×‰?<×B!Ü ×‘C‘×˜š Íà ÍàÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://Ma-pvlVVNJb0U98ll0e3jC-Fjsd5LGGS7ZN9beFEl-gÎ ;´Í`Í°Í×‰	Ú 7cassandra://bCzBOv_aCQJzK63czUTtvYlxGFubed_Nmuv1N2iVAf8Í[øÍ`ÍSÍà×‰	Ú 7cassandra://_TuB-ZF5qSEJ6lfE0yk75RxlWPcLat1D_u5vzLi2sQQÍ"vÍ`ÌµÍ ×‰	Ú 7cassandra://Ig84ArxMOQ47j93NDJF4rJ6Kc8aZddlqVHBYd9f5VfgÎ (©ÍêÍ ÍèÍñ×YM»ä°JÂ¾aJ×‰EªVOORPAGINA×YM»ä°JÂ¾aK×‰EÚ6IMPULS&WOORTBLIND
MAGAZIN
Impuls & WoortblInd, Voor mensen met AdHd, Add, dyslexIe en dyscAlculIe
marcel:
"ik worD
gestraft
voor mijn
aDhD"
Dyscalculie:
alle kenmerken
op een rij
uitstelgeDrag?
pak het aan
via skype!
jaargang 4 â€¢ nummer 1 â€¢ maart 2017
De kwestie:
wel of geen meDicatie
bij zwangerschap?
&
×‰	Ú 7cassandra://_TuB-ZF5qSEJ6lfE0yk75RxlWPcLat1D_u5vzLi2sQQÍ"vÍ`ÌµÍ ×YM»ä°JÂ¾aL×YM»ä°JÂ¾aKÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://7J88J6qFHeRFjWBOWYo_LFXK9IrQMwiM5mBeaqE0cCkÎ eÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://WdSFB8tRCO_eg61XpxLPgyeSNVhHuZ9BlltpJdZeIS0Í¯ÚÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://AYd3aXw2KQ1mzQ2FZPQJI_TEss8-ST2BfT1Bzc9aFhwÍ9ãÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://fbdHQryyEjL3dnzabqHWFEq3mGHsOhQfcB1pQlFO0uwÎ ÒïÍdÍ Í	ÑÍñ×YM¼ä°JÂ¾aM”× ×YMÆä°JÂ¾a¬ Í
6ÍÍQ9×H´http://woortblind.nl××Ðˆ× ×YMÆä°JÂ¾a« Í	Í¶09×H¯http://blind.nl××Ðˆ× ×YMÆä°JÂ¾aª Í	’Í©~9×H­http://www.im××Ðˆ× ×YMÆä°JÂ¾a© Í	Í$Ì¬9×HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nl××Ðˆ×‰E­INHOUDSOPGAVEÚIn dIt
ARTIKELEN
6
10
14
17
24
27
30
NUMMER
28
Interview â€“ Hoezo verhoogd
risico? Ik ken mijn valkuilen!
Wetenschap â€“ van medisch
model naar neurodiversiteit
AdHd of autisme? met skype
je uitstelgedrag te lijf!
udl - onderwijs waarbij
diversiteit de norm is
dyscalculie bij volwassenen
onze man in den Haagâ€¦
Aandacht voor bijzondere
breinen op het werk
VASTE RUBRIEKEN
3
4
20
Van het bestuur â€“ voorwoord
nieuws
de Kwestie â€“ Zwangerschap en
AdHd-medicatie
33
34
Jouw cafÃ© mijn cafÃ© â€“
Ad(H)d-cafÃ© maastricht
boeken en zo
Verenigingsnieuws â€“ GrAtIs
Voor leden: onlIne tool voor
re-integratie
COLUMN
OVERIG
23 Karin â€“ Jezelf belonen
3 colofon
36
38
nIeuW! overzicht activiteiten
& werkgroepen
contactinformatie &
Ad(H)d-cafÃ©s
pag 20
2
pag 14
pag 30
pag 24
×‰	Ú 7cassandra://AYd3aXw2KQ1mzQ2FZPQJI_TEss8-ST2BfT1Bzc9aFhwÍ9ãÍ`ÍjÍ ×YM¼ä°JÂ¾aN×‰EÚVVAN HET BESTUUR
d
colofon nr 1 - 2017
Impuls & WoortblInd magazIne
Is een uItgave van verenIgIng
Impuls & WoortblInd en verschIjnt
drIe keer per jaar.
vanaf junI 2017 dIgItaal.
redactIe/redactIecommIssIe
julie houben (hoofdredacteur),
rob pereira, nel hofmeester,
ardine korevaar, elly van rijn.
medeWerkers
karin de jager, karin jahromi,
Ine lamers, romy heutz, Wim de lau
beeld
joost duppen (cover), c lima
Fotografie, Julie Houben.
vormgevIng
In commun, harderwijk.
redactIe-adres
Impuls & Woortblind,
postbus 1058, 3860 bb nijkerk,
info@impulsenwoortblind.nl.
druk
zalsman, zwolle.
Issn 2405 - 8211
lId Worden
voor een lidmaatschap van Impuls &
Woortblind, ga naar www.impulsenwoortblind.nl,
of bel: 033 247 34 84.
adresWIjzIgIng doorgeven
adreswijzigingen ontvangen wij bij
voorkeur per e-mail,via info@impulsenwoortblind.nl.
per post kan ook:
postbus 1058, 3860 bb, nijkerk.
opzeggen lIdmaatschap
per mail of schriftelijk (zie hierboven)
en uiterlijk vÃ³Ã³r 1 november.
anders is nog een jaar lidmaatschap
verschuldigd.
opname van artikelen betekent niet
dat de vereniging de meningen daarin
altijd onderschrijft. ze blijven geheel
voor rekening van de auteurs of andere
genoemde bronnen.
de redactie houdt het recht om artikelen
niet te plaatsen of in te korten. voor de
inhoud van de advertenties draagt de
vereniging geen verantwoordelijkheid.
Â© niets uit deze uitgave mag worden
overgenomen zonder uitdrukkelijke
toestemming van de redactie.
e afgelopen maanden
stonden in het
teken van verbeteringen
op het gebied
van de nieuwe website:
hier zijn nu
duidelijker en gemakkelijker
onze drie pijlers te vinden:
belangenbehartiging, informatievoorziening
en â€œlotgenotenâ€contact.
de vier bloedgroepen hebben daarnaast
ook hun eigen paginaâ€™s.
Ik hoop dat jullie hierop kijken.
laat ons weten wat je er van vindt.
samen moeten wij een actief platform
maken waar je ook echt iets
aan hebt.
mooi nieuws is verder dat de
dyscalculie poot extra aandacht
krijgt, mede door een gift van
â‚¬ 1000,- van mr van randwijck,
een van onze leden. Hij geeft
hiermee een heel goed voorbeeld!
Wat belangenbehartiging betreft
hebben we in de lobby naar het
cbr een aantal nieuwe actiepunten
benoemd die hopelijk zullen leiden
tot verbetering op het gebied van
rijbewijs en AdHd/Ass.
ook ons werk rond onderling contact
gaat een boost krijgen, met een
mooie subsidie die wij onlangs hebben
gekregen om de AdHd cafÃ©s
te professionaliseren vanuit het
programma regie in de regio van
het lpGGz. Hierover binnenkort
meer.
tot slot: Jullie zullen het in deze
moderne tijd moeten doen met een
digitaal magazine, nieuwsbrieven
en korte updates van actuele zaken.
Het blad dat voor je ligt is voorlopig
de laatste papieren versie. GEEF ONS
DUS JE MAILADRES DOOR! Anders
wordt het heel stil vanuit I &W.
Veel leesplezier en voor in je agenda:
13 mei is de volgende AlV Ã©n een
ledenmiddag. Hopelijk tot dan!
3
pag 27
×YM¼ä°JÂ¾aO×YM¼ä°JÂ¾aNÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://0PeUw7fSFISGW_89PFxNC95m9FX2OURA1SAHCKovTncÎ €rÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://_Ioysz2eDpYgNxWPPSNnp35j8OAGziWRzBD74kPeMTMÍÅ™Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://sIe13NdC6ipfkvHyoipyEc37GFmLyOO3pB8yoTuu6c8Í<pÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://Qk0gRoAZiZtg2W6E0w_d9FWpcuhdwd1Kb89Fqp5-M4cÎ ÜêÍdœÍ Í	ÑÍñ×YM¼ä°JÂ¾aP“× ×YMÆä°JÂ¾a± Í°Í3ÌÄ9×HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nl××Ðˆ× ×YMÆä°JÂ¾a° Í~ÍÍu9×HÚ 1http://www.centrumchronischziekenwerk.nl/training××Ðˆ× ×YMÆä°JÂ¾a¯ Í	ÔÍ´ÌÓ9×HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nl××Ðˆ×‰E¦NIEUWSÚNIEUWS
WAt Is JouW erVArInG met Het mbo?
Het Vn-verdrag inzake de rechten van
personen met een Handicap dwingt
onderwijsinstellingen om werk te maken
van inclusief onderwijs. Het mbo lijkt echter
de dans te ontspringen en doet haar eigen
ding. Inclusie lijkt hier nog ver weg.
Wat is jouw ervaring als mbo-student?
lees meer op onze Verenigingspaginaâ€™s
(34 en 35) en mail ons!
oVerleG I & W met cbr oVer AdHd,
Ass en rIJbeWIJs
Voor mensen met een aantoonbaar stabiele vorm van AdHd en
bijbehorend stabiel medicatiegebruik Ã©n voor mensen die eigenlijk
geen last meer hebben van hun AdHd zijn er zeker mogelijkheden
voor een â€˜rijbewijskeuring lightâ€™ of zelfs helemaal geen keuring.
Zo blijkt uit het overleg dat I & Wvoorzitter
rob pereira en Julie Houben
in januari hadden met het cbr.
er rolden een aantal duidelijke actieen
aandachtspunten uit voor ons.
daar zijn we inmiddels druk mee aan de
slag. lees meer over het gesprek en deze
actiepunten op onze Verenigingspaginaâ€™s:
pag. 34 en 35.
meer informatie en nieuws over dit onderwerp vind je op onze
website.
actief voor en samen met jou!
Wat doet I & W precies voor onze vier doelgroepen?
Waar kun je terecht met vragen of ideeÃ«n voor iets dat aandacht verdient?
Aan welke activiteiten kun je bijdragen?
Achter in ons magazine (pag. 36 t/m 39) vind je een gloednieuw overzicht in
de vorm van een soort mindmap, waarin alle actieve werkgroepen en bijbehorende
contactpersonen overzichtelijk bij elkaar staan. daar tref je ook het
overzicht van onze Ad(H)d-cafÃ©s Ã©n er is ruimte voor oproepen van leden die
in contact willen komen met gelijkgestemden. de moeite waard dus!
IMPULS & WOORTBLIND
NETWERK VOLWASSENEN MET DYSLEXIE
WAT: 2-maandelijkse bijeenkomsten rond een thema
WIE: Millenaar - peter.w.millenaar@gmail.com (voorzitter)
CONTACTPERSONEN
ADHD, ADD, DYSLEXIE
EN DYSCALCULIE
WAT: ervaringsdeskundige vrijwilligers
per telefoon en/of mail bereikbaar
WIE: zie de lijst op www.impulsenwoortblind/nl_contact_contactpersonen
&
AD(H)D-CAFÃ‰S
WAT:
maandelijkse bijeenkomsten voor en door mensen met ADHD/ADD (zie pag. 39)
WIE: Elly van Rijn â€“ (bestuurslid portefeuille vrijwilligers)
AD(H)D
cafÃ©
r
WERKGROEP ONDERWIJS
WAT: belangenbehartiging voor PO, VO,
MBO, HBO en WO
WIE: Roel Huizen â€“ roelhuizen@gmail.com
(voorzitter)
Actieve werkgroepen
en vrijwilligers I en W
Impuls & Woortblind is actief
voor en met mensen met AD(H)D,
dyslexie en dyscalculie.
Heb je vragen?
Heb je een idee voor
een actie of een activiteit?
Wil je ergens aan meedoen?
Hier zie je bij wie je terecht kunt
met je vraag of idee!
WERKGROEP
VOLWASSENEN
WAT: klankbordgroep voor initiatieven en
projecten rond actuele themaâ€™s mbt AD(H)D,
dyslexie en/of dyscalculie
WIE: Sjan Verhoeven â€“
sjan@dynamika.nl (voorzitter)
WETENSCHAPSCOMMISSIE
WAT: expertmeetings, begeleiding van studenten,
eigen onderzoeken onder achterban, internationale
contacten
WIE: Rob Pereira â€“ (bestuursvoorzitter & portefeuille
wetenschap)
36
BESTUUR
WAT: Ook elk bestuurslid heeft een eigen aandachtsveld.
Wil je Ã©Ã©n van hen benaderen met een vraag of idee?
Stuur dan een mail naar info@impulsenwoortblind.nl
WIE: Rob Pereira - bestuursvoorzitter, wetenschap, ADHD
Roy de Jong- penningmeester, fondsenwerving, dyscalculie, dyslexie
Monique Bekkenutte â€“ secretaris, werkgeverschap, ledenwerving
Dirk van Schie â€“ algemeen, PR, media
Elly van Rijn â€“ algemeen, AD(H)D-cafÃ©s, vrijwilligersbeleid, ADD
REDACTIECOMMISSIE
WAT: zorgt samen met hoofdredacteur
voor inhoud van I & W Magazine
WIE: Julie Houben â€“ julie.houben@
impulsenwoortblind.nl (hoofdredacteur)
FONDSENWERVING
WAT: zorgen voor stabiele extra inkomsten voor I en W
WIE: Roy de Jong â€“ (bestuurslid portefeuille fondsenwerving)
13 meI sAVe tHe dAte:
ledenmIddAG met
mooI proGrAmmA
en AlV
Wil je alles weten over dyscalculie bij
(jong) volwassenen?
en wist je dat een Hulphond een wereld
van verschil kan maken voor iemand met
AdHd en/of autisme?
Kom naar onze ledenmiddag op zaterdag
13 mei en je gaat een ervaring rijker weer
naar huis!
Helemaal bijgepraat
door
dyscalculieexpert
Wim tops
en onder de
indruk van de
kracht van een
Hulphond, ook
voor mensen met bijzondere breinen.
We sluiten af met een drankje om elkaar te
ontmoeten en ervaringen uit te wisselen.
Voorafgaand aan de ledenmiddag is de
Algemene ledenvergadering. daar ben je
uiteraard ook van harte welkom. Houd de
agenda op onze website in de gaten voor
meer informatie en aanmelding.
37
4
A
D
(
H
k
)
u
D
r
=
m
e
d
e
a
n
d
×‰	Ú 7cassandra://sIe13NdC6ipfkvHyoipyEc37GFmLyOO3pB8yoTuu6c8Í<pÍ`ÍjÍ ×YM¼ä°JÂ¾aQ×‰EÚ	JmAIl ons JouW
mAIlAdres!
WAnt....
I & W mAGAZIne
GAAt dIGItAAl
ook wij gaan met onze tijd mee. Voor je ligt de laatste papieren uitgave van I &W magazine.
Voor sommigen geen fijn nieuws, maar we moeten deze stap zetten om teruglopende inkomsten
te compenseren. Goed nieuws is dat we jullie met regelmaat zullen bijpraten via onze digitale
nieuwsbrieven en nieuwsflitsen over alle belangrijke en leuke dingen die we doen.
Het magazine versturen we vanaf nu per email.
Mail ons dus jouw mailadres als we dat nog niet van je hebben: info@impulsenwoortblind.nl
GA JIJ sAmen met ons AAn de slAG?
We starten dit jaar weer met de training voor cliÃ«ntondersteuners!
een praktische training, waarin je als vrijwilliger leert hoe je leden van
de patiÃ«ntenvereniging (online) kunt ondersteunen in de wereld van zorg,
werk en welzijn. Vorig jaar was tim Huinink een van de deelnemers namens
Impuls & Woortblind. tim roept andere leden graag op!
â€˜Het onafhankelijk ondersteunen van mensen kan heel dankbaar werk zijn.
Ik hoop dan ook dat meer mensen dit werk met mij gaan doen voor onze
vereniging en mensen die hulp nodig hebben. Zo kunnen we onze leden zo
goed mogelijk ondersteunen bij alle vragen die ze mij en andere ondersteuners
stellen!â€™
Meer informatie? http://www.centrumchronischziekenwerk.nl/trainingervaringsdeskundig-clientondersteuner/
Belangstelling?
mail ons: info@impulsenwoortblind.nl of bel: 033 247 34 84
Digitale (les)boeken en ict hulpmiDDelen
bij Dyslexie; met leDenvoorDeel!
Injona is de bedrijfsnaam van een ervaringsdeskundige, die zelf behoefte had aan hulpmiddelen
voor zijn dyslectische kinderen. Het aanbod en de expertise van Injona op het gebied van technische
ondersteuning bij dyslexie is inmiddels zeer groot. Zo verzorgt het bedrijf alle digitale (school)boeken
voor alle dyslexiesoftware en is daarnaast ook expert op het gebied van de voorleesfunctie van mac
book en ipad/iphone. Voor het gebruik van voorleessoftware van Apple geeft Injona ook speciale
workshops. omdat het aanbod ook door de mensen achter Injona zelf gebruikt wordt, weten ze waar ze
het over hebben. dat scheelt! Injona levert aan scholen en instellingen, maar zeker ook aan
individuele gebruikers. Injona is lid van Impuls & Woortblind en geeft leden 10% korting op
alle producten.
meer weten? Kijk op onze ledenvoordeelpagina bij het hiernaast afgebeelde logo van Injona.
5
×YM¼ä°JÂ¾aR×YM¼ä°JÂ¾aQÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://uECsoO9upX2ceLI0b2BXHGAD_8NmYKAzY8sV_U_mlHoÎ ‚ÄÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://OpAy482cYpWn7Gte8IdEpUxgbifYRCwQmq6g6Flo0pIÍkåÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://dc-G1oC6pJpkHCDIjhs1EHWlgaKyxMEUvyaX_BFry3EÍ)ŠÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://1IIRB5Tmnu9wBHq7-KOgzdoW-UTrUxmrXuGx6EFoteoÎ ÂvhÍ Í	ÑÍñ×YM¼ä°JÂ¾aS×‰E©INTERVIEWÚ 8interview
Succesvol
met ADHD.
Maar zonder
verzekering
6
×‰	Ú 7cassandra://dc-G1oC6pJpkHCDIjhs1EHWlgaKyxMEUvyaX_BFry3EÍ)ŠÍ`ÍjÍ ×YM¼ä°JÂ¾aT×‰E³FOTO: JOOST DUPPEN
×YM¼ä°JÂ¾aU×YM¼ä°JÂ¾aTÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://NNXildStv1vj-O59PVD7qIw9wK4pR4DpGbNKV_yVsNAÎ ÁBÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://-ABXtfEcmRzOK3qjXiJ1hac-CYP-NGZRsZc_HBKxE2MÍ¦(Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://1rGZidl3DZdkUDG-vm4746sTfaH5AkuGYRdyE3clm8MÍ4úÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://oK_wUl7FvFJyW59uGY3nRXRvVE8y-q3lb7AWULPkl9AÎ !ãÌ˜Í Í	ÑÍñ×YM½ä°JÂ¾aV×‰E©INTERVIEWÚÓD
rie jaar geleden was
marcel ruwers (39)
even een soort bnâ€™er.
In een aangrijpende
reportage bij tros
radar vertelde hij dat
hij als succesvolle
ZZpâ€™er vanwege zijn AdHd nergens
een arbeidsongeschiktheidsverzekering
kon afsluiten. Zo gaf hij het
onrecht dat goed functionerende
AdHdâ€™ers wordt aangedaan een
gezicht.
teKst: JulIe Houben
ook tijdens de expert meeting
â€˜Verzekeringen en GGZâ€™ vlak daarna,
georganiseerd door Impuls &
Woortblind, maakte hij indruk.
Hoe is het nu met hem? We zochten
marcel op tussen twee werkafspraken
door.
â€œIk ben nog steeds onverzekerdâ€
luidt zijn simpele antwoord op deze
vraag. Gelukkig loopt zijn wervingen
selectiebureau erg goed. â€œIk ben
geen dag ziek, werk altijd door, ook
als het even zwaar is. Ik doe nu
echt wat ik leuk vind en ik ben er
succesvol in. daarom vind ik het ook
zÃ³ onrechtvaardig dat er niet eens
gekeken is naar mijn persoonlijke
situatie bij de aanvraag van de verzekering.
mede door mijn diagnose
ken ik mijn zwakke punten, en houd
ik daar juist extra rekening mee.â€
ups en downs
Als kind kwam marcel vaak te laat
op school en hij vond er weinig
aan. â€œIk werd gepest en het was
voor mij geen leuke tijd. school was
gewoon niet mijn ding. niet dat ik
geen behoefte had aan kennis; ik las
jarenlang voor het slapen gaan uit
de encyclopedie.
na wat moeilijkheden nam mijn
vader het toch voor me op; die
maakte zich al langer zorgen, omdat
8
er bij mij niet uit kwam wat erin
zat. dat resulteerde in een uitgebreid
onderzoek naar mijn functioneren.
Ik was toen 15 jaar oud en
bleek met rekenen op basisschoolniveau
te zitten, maar met taal en
algemene ontwikkeling op vwoniveau.
Ik kreeg studiebegeleiding
en een coach toegewezen en heb
uiteindelijk dat jaar toch nog mijn
mavo diploma behaald.â€
daarna startte marcel met de mbo
lange opleiding detailhandel. met
dit diploma op zak kon hij aan de
slag als accountmanager bij een
computergroothandel en tussentijds
behaalde hij ook nog zijn propedeuse
hbo, management, economie
& recht.
na dat jaar stapte hij over naar een
assurantiekantoor, waar hij minder
goed uit de verf kwam. â€œVerzekeringen
waren te stoffig en ik had er
geen gevoel bij. In 2000 begon ik als
intercedent bij uitzendorganisatie
manpower, dat matchte beter.â€ ook
hier heeft hij â€˜ups en downsâ€™ gehad.
Zo heeft hij een heftig arbeidsconflict
meegemaakt, maar is later met
zijn kantoor toch nog â€˜beste vestiging
van nederlandâ€™ geworden.
een schok
na een paar jaar besloot marcel een
lang gekoesterde wens te realiseren:
een eigen bedrijf opzetten.
â€œIk ben wijnen gaan importeren
uit Hongarije. Ik nam ontslag bij
manpower en in diezelfde periode
maakte ook mijn toenmalige
vriendin het uit. bijna alle kaders
die ik had, vielen dus ineens weg.â€
om dat gat op te vangen, heeft hij
zelf hulp gezocht bij een psycholoog
die voor het eerst opperde:
â€˜Zou jij misschien AdHd hebben?'
toen viel alles op zijn plek.
â€œIk was inmiddels 29 en had mezelf
altijd een normale gezonde jongen
gevoeld, dus dit was wel een schok
×‰	Ú 7cassandra://1rGZidl3DZdkUDG-vm4746sTfaH5AkuGYRdyE3clm8MÍ4úÍ`ÍjÍ ×YM½ä°JÂ¾aW×‰EÚýIn een
keer
spoor
je niet
voor me. In Ã©Ã©n keer 'spoor je nietâ€™ en daar werd ik
wel onzeker van. met de toen aanbevolen concerta
ben ik direct gestopt. dat viel helemaal verkeerd.
Wel heb ik coaching gekregen, waardoor het al snel
gewoon goed ging.â€
Doen waar ik goed in ben
na drie jaar ondernemen is hij weer teruggegaan
naar manpower. Het was erg lastig om met wijnhandel
goed je brood te verdienen. â€œIk ben toen nog
Ã©Ã©n keer van baan gewisseld en heb nog een tijd
dexamfetamine geprobeerd, maar de rebounds waren
erg vervelend en na een paar weken ben ik ook
daar mee gestopt. Gedurende de jaren kreeg ik ook
steeds meer het inzicht â€˜dat ik echt vleugels krijgâ€™
als ik gewoon doe wat ik leuk vind. daarom ben ik
vijf jaar geleden begonnen met mijn bedrijf Impulse
executive search & consultancy waarin ik kan doen
waar ik echt goed in ben: mensen helpen en ze bij
elkaar brengen.â€
nu die verzekering nog
â€œIk weet wat mijn valkuilen zijn. Zo zorg ik bijvoorbeeld
dat ik met mensen samenwerk die mij aanvullen
en mijn tekortkomingen min of meer opvangen.
Ik slik geen medicatie en het gaat al jaren heel
goed. Zelfstandig ondernemerschap past echt bij
mij. maar dat geldt denk ik voor veel AdHdâ€™ers.â€
nu die verzekering nog. marcel is er stellig over:
â€œIk wed dat er bij ondernemers mÃ©t AdHd net zoveel
risico is op uitval is als bij ondernemers zÃ³nder
AdHd. Het is gewoon fout dat je wordt â€˜gestraftâ€™ als
je een diagnose hebt. Want heb je die niet, dan kun
je je gewoon verzekeren, ook al heb je AdHd, alleen
(nog) zonder het etiketje!
er is toch bekend hoeveel procent van de bevolking
AdHd heeft? Het risico zou dan dus gewoon verdisconteerd
moeten worden in de basispremie die
iedereen betaalt. â€˜Gelijke monniken, gelijke kappenâ€™
is mijn motto.â€
9
×YM½ä°JÂ¾aX×YM½ä°JÂ¾aWÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://fVMizERxlFeGHd2GzxH4jtsQtmzT24vpGg0Zgr1xDxkÎ &3Í`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://CItGssHS1UP0F3U-fvQieaE40IfEM7MLz1nHbxZRopYÍ«’Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://_Tvtzphzb4yblfuUtjIO2gwIYtEHeh19-8QywBWb4VcÍ6]Í`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://eolV2sQruRSUZYecWpiDj78iff2OWrfWrHMyjeAg3aAÎ ^bÌÎÍ Í	ÑÍñ×YM½ä°JÂ¾aY×‰EªWETENSCHAPÚ›weten
Van medisch model
naar neurodiversiteit
Wanneer het gaat over dyslexie,
dyscalculie, Ad(H)d,
autisme en andere persoonlijkheidsstructuren
word je
nogal eens geconfronteerd
met verschillende opvattingen,
meningen en inzichten
die met grote stelligheid
worden gepresenteerd als
feiten. dit gebeurt niet
alleen aan de borreltafel,
maar ook in de wetenschap,
in het onderwijs en vanuit
professionele behandelaars.
Hoe kan het dat er zoveel
verschillende meningen
bestaan, â€“ naast elkaar en
tegenover elkaar â€“ niet
alleen in de praktijk, maar
ook in de wetenschap?
tekst:
nel hofmeester
10
Drie kennisbronnen
Kennis over mensen met bijzondere breinen komt voort uit
de volgende bronnen.
1: Ervaringsdeskundigheid â€“ degenen die aan den lijve
ervaren wat Ad(H)d, autisme, dyslexie en dyscalculie betekent.
coping model
neurodiversiteitsmodel
I
moreel model
n dit artikel ontwarren we deze kluwen en
brengen hem terug tot vijf modellen. Ieder
model vertegenwoordigt een denkwijze die vaak
een reactie is op de vorige. Het gaat om de
volgende modellen â€“ de brillen waarmee wordt
gekeken naar dyslexie, dyscalculie, Ad(H)d en
autisme.
medisch model
onderwijs- en
opvoedmodel
×‰	Ú 7cassandra://_Tvtzphzb4yblfuUtjIO2gwIYtEHeh19-8QywBWb4VcÍ6]Í`ÍjÍ ×YM½ä°JÂ¾aZ×‰EÚIschap
â€˜Zij zijn de eigenarenâ€™, zoals Hans
van de Velde, oud- voorzitter
van Woortblind dat zo mooi
verwoordt.
2: Professionele kennis â€“ deze
(praktijk)kennis komt van behandelaren
en belangenverenigingen
die te maken hebben met grotere
groepen mensen met Ad(H)d,
autisme, dyslexie en dyscalculie.
Zij zien daardoor de grotere verbanden,
verschillen en overeenkomsten
tussen individuen. Het is hun werk
om uit te vinden wat wel of niet
werkt.
3: Wetenschappelijke kennis â€“
Wetenschappers hebben hun eigen
vragen over Ad(H)d, autisme,
dyslexie en dyscalculie en die
komen niet noodzakelijk overeen
met de vragen van de andere twee
groepen. Veel wetenschappelijk
onderzoek bereikt de ervaringsdeskundigen
niet en andersom wordt in
de wetenschap maar mondjesmaat
gebruik gemaakt van ervaringsdeskundigheid
en professionele kennis.
moreel model
mensen die
redeneren vanuit
het morele model
hebben meestal
weinig tot geen
kennis over
verschillen in persoonlijkheidsstructuren.
Ze gaan onbewust uit van
de opvatting dat breinen ongeveer
hetzelfde zijn en dat als je maar
gewoon doet en je best doet, het
allemaal wel goed komt.
lukt dat niet, dan faalt zowel het
kind als de opvoeder. Ik denk dat
iedereen met Ad(H)d, autisme,
dyslexie en dyscalculie dit soort
opvattingen maar al te goed kent
uit de media en van goedbedoelende,
maar ondeskundige mensen
uit de omgeving.
dit model negeert feitelijk alle
drie de genoemde kennisbronnen.
medisch model
Het medische
model is te
beschouwen als
een reactie op
het morele model.
de persoon met
dyslexie, dyscalculie, Ad(H)d en
autisme valt niets te verwijten,
11
×YM½ä°JÂ¾a[×YM½ä°JÂ¾aZÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://ADFZ4Nyu8760QgL7YkRfZMhPoJdEPDtdAvGuhTgzMe8Î eQÍ` ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://UrB6uBr8lXIA5xaux1B_kOIznuTWm5cSelMrb1kDcAQÍš®Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://WTUfkfEiNQqkB00VzgGcXeaRd6CdxGYNV-O5GoQiR2MÍ.JÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://YPRpkOZMupmTRVlHeErYYGxhmPPH0WmHqPtbop0hBpwÍÍ(ÍîÍ Í	ÑÍñ×YM½ä°JÂ¾a\‘× ×YMÆä°JÂ¾a² ÍÍñL9×H»http://verborgenschatten.eu××Ðˆ×‰EªWETENSCHAPÚ
×weten schap
Van moreel model naar neurodiversiteit
Oordelen over dyslexie, dyscalculie, AD(H)D en autisme nader bekeken
Moreel model
(Onbewust)
Wetenschappelijke
kennis
Breinen zijn
ongeveer
hetzelfde.
Professionele kennis
Doe gewoon,
beter je best.
Als de
Ervaringsdeskundigheid
aanpassing
niet lukt, faalt
het kind en de
opvoeder.
Focus op het
probleem.
Medisch
model
Stoornis in het
brein.
Onderwijs+
opvoedmodel
Geen
stoornis,
andere
aanpak:
-onderwijs
Behandeling,
uitzondering,
patiÃ«nt .
-opvoeding
-omgeving
-voeding
Zwakke
kanten
versterken
Copingmodel
Wat
doet
diagnose met
iemand?
Strategie die
je kiest als
kind om te
overleven â€“
tot ver in de
volwassenheid
50%
vermijdingsstrategie!
Neurodiversiteits
model
Breinen
verschillen.
Evolutionaire
noodzaak.
Balans
in
kwaliteiten.
Kwaliteiten
ontwikkelen.
Leren omgaan
zwakke
kanten.
Leren
omgaan met
oordelen.
Deze modellen haken in elkaar, zijn een reactie op elkaar en zijn emancipatoir.
Medisch model: voorzieningen voor uitzonderingen
Sociaal model: wat heb je nodig om te functioneren?
Â© Nel Hofmeester, 4 november 2016
www. verborgenschatten.eu
want er is sprake van een stoornis
in het brein.
dat maakt deze persoon tot een
uitzondering waar voorzieningen
en behandeling voor nodig zijn.
deze opvatting erkent de problemen
waar mensen met bijzondere
breinen tegenaan lopen. daarop ligt
dan ook de volledige focus, niet op
de mogelijkheden.
Het medische model is op dit moment
het dominante model onder
de wetenschappers.
omdat voorzieningen en vergoedingen
afhangen van een medische
verklaring, belemmert dit model
de ontwikkeling in het denken
over Ad(H)d, autisme, dyslexie en
dyscalculie.
dit model vormt ook een belemmering
voor mensen met bijzondere
12
breinen die een eigen keuze willen
maken voor aanpak en coaching.
onderwijs- en
opvoedmodel
opvattingen uit
dit model zien we
op alle gebieden
terug: wetenschappers
die
autisme en Ad(H)d
wijten aan een verkeerde opvoeding
en dyslexie en dyscalculie aan een
ontoereikende aanpak binnen het
onderwijs.
Zij stellen, dat er geen sprake is
van een stoornis, maar dat voor
deze kinderen een gedegen aanpak
nodig is, waarbij de zwakke kanten
worden versterkt.
ook aan dit model zitten positieve
kanten. meer kennis bij scholen en
ouders zou zeker helpen, maar dat
voorkomt niet de verschillen tussen
mensen met â€˜standaardbreinenâ€™ en
mensen met bijzondere breinen.
daarnaast is in dit model ook geen
oog voor de kwaliteiten van mensen
met bijzondere breinen.
copingmodel
dit model focust
vooral op wat een
diagnose met iemand
doet. uit de
geschiedenis weten
we maar al te goed
wat er op school kan gebeuren met
kinderen met bijzondere breinen als
op hen wordt gereageerd vanuit het
morele model. opgelopen schade is
voelbaar tot in de volwassenheid. en
×‰	Ú 7cassandra://WTUfkfEiNQqkB00VzgGcXeaRd6CdxGYNV-O5GoQiR2MÍ.JÍ`ÍjÍ ×YM½ä°JÂ¾a]×‰EÚ¢hoe vergaat het kinderen die worden
benaderd vanuit het medische
model?
de resultaten van onderzoeken naar
dit soort vragen zijn niet bemoedigend.
Kinderen met een diagnose
ontwikkelen noodgedwongen een
copingstrategie om te overleven als
â€˜uitzonderingâ€™. de bekendste zijn de
taakgerichte, de emotiegerichte en
de vermijdingsstrategie.
Volwassenen zetten de strategie
die ze als kind ontwikkelden
automatisch en onbewust in als ze
te maken krijgen met situaties die
hen aan vroeger herinneren. dit is
belangrijke informatie voor iedereen
die aanloopt tegen problemen
als gevolg van het hebben van een
bijzonder brein. Hoewel deze
copingstrategieÃ«n noodzakelijk
waren op school, kunnen ze bij â€˜volwassen
problemenâ€™ contraproductief
werken.
neurodiversiteitsmodel
dit model komt
vooral voort uit
de groep met
ervaringsdeskundige
en/of professionele
kennis.
Voorbeelden zijn voor dyslexie: sjan
Verhoeven*, voor Ad(H)d edward
Hallowell* en thom Hartmann*,
voor autisme de journalist steve
silberman*.
dit model gaat ervan uit dat breinen
weliswaar diepgaand kunnen
verschillen, maar dat er sprake is
van verschillen en niet van stoornissen.
thomas Armstrong* zegt
hierover:
â€˜Zoals we biodiversiteit en culturele
en raciale diversiteit hebben, zo is
er ook sprake van neurodiversiteit.
We moeten toegeven, dat het standaardbrein
niet bestaat. diversiteit
in breinen is net zo verrijkend als
biodiversiteit en diversiteit tussen
culturen en rassen.â€™
Waarschijnlijk hebben deze verschillen
een evolutionaire noodzaak die
noodzakelijk is voor de ontwikkeling
van de mensheid.
bij mensen met een bijzonder â€“
neurodivergent - brein zie je vaak
een eigen balans in hun kwaliteiten:
tegenover de zwakke kanten staan
sterke kanten. belangrijk is wel, dat
die sterke kanten gezien, erkend en
ontwikkeld kunnen worden. en natuurlijk
moeten zij, evenals mensen
met een â€˜normaalâ€™ â€“ neurotypisch
- brein â€“ leren omgaan met hun
zwakke kanten.
De waarde van het
neurodiversiteitsmodel
met het neurodiversiteitsmodel
hebben ervaringsdeskundigen hun
eigen ruimte weer teruggepakt. Het
gaat niet langer over patiÃ«nten met
stoornissen, maar over mensen met
een bepaalde persoonlijkheidsstructuur,
een neurodivergent brein of
een bijzonder brein.
Hiermee zie je meteen wat de
kracht is van een bepaalde terminologie.
met een patiÃ«nt heb je
medelijden en die moet behandeld
worden; naar iemand met een bijzonder
brein ben je nieuwsgierig en
vraag je wat nodig is.
naar iemand met
een bijzonder brein
ben je nieuwsgierig
met andere woorden: het neurodiversiteitsmodel
zet mensen met
bijzondere breinen in een gelijkwaardige
positie, gaat uit van hun
kwaliteiten en het geeft de regie
over hun leven aan henzelf. dat
kun je aan iedereen met een stellige
andere mening vertellen.
genoemDe literatuur
â€¢ Thomas Armstrong, PhD neurodiversity
â€“ Discovering the extraordinary
gifts of autism, aDhD, Dyslexia
and other brain Differences.
da capo press 2010.
â€¢ Edward Hallowell en John Ratey -
hulpgids aDhD â€“ De meest actuele
en complete gids voor een succesvol
leven met aDhD.
uitgeverij nieuwezijds, 2005
â€¢ Thom Hartmann ADHD - De complete
gids voor kinderen en volwassenen.
uitgeverij epo, 2002.
â€¢ Steve Silberman Neurotribes â€“ the
legacy of autism and how to think
smarter about people who think
differently.
Allen & unwin 2015.
â€¢ Sjan Verhoeven en Gertrudie Boersen
Dyslexie: stoornis of intelligentie!
faalangst en prestatiedrang omzetten
in succes.
Garant uitgevers, 2012.
13
×YM½ä°JÂ¾a^×YM½ä°JÂ¾a]ÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://zi-hDA8O-UYquCbZpwOVneUPQHXqOkPQVLN6o12Pfz4Î ZwÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://AjIJgsJX2VlzbWbrYINugI6LCt5UOBCW2LOSl3q_f9sÍ¢žÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://yNjb71VxdDXpca5GOUzNPL-ZApGkmslbwCSG6SPk4pUÍ2ªÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://UQwVv7x1bRsP3tyET4PneMEdNenXMEuf2X7wx1ye_JMÎ Ý²ÍÍ Í	ÑÍñ×YM½ä°JÂ¾a_×‰E­UITSTELGEDRAGÚŠMET SKypE jE
UITSTELGEdRAG TE LIjf
Je moet een moeilijk telefoontje doen of een saaie administratieklus
en je denkt: het kan ook morgen nog...
uitstelgedrag. Herkenbaar? ben je snel afgeleid en heb je een
brein waarin tientallen ideeÃ«n tegelijk om aandacht schreeuwen,
dan ben je extra kwetsbaar voor uitstelgedrag.
op zoek naar een effectieve aanpak voor volwassen uitstellers
met Ad(H)d en Ass ontstond bij Ine lamers het idee van een
skypegroep waar mensen elkaar stimuleren tot actie. en dat
bleek een gouden greep!
teKst: Ine lAmers
H
14
oe het werkt
Iedere week belt
de coach (dat
was ik)* op een
vast tijdstip via
skype met de
deelnemers
van de skypegroep.
In een korte voorbespreking vertelt
iedere deelnemer aan welke uitgestelde
klus hij wil gaan werken
tijdens de sessie.
de coach helpt waar nodig het plan
concreter te maken. dan gaat ieder
aan de slag. de lijn blijft open.
na 45 minuten komt de groep weer
bij elkaar en vertelt iedere deelnemer
wat hij heeft gedaan.
successen en tegenvallers worden
gedeeld en er worden over en weer
tips gegeven.
en zo is dit voor iedereen een
effectief uurtje, dat een positieve
flow geeft.
samen aan de slag
neem bijvoorbeeld mascha.
na een intensieve periode lagen
overal in haar kamer stapels post
en tijdschriften. Het kwam er maar
niet van om ze uit te zoeken.
nu neemt ze iedere week tijdens de
skypegroep een stapeltje papieren
onder handen en langzaam wordt
haar kamer opgeruimder.
op dat zelfde moment doet een
andere deelnemer moeilijke telefoontjes
en weer een ander maakt
zijn wekelijkse rondje poetsen.
Het werkt stimulerend om samen
aan de slag te zijn.
Aan het eind van de sessie heeft
ieder op zijn eigen plek iets tot
stand gebracht.
Duwtje in de rug
â€˜de skypegroep is mijn startkabelâ€™
zegt ellen. â€˜Het ontbreekt mij niet
aan vaardigheden of motivatie om
een klus te klaren maar beginnen
is gewoon zo lastig. Ik heb even
dat duwtje in de rug nodig van een
×‰	Ú 7cassandra://yNjb71VxdDXpca5GOUzNPL-ZApGkmslbwCSG6SPk4pUÍ2ªÍ`ÍjÍ ×YM½ä°JÂ¾a`×‰EÚIne Lamers
ander.â€™ en er gebeurt meer. Want door â€˜met publiekâ€™
drie kwartier aan een klus te werken, word je
geconfronteerd met je valkuilen.
bas verzuchtte na de eerste sessie: â€˜dit is heel
confronterend. Ik zie nu hoe ik afgeleid word door
facebook. Wat is het moeilijk om aan de slag te
blijven met Ã©Ã©n klusâ€™.
Resultaat
momenten sneller over de drempel komt om iets te
gaan doen: â€˜kom op, het kost maar een half uur.â€™
wmo-product
de gemeenten in de regio centraal Gelderland zijn
op zoek naar innovatie in de Wmo zorg. Zij steunden
dit project met een subsidie. dit maakte het
mogelijk om twee deskundigen mee te laten denken
over deze nieuwe interventie: berrie Arnold van
radboudumc, polikliniek psychiatrie en theo van
den Heuvel van Kenniscentrum Ad(H)d en Ass.
Het doel van de skypegroepen is drieledig:
1) de deelnemers besteden iedere week 45 minuten
aan een klus die ze anders zouden uitstellen;
2) de deelnemers stellen in de rest van de week
minder taken uit;
In de nabespreking helpen de deelnemers elkaar om
hier oplossingen voor te vinden. bas sluit voortaan
eerst zijn tabbladen voor hij een intensieve klus
gaat doen. Jolanda ontwikkelt haar tijdsbesef: ze
kan nu veel beter inschatten hoe lang ze over een
klus doet. en Hans vertelt dat hij ook op andere
3) de skypegroep functioneert na 10 maanden als
een zelfhulpgroep; de professionele begeleiding is
afgebouwd.
positieve resultaten
de pilot is inmiddels afgesloten. de resultaten zijn
positief. de eerste doelstelling wordt 98 van de
15
cOPyrIghT c LIma FOTOgraFIE
×YM½ä°JÂ¾aa×YM½ä°JÂ¾a`ÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://brdr2-0elnG3MYdNhsFRJnb65iS7SwdAiIQ8vEhdXNIÎ Í`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://ALCnVKVcIP4a0DTBBZbFuC3wSV2zLPnLCc3DrHM4WiwÍ’ãÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://8m9hbYmmNQqa29_VSWgyZyMAmdwO-BDtqJFKxUR0NcUÍ.rÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://iWOLxF1H6We175ui1MjDk5ocUyymakkxgki_VtNhuoQÎ Í~Î +´Í Í	ÑÍñ×YM¾ä°JÂ¾ab’× ×YMÆä°JÂ¾a® Í¤Í×Ì¶9×HÚ  mailto:info@structuurpraktijk.nl××Ðˆ× ×YMÆä°JÂ¾a­ ÌÐÍ o	9×H¿http://www.structuurpraktijk.nl××Ðˆ×‰E­UDL NEDERLANDÚ«www.structuurpraktijk.nl Ine Lamers 2016
100 keer gehaald. Het tweede doel
is moeilijk meetbaar. In evaluatie
interviews geven deelnemers signalen
die wijzen op verbetering van
uitstelgedrag, zoals ook de eerder
genoemde voorbeelden.
Het lijkt echter niet verstandig de
professionele begeleiding helemaal
af te bouwen. de deelnemers gaven
aan dat zij het belangrijk vinden dat
er op de achtergrond een professional
aanwezig blijft voor supervisie.
de resultaten van de pilot zijn
gerapporteerd aan de gemeenten.
structuurpraktijk zou graag zien
dat de skypegroep een product
wordt, dat binnen de Wmo van de
betrokken gemeenten aangeboden
kan worden. Hierover is nog geen
uitsluitsel.
zelf doen
Je kunt natuurlijk ook zelf een
skypegroep opzetten. er zijn stu16
denten
die met elkaar skypen om
tegelijkertijd aan hun scriptie te
werken. en een deelnemer vertelde
dat ze met haar vriendin in de Vs
een uurtje aan de administratie had
gewerkt via skype. samen doen is
leuk en effectief!
ervaringen van de
deelnemers
ellen: door het lotgenotencontact
merk ik dat ook andere mensen last
hebben van uitstelgedrag. We kunnen
er nu samen om lachen en dat
haalt de zwaarte eraf.
Annet: de skype sessie is het enige
moment in de week dat ik zeker
weet dat ik doe wat ik me voorgenomen
heb.
mascha: Als ik niet mee heb kunnen
doen met skype, lukt het me
soms mijn eigen opruimmomentje
te houden later op die dag. Het zit
blijkbaar al zo in mijn ritme.
De namen van de deelnemers zijn
gefingeerd.
* Ine Lamers is ergotherapeut en
professional organizer en begeleidt
volwassenen met ADHD en ASS bij
praktische vragen thuis en op het
werk. Voor meer informatie over de
Skype Prompting Groepen:
info@structuurpraktijk.nl.
×‰	Ú 7cassandra://8m9hbYmmNQqa29_VSWgyZyMAmdwO-BDtqJFKxUR0NcUÍ.rÍ`ÍjÍ ×YM¾ä°JÂ¾ac×‰EÚaUDL Nederland
tekst:
ArdIne KoreVAAr
udl (universal design for learning) kwam in het maartnummer 2016
van I & W magazine al kort ter sprake. omdat het voor onze leden een
belangwekkend concept is leek het zinvol daar eens dieper op in te gaan.
dan kom je vanzelf uit bij udl nederland. In gesprek met oprichters
Irma van slooten en linda nieuwenhuijsen. â€œdiversiteit is de norm, want
iedereen is andersâ€
Z
o kan het ook
Irma is van huis uit bestuurskundige
en heeft veel onderzoek gedaan
naar inclusie van mensen met
een beperking. Ze werkte bij
Handicap + studie. doordat H+s,
vanwege wegvallende subsidies, zich
vooral op de onderwijsinstellingen ging
richten en het
directe contact
met studenten
moest afstoten,
vond Irma
het tijd om
voor zichzelf
te beginnen.
Inmiddels had
zij, samen met
collega linda
nieuwenhuijsen
op een
congres in
denver (V.s.)
kennis gemaakt met udl.
linda is pedagoog en hield zich aanvankelijk
bezig met Ict hulpmiddelen voor
mensen met een visushandicap.
Voor linda was de kennismaking met de principes
van udl een aha-erlebnis: zo kon onderwijs dus Ã³Ã³k
georganiseerd worden. samen met Irma richtte zij
udl nederland op om deze manier van onderwijs te
promoten.
uDl: wat betekent dat dan?
Het doel van deze manier van onderwijs
organiseren is om het onderwijs voor iedereen
toegankelijk
te maken,
rekening
houdend met
de diversiteit
in leerstijlen,
achtergronden,
interesses en
uitdagingen.
er is geen
sprake van
handicaps en
stoornissen,
want diversiteit
is de norm,
iedereen is namelijk anders. udl lijkt dus
een hele stap in de goede richting naar
inclusief onderwijs waar uiteindelijk geen
17
×YM¾ä°JÂ¾ad×YM¾ä°JÂ¾acÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://dDnw8uCT-Fs_iLhef-4j0lqYBl2Ore4wao1JUzYNsgUÎ {vÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://HmqXVspcoSKDAO5eHLbH2PR-JidEQHugOtI2QeTXMb8Í’ãÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://OVYRapoPfZqrqm9_4cZLEQLiaezy_HdWg36iSwTW6OgÍ- Í`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://ngD3lm1ipWlSzP3t9J0mtvkdEllQF3uSZ80F_A4T4ekÎ JÎ B¨Í Í	ÑÍñ×YMÁä°JÂ¾ae‘× ×YMÇä°JÂ¾aÂ Í
,ÍÔÌš9×Hºhttp://www.udlnederland.nl××Ðˆ×‰E­UDL NEDERLANDÚÆextra voorzieningen meer nodig
zijn en de â€˜zorgleerlingâ€™ niet meer
bestaat.
optimaal leerklimaat
sommige mensen worden gemotiveerd
door spontane nieuwe dingen,
terwijl anderen liever routinematig
leren. sommige leerlingen werken
graag alleen, anderen het liefst in
een groep. Allochtone mensen,
topsporters, ouderen, mensen met
een functiebeperking (om eens een
paar hokjes te noemen) hebben
overeenkomstige Ã©n verschillende
uitdagingen waar in het reguliere
onderwijs vaak onvoldoende
erkenning voor is.
uDl draait het om;
het onderwijsaanbod
moet aansluiten bij
de leerling
de oplossing die meestal geboden
wordt: mensen die afwijken van
de standaard leerling/student
(die niet bestaat) moeten â€“ met
extra inspanningen voor student
Ã©n opleiding- aangepast worden
aan het standaard onderwijsaanbod.
udl draait het om: het onderwijsaanbod
moet aangepast worden aan
de leerling/student met zijn/haar
specifieke interesses en mogelijkhe18
den,
zodat een optimaal leerklimaat
ontstaat.
hoe doe je dat?
dat leerklimaat wordt volgens udl
vooral bepaald door waarom, wat
en hoe we leren. Het waarom gaat
over betrokkenheid: wanneer je
weet waarom je iets wilt (en soms
moet) leren ben je meer gemotiveerd.
Het wat gaat over leren met
Ã¡l je zintuigen: bied informatie op
meer manieren aan, maak studiestof
op meer manieren begrijpelijk.
Het hoe tenslotte gaat over doelgericht
en strategisch leren: bied
structuur en ondersteuning bij
planning en uitvoering en toets op
meerdere manieren.
Kort samengevat: door een helder
leerdoel te formuleren en daarvoor
meerdere leermiddelen en toetsingsmogelijkheden
aan te bieden.
koppel leerdoel los
van het middel
Als voorbeeld noemt
linda de opdracht:
â€œschrijf een essay over
tropische landbouwâ€.
Wat is dan het doel? Het
essay schrijven? dan is
het onderwerp minder
belangrijk en zou een
leerling dus een onderwerp
kunnen kiezen wat hem/
haar meer interesseert. of
over tropische landbouw
leren? dan kan de leerling
ook een powerpoint maken
×‰	Ú 7cassandra://OVYRapoPfZqrqm9_4cZLEQLiaezy_HdWg36iSwTW6OgÍ- Í`ÍjÍ ×YMÁä°JÂ¾af×‰EÚ	nof een presentatie houden over bijvoorbeeld een
landbouwtentoonstelling in het tropenmuseum. Is
het doel spelling en opbouw van een verhaal te oefenen
of te toetsen? dan is zowel de vorm van het
essay als het onderwerp niet echt belangrijk en zou
de leerling een andere vorm- (een fantasieverhaal,
een gedicht, een filmscript) en een ander onderwerp
kunnen kiezen, dat veel meer aansluit bij zijn/haar
interesses en talenten. op die manier kom je ook
tot het doel van goede spelling en opbouw
van een verhaal.
bij voorlichting over udl aan docenten in het
reguliere onderwijs, vertelt Irma, blijkt vaak dat
het leerdoel niet losgekoppeld is van de middelen:
we gebruiken op deze school altijd boek
x voor dit vak en dus moet de geschreven kennis
uit boek x schriftelijk worden getoetst. op deze
manier zijn leerdoelen, leermiddelen en toetsing
vaak sterk met elkaar verweven en is er weinig
flexibiliteit.
en het resultaat?
Irma en linda geven met udl nederland coaching
en training aan onderwijsinstellingen. Knelpunten
die zij tegenkomen zijn o.a. de werkdruk en routines
van docenten, voorschriften van de instelling
en ook de fysieke ruimte die kan ontbreken om in
meerdere groepen te werken, bijvoorbeeld wanneer
er alleen een klassieke collegezaal beschikbaar is.
maar wanneer docenten met de principes van udl
aan het werk gaan, zien Irma en linda vaak dat hun
motivatie en betrokkenheid groeit, dat zij creatiever
omgaan met leermiddelen en flexibeler inspelen op
de behoeften van de leerlingen. Wanneer docenten
werken vanuit de udl-gedachte dat diversiteit de
norm is, verandert er dus vaak al veel ten goede
voor leerlingen. ook wanneer de onderwijsinstelling
als geheel nog niet toe is aan een flexibeler
programma.
VIDEO
Zie ook de video van Facta
over een docente die mooi
uitlegt dat je op hele simpele
manier al kan differentiÃ«ren
(zie rechts onder op de site):
http://www.facta-organiseert.
nl/studiemiddag-op-uw-school/
differentieren-in-de-klas
Het bereik van udl nederland groeit gestaag maar
voor zoâ€™n mooi initiatief natuurlijk altijd langzamer
dan je zou wensen.
op de website (www.udlnederland.nl) vind je meer
informatie over de concrete en praktische invulling
van het werk van beide dames en wanneer je denkt:
â€œdit wil ik bekend maken, dit moet mijn school of
de school van mijn kinderen weten!â€ schroom dan
niet om te vertellen over en te verwijzen naar dit
mooie initiatief.
19
×YMÁä°JÂ¾ag×YMÁä°JÂ¾afÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://39iTr7DGeg8fg630r-p1UkZFxPFikxM2NvzliK2o9UgÎ F*Í`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://JWdgtMYMZ-zwghtRbEPcZiv1DcNY-gB8fYKWnYK8uiAÍÁêÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://wYkJ6_mNZ4ERMgMMCttjIcyXrfAyBV3qi-Orl_ya5cUÍ8üÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://VvjHWJIld94VVLki8SbKYu9nqk6ftKhudlWvQe6zFBAÎ „ÍÄÍ Í	ÑÍñ×YMÂä°JÂ¾ah‘× ×YMÆä°JÂ¾a³ Í±ÍòÍ9×HÚ ;http://www.impulsenwoortblind.nl/overons/magazine/dekwestie××Ðˆ×‰EªDE KWESTIEÚüdE KWESTIE
E 1
Prof. Dr. Dick. F. Swaab
arts, Emer. hoogleraar
Neurobiologie, amc, Uva
sommige geneesmiddelen kunnen in
de vroege zwangerschap schadelijk zijn
voor het embryo. Ze kunnen leiden
tot aangeboren (hersen)afwijkingen
en later bij de pasgeborene mogelijk
gedragsstoornissen veroorzaken.
Zo laat onderzoek met ratten zien
dat abnormaal
hoge
doseringen
methylfenidaat
in de vroege
zwangerschap
kunnen leiden
tot schade aan
de vrucht.
maar dit is
dus niet 1 op
1 te vertalen
naar â€˜normaal
gebruik bij
mensenâ€™.
daarnaast kunnen stimulantia zoals
methylfenidaat en bepaalde antidepressiva
ook via de borstvoeding
terechtkomen in het kind. er is echter
te weinig onderzoek gedaan naar de
mogelijke lange termijneffecten van
deze geneesmiddelen op het kind om
alle risicoâ€™s goed te kunnen inschatten.
deze medicijnen kunnen dus, tot
er meer onderzoeksresultaten bij de
mens beschikbaar komen, voorzichtigheidshalve
beter niet gebruikt worden
tijdens de zwangerschap, en als de
moeder na de geboorte de medicatie
weer wil hervatten, kan ze beter kiezen
voor flesvoeding.
met de behandelend arts moet, als een
zwangerschap gepland wordt, gekeken
worden wat het stoppen van de
medicatie zal betekenen voor de
moeder in spÃ©.
In deens onderzoek bij 180 zwangerschappen
met methylfenidaatgebruik in de eerste
3 maanden waren er niet meer aangeboren
afwijkingen bij de kinderen dan normaal.
In een ander deens onderzoek onder zwangere
vrouwen werden 186 vrouwen die methylfenidaat
of atomoxetine gebruikten vergeleken
met 275 vrouwen met AdHd zÃ³nder medicatie
en een controlegroep zonder AdHd.
bij medicatiegebruik in de zwangerschap
In de Kwestie wordt een vraag
gesteld waarin veel lezers zich
herkennen en waar geen eenduidig
antwoord op is. professionals geven
hun visie. deze keer:
Wat doe je met ADHDmedicatie
als je zwanger wilt
worden: stoppen, minderen of is
er een alternatief?
POP expertise centrum OLVG west Amsterdam,
met v.l.n.r.:
Prof Dr A. Honig, psychiater
Dr JMB Wennink, kinderarts
Prof Dr F Scheele, gynaecoloog
20
VISI
×‰	Ú 7cassandra://wYkJ6_mNZ4ERMgMMCttjIcyXrfAyBV3qi-Orl_ya5cUÍ8üÍ`ÍjÍ ×YMÂä°JÂ¾ai×‰EÚžV
I
S I E 2
kwam vaker spontane abortus voor, maar dit
gebeurde even vaak bij vrouwen met AdHd
zonder medicatie! er is meer onderzoek nodig
voordat we zeker weten dat medicatiegebruik
veilig is voor het kind wat betreft afwijkingen.
borstvoeding
methylfenidaat, dexamfetamine en bupropion
gaan over in de moedermelk. Van atomoxetine
is dit onbekend. Het gebruik van medicatie
voor AdHd wordt ontraden gedurende de
periode van borstvoeding.
conclusies
Vrouwen met een kinderwens wordt voorlopig
geadviseerd AdHd-medicatie in overleg met
de behandelaar te staken in de zwangerschap
en tijdens borstvoeding, totdat meer gegevens
over de veiligheid voor het (ongeboren) kind
beschikbaar zijn. (richtlijn AdHd bij volwassenen,
ned. Vereniging voor psychiatrie 2015).
Sandra Kooij
psychiater, PsyQ Den haag,
associate professor
psychiatrie, VU amsterdam
Wil je meer achtergrondinformatie?
Kijk dan op www.impulsenwoortblind.nl/overons/magazine/dekwestie
VISIE 3
Prof Dr A. Honig:
Zwangerschap is een life-event
en vereist een gedisciplineerde en
gezonde levensstijl om de baby een
goede start te geven.
bij gebruik van medicatie tijdens de
zwangerschap moet dus rekening
gehouden worden met zowel de
belangen van de (aanstaande) moeder
als die van het (ongeboren) kind.
een consult bij een multidisciplinair
team van artsen, een zogenaamde
pop poli (psychiatrie-obstetriepediatrie)
is dan op zijn plaats om een
advies op maat te krijgen over zaken
als medicatie en/of psychotherapeutische
begeleiding.
dit advies kan met name inhouden
om over te gaan op een ander medicijn
dan methylfenidaat. er zijn alternatieven
beschikbaar, zoals bepaalde
antidepressiva.
Dr JMB Wennink:
er is ook onderzoek gedaan naar de
gevolgen van antidepressiva voor de
baby kort na de geboorte.
een ziekenhuisbevalling wordt aangeraden
om niet goed door ademen
direct na de geboorte op te kunnen
vangen en waar nodig te ondersteunen.
daarnaast vertoont ongeveer
30% van alle blootgestelde babyâ€™s
(milde) ontwenningsverschijnselen
zoals meer huilen, onrust, spugen en
soms trillerigheid in de eerste 48-72
uur. dit gaat vanzelf over binnen een
paar dagen, maar moet goed herkend
en begeleid worden door getrainde
kraamverpleegkundigen.
In het eerste levensjaar is een goede
moeder-kind binding van essentieel
belang voor een veilige hechting.
cruciaal daarbij is dat de moeder
zich in evenwicht voelt met zichzelf,
haar relatie, haar taken en haar kind.
medicatie voor de moeder kan daarbij
een belangrijke ondersteunende rol
spelen.
met borstvoeding onder methylfenidaat
is geen ervaring opgedaan en
dus tot op heden af te raden.
bij een sterke borstvoedingswens
kan gekozen worden voor een andere
veilig bevonden medicatie.
bij veruit de meeste antidepressiva
kan borstvoeding gegeven worden.
Prof Dr F Scheele:
met het gebruik van methylfenidaat
in de zwangerschap is nog zeer
beperkte ervaring. dit wordt daarom
vooralsnog afgeraden. Aan de andere
kant helpt de medicatie wel om een
gezonde leefstijl vast te houden en
â€œzelfmedicatieâ€ in de zin van roken,
cannabis e.d. te vermijden.
dit kan reden zijn om toch voor een
vorm van medicatie te kiezen tijdens
de zwangerschap, temeer omdat een
zwangerschap waarbij de moeder veel
stress heeft ook gevolgen heeft voor
de uitkomst (te kleine of te vroeg
geboren baby).
Verschillende vormen van veelgebruikte
antidepressiva zijn ruim
onderzocht. de laatste en zeer grote
studie uit 2014 laat zien dat er geen
toename in aangeboren afwijkingen is
waargenomen.
21
×YMÂä°JÂ¾aj×YMÂä°JÂ¾aiÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://q7EAETrLoSFuA_QIyuYio69lq5BgkysWRLpRKF8DzY8Î .RÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://uC5XoeDyaNk5mwuCqFqYKMVAcAyAJUEzssVWJhVDOqUÍ¢Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://qrDQJoM8p7UJhLqMmAlQl_givh7iw6-nPRk4ZtXxm-YÍ5}Í`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://XpzlS5ecOgdI-0v4P3wMycwCWu3fplt-6kppBOgWhegÎ  zÍˆ’Í Í	ÑÍñ×YMÂä°JÂ¾ak”× ×YMÆä°JÂ¾a· zÍßÍ"9×H¾http://www.leerhulpmiddelen.nl××Ðˆ× ×YMÆä°JÂ¾a¶ Ì‹ÍûÌ„9×Hºhttp://leerhulpmiddelen.nl××Ðˆ× ×YMÆä°JÂ¾aµ ÍúÍ‚c9×H·mailto:info@dynamika.nl××Ðˆ× ×YMÆä°JÂ¾a´ Í.Í‚Ì„9×H¼http://www.werkendyslexie.nl××Ðˆ×‰E¬COLUMN KARINÚ²Wilt u ook adverteren
in Impuls & Woortblind Magazine?
IMPULS&WOORTBLIND
MAGAZIN
ACHTERGRO
APPS DIE HET L
OVERZICHTEL
MAKEN
&
Neem dan contact op!
î€´î…îŒî€š î€î€“î€“ î€ î€’î€”î€— î€“î€” î€˜î€” î³ î€¥î€îîî‰îŒî€š î‰îŽî†îî€ î‰îîî•îŒî“î…îŽî—îîî’î”î‚îŒî‰îŽî„î€ŽîŽîŒ
Dynamika
advies, training & coaching
Laat dyslexie in je voordeel werken!
Dat kan met de juiste begeleiding of training - door dyslectici
Wij bieden jongeren / studenten / volwassenen met dyslexie:
handvatten om beter met dyslexie om te gaan en inzicht in het conceptuele denken;
reductie van faalangst, onzekerheid, uitstelgedrag, prestatiedrang en/of stress;
sneller leren lezen, beter schrijven en communiceren - zonder veel te oefenen!
Meer informatie?
www.werkendyslexie.nl
T 020 â€“ 639 10 99
Zie ook onze boeken:
â€œSlimmer dan je baasâ€ en
â€œDyslexie: stoornis of intelligentieâ€
(Uitgeverij Garant B.V.)
info@dynamika.nl
leerhulpmiddelen.nl
Verkoop van
hulpmiddelen,
advies en
begeleiding
voor
lezen,
schrijven,
rekenen
en nog
veel meer!
www.leerhulpmiddelen.nl
22
IMPULS&WOORTBLIND
MAGAZIN
î€­î€©î€ªî€®
WERKDAG
ADHD IS
î€³î€¯î€­î€³
RONDUIT
PRETTIG
IMPULS&WOORTBLIND
MAGAZIN
INTERVIEW
VICTOR
REINIER:
CREATIEF MET
DYSLEXIE
IMPULS&WOORTBLIND
MAGAZIN
INTERVIEW
TOMAS
î€§î€¥î€¢î€²î€µî€©î€«î€´î€¥
î€¤î€²î€µî€§î€³
OM NIET
TE VOELEN
IMPULS&WOORTBLIND
MAGAZIN
MAGAZIN
DIT ZIJN ZE:
DE BREINEN
ACHTER
DURE Dâ‚¬X
ADD
VOELT
ECHT
ANDERS
IMPULS&WOORTBLIND
×‰	Ú 7cassandra://qrDQJoM8p7UJhLqMmAlQl_givh7iw6-nPRk4ZtXxm-YÍ5}Í`ÍjÍ ×YMÂä°JÂ¾al×‰EÚøcolumn
karin
J
ezelf belonen
myrthe heeft dyslexie. Als basisschooldocent
moet ze dagelijks over
elke leerling een stukje in een
schriftje schrijven voor de ouders.
dit kost haar veel moeite. en nadat
er behoorlijke kritiek van ouders
was gekomen op hoe ze het
geschreven had, is dat er
zeker niet gemakkelijker op
geworden. Wat kunnen we
hieraan doen?
We onderzoeken waar ze dan
precies last van heeft, op
welk moment van de dag ze
de stukjes schrijft, hoe dat
gaat en of er ook mensen zijn
waar ze steun van krijgt.
Ze blijkt van haar collegaâ€™s
meer steun te krijgen dan
ze in eerste instantie had gedacht
en herinnert zich weer
dat verschillende collegaâ€™s
verontwaardigd waren dat de
ouders zo kritisch hadden gereageerd.
ook van haar vriend kan ze steun verwachten.
Ik vraag of ze wil nadenken hoe ze zichzelf kan
belonen als ze een klein stapje heeft gezet.
â€˜mezelf belonen?â€™ vraagt ze. â€˜dat klinkt raar.
dat doe ik eigenlijk nooit.â€™ toch wordt het in de
loop van de sessies steeds makkelijker en leuker
hier dingen voor te verzinnen en ervan te genieten.
We hebben het over een pen die je kunt uitgummen.
Hierdoor is het voor haar veel makkelijker te
beginnen met schrijven. Het wordt nu niet zoâ€™n
kliederbende als ze iets verbetert en dit
geeft haar veel rust. een lekker kopje
koffie is de beloning omdat ze de pen
heeft aangeschaft.
Gedurende de dag schrijft ze voortaan
steekwoorden op, waardoor ze daarna
beter weet wat ze moet schrijven. Ze blijkt
ook steeds afgeleid te worden tijdens
het schrijven. de week erna kan ze een
kamertje regelen waar ze een kwartiertje
ongestoord mag zitten. een leuke film
kijken is haar beloning. toch blijkt de
volgende sessie dat ze regelmatig vergeet
om apart te gaan zitten. Ze verzint een
touwtje om haar pols wat haar eraan
herinnert. ook dit blijkt na een tijdje te
werken. Als beloning hiervoor gaat ze met
haar vriend uit eten. Het gaat al met al nu een stuk
gemakkelijker.
Karin de Jager is dyslexiecoach en ervaringsdeskundige.
Ze geeft I & W-leden 10% ledenvoordeel.
23
×YMÂä°JÂ¾am×YMÂä°JÂ¾alÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://8Wx8pfGQ7OrpMQP0B-QbDrNOJLYV5-mN71GtGpCprswÎ /Í`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://Z26nDndpFXtgbhV3wEU3T6Cxz2__iX6kW53ann-LvtcÍ¹áÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://stzHlDADjdk5GbgidpZKF9_IKakxBzWFza7DaEFGORIÍ8ƒÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://_5PqrsdufrUFf8oPnofEYkNS_g6iIyjGxi0AZVkrjUwÎ ”ªÌÀÍ Í	ÑÍñ×YMÂä°JÂ¾an×‰E»DYSCALCULIE BIJ VOLWASSENENÚ
dySCALCULIE BIj
VOLWASSENEN
calculare is het latijnse woord voor rekenen. dys is
Grieks voor â€˜slechtâ€™. dyscalculie betekent dus letterlijk
â€˜slecht rekenenâ€™. Het aantal mensen met dyscalculie is
even groot als het aantal mensen met dyslexie, maar
van dyscalculie we weten veel minder. daar gaan wij
verandering in brengen met een reeks artikelen.
deze keer deel 1: wat is dyscalculie?
teKst: nel HoFmeester
H
24
et meeste weten
we over dyscalculie
bij kinderen.
over dyscalculie
bij volwassenen is
welgeteld Ã©Ã©n
boek verschenen(1)
.
In dit artikel beschrijf ik hoe dyscalculie
wordt gedefinieerd, wat de
kenmerken zijn en hoe dyscalculie
er in de praktijk uit kan zien. In een
volgend nummer staat de schijnwerper
op dyscalculie en onderwijs.
Definitie
Het protocol â€˜ernstige rekenproblemen
en dyscalculieâ€™ beschrijft
rekenproblemen en dyscalculie in
samenhang met elkaar:
"ernstige rekenproblemen kunnen
ontstaan als er onvoldoende
afstemming wordt gerealiseerd
tussen het (reken)onderwijs en de
onderwijsbehoeften van de student.
de kenmerken van het onderwijs
sluiten dan niet of onvoldoende aan
bij de (aangeboren en verworven)
kenmerken van de student.
Van dyscalculie is sprake als
ernstige rekenproblemen, ondanks
langdurige deskundige begeleiding
en zorgvuldige afstemming,
hardnekkig blijken en onveranderd
blijven bestaan."
evenals bij dyslexie worden bij
het vaststellen van dyscalculie de
volgende 3 criteria gehanteerd:
â€¢ significante achterstand â€“
er is sprake van een ernstige
achterstand op Ã©Ã©n of meer
rekendomeinen (bijvoorbeeld
temporekenen of hoofdrekenen).
dit wordt vastgesteld met gevalideerde
rekentoetsen.
â€¢ Didactische resistentie â€“ ook
na gerichte remediÃ«ring blijft de
achterstand bestaan.
(1)
a. Desoete, V. van hees, W. Tops, m. Brysbaert. Proef op de som â€“
Studeren met dyscalculie (Boek en DVD) arteveldehogeschool, gent 2012.
Nel hofmeester
â€¢ niet uit andere factoren te
verklaren â€“ de rekenproblemen
zijn niet te verklaren uit voorafgaand
onderwijs, intelligentie of
een zintuigelijk probleem.
×‰	Ú 7cassandra://stzHlDADjdk5GbgidpZKF9_IKakxBzWFza7DaEFGORIÍ8ƒÍ`ÍjÍ ×YMÂä°JÂ¾ao×‰EÚ¡dyscalculie wordt gesignaleerd door de ouders
en/of leerkrachten, maar kan alleen worden
vastgesteld na onderzoek door een GZ-psycholoog
of een orthopedagoog met een bIG registratie.
kenmerken
Koppelen van hoeveelheden aan teken
(Inzicht in de waarde van cijfers)
1. bij schrijven: cijfers spiegelen of omdraaien (37/73).
2. bij een getal als 4251 niet overzien dat de 4 staat
voor 4000, de 2 voor 200, enzovoort.
3. moeten nadenken over de hoeveelheid nullen die
horen bij â€˜een tonâ€™ of â€˜een miljardâ€™.
Geheugen: onthouden en ophalen en van
rekeninformatie (Automatiseren)
4. bij de tafels vaak niet meteen de uitkomst
weten, maar via een omweg: 4x8= 5x8 â€“ 8.
5. moeite hebben met het onthouden van prijzen,
jaartallen en andere getallen.
6. snel hoofdrekenen is lastig.
Procedures â€“ inzicht en toepassing
7. staartdelen en vermenigvuldigen is lastig
om te leren.
8. bij het rekenen halverwege de draad kwijtraken
en opnieuw moeten beginnen.
9. bij procenten en breuken toepassen wat is
geleerd, maar het eigenlijk niet begrijpen.
Ruimtelijke oriÃ«ntatie en inzicht
10. bij een nieuwe situatie niet kunnen bedenken
welke rekenprocedure van toepassing is.
11. niet met een plattegrond overweg kunnen.
12. een tent meerdere keren moeten opzetten voor
hij goed staat.
13. moeite hebben met opgaven met driehoeken en
andere meetkundige figuren.
comorbiditeit en andere
combinaties
niet iedereen met dyscalculie loopt tegen hezelfde
aan. problemen in de jeugd kunnen op latere leeftijd
opgelost zijn. en er zijn grote verschillen
te signaleren.
â€¢ Heb je dyslexie, AD(H)D of autisme, dan is het
goed mogelijk, dat je een aantal kenmerken min
of meer herkent, vanwege de overlap van deze
25
×YMÂä°JÂ¾ap×YMÂä°JÂ¾aoÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://ml481xq4ZGtibwyx7d9fKgpTCVCU7RxGJPWEobnJD_sÎ Ü¨Í`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://4fSw0yVKSTU2_XtyRx08JaW84h6pjrO1lJ4aqa9nmRYÍ®dÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://yDThaqmylT3YiWtSGzbXI-3PvdUFKzb0S1_qGCQf-QYÍ6”Í`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://2kym0IUVnP7HGDw0iXowjyr9AXgWNnHRY_f3ScINEY8Î Ì¨Í Í	ÑÍñ×YMÃä°JÂ¾aq‘× ×YMÇä°JÂ¾aÉ Í	ÈÍÌÛ9×H¿http://wp.watisdiejongendruk.nl××Ðˆ×‰EªNIEUW ELANÚbreinvarianten.
â€¢ Heb je alle kenmerken van dyscalculie
naast bijv. AdHd, dan spreek
je van comorbiditeit.
â€¢ En misschien herken je weliswaar
kenmerken op het gebied van
automatiseren, maar ben je toch
een exacte denker.
â€¢ Zoals er schrijvers met dyslexie
bestaan, zo zijn er ook wiskundigen
met dyscalculie.
In zijn boek â€˜Getallen ontraadseldâ€™
(2)
schrijft Alex bellos over
wiskundigen die weliswaar moeite
hebben met getalherkenning en
bepaalde rekenvaardigheden,
maar die uitblinken in andere
takken van wiskunde zoals
formele logica en meetkunde.
hoe pakt dyscalculie uit
in de praktijk?
Volwassenen met dyscalculie zijn in
hun schooltijd tegen vergelijkbare
26
problemen opgelopen als kinderen
met dyslexie, maar dan op het
gebied van rekenen.
Waarschijnlijk kiezen veel leerlingen
met dyscalculie voor een schooltype
onder hun denkniveau en
een vervolgopleiding waarin je zo
weinig mogelijk met cijfers hoeft te
doen.
cijfers helemaal uit je leven bannen
lukt echter niet. snel een paginanummer
opzoeken, vertrektijden
van de trein bekijken, bedenken wat
je terugkrijgt aan de kassa bij het
boodschappen doen en het invullen
van een bankrekeningnummer â€“
het zijn â€˜reken-handelingenâ€™
waar je normaal niet bij nadenkt,
maar die iedere keer moeite kosten
en stressvol kunnen zijn als je
dyscalculie hebt. en dan heb ik het
nog niet over salaris, boekhouding
en belasting!
(2)
alex Bellos Getallen ontraadseld â€“ Alles wat je moet weten
over wiskunde. Kosmos Uitgevers Utrecht/antwerpen, 2010
volgende keer
lees in het volgende nummer meer
over dyscalculie en onderwijs
â€“ over rekenangst, over hoe taal
wiskundig inzicht in de weg kan
staan en over de rekenmethode in
singapore, waar niemand wiskunde
uit zijn lespakket gooit!
impuls & woortblind wil meer
aandacht voor het onderwerp
dyscalculie. Wil je reageren op het
bovenstaande, heb je suggesties
voor activiteiten of ben je geÃ¯nteresseerd
in initiatieven op dit
gebied, mail dan naar:
info@impulsenwoortblind.nl.
meer weten?
Kijk op onze website onder het
tabblad dyscalculie
×‰	Ú 7cassandra://yDThaqmylT3YiWtSGzbXI-3PvdUFKzb0S1_qGCQf-QYÍ6”Í`ÍjÍ ×YMÃä°JÂ¾ar×‰EÚÉnieuw
elan
jacob
D
ruk voor i & w
tijdens de AlV in
november hebben
sommige leden al
kennis gemaakt met
onze nieuwe ambassadeur
in politiek den
Haag. Hij gaat deuren voor ons
openen en ons helpen met onze
lobby voor betaalbare medicatie
en andere zaken. Welkom bij I & W,
Jacob Klompstra!
teKst: JulIe Houben
â€œWatisdiejongendrukâ€, zo luidt de titel van het
boek, waarin hij zijn bewogen leven beschrijft:
een drukke jongen die op school niet wilde deugen
maar wel reteslim was. Hij bleek AdHd en dyslexie
te hebben, zo ontdekte hij op 58-jarige leeftijd.
op dat moment had hij een mooie baan als ambulanceverpleegkundige.
Werk met voldoende adrenalinekicks.
en omdat hij nog steeds energie genoeg
had naast zijn werk Ã©n gedreven was om zaken
beter te krijgen in ons land, was hij in zijn vrije tijd
ook nog actief bij de VVd.
Vanuit de gemeentepolitiek klom hij op tot lid
van de landelijke partijcommissie met portefeuille
Volksgezondheid. Hij zat aan tafel met alle grote
namen en noemde marc rutte en edith schippers
gewoon bij hun voornaam.
nog steeds trouwens!
klompstra
dat hij AdHd had vonden ze
bij de VVd prachtig. Hij zat al
vijf jaar in de partijcommissie
en had zijn sporen ruimschoots
verdiend. dus nee, hij is er nooit
op aangekeken.
na zijn diagnose is hij binnen
zijn portefeuille Volksgezondheid
aan de slag gegaan om AdHd
beter op de kaart te zetten.
Vooral de dure medicatie is hem
een doorn in het oog. er is geen
patiÃ«ntengroep die zoveel geld
opbrengt voor zijn eigen aandoening als die van
de AdHdâ€™ers. edith schippers had beloofd dat met
meer concurrentie de prijzen omlaag zouden gaan,
maar de farmaceuten laten zich niet zo gemakkelijk
tegen elkaar uitspelen.
Hij is een man van de lange adem. Anders werkt het
tegen je. Zo wordt hij nog altijd gevraagd om zes
keer per jaar aan te schuiven bij het grote overleg
tussen de zorgverzekeraars. Vanwege zijn zinnige
inbreng. Hij heeft behalve zijn eigen AdHd-ervaring
Ã³Ã³k een medische achtergrond, dus hij weet waar
hij het over heeft.
Vanaf nu zal hij onze voorzitter rob pereira
meenemen. en hem ook in contact brengen met
waardevolle stakeholders in den Haag. Hij weet
hoe de hazen lopen.
meer over Jacob Klompstra en zijn boek:
http://wp.watisdiejongendruk.nl
27
×YMÃä°JÂ¾as×YMÃä°JÂ¾arÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://r8G4e8yO6lw6jztzHROdeGR3XE-GApWLcIsevJYEqPEÎ ^šÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://sWgxqDG2CbNmpTpE2bf67E1XxOHi3WZkD-NG8fGyQQMÍ¢‘Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://63kR4a_1uWaMdE9riqjFlfMoS7sLUEroyU9L62oIkGUÍ6…Í`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://5gpMn7FU6S-9TZKXoWRNt-uR6fv0FN1syqfGXet1ansÎ G‡Í)(Í Í	ÑÍñ×YMÃä°JÂ¾at×‰E³JOUW CAFE MIJN CAFEÚ¾MIRIAM (54 jAAR)
MET AdHd
Miriam Wauters is Verpleegkundig
Specialist GGZ bij PsyQ en bestuurslid
van het ADHD Netwerk.
Ook is zij initiator van het ADHDcafÃ©
Maastricht.
maar liefst vier jaar heb ik lopen
broeden op het organiseren van
een AdHd-cafÃ©. Ik dacht dat ik
het niet zou kunnen, dat ik het
overzicht niet zou kunnen houden.
tot iemand zei: â€œdoe het gewoon,
volgend jaar als we elkaar weer
iemand zei:
"Doe het gewoon"
zien is het er!â€ Het werd mijn
doelstelling van 2016. Achteraf
valt het enorm mee en vind ik het
heel leuk om samen met piÃ¨rre
panneye, Jet sonnemans en romy
Heutz het cafÃ© te organiseren. Het
is mooi om te zien dat wij elkaar
als team goed aanvullen: piÃ¨rre is
ons manusje van alles, Jet maakt
geweldige posters, romy kan
goed schrijven en ik zorg voor de
sprekers. dat is mijn kracht: vanuit
mijn professionele netwerk kan ik
eenvoudig mensen benaderen.
28
Zelf vind ik de bijeenkomsten leuk
en leerzaam. Wat ik vooral heel
fijn vind, is het lotgenotencontact;
andere mensen met Ad(H)d tegen
komen. mensen die snappen waarom
je iets vergeet, je drukker bent
dan anderen en dat je bewust met
grenzen om moet gaan. mensen
met Ad(H)d kunnen elkaar vaak
bijna woordeloos begrijpen en dat
is mooi om te ervaren!
ook van bezoekers hoor ik veel
positieve verhalen. Zo zei iemand:
â€œGoh, wat fijn om mensen met
Ad(H)d te ontmoeten die werk
hebben en een normaal leven
leiden.â€ ook patiÃ«nten hebben
er baat bij, merk ik. dankzij de
bijeenkomst over Ad(H)d en de
invloed van (zon)licht, begrijpen
patiÃ«nten beter hoe ze melatonine
en lichttherapie kunnen gebruiken.
Het aankaarten van het thema
â€˜Zorgverzekeringen en de vergoeding
van Ad(H)d-medicatieâ€™, vond
ik heel belangrijk. Veel zorgverzekeraars
vermelden expliciet dat
Ad(H)d-medicatie is uitgesloten
van aanvullende vergoedingen,
terwijl je juist enorme stappen
vooruit kunt gaan als je eenmaal
de juiste medicatie hebt gevonden.
dit doet gewoon pijn.
AD(H
ca
cafe
mijn
A
D
(
H
)
D
=
m
e
×‰	Ú 7cassandra://63kR4a_1uWaMdE9riqjFlfMoS7sLUEroyU9L62oIkGUÍ6…Í`ÍjÍ ×YMÃä°JÂ¾au×‰EÚ–jouw
H)D
afÃ©
r
tekst: romy heutz
29
HEIdI (47 jAAR)
MET Add
Heidi Sour is een vaste bezoeker
van het ADHD-cafÃ© Maastricht.
Momenteel is ze afgekeurd.
Ze woont met twee zoons, twee
honden en een kat in Maastricht.
mijn eerste bezoek aan het AdHdcafÃ©
maastricht was een beetje
â€˜verplicht vrijwilligâ€™. miriam
vertelde dat het haar was gelukt
om een AdHd-cafÃ© in maastricht
op te richten en dat ik gewoon
moest komen. â€œJe laat me toch
niet in de steek? Je moet komen!â€,
zei ze. daar kon ik natuurlijk niet
onderuit! daarom ben ik toch
maar gegaan. tot nu toe ben ik
alle keren gekomen. en als het
meezit, kom ik elke maand.
Zelf ben ik niet op zoek naar
lotgenotencontact. Ik bezoek het
cafÃ© vooral omdat ik Add heb
en het leuk vind om meer kennis
op te doen hierover. de diagnose
werd tien jaar geleden gesteld.
op dat moment had ik psychische
klachten en werd ik doorverwezen
naar een psycholoog.
de diagnose was een verademing,
een bron van herkenning en
voelde een beetje als een vrijspraak;
als kind werd ik namelijk
lui en dom genoemd en hoorde ik
vaak dat ik niets kon. nu gebruik
ik medicatie en kan ik echt mezelf
zijn. Zonder medicatie loop ik rond
als een opgefokte stresskip en krijg
ik niks gedaan, mÃ©t medicatie is er
eindelijk rust in de tent.
met het onderwerp â€˜solliciteren
met Ad(H)dâ€™ door loopbaancoach
martine VlendrÃ© tijdens de eerste
bijeenkomst had ik niet zoveel.
"in het cafÃ©
doe ik kennis op"
Het onderwerp was voor mij niet
zo relevant. Het thema â€˜Ad(H)d
en de invloed van (zon)lichtâ€™ door
psychiater bart liesveld vond ik
wel heel interessant.
ook het thema â€˜Zorgverzekeringen
en de vergoeding van Ad(H)dmedicatieâ€™
door Jet sonnemans,
sprak me aan. doordat ik medicatie
gebruik, maak ik jaarlijks hoge
kosten. dat heb ik ervoor over,
maar het is erg dat zorgverzekeraars
dit niet vergoeden.
nederland is wat dat betreft een
fijn land, zolang je maar niks
mankeert.
cafe
m
e
d
e
a
n
d
r
u
k
×YMÃä°JÂ¾av×YMÃä°JÂ¾auÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://8UcBRt9_UPr6oDXuipoibHc4nZGFE6xrmlO_sAuwCh0Î µ[Í`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://q_0HBJ1yrfHFX9FPZSxD268i4wTnMAcM-KOsjxYOQgsÍ¦|Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://D04Mre37W-cCTkGE2NMdoqC5UIY2ituGOm2xdjDC5HAÍ3ÉÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://MrIDnia_c_0mwLzrjJg5k4IuzGmZnOCdEc2xweJMZscÎ nÍ€Í Í	ÑÍñ×YMÃä°JÂ¾aw×‰E¶EUROPEAN BRAINS @ WORKÚÿEUROpEAN BRAINS @ WORK
mensen met bijzondere breinen hebben bijzondere kwaliteiten.
Al komen die regelmatig in werksituaties niet uit de verf.
onbekend maakt onbemind. daarom moeten werkgevers meer
kennis krijgen over â€˜special brainsâ€™. en dat is waar european
brains@Work voor is opgericht.
teKst: ArdIne KoreVAAr
V
30
erkenners
medio 2016
kwamen de
ambassadeurs
die samen een
aantal cursussen
in europa hadden
gevolgd rond special brains en werk
bij elkaar om te brainstormen over
de voortzetting van dit initiatief
van Hans van der Velde.
In deze bijeenkomst werd een
verkennersgroep benoemd die zou
gaan onderzoeken in welke vorm de
ambassadeurs het best ondersteund
kunnen worden. Hoe organiseren
we het samen zo dat de ambassadeurs
het voorlichtingswerk, over
de kwaliteiten van mensen met een
speciaal brein, bij de bedrijven goed
over het voetlicht kunnen brengen?
Hoe bereiken we zoveel mogelijk
belanghebbenden in het werk- en
onderwijsveld?
In de weken die volgden hebben de
verkenners (Geo van dam, pauline
coret, Kelly van Gaal en Ardine
Korevaar) contact gezocht met alle
ambassadeurs en hen geÃ¯nterviewd.
In die gesprekken kwamen de behoeften,
wensen en ideeÃ«n duidelijk
naar voren.
uit de informatie is een voorstel
voortgekomen dat op 15 oktober
2016 is voorgelegd aan alle aanwezige
ambassadeurs.
european brains@work!
met algemene goedkeuring werd
besloten om een stichting op te
richten met de naam: european
brains@Work Foundation (ebW).
en dat is op 09-01-2017 ook daadwerkelijk
gebeurd!
de kakelverse stichting heeft als
doel: het geven van voorlichting
over en het faciliteren van mensen
met een speciaal brein in het
arbeidsveld en het onderwijsveld,
zodat zij hun talenten optimaal in
kunnen zetten.
de speerpunten van de stichting
zijn:
a. Voorlichting te geven en aanspreekpunt
te zijn: Het geven van
voorlichting aan alle stakeholders.
b. Het ontwikkelen en verzorgen van
permanente educatie aan de
ambassadeurs van de stichting.
c. Het bewaken van de kwaliteit in
uitvoering van de voorlichting.
d. Het (laten) doen van onderzoek
en bundelen van onderzoeksresultaten
ten behoeve van de doelgroepen.
e.
Fondsenwerving ten behoeve van
de uitvoering van de werkzaamheden
van de stichting.
f. Het onderhouden van contacten
met belangengroeperingen en
partnerverenigingen.
×‰	Ú 7cassandra://D04Mre37W-cCTkGE2NMdoqC5UIY2ituGOm2xdjDC5HAÍ3ÉÍ`ÍjÍ ×YMÃä°JÂ¾ax×‰EÚ$en nu verder
Het eerste jaar bestaat het bestuur uit Geo van
dam, voorzitter; Ardine Korevaar, secretaris; Aad
bouwmeester, penningmeester en pauline coret,
algemeen bestuurslid. Zij willen met alle bijdragen
van de ambassadeurs zorgen dat er een werkbaar
ondersteunend netwerk ontstaat.
leuk plan, maar daar komt best nogal wat bij
kijken! Zo zijn voor de oprichting van de stichting
statuten en een huishoudelijk reglement gemaakt, is
er een beleidsplan geschreven wat nodig is om een
AnbI status te krijgen. met een AnbI status zijn giften
en sponsoring fiscaal aftrekbaar. er is een begin
gemaakt met een website en er is een logo gekozen.
ook wordt er hard gewerkt aan het ontwerpen van
promotie- en presentatiemateriaal. Waaronder een
â€˜toolkitâ€™ voor bedrijven met voorlichtingsmateriaal.
daarmee willen we onder andere mensen in het
bedrijfsleven op de hoogte brengen van het bestaan
van belangengroepen zoals I&W.
commissies
er zijn commissies van ambassadeurs aan het werk
die zich buigen over inhoudelijke onderwerpen.
de commissie kwaliteit, werkt aan het opstellen
van een profiel voor de ambassadeur, een scholingsplan,
vaktechnische bijeenkomsten en
kwaliteitsbewaking voor de bedrijfsbezoeken.
de commissie marketing en pr richt zich op
onderwerpen als de website en social media
en natuurlijk de contacten met belanghebbenden
in het werkveld.
de commissies kennis en onderzoek en
fondsenwerving vormen het derde en vierde
aandachtsveld, waarbij fondsenwerving nu
achteraan in het rijtje staat maar eigenlijk
als eerste genoemd zou moeten worden want
31
×YMÃä°JÂ¾ay×YMÃä°JÂ¾axÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://A7lyb-zmxufIUQ16ucCWRtvEns031Ygaz2wzulegOYoÎ ëýÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://3EkfMMzQXE2uExoq49iyZbjKWbIQGdkXR2SPd730eqQÍ¡pÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://veN9Bf9EpP3xNH4aCg2bheZGQqOL8EajMeIw-q3YHwMÍ3†Í`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://y7PPLaNyLuirD4B2w22Z5L3yBR4jYD-4_DWjxXykBQAÎ Q¿ÍvÍ Í	ÑÍñ×YMÄä°JÂ¾az‘× ×YMÇä°JÂ¾aÈ Í	•Í79×H®http://bol.com××Ðˆ×‰E¬BOEKEN EN ZOÚzonder financiÃ«le middelen leidt de
inzet van alle vrijwilligers niet tot
het gewenste resultaat.
volle kracht vooruit
de eerste bijeenkomst in januari
werd door de weergoden een beetje
gedwarsboomd, maar daar laat ebW
zich niet door afschrikken! We gaan
met volle kracht vooruit.
de komende maanden staan in het
teken van het scheppen van verdere
voorwaarden voor een soepele en
kwalitatief goede samenwerking.
We beginnen 2017 met het â€œkwartaal
van het huiswerkâ€, waarin
de commissies de verschillende
onderwerpen verder uitwerken, het
bestuur aan het fondsen werven
slaat, de website verder ontwikkeld
kan worden, enzovoort, want de
lijst met werkzaamheden is hiermee
natuurlijk nog lang niet volledig.
er moet veel gebeuren en we
32
kunnen best wat hulp gebruiken,
financieel maar ook de inzet van
mensen met ervaring is welkom.
Wil je vrijwilliger worden of
ambassadeur? Kan het bedrijf waar
je werkt voorlichting gebruiken?
Wil het bedrijf waar je werkt ons
financieel steunen?
neem gerust contact op!
Via ebwsecretariaat@gmail.com.
wat doet ebw voor i&w
ebW gaat voorlichting geven aan
bedrijven en instanties. daarbij
wijzen we op het bestaan van
belangengroepen als I&W.
de ambassadeurs zijn allemaal lid
van I & W en bereiken mensen die
nu geen lid zijn maar dat misschien
wel willen worden.
ook zijn de ambassadeurs aanspreekpunt
voor leden van I&W
als het gaat over voorlichting op
het werk. uiteraard houden we de
leden van I&W op de hoogte van de
ontwikkelingen. We hopen op een
vruchtbare samenwerking!
Zie ook:
www.europeanbrains@work.nl
×‰	Ú 7cassandra://veN9Bf9EpP3xNH4aCg2bheZGQqOL8EajMeIw-q3YHwMÍ3†Í`ÍjÍ ×YMÄä°JÂ¾a{×‰EÚ	£boek
BOEK
autisme en aDhD
in Ã©Ã©n persoon
Nog maar betrekkelijk kort geleden
repten de instanties niet over het
naast elkaar bestaan van de twee
diagnoses aSS en aD(h)D, laat staan
dat deze officieel in combinatie in de
DSm te vinden waren. De laatste paar
jaar wordt steeds duidelijker dat dit
wel degelijk (veel) voorkomt, maar
vaak over het hoofd wordt gezien. In
dit boek beschrijft Josine Bouwmans,
een vrouw met aSS en aDhD, haar
persoonlijke zoektocht naar hoe ze
de werelden van aSS en aD(h)D bij
elkaar kan krijgen. ritssluiting noemt
ze dat.
haar beschrijvingen worden door deskundigen
Ina van Berckelaer - Onnes
en Sander Begeer toegelicht. Belangrijk
is wel te vermelden dat Josine een
universitaire opleiding heeft genoten
en in staat is goed te verwoorden wat
deze bijzondere combinatie voor haar
betekent. Bij een persoon die minder
bagage heeft is een scherp deskundig
oog nog nadrukkelijker van belang.
De genoemde mede-auteurs tonen
dat wel aan. Een waardevol boek
dat een lans breekt voor gedegen
diagnostiek en niet in de laatste
plaats voor personen die zelf met
deze complexe combinatie te maken
hebben. (Wim de Lau)
Auteurs: Josine Bouwmans,
Ina van Berckelaer-Onnes,
Sander Begeer
Lannoocampus (2016), â‚¬ 19,99
zijwinD. hanDboek
voor geluk
Bijzonder boek, van twee auteurs die
allebei op volwassenen leeftijd een
aD(h)D-diagnose hebben gekregen.
hoofdpersoon is de Volendammer
Jan Koning. Een echte brokkenpiloot
die van kinds af aan voortdurend op
de Eerste hulp belandt. Soms vette
pech, vaker roekeloos gedrag. alle
ongelukjes worden met de nodige
humor beschreven, waarna â€“vindingrijk
- het getroffen lichaamsdeel zijn
zegje doet. Deze anekdotes vormen
de rode draad. Zo leren we Jan kennen
als een overduidelijke aDhDâ€™er:
slim, creatief, altijd haantje de voorste.
maar ook snel verveeld, doelloos
en gevoelig voor verslavingen. Door
deze verhaallijn heen lopen gesprekken
met bekende en onbekende
Nederlanders (veel sporters) over
geluk: wat betekent dat voor jou en
hoe word je gelukkig? het levert
mooie en rake bespiegelingen op,
waar elke lezer wel wat voor zichzelf
uit kan halen.
Jan vindt uiteindelijk zijn draai als
journalist, maar hoe herkenbaar is
zijn zoektocht en levensloop. Ik had
wat moeite om alle lagen in het boek
meteen te snappen, maar ik ben
dan ook een lijndenker ;-). het boek
pakte me wel en leest heerlijk weg.
(Julie houben)
Auteurs: Pieter Visscher Jan
Koning (2016)
Bestellen via bol.com, â‚¬ 14,95
33
×YMÄä°JÂ¾a|×YMÄä°JÂ¾a{ÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://TF4grJk1ayyAVGqKQf-CGd21kvhLzoRw4Tw9GAg4dLAÎ Ô$Í`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://3CSLCPxVd4SfXMaxXnd8Ah4U9vYKbUlQZaW3DeDbNkMÍÎOÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://GkO15M-M9Pae0YwXy1PfZIl1J4wFnkUm9j2eFLiOfjAÍ<ÐÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://4j0oYCqzeVRiRJQYYa8K7JmCFcOfPTp0kyHeq7fYuaEÎ ÊŒÍ¦Í Í	ÑÍñ×YMÄä°JÂ¾a}“× ×YMÇä°JÂ¾aÓ Í
KÍÝÌÊ9×HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nl××Ðˆ× ×YMÇä°JÂ¾aÒ ÍÙÍÌÃ9×HÚ "http://www.mijnreintegratieplan.nl××Ðˆ× ×YMÇä°JÂ¾aÑ ÍÍïÌÀ9×HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nl××Ðˆ×‰E±VERENIGINGSNIEUWSÚPVERENIGINGSNIEUWS
werkgroep
onDerwijs:
inclusie worDt
De norm. nu het
mbo nog.
Eind januari kwam de Werkgroep Onderwijs
weer bij elkaar. Er was goed
nieuws over studeren met
een bijzonder brein: het nieuwe
VN-verdrag zet de boel â€˜op scherpâ€™.
Helaas geldt dat niet voor het mbo.
Daar ligt dus een taak voor de Werkgroep
Onderwijsgroep. Maar
we hebben jullie input nodig!
tekst: karin jahromi
implicaties vn-verdrag
ondergetekende doet enthousiast
verslag over het jubileumcongres
van Handicap & studie in december.
Kernboodschap: studenten met
een beperking willen geen aparte
behandeling maar inspraak en
inclusie. de ratificatie van het
Vn-verdrag voor Gehandicapten
en chronisch Zieken ondersteunt
dit met het uitgangspunt dat hen
geen gunst verleend wordt maar
een recht om te studeren.
mbo-student heeft pech
tim Huinink meldt terecht dat het
mbo hierin een totaal andere positie
inneemt. Zo is bijvoorbeeld de
klachten- en examenregeling niet
geborgd en blijft de directie van de
onderwijsinstelling verantwoordelijk
voor de uiteindelijke beslissing.
ook de uitval op het mbo is zorgelijk,
zowel bij studenten als docenten
(overload, cultuur, manco van het
ontbreken van passend onderwijs etc.)
34
problemen rond digitale
schoolboeken
Karin Jahromi heeft een verkennend
onderzoek gedaan naar de beschikbaarheid
van digitale school- en
studieboeken.
Gebruikers van dyslexiesoftware
en programmaâ€™s binnen de digitale
schoolomgeving geven aan dat er
te weinig beschikbare digitale
schoolboeken zijn die kunnen
worden voorgelezen. dedIcon
(met subsidie vanuit oc&W) doet
zijn best, maar kan hieraan niet
tegemoet komen.
ook proberen we in contact te
komen met stichting toegankelijke
Informatie en commerciÃ«le bedrijven
die voor digitalisering zorgen.
Karin stelt voor contacten binnen
de tweede Kamer in te schakelen
om dit punt (samen met de mboproblematiek)
op de agenda te
krijgen voor de komende Kamerverkiezingen.
OPROEP:
mail
je ervaring
over het mbo
Vanuit de Werkgroep onderwijs
komen wij graag in contact met
mbo-studenten die zijn vastgelopen
of dreigen vast te lopen.
Wat is jouw ervaring op het mbo?
de werkgroep zal deze verzamelen
voor verdere te nemen stappen. mail
naar: info@impulsenwoortblind.nl
meer over de Werkgroep onderwijs
en bovenstaande: Kijk op de website
onder belangenbehartiging/
Werkgroep onderwijs
gratis voor leDen: online
tool voor re-integratie
Zit jij ziek thuis en is het de bedoeling
dat je weer aan de slag gaat via
een re-integratietraject?
Dan hebben we goed nieuws voor je!
er is sinds kort een online leerprogramma
om je te helpen bij alle
obstakels en vragen die je tegenkomt
in dit proces: www.mijnreintegratieplan.nl.
Impuls
& Woortblind is partner in
dit programma en kan daarom aan
60 leden een gratis licentie voor dit
programma bieden! Wat biedt mijn
re-integratieplan je precies?
â€¢ Je leert wat er van je verwacht
wordt in een re-integratietraject.
â€¢ Je krijgt zicht op mogelijke aanpassingen
om het werk beter vol
te houden.
â€¢ Je kunt moeilijke gesprekken
oefenen.
â€¢ Je krijgt inzicht in waar het mis
is gegaan.
â€¢ Je vindt een schat aan informatie
over alle stappen in het proces.
×‰	Ú 7cassandra://GkO15M-M9Pae0YwXy1PfZIl1J4wFnkUm9j2eFLiOfjAÍ<ÐÍ`ÍjÍ ×YMÄä°JÂ¾a~×‰EÚh&
nieuw perspectief voor rijbewijskeuring bij aDhD en ass
Begin januari was er een overleg tussen
het CBR en Impuls & Woortblind
over de rijbewijskeuringen. Dit was
een vruchtbaar overleg waarin bleek
dat er zeker mogelijkheden voor
verbetering zijn, vooral voor de groep
die aantoonbaar verstandig met z'n
ADHD omgaat.
tekst: julie houben
Hieronder een samenvatting van
de belangrijkste uitkomsten van dit
gesprek:
formulier voor stabiele aDhD
I & W gaat proberen samen met
behandelaren een formulier te
ontwerpen waarop zij zelf kunnen
aangeven of hun â€˜patiÃ«ntâ€™ een
stabiele vorm van AdHd heeft en
hiervoor stabiel medicatie gebruikt
Ã³f overtuigend zonder medicatie
functioneert.
Zoâ€™n formulier bestaat al voor
andere aandoeningen maar ligt wat
lastiger voor dsm-aandoeningen.
geen aDhD meer
sommige mensen groeien over hun
AdHd heen. Kreeg je als kind de
diagnose, maar ben je zo goed als
symptoomvrij en gebruik je ook geen
medicatie meer wanneer je je rijbewijs
gaat halen? laat dit dan door
je huisarts of kinderarts aantekenen
op je eigen Verklaring! Je hoeft
dan niet meer gekeurd te worden
namelijk.
meldplicht na rijbewijs?
Hoe zit het nu met het wel of niet
vermelden van je AdHd als je de
diagnose pas krijgt nA het behalen
van je rijbewijs? Volgens de expert
van het cbr is er echt geen meldplicht.
bespreek met je arts of je nog
goed in staat bent te rijden (meestal
zelfs beter mbv medicatie) en laat
dit evt optekenen. dan sta je ook
stevig als je onverhoopt ooit bij een
ongeluk betrokken raakt.
speekseltest voor drugs op komst
er komt deze zomer een speekseltest
voor druggebruik, die bij
verkeerscontroles ingezet wordt.
Waarschijnlijk zal deze ook positief
op stimulantia en dexamfetamine
reageren, waarna een bloedtest zou
volgen om uitsluitsel te krijgen. Zeer
onwenselijk voor â€˜brave AdHdâ€™ersâ€™!
Wij gaan aan de slag om te zorgen
dat dit nare scenario geen praktijk
gaat worden.
ass en stimulantia = geen rijbewijs
ook voor mensen met alleen een
Ass-diagnose die goed reageren op
stimulantia willen we aan de slag.
Zonder AdHd-diagnose mogen zij
namelijk geen rijbewijs halen.
terwijl inmiddels 20 procent van
de mensen met een Ass-diagnose
stimulantia gebruikt. dit zijn dus
mensen die naast Ass ook AdHdsymptomen
hebben.
Wij benaderen experts om te kijken
wat we voor deze groep kunnen
doen.
Dyslexie en theorie-examen
Verlengd theorie examen voor
dyslexie: dit wordt nu overal aangeboden,
met geluid voor wie dat wil.
een dyslexieverklaring geeft recht
op retour van de kosten van â‚¬ 11,-.
Volgens het cbr verloopt dit prima.
Kortom: het geeft je kennis, (zelf)
inzicht en vaardigheden om jouw
re-integratie alle kans op succes te
geven.
interesse?
mail ons: info@impulsenwoortblind.nl
Kijk voor een eerste indruk op
www.mijnreintegratieplan.nl
vragen/opmerkingen?
Vragen of opmerkingen over
bovenstaande punten?
mail ons:
info@impulsenwoortblind.nl
of bel: 033 â€“ 247 34 84
35
×YMÄä°JÂ¾a×YMÄä°JÂ¾a~ÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://KJ7wZwEaDaUjlkW6P6fUQLbHp8glsJXfWQi-KUP0Ge8Î a€Í`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://yIaB0qjFfLa2OD7bJDxa30YC3sJm6glFRJC5fMlB_dkÍ—Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://HBcem_b-laDPeIAkA1I35C6j8DnNnL5ChzSCiZ0L0LgÍ5šÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://RaNxDCIretdUrNda8oEG5tUFvhVR4aHq9jZEd4JplGgÎ ÏýÍb8Í Í	ÑÍñ×YMÅä°JÂ¾a€’× ×YMÇä°JÂ¾aË Í	4ÍeÌÆ9×HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nl××Ðˆ× ×YMÇä°JÂ¾aÊ Í	¤ÍuÌš9×H¼http://impulsenwoortblind.nl××Ðˆ×‰E³IMPULS & WOORTBLINDÚÙIMpULS & WOORTBLINd
NEtWERk VOLWASSENEN MEt DySLExIE
wat: 2-maandelijkse bijeenkomsten rond een thema
wie: peter millenaar - peter.w.millenaar@gmail.com (voorzitter)
CONtACtPERSONEN
ADHD, ADD, DySLExIE
EN DySCALCULIE
wat: ervaringsdeskundige vrijwilligers
per telefoon en/of mail bereikbaar
wie: zie het overzicht op de website
www.impulsenwoortblind.nl/contactpersonen
WERkGROEP ONDERWIJS
Actieve werkgroepen
en vrijwilligers I & W
wat: belangenbehartiging voor po, Vo,
mbo, Hbo en Wo
wie: roel Huizen â€“ roelhuizen@gmail.com
(voorzitter)
Impuls & Woortblind is actief
voor en met mensen met Ad(H)d,
dyslexie en dyscalculie.
Heb je vragen?
Heb je een idee voor
een actie of een activiteit?
Wil je ergens aan meedoen?
Hier zie je bij wie je terecht kunt
met je vraag of idee!
WERkGROEP
VOLWASSENEN
wat: klankbordgroep voor initiatieven en
projecten rond actuele themaâ€™s mbt Ad(H)d,
dyslexie en/of dyscalculie
wie: sjan Verhoeven â€“
sjan@dynamika.nl (voorzitter)
Is de contactpersoon een bestuurslid?
mail dan naar info@impulsenwoortblind.nl
WEtENSCHAPSCOMMISSIE
wat: expertmeetings, begeleiding van studenten,
eigen onderzoeken onder achterban, internationale
contacten
wie: rob pereira (bestuursvoorzitter & portefeuille
wetenschap)
36
×‰	Ú 7cassandra://HBcem_b-laDPeIAkA1I35C6j8DnNnL5ChzSCiZ0L0LgÍ5šÍ`ÍjÍ ×YMÅä°JÂ¾a×‰EÚ¾&
AD(H)D-CAFÃ©S
wat: maandelijkse bijeenkomsten voor en door mensen met AdHd/Add (zie pag. 39)
wie: elly van rijn (bestuurslid portefeuille vrijwilligers)
AD(H)D
cafÃ©
r
FONDSENWERVING
wat: zorgen voor stabiele extra inkomsten voor I en W
wie: roy de Jong (bestuurslid portefeuille fondsenwerving)
REDACtIECOMMISSIE
wat: zorgt samen met hoofdredacteur
voor inhoud van I & W magazine
wie: Julie Houben â€“ julie.houben@
impulsenwoortblind.nl (hoofdredacteur)
BEStUUR
wat: ook elk bestuurslid heeft een eigen aandachtsveld.
Wil je Ã©Ã©n van hen benaderen met een vraag of idee?
stuur dan een mail naar info@impulsenwoortblind.nl
wie: rob pereira - bestuursvoorzitter, wetenschap, AdHd
roy de Jong- penningmeester, fondsenwerving, dyscalculie, dyslexie
monique bekkenutte â€“ secretaris, werkgeverschap, ledenwerving
dirk van schie â€“ algemeen, pr, media
elly van rijn â€“ algemeen, Ad(H)d-cafÃ©s, vrijwilligersbeleid, Add
37
A
D
(
H
k
)
u
D
r
=
m
e
d
e
a
n
d
×YMÅä°JÂ¾a‚×YMÅä°JÂ¾aÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://2lJ1yi4xbqgaPnRazaa8KUluiiI9D0ga4N_5RxqrJ2cÎ îÌÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://0ECXVvfkbZuSoHfdlG5Sjj4lXyMbfSFb3h7YeRfoducÍ¹©Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://ShDTtMhCqyOaQ4AWbiVacRgQphBnpFK-MXIWVVDFnWIÍ9TÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://zNfdcc0scR6FxfWTzhiT_YXkwRTbhDURjBSzt_zBoMgÎ ÈPÍ€ Í Í	ÑÍñ×YMÆä°JÂ¾aƒ“× ×YMÇä°JÂ¾aÄ Í
>ÍýÌÊ9×HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nl××Ðˆ× ×YMÇä°JÂ¾aÁ ÍîÍr~9×H·http://www.adhd-xtra.nl××Ðˆ× ×YMÇä°JÂ¾a¿ ÍRÍkÍ9×HÚ 'http://www.impulsenwoortblind.nl/aD(h)D××Ðˆ×‰E³ALGEMENE INFORMATIEÚÇALGEMENE INfORMATIE
zelf leDenvoorDeel
bieDen
Als zelfstandige kun je leden van Impuls & Woortblind
ook korting bieden op jouw product.
denk aan coaching, workshops, rijbewijskeuringen.
Wij vermelden je op de ledenvoordeelpagina
van onze website.
Interesse: mail of bel ons:
info@impulsenwoortblind.nl /
033 247 34 84
behoefte aan
onDerling
contact?
Doe een oproep!
Heb jij behoefte aan contact met iemand
uit jouw omgeving om ervaringen te
delen?
of misschien liever per mail?
De Dyslexielijn
de dyslexielijn is een hulpdienst voor vragen over dyslexie.
Je kunt bellen naar het landelijk bureau: 033 247 34 84
Wij zorgen dan dat je vraag door de
juiste persoon behandeld kan worden.
Je kunt je vraag ook mailen:
dyslexielijn@impulsenwoortblind.nl
omdat iemand met eenzelfde brein als jij
je gewoon beter aanvoelt?
onder onze leden zijn vast mensen met
eenzelfde behoefte!
Vanaf nu kun je via onze
digitale nieuwsbrieven
een oproepje doen.
lever je oproep aan via de mail,
meld er je woonomgeving bij en
mail dit naar:
info@impulsenwoortblind.nl.
dan sturen wij de reacties aan je door.
liDmaatschap
bieDt meer!
leDen van i&w:
â€¢ ontvangen 3 keer per jaar Impuls & Woortblind
magazine per mail
â€¢ belangrijke tussentijdse informatie via digitale
nieuwsbrieven
â€¢ 2 keer per jaar een ALV met informatie over de
vereniging en interessante lezingen
â€¢ Korting op de diensten van een aantal coaches
met verstand van onze doelgroep
â€¢ Jaarlijks een ledendag en een congres met fikse
ledenkortingen
â€¢ Korting op themabijeenkomsten
38
oproep
Heb jij ervaring met
dyscalculie
en wil je jouw kennis delen met anderen?
dat kan, als I & W-contactpersoon dyscalculie.
Interesse?
bel of mail ons:
033 247 34 84 /
info@impulsenawoortblind.nl
×‰	Ú 7cassandra://ShDTtMhCqyOaQ4AWbiVacRgQphBnpFK-MXIWVVDFnWIÍ9TÍ`ÍjÍ ×YMÆä°JÂ¾a„×‰EÚðAd(H)d CAfÃ©S
Door het hele land organiseren wij aD(h)D-cafÃ©s. DÃ© ontmoetingsplek voor iedereen
uit onze doelgroep en direct betrokkenen. voor en door ervaringsdeskundigen.
ook mensen met dyslexie en/of dyscalculie zijn meer dan welkom.
hieronder vind je alle cafÃ©s bij jou in de buurt en de vaste dag van de maand
waarop je er naar toe kunt. voor adres- en contactgegevens per cafÃ©, kijk op onze
site: www.impulsenwoortblind.nl/aD(h)D-cafÃ©s
noorD hollanD
aD(h)D-cafÃ© amsterDam
Iedere eerste woensdagavond
van de maand vanaf 20.00 uur
zuiD hollanD
aD(h)D-cafÃ© DelflanDen
Iedere tweede woensdag van
de maand van 19.30 tot 22.00
aD(h)D-cafÃ© barenDrecht
Iedere derde dinsdag van de
maand van 20.00 tot 22.30
aD(h)D-cafÃ© DorDrecht
Iedere tweede woensdag van
de maand vanaf 19.30
aD(h)D-cafÃ© strijen
Iedere eerste donderdag van
de maand van 20.00 tot 23.00
Drenthe
aD(h)D-cafÃ© assen
Iedere laatste vrijdag van de
maand van 20.00 uur tot 23.00
overijssel
aD(h)D-cafÃ© zwolle
Iedere tweede dinsdag van de
maand van 20.00 tot 22.00
aD(h)D-cafÃ© hengelo
Iedere tweede dinsdag van de
maand van 20.00 tot 22.30
gelDerlanD
aD(h)D-cafÃ© ermelo
Iedere eerste vrijdag van de
maand van 20.00 tot 00.00 uur
aD(h)D-cafÃ©
arnhem en omstreken
Iedere eerste maandag van
de maand vanaf 19.30 uur
utrecht
zeelanD
aD(h)D-cafÃ© vlissingen
Iedere tweede woensdag van
maand van 20.00 tot 22.30
brabant
aD(h)D-cafÃ© breDa
Iedere derde dinsdag van de
maand van 19.30 tot 23.00
limburg
aD(h)D-cafÃ© maastricht
Iedere eerste vrijdag van de
maand van 19.00 tot 21.30
aD(h)D-cafÃ© amersfoort
Iedere tweede vrijdag van de
maand van 19.30 tot 22.00
aD(h)D-cafÃ© utrecht
Iedere eerste donderdag van de
maand vanaf 21.00
aDhD xtra
www.adhd-xtra.nl staat voor
gratis onafhankelijk interactief
lotgenotencontact voor mensen
uit onze doelgroep.
adhd tra
X
lotgenotencontact
Het forum is er voor ervaringsdeskundigen en direct
betrokkenen (partner, ouders, broers en zussen) maar
ook voor professionals in zorg en onderwijs.
zelf een aD(h)DcafÃ©
opzetten?
wij helpen je!
Is er geen Ad(H)d-cafÃ© bij jou in de buurt?
Zoek een partner en start er eentje. Impuls & Woortblind
kan je helpen met een duidelijke handleiding over de
aanpak. bel of mail ons voor meer informatie:
033 247 34 84 / info@impulsenwoortblind.nl
39
×YMÆä°JÂ¾a…×YMÆä°JÂ¾a„ÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍàÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://CbfDCH-rXO32t9NrUXUsTbqHGO2DgS6fOL5OHw4h7rgÎ œHÍ`Í°Í×‰	Ú 7cassandra://WE7uJrPBQWEGKMQb1XrJPs3DuKDnwjtkxDdWXIi13ZwÍZ~Í`ÍSÍà×‰	Ú 7cassandra://1YAuScQEiRSvX4E2FYZScMWjOz1hx6m_71q0fc3qxNsÍ dÍ`ÌµÍ ×‰	Ú 7cassandra://6q5ikn5PxraZqApcm63G9AikTM-2PTGVB_wuTjoSsc4Î ’uÍÄLÍ ÍèÍñ×YMÆä°JÂ¾a†“× ×YMÇä°JÂ¾aÐ ÍµÍk9×Hµmailto:info@lexima.nl××Ðˆ× ×YMÇä°JÂ¾aÏ ÌßÍÌ9×H»http://www.lexima.nl/alinea××Ðˆ× ×YMÇä°JÂ¾aÎ Í	ÍïÌã9×HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nl××Ðˆ×‰E¬ADVERTENTIESÚÀ&
over dyscalculie
Wist je dat zoâ€™n 3 procent van
de bevolking dyscalculie heeft?
over aDhD/aDD
de wereld zou een stuk saaier
zijn zonder mensen met AdHd/Add
over dyslexie
mensen met dyslexie denken
vaak in beelden. dat heeft al een
hoop moois opgeleverd.
â€œImpuls & Woortblind voelt als
thuiskomen. Ik hoef niets uit te
leggen en kan gewoon mezelf zijn.â€
mail ons jouw mailadres!
Helaas hebben we nog steeds geen juist mailadres van sommigen van jullie.
We hebben dit nodig omdat het blad voortaan digitaal verstuurd wordt
Ã©n voor onze digitale nieuwsbrieven.
mail je mailadres naar: info@impulsenwoortblind.nl, vermeld er je naam,
postcode en woonplaats bij, dan komt het goed.
Slimme tools
Als lezen
niet vanzelf gaat, maak
dan slim gebruik van Alinea.
Het maakt niet uit waar of wanneer, je hebt met
Alinea altijd je leesmaatje bij je. Met de Alinea app op je
iPhone of iPad kun je een foto van een tekst maken en die
aan je laten voorlezen. Moeiteloos beluisteren dus, met je
oordopjes in. Dat maakt het begrijpen van zoâ€™n tekst een
stuk makkelijker. En als je op je computer makkelijk wilt
lezen en ook nog foutloos wilt schrijven, dan helpt de
Alinea software. Dus heb je dyslexie of gewoon moeite
met lezen of schrijven, dan is Alinea een uitkomst
voor je. In elke situatie en in verschillende talen.
Slim, handig en doeltreff end!
www.lexima.nl/alinea
info@lexima.nl | 033-4348000
die lezen en schrijven
makkelijker maken,
in elke situatie
OPROEP!
Nieuw!
×‰	Ú 7cassandra://1YAuScQEiRSvX4E2FYZScMWjOz1hx6m_71q0fc3qxNsÍ dÍ`ÌµÍ ×YMÆä°JÂ¾a‡×ˆE×YMÆä°JÂ¾aˆ×YMÆä°JÂ¾a‡ÍÀÍ{)×2×>Î-7>ÿ×3ŠÌÿÒüüüÿÿ• ­IPWB 1 - 2017Ú EImpuls&Woortblind, voor mensen met ADHD, ADD, dyslexie en dyscalculie×YM¥ä°Ê±¯