking aan bod. Daarnaast zijn er verschillen in de gevolgde scholing en het werken als betaald teamlid of als vrijwilliger. Maar wat ze allemaal zeggen; maak gebruik van de ervaring en steun van mensen die het eerder hebben meegemaakt! Vraag erom bij je arts, therapeut of prothesemaker. Zoek de patiëntenvereniging op en vraag naar de ervaringsdeskundige als die beschikbaar is bij jou in de buurt. Gewoon doen!  LETSELSCHADE NEWS 23 j >s\^D^Gj >s\^D^F{בCט{u׉׉ 7cassandra://Eh4twuhI95sbhKMsIvHMqg4du59zo_rxiOoXW89MJJU` ׉ 7cassandra://kfrx4uZCGOR5m143Vh1bhyE5RDrZl4hKid-XnUEPeNsJ`׉ 7cassandra://lfvmF7YkAm_jr9IWgWbA8ab2BrwOPoGAJhOD2JfTexk=`jj >t\^D^׉EMarijke Uithol PTSS herkennen en behandelen Rondom PTSS (Posttraumatische Stressstoornis) na een ongeval of incident is de afgelopen jaren veel discussie. Van onduidelijkheid over het ontstaan ervan, het verloop van de klachten, het diagnosticeren en de gevolgen voor het slachtoffer tot de verschillende behandelmethoden. Vanuit LetselschadeNEWS vinden wij het belangrijk dat er vanuit kennis en expertise over dit onderwerp geschreven wordt. Daarom hebben wij Marijke Uithol (GZ-psycholoog en EMDR therapeut Europe Practitioner) gevraagd onderstaand artikel te schrijven voor belangenbehartigers en schaderegelaars. Tekst Marijke Uithol | Fotografie Esther Crutzen LETSELSCHADE 24 NEWS ׉ 7cassandra://lfvmF7YkAm_jr9IWgWbA8ab2BrwOPoGAJhOD2JfTexk=`jj >s\^D^H׉ETRAUMAVERWERKING Stel u voor: voor u zit een man van middelbare leeftijd. U probeert het gesprek op gang te brengen over het ongeval dat hij heeft meegemaakt. De man reageert ontwijkend, bagatelliseert zijn klachten en vermijdt het onderwerp van het ongeval. Tijdens het gesprek hoort u dat hij de plek van het ongeval vermijdt en slecht slaapt sinds het incident. Wat is uw volgende stap? Of een ander scenario: een vrouw praat angstig en geëmotioneerd over wat haar is overkomen. Ze vertelt dat de gebeurtenis haar sindsdien dagelijks bezighoudt en haar functioneren volledig ontregeld heeft. U vraagt zich af: “En nu?” Beide personen vertonen klachten die passen bij PTSS (Posttraumatische Stressstoornis), waarvan vermijding, herbelevingen en nachtmerries de meest herkenbare symptomen zijn. PTSS ontstaat doorgaans na een ingrijpende gebeurtenis of een opeenstapeling van gebeurtenissen met een grote emotionele impact. Er wordt pas van PTSS gesproken als de klachten langer dan een maand aanhouden. PTSS­diagnose: wie kan dat vaststellen? Of er daadwerkelijk sprake is van PTSS kan alleen worden vastgesteld door bevoegde professionals, zoals psychologen, psychiaters of gespecialiseerd psychiatrisch verpleeg kundigen. Huisartsen en psychotherapeuten kunnen PTSS wel herkennen en een voorlopige diagnose stellen, maar zullen vaak doorverwijzen naar een specialist. Om PTSS vast te stellen, moet er een duidelijke relatie zijn tussen de traumatische gebeurtenis en de klachten. In de wereld van letselschade kan dit complex zijn: zijn de huidige Wat is EMDR? EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) is een psychotherapeutische behandelmethode die specifiek is ontwikkeld voor het verwerken van trauma’s en gerelateerde klachten, zoals PTSS. Door traumatische herinneringen snel en effectief te verwerken, wordt de emotionele impact ervan voor de cliënt verminderd. Hoe werkt het? Tijdens een EMDR-sessie wordt de cliënt gevraagd om de traumatische gebeurtenis op te roepen, terwijl tegelijkertijd een afleidende stimulus wordt aangeboden, zoals de beweging van de hand van de therapeut, geluiden of licht. Deze dubbele stimulatie helpt de hersenen om de emotionele lading van de herinnering te verminderen, waardoor de herinnering minder verstorend en beter hanteerbaar wordt. klachten daadwerkelijk het gevolg van het incident waarmee de persoon zich bij u heeft gemeld? Psychologen vermijden het liefst oorzaak-gevolgredeneringen, omdat veel verschillende factoren het gedrag van de cliënt kunnen beïnvloeden. Deze factoren zijn belangrijk om te begrijpen of PTSS zich ontwikkelt na een ingrijpende gebeurtenis. Relatie tussen klachten en gebeurtenis? Ontwikkelt iedereen PTSS na een ingrijpende gebeurtenis? Het antwoord is nee. Of iemand PTSS ontwikkelt, hangt af van verschillende factoren: 1. De aard van de gebeurtenis 2. Persoonlijke factoren 3. Omgevingsfactoren Daarnaast zijn er beschermende factoren die de kans op PTSS kunnen verkleinen. 1. Factoren gerelateerd aan de gebeurtenis Hoe iemand reageert op een ingrijpende gebeurtenis hangt niet alleen af van de ernst en duur van het trauma. In het algemeen geldt: hoe ernstiger en langduriger het trauma, hoe groter de kans op PTSS. Langdurige mishandeling of oorlog zijn hier duidelijke voorbeelden van. Ook onverwachtheid en controleverlies spelen een rol: plotselinge gebeurtenissen waarbij de controle ontbreekt (bijvoorbeeld een ongeval of een gewelddadige overval) verhogen de kans op PTSS. Bovendien is het belangrijk wie verantwoordelijk is voor de gebeurtenis; trauma’s veroorzaakt door mensen (bijvoorbeeld een geweldsdelict) leiden vaker tot PTSS dan natuurrampen. 2. Persoonlijke factoren Eerdere traumatische ervaringen maken iemand gevoeliger voor het ontwikkelen van PTSS na een nieuw trauma. Psychische kwetsbaarheid, zoals genetische aanleg of een persoonlijkheid die neigt naar angst of perfectionisme, kan ook bijdragen aan het risico. 3. Omgevingsfactoren Sociale steun na een ingrijpende gebeurtenis verkleint de kans op PTSS. Sterke sociale netwerken werken beschermend, terwijl stressvolle levensomstandigheden zoals werkloosheid, armoede of een instabiele woonomgeving het risico op PTSS vergroten. LETSELSCHADE NEWS 25 j >s\^D^Ij >s\^D^H{בCט{u׉׉ 7cassandra://g4zbdzvg6OYk6bXVa3WSw_iXw91KfpEWGL7jYGLqOts` ׉ 7cassandra://Dxhi4tkMvsAQ7CJ8XZL5gciogwwnKXLHaMp2JRvdBmQͺ`׉ 7cassandra://_tCTPpxaaUXshrajIuSH1Q0PY-GpPX4PkIwCJskZvJA;9`jj >t\^D^נj >u\^D^ D9ׁHhttp://www.onlineschadestaat.nlׁ ׁ Ј׉E@TRAUMAVERWERKING Het is vrijwel nooit één enkele factor die tot PTSS leidt. Een combinatie van een ernstig trauma, persoonlijke kwetsbaarheid en een gebrek aan steun kan de kans aanzienlijk vergroten. Hoe het gesprek verdergaat Stap 1 is om het gesprek met uw cliënt aan te gaan over zijn of haar gedrag. Praat over wat u opmerkt, bijvoorbeeld: “Ik zie dat u steeds vermijdt om over het ongeval te praten” of “U vertelt dat u de plek van het ongeval vermijdt vanwege de spanning die het oproept.” ‘Controleverlies speelt een rol’ Stel voor om samen te onderzoeken wat de cliënt nodig heeft om weer goed te functioneren. U kunt uw vermoedens over PTSS delen, maar wees voorzichtig met stellige uitspraken. Een doorverwijzing naar een huisarts of (letselschade)psycholoog kan de volgende stap zijn. Tijdens de behandeling wordt vaak gebruikgemaakt van evidencebased therapieën zoals Cognitieve Gedragstherapie (CGT) en EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing). Beide methoden zijn effectief gebleken bij het behandelen van PTSS. De psycholoog zal een uitgebreide intake doen en daarna een behandelplan voorstellen. Soms moet de behandeling beginnen met eerdere trauma’s om de reacties op de recente gebeurtenis te verminderen. Psychologen noemen dit de “tijdlijnroute”: klachten ontstaan vaak na één gebeurtenis, maar worden verergerd door eerdere gebeurtenissen. LETSELSCHADE 26 NEWS Als de cliënt niet in behandeling wil Het is niet ongebruikelijk dat iemand weerstand voelt om met een behandeling te starten, omdat vermijding op de korte termijn verlichting biedt. Het opnieuw doorleven van het trauma voelt immers ongemakkelijk, en dat wil men vaak vermijden. Bij cliënten die werken als ‘geüniformeerden’, zoals politie, brandweer, ambulancepersoneel of Defensie, is het extra belangrijk alert te zijn op wantrouwen of weerstand. Culturele verschillen kunnen hier een rol spelen: “Wat weet die (burger-)psycholoog nou?” In dergelijke situaties kan een directe, no-nonsense aanpak met een vleugje humor effectief zijn. Wees punctueel, houd u aan afspraken en wees duidelijk in uw communicatie. ‘Hardnekkige triggers duiken soms later op’ Cliënten die afwerend reageren, hebben vaak behoefte aan structuur en voorspelbaarheid. Erken hun gevoelens en vermijd een overtuigende houding. Een behandeling “verkoopt” u niet aan iemand die het nut ervan niet inziet. Na een PTSS­behandeling Na een succesvolle PTSS-behandeling kan iemand verwachten dat de traumagerelateerde klachten sterk afnemen. Herbelevingen, nachtmerries en angst komen minder vaak voor en worden minder intens. Tijdens de behandeling leert de cliënt om te gaan met triggers en krijgt hij of zij meer controle over emoties en gedachten. Dit zorgt voor een groter gevoel van stabiliteit en rust. De behandeling helpt ook bij het herstellen van het dagelijks functioneren. Slaap verbetert, en de cliënt kan activiteiten en sociale relaties weer oppakken die eerder vermeden werden. Zelfvertrouwen groeit, en de negatieve gedachten die vaak gepaard gaan met PTSS maken plaats voor een positiever zelfbeeld. Nazorg blijft belangrijk, omdat sommige triggers in de toekomst nog kunnen opduiken. Regelmatige afspraken en zelfhulpmethoden, zoals ontspanningsoefeningen, helpen om deze situaties te beheersen en terugval te voorkomen. Al met al leidt een succesvolle behandeling tot een beter functioneren en een verbeterde levenskwaliteit.  Bronvermelding De informatie in dit artikel is gebaseerd op wetenschappelijke literatuur over trauma, psychische gezondheid en PTSS, afkomstig van erkende gezondheidsorganisaties zoals: • World Health Organization (WHO): Richtlijnen over mentale gezondheid en de impact van trauma. • American Psychiatric Association (APA): Informatie over PTSS uit de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5). • National Institute for Mental Health (NIMH): Onderzoek naar oorzaken, symptomen en risicofactoren van PTSS. • Wetenschappelijke tijdschriften: Artikelen gepubliceerd in tijdschriften zoals The Lancet Psychiatry en Journal of Traumatic Stress. • Vereniging EMDR Nederland ׉ 7cassandra://_tCTPpxaaUXshrajIuSH1Q0PY-GpPX4PkIwCJskZvJA;9`jj >s\^D^J׉E:Advertentie Software voor de Letselschade branche Eén systeem voor al uw letselschade dossiers Ons online platform stelt u in staat om snel en nauwkeurig complete schadestaten op te stellen. Waar het bijhouden van letselschadedossiers in Excel of Word vaak omslachtig en foutgevoelig is, biedt ons systeem een efficiënte en betrouwbare oplossing. Gratis Demo Benieuwd hoe OnlineSchadestaat werkt? Vraag vandaag nog een gratis demo aan op onze website. Wij maken met u een afspraak voor een vrijblijvende online demonstratie van onze software. www.onlineschadestaat.nl j >s\^D^Kj >s\^D^J{בCט{u׉׉ 7cassandra://OhMTyUmzvuXcmPezFBa1wRNQBY9urqOhBehIE5pcyig` ׉ 7cassandra://nU3Tn8Zqd9ziluvana1KoSr5m_YfXzfeFJMfJe2-1wgA`׉ 7cassandra://3qnvRFxToCH6pZAb-gQMIITvnzDPIJhML1s6ykIxElQH`jj >t\^D^נj >u\^D^̊9ׁHhttp://www.rijndamracers.nlׁ ׁ Ј׉E0Alle begin is moeilijk … LETSELSCHADE 28 NEWS ׉ 7cassandra://3qnvRFxToCH6pZAb-gQMIITvnzDPIJhML1s6ykIxElQH`jj >s\^D^L׉EEVEN IETS ANDERS Ook dit jaar doen de Rijndam Racers met een team van zes handbikers op 26 juni as. weer mee aan de HandbikeBattle in Oostenrijk. Daniëlle, Hy-Cang, Dion, Mark, Johnny en Mies gaan de uitdaging aan om de Oostenrijkse Kaunertaler Gletscherstraße te beklimmen op een ligfiets die wordt voortbewogen door armkracht. De start is op 1287 m en de finish op 2150 m hoogte (Ochsenalm). Natuurlijk is meedoen belangrijker dan winnen, maar we willen, net als in 2013, 2017, 2018 en 2019, de beker naar Rotterdam halen. Wilt u, net als Stichting LetselschadeNEWS, de Rijndam Racers sponsoren? Gaat u dan naar www.rijndamracers.nl  LETSELSCHADE NEWS 29 j >s\^D^Mj >s\^D^L{בCט{u׉׉ 7cassandra://RZcHKm50NU0pq9Nc-n6WFn1l2iz8m3Pf1HjfyU0o_xI?` ׉ 7cassandra://Pk7WbD62PkFFqxZPMNGI1tax8SHZ386RH8w31A0rz6AbG`׉ 7cassandra://55O0fbeE1ss6EM4OBjXmIcVVFlUebPWbs7Pk-ynNeoc#"`jj >u\^D^׉ELETSELSCHADE 30 NEWS ׉ 7cassandra://55O0fbeE1ss6EM4OBjXmIcVVFlUebPWbs7Pk-ynNeoc#"`jj >s\^D^N׉ERECHTSPRAAK CENTRAAL In gesprek met Bert de Hek Bert de Hek is senior raadsheer bij het Gerechtshof ArnhemLeeuwarden. Tevens is hij één van de redacteuren van het tijdschrift Afwikkeling Personenschade. Hij is een zeer gewaardeerd spreker op diverse congressen en één van de geïnterviewden met wie letselschadeadvocaat Maarten Tromp sprak in het kader van zijn MTA-XXV Interviewproject. Dat is een interviewproject met als onderwerp ‘Licht Traumatisch Hersenletsel (LTH) in het algemeen en in het bijzonder het Post Commotioneel Syndroom (PCS). Dat project behelst in totaal maar liefst vijfentwintig interviews die op het blog van Maarten Tromp Advocaten zijn na te lezen. In LetselschadeNEWS herplaatsen we de meest interessante en relevante onderdelen voor onze lezers uit het interview met Bert de Hek en bieden u hiermee een inkijkje hoe rechters naar schade als gevolg van letsel kijken. MTA-XXV Tekst Maarten Tromp | Bron MTA-XXV Nieuwsbrief 22 LETSELSCHADE NEWS 31 j >s\^D^Oj >s\^D^N{בCט{u׉׉ 7cassandra://5rd2ByJnfLQdPScnNsuMu9YB8TTZlMaQDz-b8hxnlZgS` ׉ 7cassandra://Ev_fp-ykT_w3nqUC1CLj9_Z14ANYs9cDx7OPcxZCIVAͲV`׉ 7cassandra://F4iu_gmsu2-HgEdbRBr4OKUMq1rHQW1q0XGph6o35786`jj >u\^D^נj >u\^D^dJk9ׁHmailto:info@heling.nlׁ ׁ Ј׉ELIn de vorige nieuwsbrief, kwam aan de orde dat in maar liefst een kwart van de door Rianka Rijnhout onderzochte langlopende zaken een discussie over de medische versus de juridische causaliteit plaatsvindt. Dat roept belangrijke vragen op over hoe rechters in de rechtszaal omgaan met het verschil tussen het medisch en het juridisch causaal verband. Ik introduceer en formuleer mijn vraag als volgt. Er is vaak een verschil in hoe medisch en juridisch causaal verband worden beoordeeld. Verzekeraars en hun medisch adviseurs richten zich doorgaans uitsluitend op het medische aspect: zij beoordelen of de klachten op basis van de beschikbare medische gegevens aan het ongeval kunnen worden gerelateerd. Dat kan problematisch zijn, omdat de vraagstelling aan de medisch adviseur vaak te beperkt is. Rechters lijken in vonnissen een bredere benadering te hanteren. Zij wijzen verzekeraars erop dat als er vóór het ongeval geen klachten waren en deze ná het ongeval wel zijn ontstaan zonder andere duidelijke oorzaak, er juridisch gezien sprake is van causaal verband. Hoe vaak heb jij in jouw uitspraken dit drieluik gebruikt, misschien met de impliciete boodschap richting verzekeraars om niet te blijven hangen in een te beperkte, medische beoordeling? Bert de Hek Het juridisch kader draait om aannemelijkheid en rechtvaardigheid. Die kun je versterken door de situatie feitelijk te maken en die drie vragen te stellen: Waren er vóór het ongeval klachten? Zijn de klachten na het ongeval ontstaan? En is er geen andere verklaring voor de klachten? Dat is iets heel anders dan die ene vraag of het medisch verantwoord is om een verband te leggen. Ik denk dat het nuttig zou zijn als verzekeraars deze juridische benadering met hun medisch adviseurs bespreken, zodat zij beter kunnen anticiperen op wat in een rechtszaak zal worden gevraagd. LETSELSCHADE 32 NEWS ׉ 7cassandra://F4iu_gmsu2-HgEdbRBr4OKUMq1rHQW1q0XGph6o35786`jj >s\^D^P׉E ^RECHTSPRAAK CENTRAAL Op congressen over whiplashzaken zeg ik ook vaak tegen verzekeraars dat ze op dit punt een achterhoedegevecht voeren. De lijn in de rechtspraak is bestendig en wordt door alle hoven en de Hoge Raad gevolgd. Dat drieluik blijft de toetssteen voor de juridische causaliteit. Het zou echt helpen als interne behandelaars het juridisch kader duidelijker meegeven aan hun medisch adviseurs en hen zouden vragen hun oordeel binnen dat kader te geven. Er is meestal wel iets dat het juridische debat voedt, zoals eerdere of latere klachten. Wat er gebeurt met de zaken die niet eens de zitting halen, daar heb ik natuurlijk weinig zicht op. De zaken die wél voor de rechter komen, bevatten meestal genoeg argumenten om serieus te worden behandeld. Advertentie zouden Recent kwam ik een uitspraak tegen waarin een rechter in een letselschadezaak de vordering afwees omdat er geen deskundigenrapport van een neuroloog was ingediend. De stelligheid waarmee de vordering werd afgewezen, ondanks het feit dat er al veel andere medische informatie was overgelegd, verbaasde mij. Vandaar mijn volgende vraag. Waarom is het belangrijk voor een rechter om een deskundigenrapport van een neuroloog te hebben bij het beoordelen van letselschadezaken? Ik zou zelf niet zo stellig opschrijven dat een neurologisch deskundigenrapport per se noodzakelijk is, maar ik begrijp waarom daar soms zoveel nadruk op wordt gelegd. Vaak zijn rapporten van neurologen redelijk voorspelbaar. Als ik weet welke neuroloog het rapport heeft opgesteld, kan ik vaak al een goed idee krijgen van de inhoud. Persoonlijk hecht ik meer waarde aan een rapport van een verzekeringsgeneeskundige. Dergelijke rapporten bieden een meer holistische kijk op de betrokkene: wat kan de persoon nog en hoe functioneert diegene als geheel? Dat vind ik doorgaans waardevoller voor de beoordeling van de zaak. Dat gezegd hebbende, is een neurologisch deskundigenrapport zeker niet altijd overbodig. Het kan belangrijk zijn om andere neurologische oorzaken voor de klachten uit te sluiten. Als iemand bijvoorbeeld een hersentumor heeft of epilepsie, zou een neuroloog dat kunnen vaststellen met een scan. BE-Quickscan: Snel inzicht, beperk schade De BE-Quickscan is een bedrijfseconomische analyse die binnen 4 weken en voor een vaste prijs wordt uitgevoerd door bedrijfseconomen die veelal óók arbeidsdeskundigen zijn. De analyse helpt verzekeraars en belangenbehartigers bij schadeclaims van ondernemers door zowel financiële gevolgen als de impact op bedrijfsvoering te beoordelen. De scan bevat concrete voorstellen om schade te beperken en passende oplossingen te vinden. Wil je meer weten over de BE-Quickscan of wil je graag dat wij langskomen om een presentatie bij jouw organisatie te geven? Neem dan contact op via mail of telefoon! Ons team: Jarno Nijborg, Paul Bolwijn, Gerard Dietvorst en Han Eshuis info@heling.nl 0592 394 646 j >s\^D^Qj >s\^D^P{בCט{u׉׉ 7cassandra://ZwjGm_hl8-zaGhd3iIRJhk6_FslQOUp-AapMOTqS6pU?` ׉ 7cassandra://USxvypJm8EZloxSiGMN9jvOD2kgwtNZjj61GRk2GWMAͿ `׉ 7cassandra://O-WKnAnYylLhLpk-cXpk3wCmDxFol4hl3sOjlxAvLQU3)`jj >u\^D^׉EBovendien kan een goed neurologisch rapport soms extra inzicht geven in de plausibiliteit van de klachten door te beoordelen of er tegenstrijdigheden bestaan tussen wat de neuroloog waarneemt en de informatie van de betrokkene en andere gegevens. Desondanks blijft een neurologisch deskundigenrapport vaak beperkt in het verklaren van de klacht zelf, omdat een neuroloog vaak aangeeft dat hij of zij niet kan verklaren wat de oorzaak van de klachten is. Hoewel dergelijke rapporten waardevol kunnen zijn voor bepaalde aspecten van het dossier, vormen ze niet altijd de sleutel tot het verklaren van de klachten in letselschadezaken. Hoe kijk jij als rechter aan tegen de rol van de revalidatiearts, vooral met betrekking tot het opstellen van expertiserapporten? De revalidatiearts heeft inderdaad een belangrijke rol, vergelijkbaar met die van de verzekeringsgeneeskundige. Beide disciplines benaderen de zaak op een holistische manier, waarbij de gehele persoon en diens functioneren in de context van het dagelijks leven in ogenschouw wordt genomen. Mijn ervaring met rapporten van revalidatieartsen is overwegend positief. Die rapporten bieden vaak een goed overzicht van de klachten en de impact daarvan op het dagelijks leven van de betrokkene. In complexe zaken waarin veel discussie is en partijen tegenover elkaar staan, worden tegenwoordig vaak zowel een neuroloog als een revalidatiearts als deskundigen benoemd. Beide experts brengen waardevolle, complementaire perspectieven die kunnen bijdragen aan een beter begrip van de zaak. Het verloop en de uitkomst van een procedure kunnen sterk LETSELSCHADE 34 NEWS variëren, afhankelijk van hoe goed partijen zijn voorbereid. Als partijen op bepaalde punten overeenstemming hebben bereikt maar geen overeenstemming kunnen bereiken over de resterende geschilpunten, moet je dan procederen over het geheel of alleen over de nog onopgeloste punten? Daarnaast kan de manier waarop partijen met elkaar omgaan tijdens de schaderegeling invloed hebben op het proces. Is het verstandig om in het inleidende processtuk expliciet te benoemen dat partijen elkaar “de tent uitvechten”? Er wordt wel gezegd dat een slechte minnelijke regeling beter is dan een goede procedure. Wat maakt een procedure goed of slecht? Ik ben benieuwd naar de visie van Bert de Hek daarover en of hij nog enkele tips heeft voor partijen die overwegen om te gaan procederen. Als partijen er onderling niet uitkomen, kan het frustrerend zijn om te moeten procederen. Wat zijn volgens jou de kenmerken en elementen van een goede procedure? Heb je suggesties voor hoe partijen een procedure zo efficiënt mogelijk kunnen inrichten, van voorbereiding en keuze voor de procedure tot schriftelijke fase, mondelinge behandeling en eventueel hoger beroep? Mooie vraag. Daar kan ik uren over praten. Daar gaan we. Voorafgaand aan de procedure Een goede procedure begint niet alleen met een zorgvuldige voorbereiding, maar ook met een weloverwogen afweging, zowel door de advocaat van betrokkene als door (de advocaat van) verzekeraars. Ik zal dat nader toelichten. Allereerst is het belangrijk om hoffelijk met elkaar om te gaan. Helaas zie ik dat tegenwoordig steeds minder vaak gebeuren. Een meer hoffelijke omgang in het schaderegelingstraject zou de gang naar de rechter wellicht zelfs kunnen voorkomen. Daarnaast is het belangrijk om transparant te zijn, niet alleen naar de eigen cliënt, maar ook naar de andere partij. Wees open over de stand van zaken en over de mogelijke omvang van de schade. Een realistische inschatting kan helpen om sneller tot een schikking te komen. Mede vanuit hun maatschappelijke verantwoordelijkheid zou ik verzekeraars willen adviseren om in het begin coulant te zijn. Dat helpt om spanningen te verminderen en kan bovendien leiden tot een snellere oplossing. Behandel betrokkene zoals men zelf zou willen worden behandeld. Voordat wordt besloten om te gaan procederen, is het ten slotte belangrijk dat partijen zich afvragen waar het hen nu echt om te doen is. Dat helpt om te bepalen of een procedure wel de juiste weg is of dat een andere oplossing wellicht meer voor de hand ligt of meer kans van slagen heeft. De keuze voor een bepaalde procedure Een deelgeschilprocedure kan in veel gevallen voordelen bieden boven een bodemprocedure. Het vroegtijdig verhelderen en beslechten van knelpunten kan de zaak versnellen en vergemakkelijken. Wanneer wordt gekozen voor een bodem procedure is het raadzaam om te overwegen of er alvast bewijsmaat regelen, zoals een voorlopig deskundigen bericht, kunnen worden genomen. Dat kan bijdragen aan een efficiënter verloop van de bodem׉ 7cassandra://O-WKnAnYylLhLpk-cXpk3wCmDxFol4hl3sOjlxAvLQU3)`jj >s\^D^R׉ERECHTSPRAAK CENTRAAL procedure en voorkomt dat je later voor verrassingen komt te staan. De schriftelijke fase In de schriftelijke fase is het belangrijk om helder en beknopt te zijn en om hoffelijk te blijven. Zorg ervoor dat alle relevante feiten en standpunten goed zijn onderbouwd, zonder onnodige details of herhalingen. Een duidelijke en gestructureerde uiteenzetting van de standpunten draagt bij aan een vlottere procedure. Het verkleinen van de geschilpunten is ook een effectieve manier om de procedure efficiënter te maken. Door de geschilpunten te reduceren tot de kern, kan de procedure soepeler en sneller verlopen. Als partijen het over bepaalde zaken eens zijn, is het verstandig om daar niet over te procederen. Hoewel probleemverkleining in het verleden minder gebruikelijk was, is het tegenwoordig een belangrijke strategie. Het is ook nuttig om ervoor te zorgen dat de verwachtingen omtrent de situatie zonder ongeval realistisch worden geschetst. Indien partijen elkaar tijdens de schaderegeling “de tent uitvechten,” kan het verstandig zijn om dat in het inleidende processtuk expliciet te benoemen, als dat inderdaad de feitelijke situatie is geweest. De manier waarop een zaak wordt behandeld en hoe partijen met elkaar omgaan, kan namelijk invloed hebben op het aanhoudende karakter van de klachten van de betrokkene. Tijdens de zitting Tijdens de zitting is een zakelijke en constructieve houding van advocaten waardevol. Hoffelijkheid speelt ook daarbij een belangrijke rol, ik kan dat niet genoeg benadrukken. Als advocaten tijdens de zitting respectvol met elkaar omgaan, kan dat bijdragen aan een efficiënter proces en een betere behandeling van de zaak. Als het gaat om het presenteren van schadeclaims kan het nuttig zijn om een rekenaar mee te nemen naar de zitting. Die rekenaar kan dan ter zitting direct de berekeningen uitvoeren op basis van de uitgangspunten die door partijen zijn besproken. Dat kan helpen om snel tot een vergelijk te komen. Tot slot is het belangrijk om tijdens de zitting gefocust en oplossingsgericht te blijven en niet af te dwalen naar persoonlijke geschillen. Na de zitting en hoger beroep Als een zaak in de eerste instantie niet tot een acceptabele oplossing leidt, kan het instellen van hoger beroep een optie zijn. Bij een hoger beroep is het belangrijk om te begrijpen dat het een heroverweging van de zaak betekent en geen nieuwe procedure. Zorg er daarom voor dat je in appel duidelijk maakt welke specifieke juridische of feitelijke fouten naar jouw mening in het oorspronkelijke oordeel zijn gemaakt. Wat is tot slot jouw boodschap voor de hele personenschadewereld? Allereerst wil ik benadrukken dat ik het zeer waardeerde om te zien dat de keuze voor de te interviewen personen voor jouw project niet beperkt bleef tot juristen, maar ook andere disciplines omvatte. Die diversiteit verrijkt de discussie en biedt een breder overzicht van de verschillende perspectieven binnen de personenschadebranche. De vragen die zijn gesteld, zijn bovendien logisch en coherent. Als rechter houd ik me aan een strikte onpartijdigheid en moet ik enige distantie bewaren, wat mij weerhoudt van het delen van persoonlijke voorkeuren en motivaties. Het is voor de lezer van deze nieuwsbrief ook minder relevant om te weten of ik een voorkeur heb voor vanille-ijs of voor kroketten. Daarom herhaal ik graag mijn eerder uitgesproken advies: houd het vooral simpel en doeltreffend. Wees hoffelijk en realistisch. Letselschadezaken zijn al complex genoeg zonder dat wij het elkaar onnodig moeilijk maken.  LETSELSCHADE NEWS 35 j >s\^D^Sj >s\^D^R{בCט{u׉׉ 7cassandra://e8K4DbxaOUoa0M1Kt2IarPwz2FZ5Ou26aQswA-a9jfs`5` ׉ 7cassandra://C4PSem98auAVdlJ7l-xnuQu7ftP1DBeJWV7t9Kkbg3A͚`׉ 7cassandra://Z_q6idFSyFJ0I4EFKzFDZYav6p_jYxyIZnSN3lLK4As0`jj >~\^D^׉E~Ongevraagd medisch advies Duizelig na een trauma Dr. G.M.A. Clauwaert, medisch adviseur Westerweel Intermediair Duizeligheid na bijvoorbeeld een whiplash- of een hoofdtrauma is een veel voorkomende klacht. Daarbij kan het gaan om een gevoel van onevenwicht, onzekerheid bij het lopen, licht gevoel in het hoofd of draaiduizeligheid (= vertigo). Duizeligheid kan erg vervelend en invaliderend zijn. syndroom (na nektrauma) of postcommotio neel syndroom (na licht traumatisch schedel hersenletsel) ge sproken kan worden. De werking van het evenwichtsorgaan De evenwichtsorganen bevinden zich in het binnenoor en bestaat onder andere uit halfcirkelvormige kanalen die in drie richtingen gepositioneerd zijn en waarin zich een vloeistof bevinden die reageert op de bewegingen van het hoofd, zodat we weten waar we ons in de ruimte bevinden. Losgekomen kristallen van het evenwichtsorgaan kunnen foutieve informatie naar de hersenen sturen, waardoor duizeligheid ontstaat. Oorzaak De oorzaak van de duizeligheid kan gelegen zijn in het evenwichtsorgaan zelf dan wel buiten het evenwichtsorgaan. In het eerste geval gaat het om een bij het hoofdtrauma opgelopen kneuzing van dat orgaan en/of letsel van de evenwichtszenuw (nervus vestibularis). Bij een kneuzing van het evenwichtsorgaan worden LETSELSCHADE 36 NEWS dikwijls ook gehoorverlies en oorsuizen ondervonden. In het tweede geval is deze klacht een onderdeel van een uitgebreid symptomencomplex met onder andere hoofdpijn, nekpijn, misselijkheid, concentratie- en geheugenproblemen, prikkelbaarheid, slaapproblemen en snelle vermoeibaarheid, waarbij dan van bijvoorbeeld een postwhiplash Duizeligheid Dikwijls worden kortdurende aanvallen van duizeligheid ondervonden na een verandering van positie van het hoofd, zoals bijvoorbeeld vooroverbuigen, omdraaien in bed, gaan liggen. Dat wordt (posttraumatische) benigne paroxysmale positie duizeligheid (BPPD) genoemd. ׉ 7cassandra://Z_q6idFSyFJ0I4EFKzFDZYav6p_jYxyIZnSN3lLK4As0`jj >s\^D^T׉EZWETENSCHAP Bij schade aan de evenwichtszenuw (wat bijv. vaak voorkomt bij een breuk van het rotsbeen, dat zich in de schedelbasis ter hoogte van het oor bevindt) wordt doorgaans al draaiduizeligheid in rust (die toeneemt bij bewegen) ondervonden. Spanning Duizeligheid kan na een trauma ook ontstaan als gevolg van spanningen en stress, bijvoorbeeld als onderdeel van een posttraumatisch stressstoornis (PTSS). In voorkomend geval kan dat met bijvoorbeeld EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) behandeld worden (daarbij haalt de patiënt de traumatische gebeurtenis voor de geest, terwijl een geluidssignaal beluisterd of een handbeweging gevolgd wordt, met als effect dat het de emotionele lading van de traumatische gebeurtenis verliest). Aanhoudende klachten Dikwijls verdwijnt de duizeligheid na enkele weken spontaan, doch bij 30% van de onbehandelde patiënten is dat niet het geval. Dan is het advies om dat te laten onderzoeken (verwijzing via de huisarts). Omdat het dan vaak om meer complexe problematiek gaat, bestaan in vele ziekenhuizen zogenoemde duizeligheidspoli’s, waar het probleem multidisciplinair onderzocht en aangepakt kan worden. Bij een provocatieproef kan de (draai) duizeligheid al dan niet uitgelokt worden, met het mogelijk door de onderzoeker opmerken van snelle, oncontroleerbare oogbewegingen (= nystagmus). Doorgaans worden daarna ter behandeling zogenoemde Epley-manoeuvres uitgevoerd. Met deze behandeling probeert men om losgeraakte kristallen in het halfcirkelvormig kanaal te ver plaatsen. Vaak blijft ondanks behandeling een gevoel van zweverigheid (al dan niet in com binatie met andere klachten) aanwezig, weliswaar minder ernstig dan de aanvankelijk na het trauma ondervonden duizeligheid. Tijdige herkenning en behandeling van duizeligheid na een trauma is wel bijdragend aan een sneller herstel.  LETSELSCHADE NEWS 37 j >s\^D^Uj >s\^D^T{בCט{u׉׉ 7cassandra://u63wqMuFRVzaHJNjGAypW0spusbjH8TjVwdq7WFoqVcE` ׉ 7cassandra://omLyOYW7Mea3JXrZSPhpNBUkveyviKmNatC7wXHZF2Uͬa`׉ 7cassandra://REjPx1NOn6fkiaayZ2jo_br2kcGcnPXdC01nuD9BBug6T`jj >~\^D^׉EKoffiezetten in virtual reality tijdens prothesetraining ‘Twee cappuccino en één koffie verkeerd, alstublieft!’ Prothesegebruiker in VR LETSELSCHADE 38 NEWS ׉ 7cassandra://REjPx1NOn6fkiaayZ2jo_br2kcGcnPXdC01nuD9BBug6T`jj >s\^D^V׉E6PROTHESETRAINING Het trainen van spiersignalen, maar dan net even anders. Niet meer eindeloos een handdoek vouwen met de prothesehand, maar met een virtual reality bril op in een Mediterraan café koffiezetten! Tekst en Fotografie Samantha Rozevink | postdoctoraal onderzoeker umcg | Bron uit ‘Kort&Krachtig!’ – nummer 44 – December 2024 Virtual reality voor revalidatie Virtual reality wordt veel gebruikt in de wereld van computerspellen, maar eigenlijk is dit ook heel goed te gebruiken tijdens revalidatie. In virtual reality ga je helemaal op in een andere omgeving, bijvoorbeeld een wereld waarin een virtuele prothese op de plek zit waar in de echte wereld je prothesearm zou zijn. De virtuele prothese kan vervolgens bestuurd worden door middel van de spiersignalen in de korte arm, op dezelfde manier als een echte myoelektrische prothese. Maar zou virtual reality een toegevoegde waarde hebben in de protheserevalidatie? Wat vonden ervaren prothesegebruikers en therapeuten van deze manier van prothesetraining? Ervaringen van prothesegebruikers In dit onderzoek werden elf prothesegebruikers gevraagd om een virtual reality omgeving te testen waarbij het doel was om koffie te zetten in een Mediterraan café. De deelnemers moesten kopjes oppakken en het juiste drankje van de bestelling klaarmaken. Sommige kopjes waren van glas en braken als er te hard in werd geknepen. Gebruikers hadden plezier tijdens de training en vonden het een nuttige manier van oefenen. De spieraansturing voelde voor de meeste prothesegebruikers ook ongeveer hetzelfde als in hun eigen prothese. Voor nieuwe prothesegebruikers zou de virtual reality ook kunnen helpen in het keuzeproces voor een myoelektrische prothese, aldus deze ervaren prothesegebruikers. Een ander voordeel is dat nieuwe gebruikers al vroeg kunnen starten met spiersignalen trainen, omdat er geen fysieke prothese nodig is en er geen gewicht aan de korte arm hangt. ‘Virtueel trainingsspel helpt prothesegebruiker vooruit’ Ervaringen van therapeuten Elf therapeuten hebben de virtual reality getest. Zouden zij dit trainingsspel gebruiken als onderdeel van hun trainingen? Alle therapeuten waren enthousiast. De virtuele oefenomgeving zag er mooi en realistisch uit. Therapeuten vertelden dat ze het waarschijnlijk wel vaak zouden toepassen in een revalidatietraject, al was dit wel afhankelijk van de ‘Therapeuten en gebruikers positief’ prothesegebruiker. Bijvoorbeeld voor oudere mensen of mensen die geen interesse hebben in digitale spellen zou het minder geschikt zijn. Toch zouden therapeuten deze virtual reality omgeving graag tot hun beschikking hebben, als een extra methode om prothesegebruikers te kunnen trainen. De grootste voordelen van de virtual reality vonden therapeuten het inzicht in de spiersignalen en dat patiënten vroeg kunnen starten met spiersignalen trainen na bijvoorbeeld een amputatie. Een nadeel van het huidige systeem was dat het opzetten van het systeem nog veel tijd kost, dit zou nog verbeterd moeten worden. Dit onderzoek liet zien dat prothesegebruikers en therapeuten virtual reality zouden willen gebruiken tijdens het revalidatietraject. De positieve uitkomsten van het onderzoek en de adviezen die gegeven werden door prothesegebruikers en therapeuten worden gebruikt om het trainingsspel verder te ontwikkelen. Het bedrijf dat deze omgeving heeft gebouwd, The Simulation Crew (Nijmegen), gaat binnenkort starten met een eerste toepassing in te praktijk in samenwerking met een kliniek. Het doel is uiteindelijk om de virtual reality beschikbaar te krijgen voor therapeuten in de praktijk.  LETSELSCHADE NEWS 39 j >s\^D^Wj >s\^D^V{בCט{u׉׉ 7cassandra://1f-_MEqypM16SVUfyktVLSw69yP_Fec2R-NjDFtAhnE.` ׉ 7cassandra://I1yB-UX40rCXCdkSQ2PlAtK5f3ZzzYTQXQydaFBE4NY͠G`׉ 7cassandra://5VLu5lmi0awsPFxOsXUi4cjxjXm4MVLo_4OdnPeE07s3'`jj >~\^D^נj >\^D^0ǁ9ׁH#http://STICHTINGLETSELSCHADENEWS.NLׁ ׁ Јנj >\^D^n-> 9ׁHhttp://www.ivjo.nlׁ ׁ Јנj >\^D^n 9ׁHhttp://www.kerckebosch.nlׁ ׁ Јנj >\^D^ n 9ׁHhttp://www.kerckebosch.nlׁ ׁ Јנj >\^D^JO̝ 9ׁH!http://www.letselschadeacademy.nlׁ ׁ Јנj >\^D^Jځ̝ 9ׁH!http://www.letselschadeacademy.nlׁ ׁ Јנj >\^D^JD̝ 9ׁH!http://www.letselschadeacademy.nlׁ ׁ Јנj >\^D^n> 9ׁHhttp://www.ivjo.nlׁ ׁ Јנj >\^D^n"> 9ׁHhttp://www.ivjo.nlׁ ׁ Јנj >\^D^n> 9ׁHhttp://www.ivjo.nlׁ ׁ Јנj >\^D^Jv; 9ׁHhttp://www.osr.nlׁ ׁ Јנj >\^D^J; 9ׁHhttp://www.osr.nlׁ ׁ Јנj >\^D^J; 9ׁHhttp://www.osr.nlׁ ׁ Јנj >\^D^'n 9ׁHhttp://www.kerckebosch.nlׁ ׁ Јנj >\^D^'-n 9ׁHhttp://www.kerckebosch.nlׁ ׁ Јנj >\^D^'n 9ׁHhttp://www.kerckebosch.nlׁ ׁ Јנj >\^D^'3n 9ׁHhttp://www.kerckebosch.nlׁ ׁ Јנj >\^D^'n 9ׁHhttp://www.kerckebosch.nlׁ ׁ Ј׉ETOEKOMSTPERSPECTIEF Slachtofferhulp Nederland presenteert meerjarenperspectief: ‘Het slachtofferschap voorbij’ Slachtofferhulp Nederland heeft een ambitieus meerjarenperspectief gepresenteerd met de titel ‘Het slachtofferschap voorbij’. Het is gericht op de komende vier jaar (2025-2028) en schetst een toekomstvisie waarin de focus ligt op recht en herstel voor elk slachtoffer. Eén van de speerpunten is het bieden van hulp aan verkeersslachtoffers zonder belangenbehartiger. In LetselschadeNEWS leest u meer over de plannen van Slachtofferhulp Nederland. Bron Slachtofferhulp Nederland Slachtofferhulp Nederland Het slachtofferschap voorbij Meerjarenperspectief 2025 - 2028 Unieke dienstverlening De menselijke maat staat centraal in de dienstverlening van Slachtofferhulp Nederland. De organisatie vervult LETSELSCHADE 40 NEWS Maatschappelijke opdracht Slachtofferhulp Nederland is een begrip in de Nederlandse samenleving. Met meer dan 1300 medewerkers, waaronder 700 vrijwilligers, bereikt de organisatie jaar lijks meer dan een miljoen Nederlanders. De organisatie biedt hulp aan slachtoffers van strafbare feiten, zowel in Nederland als over de grens, en bij verkeersongevallen en calamiteiten. Ook helpt Slachtofferhulp Nederland achterblijvers bij vermissingen en suïcide. Slachtofferhulp Nederland is geworteld in de samenleving en koestert het principe van nabuurschap: voor elkaar en door elkaar. De wettelijk vastgelegde slachtofferrechten vormen daarvoor de juridische basis. ׉ 7cassandra://5VLu5lmi0awsPFxOsXUi4cjxjXm4MVLo_4OdnPeE07s3'`jj >s\^D^X׉E gAGENDA CURSUSSEN ONLINE COMPLEXE SITUATIES IN DE LETSELSCHADEREGELING 6 mei 2025 Op locatie in Veenendaal 6 NOvA PO(J) € 725,- excl. BTW p.p. www.kerckebosch.nl LETSELSCHADEBEHANDELING VOOR ONDERSTEUNERS IN DE LETSELSCHADEPRAKTIJK 6 mei 2025 Op locatie in Veenendaal € 465,- excl. BTW p.p. www.kerckebosch.nl KINDEREN EN LETSELSCHADE 17 juni 2025 Op locatie in Veenendaal 4 NOvA PO (J) € 525,- excl. BTW p.p. www.kerckebosch.nl OMGAAN MET CULTUURVERSCHILLEN IN DE LETSELSCHADEREGELING 17 juni 2025 Op locatie in Veenendaal 2 NOvA PO(J) + 1 NOvA PO € 595,- excl. BTW p.p. www.kerckebosch.nl STUDIEREIS: ‘SCHIER’ CURSUS PERSONENSCHADE 26 + 27 juni 2025 Op locatie op Schiermonnikoog 8 NOvA PO(J) € 995,- excl. BTW p.p. www.kerckebosch.nl PERSONENSCHADE LEERGANG MIDDELZWAAR LETSEL Startdatum: 17 september 2025 € 7.150,- excl. BTW p.p. www.osr.nl OPLEIDING BRANCHE PERSONENSCHADE Startdatum in overleg Online + op locatie € 10.750,- excl. BTW p.p. www.osr.nl ONLINE MLZ INSTROOMPROGRAMMA NIVRE EXPERT PERSONENSCHADE Verdiepingscursus Startdatum in overleg € 5.700,- excl. BTW p.p. www.osr.nl ACTUALITEITEN SLACHTOFFERRECHT 15 mei 2025 Op locatie in Rotterdam 5 NOvA PO (NJ) € 570,- excl. BTW p.p. www.ivjo.nl ONLINE WEBINAR ACTUALITEITEN SLACHTOFFERRECHT 1 juli 2025 2 NOvA PO € 190,- excl. BTW p.p. www.ivjo.nl BASISOPLEIDING LETSEL- EN SLACHTOFFERZAKEN 25 september, 2 en 9 oktober 2025 Op locatie in Hoofddorp 20 NOvA PO € 1.975,- excl. BTW p.p. www.ivjo.nl ACADEMY REKENCURSUS JAARREKENING VAN DE ZZP’ER; WAAR ZIT DE SCHADE? 5 juni 2025 Online of op locatie PE-Punten op aanvraag Prijs op aanvraag www.letselschadeacademy.nl CURSUS STELLEN, BEWIJZEN EN PROCEDEREN IN DE LETSELSCHADEPRAKTIJK 19 juni 2025 Op locatie in Tilburg 13:45 – 17:15 uur € 125,- excl. BTW p.p. www.letselschadeacademy.nl ONLINE OPFRISCURSUS WWFT 7 november 2024 2 NOvA ZWB PO (J) € 60,- excl. BTW p.p. www.letselschadeacademy.nl CONGRES EVU-CONGRES SNELHEID, SCHADE EN SCHULD 23 mei 2025 Op locatie in Bunnik 5 NOvA PO € 445,- excl. BTW p.p. www.kerckebosch.nl CONGRESTIVAL LETSELSCHADE 2025 12 juni 2025 Op locatie in Nijmegen 3 NOvA PO € 395,- excl. BTW p.p. www.kerckebosch.nl LETSELSCHADE NEWS 41 PRIVACY, BESCHERMING VAN PERSOONSGEGEVENS EN AI 4 november 2025 Op locatie in Rotterdam 6 NOvA PO € 675,- excl. BTW p.p. www.ivjo.nl DIRECT AANMELDEN VIA DE SITE STICHTINGLETSELSCHADENEWS.NL j >s\^D^Yj >s\^D^X{בCט{u׉׉ 7cassandra://785-IopJmBe-arJ3LBEtaisugulS6dORjFBm31gMQoAk` ׉ 7cassandra://xysgaSEtoKVRwQVBgb3sxs8KCJQOlX7NPVM2NKYpb_EZ`׉ 7cassandra://Gg9x76eng6qYo8VoMwFOyBxBHzVtOp4PfFg2U2oyesQ:`jj >~\^D^נj >\^D^̲9ׁHhttp://www.letselschadenews.nlׁ ׁ Јנj >\^D^'̞ 9ׁHhttp://www.handbikebattle.nlׁ ׁ Јנj >\^D^,/%9ׁHhttp://WWW.LETSELSCHADENEWS.NLׁ ׁ Ј׉ETOEKOMSTPERSPECTIEF laagdrempelig een gidsfunctie voor slachtoffers en beschikt over multidisciplinaire expertise. Dat betekent dat er aandacht is voor zowel de praktische, juridische als psychosociale impact van een gebeurtenis. Zelfs als een slachtoffer alleen een juridische hulpvraag heeft, hebben de medewerkers met hun psychosociale expertise oog voor de impact van de gebeurtenis op de cliënten en voor de mate van hun handelingsvermogen, ontvankelijkheid en veerkracht. Slachtofferhulp Nederland baseert haar dienstverlening op erkende en bewezen methodes (evidence en practice based). De Multidisciplinaire Richtlijn Psychosociaal Crisismanagement vormt de basis voor het beleid en de methode voor psychosociale ondersteuning: de organisatie werkt volgens het stepped care model (getrapte zorg) en watchful waiting (waakzaam wachten). Dit betekent dat de ondersteuning zich eerst richt op stressreductie en herstel, door oordeelloos te luisteren en informatie over stressreacties te geven. Er wordt toezicht gehouden op hoe de symptomen zich ontwikkelen. Bij onvoldoende herstel wordt doorverwezen naar gespecialiseerde hulpverlening. Ook wordt meer op ervaringsdeskundigheid ingezet. ‘Het koesteren van nabuurschap’ Verkeersslachtoffers Samen met andere organisaties wil Slachtofferhulp Nederland de toegang tot hulp laagdrempeliger maken, zodat slachtoffers tijdig kunnen worden begeleid op de weg naar herstel. Uit onderzoek van de Vrije Universiteit LETSELSCHADE 42 NEWS ‘De menselijke maat staat centraal’ Amsterdam (2022) blijkt dat een grote groep slachtoffers van verkeers ongevallen geen hulp van een belangenbehartiger inschakelt bij het verhalen van letselschade. Slachtofferhulp Nederland gaat onderzoeken op welke wijze aan deze slachtoffers meer hulp kan worden geboden. Zedenzaken Ook slachtofferschap van seksueel grens overschrijdend gedrag is verhoudingsgewijs flink gestegen en maar een klein deel legt contact met hulpinstanties. Cybercriminaliteit Online criminaliteit neemt toe. Met name onder jongeren. Uit onderzoek blijkt dat slachtoffers van cybercriminaliteit vaak meer emotionele dan financiële schade ondervinden en dat de acute stress groter is dan bij vergelijkbare traditionele delicten. Zij krijgen vaak te maken met hernieuwd slachtofferschap ofwel secundaire victimisatie en onbegrip vanuit hun omgeving. In de dienstverlening van Slachtofferhulp Nederland krijgen slachtoffers van online criminaliteit specifieke aandacht. Het slachtofferbelang Het meerjarenperspectief benadrukt het belang van erkenning en ondersteuning van slachtoffers. Hoewel de afgelopen jaren verschillende slachtofferrechten zijn geïntroduceerd, is handhaving daarvan in de praktijk nog vaak een probleem. Daarom blijft Slachtofferhulp Nederland hiervoor aandacht vragen en zet zij zich in om de positie van het slachtoffer ook in de praktijk te verbeteren. Onder meer door: Samenwerking met ketenpartners Samenwerking is essentieel voor Slachtofferhulp Nederland. De organisatie werkt samen met partners in de straf rechtketen, veiligheidsregio’s en het sociale domein om slachtoffers zo goed mogelijk van dienst te zijn. Slachtofferhulp Nederland vervult voor slachtoffers een gidsfunctie. Deze rol wordt versterkt en scherper gedefinieerd, onder andere door te zorgen voor één centrale toegang voor alle slachtoffers. ‘Erkenning en ondersteuning zijn sleutelwoorden’ Conclusie Slachtofferhulp Nederland heeft als doel recht en herstel voor elk slachtoffer. De organisatie wil de komende jaren een voortrekkersrol spelen in het verbeteren van de positie van slachtoffers in de samenleving, door middel van innovatie, samenwerking en een sterke focus op de behoeften van slachtoffers.  • Bijdragen aan wetgevingsconsultaties, impact- en uitvoeringsanalyses • Fungeren als één duidelijk loket voor slachtoffers • Schending van slachtofferrechten meer voor het voetlicht brengen • ‘Het Slachtofferschap voorbij’: verbeteren van de positie van het slachtoffer in de maatschappij door het narratief van slachtoffers te veranderen. Van een woord en beeld met een oordeel, naar een oordeelloze beeldvorming. De komende jaren wil Slachtofferhulp Nederland zich bovendien meer richten op het ontwikkelen van alternatieven voor het vinden van recht en erkenning buiten het strafrecht. ׉ 7cassandra://Gg9x76eng6qYo8VoMwFOyBxBHzVtOp4PfFg2U2oyesQ:`jj >s\^D^Z׉E_INTERNET WWW.LETSELSCHADENEWS.NL Op pagina 28 en 29 van deze lente-editie, in de rubriek ‘Even iets anders’, ziet u het team van de Rijndam Racers samen met de buddy’s aan het werk tijdens de eerste binnen training voor de jaarlijks terugkerende HandbikeBattle. In een periode van vijf maanden worden de deelnemers klaargestoomd voor deze uitdaging. Noteert u alvast in uw agenda dat dit fantastische event dit jaar plaatsvindt op donderdag 26 juni. Eerst blikken we nog even terug op het team van de Rijndam Racers uit 2024, terwijl zij tijdens de Battle het beste uit zichzelf halen om de top van de Oostenrijkse Kaunertaler Gletscherstrasse te bereiken. In het filmpje krijgt u een voorproefje van wat het team van dit jaar te wachten staat. Zoals u van ons gewend bent, leest u in de aankomende zomereditie een interview met een van de deelnemers die op 26 juni aan de start staat. Voor meer informatie over de HandbikeBattle gaat u naar: www.handbikebattle.nl. Praat mee over de inhoud van LetselschadeNEWS LetselschadeNEWS wil graag weten wat u van het magazine vindt. Daarom is er een lezersenquête gemaakt. Via www.letselschadenews.nl kunt u de enquête invullen. Op die manier helpt u mee aan de verdere ontwikkeling van het magazine. Heeft u zelf een inspirerend verhaal of bent u professional met uitgesproken ideeën over de begeleiding van cliënten? Laat het ons weten. Uw bijdrage is van harte welkom. Alvorens u zaken met ons deelt, wijzen we u graag op ons redactiestatuut en de folder van Slachtofferhulp genaamd ‘Praten met de media: doen of niet doen?’. Beide kunt u op onze website terugvinden.  j >s\^D^[j >s\^D^Z{בCט{u׉׉ 7cassandra://5Oa5cRvrdkfhiWc8GPRtScK16z02unjnETrz2M2lyT0{` ׉ 7cassandra://J6hCYrM8ssjYspZN1WnhNVvrUXb89-WVuInYetaAGC8_`S׉ 7cassandra://lWdvoe26O54jdMCq4-HPjgf38D5uevvoLYiIcsQQFHs!`̵j >\^D^׉EWORD ABONNEE Neem een jaarabonnement op LetselschadeNEWS BEL 076-5302539 ✂ JA, NAAM ADRES POSTCODE WOONPLAATS TELEFOON E-MAILADRES €43,60 kan automatisch van deze rekening worden afgeschreven: €21,80 kan automatisch van deze rekening worden afgeschreven: BANK/GIRO HANDTEKENING * Jaarabonnementen worden stilzwijgend voortgezet, tenzij er drie maanden voor het einde van het jaarabonnement schriftelijk wordt opgezegd. ik wil een jaarabonnement*, ontvang vier nummers en: ik ben slachtoffer en betaal €43,60 ik ben professional en betaal €21,80 M/V Postzegel niet nodig LETSELSCHADE NEWS Antwoordnr. 10410 4800 VB BREDA LETSELSCHADE NEWS LETSELSCHADE NEWS LETSELSCHADE NEWS LETSELSCHADE KEMADE VEROVERT UD EN ZILVER IN PARIJS iew met Tirzah López N ER NOG! FEENSTRA OVER DE BRIEF E BELASTINGDIENST INTERVIEW MET DE MAKERS OVER DE TELEFILM WHEELIE VERNA TER HORST OVER HAAR PLOTSE VERLIES REVALIDATIEARTS MARIEKE PAPING OVER ERVARINGSDESKUNDIGHEID Interview met Henriëtte van Gasteren OVER HAAR EXPOSITIE SILENT SCREAM Hoe gaat het met .... FLANN SCHAPER HET SCHADEFONDS GEWELDSMISDRIJVEN MAAKT HET VERSCHIL Interview met bladerunner Pierluigi Bomber MIJN MEDAILLE HEEFT T NEWS JAARGANG 1 5 - NUMMER 5 7 - WINTER 2 4 - 2 5 Interview met John Steenhoek DE HANDBIKEBATTLE IS ROAD TO FREEDOM; RIJDEN ZONDER ANGST JAARGANG 1 5 - NUMMER 5 8 - LENTE 2 0 2 5 JAARGANG 1 4 - NUMMER 5 6 - NA JAAR 2 0 2 4 JAARGANG 1 4 - NUMMER 5 5 - Z OMER 2 0 2 4 50% KORTING OP ABONNEMENT VOOR PROFESSIONALS Meld aan via de site! 50% KORTING OP ABONNEMENT VOOR PROFESSIONALS Meld aan via de site! 50% KORTING OP ABONNEMENT VOOR PROFESSIONALS Meld aan via de site! 50% KORTING OP ABONNEMENT VOOR PROFESSIONALS Meld aan via de site! SLACHTOFFER? Zie site voor uitleg VRAAG VERGOEDING VERZEKERAAR! ׉ 7cassandra://lWdvoe26O54jdMCq4-HPjgf38D5uevvoLYiIcsQQFHs!`̵j >s\^D^\׈Ej >s\^D^]j >s\^D^\{)25 LSN 58 2025 V7 LR)LetselschadeNEWS, lente-editie nummer 58.j >rS