׉?ׁB! בCט  {u׉׉	 7cassandra://S2mKpNahCW1CQxcL8ne2Pjqk_Zllz8uBP2Kaw8TdfC8 `׉	 7cassandra://rEq-knZ3hS9gxKKNI6yRJqmkA3HexPfQSVgjChhL5EUOL`S׉	 7cassandra://qQcEGlQ0XrbEtoGLCghZcsxl6isTUYNSOAfXwugrQj0`̵ h?G9QXZט   {u׈   ];  נh?G9QXj 4/9ׁHhttp://WWW.OPERACOMPACT.NLׁׁЈ׈Eh?G9QX׉E CMADAMA BUTTERFLY
Puccini
#verlangen
#gespleten
WWW.OPERACOMPACT.NL
׉	 7cassandra://qQcEGlQ0XrbEtoGLCghZcsxl6isTUYNSOAfXwugrQj0`̵ h?G9QXh?G9QX{בCט   {u׉׉	 7cassandra://OqhbPJGoeXagofcFZRDBIfyOCjPj5DmJEIe8Ho0BDmc ]M`׉	 7cassandra://yeN1xYqS0NpgHMnEM7m7_uEODkPpq9stMfwWqBLzq24)`S׉	 7cassandra://BDu4H7g8miZchXCny8pllnZ1A9yDL6sDFfZoI1_l7g4+`̵ h?G9QXkט  {u׉׉	 7cassandra://--QrBgBnlW0w-FlZcHC_pHeDLJaOKrFbg8maNDFpGqg =Y` ׉	 7cassandra://yysezfAD49e_FVEoU43uTODcRMcnh-38x0EoiIh4PbI/` S׉	 7cassandra://VKH_pu7nKHzidSJmmXwBfVdhoVjVJKujitoz3Qx-jroP` ̵ h?G9QXlנh?G9QX] <6/9׉Hhttps://youtu.be/Q-608KqKO6gGׁׁrנh?G9QX^ ],9 ׉SG
ׁׁrנh?G9QX_ ,9 ׉SG
ׁׁrנh?G9QX` ,9 ׉SG
ׁׁrנh?G9QXa M),9 ׉S	G
ׁׁrנh?G9QXb (,9 ׉SG
ׁׁrנh?G9QXc ,9 ׉SG
ׁׁrנh?G9QXd .,9 ׉SG
ׁׁrנh?G9QXe d,9 ׉SG
ׁׁrנh?G9QXf +,9 ׉SG
ׁׁrנh?G9QXg +,9 ׉SG
ׁׁrנh?G9QXh >+,9 ׉S!G
ׁׁrנh?G9QXi +,9 ׉S#G
ׁׁr׉E -BEKIJK DE TRAILER
2
MADAMA BUTTERFLY PUCCINI
׉	 7cassandra://BDu4H7g8miZchXCny8pllnZ1A9yDL6sDFfZoI1_l7g4+`̵ h?G9QX׉EINHOUDSOPGAVE
Introductie
Cast & crew
Sybrand van der Werf
over 'Madama Butterfly'
Artistieke keuzes voor
een kleine bezetting
Een controversieel stuk over
culturele diversiteit
Ruimte voor jong talent
Cast
Achter de schermen
De voorstelling in beeld
Wat zou jij zelf doen voor
een betere toekomst?
Educatievoorstelling Vlindermeisje
Graag tot een volgende keer
5
7
8
10
12
16
20
22
24
32
34
36
3
׉	 7cassandra://VKH_pu7nKHzidSJmmXwBfVdhoVjVJKujitoz3Qx-jroP` ̵ h?G9QXh?G9QX{בCט   {u׉׉	 7cassandra://6kQBMGfyjFPfBT9c1W0LMpO9UkVKcjdGJaO3D3nWH0I B|`׉	 7cassandra://sTR6c-SjBS4__O12k8XLgEwXylDXUtMI1SpOX_38wQYTA`S׉	 7cassandra://Q4J5Ea71uoyBTViAkJ_0ax26SXNIEVNQrkPVwZT4KM4`̵ h?G9QXoט  {u׉׉	 7cassandra://Uq5Erm_luvz02328_IEw_QSM7TjNTLJ4P18KrbC1u94 ` ׉	 7cassandra://PZX21CfgGcfSMTIEezIVQkElAnEKNg9AHRQ3LhrRLJ0I`S׉	 7cassandra://K5fmL0T5EexMYIbnJ7KupiGJ-UyIQefPsYb7Dn1ziUg`̵ h?G9QXp׉EMADAMA BUTTERFLY PUCCINI
׉	 7cassandra://Q4J5Ea71uoyBTViAkJ_0ax26SXNIEVNQrkPVwZT4KM4`̵ h?G9QX׉E/INTRODUCTIE
MADAMA BUTTERFLY
AKTE 1
Francis Blummy Pinkerton, officier bij de Amerikaanse
marine, heeft naast een huis op een heuvel in Nagasaki
een bruid gekocht bij (huwelijks)makelaar Goro. Vlak
voor het huwelijk wordt hij in zijn nieuwe woning
rondgeleid. De Amerikaanse consul Sharpless komt
de heuvel op om het huwelijk te voltrekken. Pinkerton
legt Sharpless zijn credo uit: grijp alle kansen zonder
je vast te leggen. Sharpless vraagt zich af of de nieuwe
bruid hier ook zo over denkt. Ze proosten op Amerika
en op de dag dat Pinkerton echt zal trouwen; met een
Amerikaanse vrouw.
Cio Cio San, alias Butterfly, komt met haar gevolg de
heuvel op. Ze maakt kennis met haar bruidegom. In
de voorbereidingen van het huwelijk laat Butterfly
enkele eigendommen aan Pinkerton zien, waaronder
het zwaard waarmee haar vader zelfmoord gepleegd
heeft. Ze bekent aan Pinkerton dat ze zich tot
het Christendom heeft bekeerd: ze is nu echt een
Amerikaanse vrouw. Het huwelijk wordt voltrokken,
waarna de consul weer vertrekt.
Direct na het huwelijk komt de oom van Butterfly,
een Boeddhistische priester, ten tonele. Hij weet dat
Butterfly zich heeft bekeerd en verstoot haar. Het
gezelschap keert Butterfly de rug toe. Ze is nu alleen,
met Pinkerton, die haar probeert te troosten. Butterfly
legt haar lot in zijn handen, terwijl ze samen dromerig
in de tuin verdwijnen.
AKTE 2
Drie jaar is voorbij gegaan. Pinkerton is vertrokken
naar Amerika en Butterfly wacht trouw op zijn
terugkeer. Haar vriendin en bediende Suzuki
vraagt zich af of dat moment ooit zal komen,
maar Butterfly bezweert haar hoop te houden.
Sharpless komt de heuvel op met een brief van
Pinkerton, waarin hij schrijft met een andere vrouw
getrouwd te zijn. Sharpless krijgt het niet over zijn hart
de inhoud aan Butterfly mee te delen. Hij hoort van
Butterfly dat zij intussen is bevallen van een zoon van
Pinkerton. Het zoontje, dat Verdriet heet, zal op de dag
van de terugkeer van zijn vader Vreugde genoemd
worden. Bij zijn afscheid belooft Sharpless dat de
vader over het kind zal horen.
Kort daarop klinkt een kanonschot in de haven: het
schip waarop Pinkerton gestationeerd is, gaat voor
anker in de haven. Butterfly is buiten zichzelf van
vreugde. Ondanks al het ongeloof is hij toch
gekomen! Ze versiert met Suzuki het hele huis
met bloemen en gaat vervolgens met haar zoontje
en Suzuki zitten wachten op Pinkerton. De nacht
valt en hij verschijnt maar niet…
Bij het ochtendgloren weet Suzuki Butterfly toch naar
bed te krijgen. Als ze alleen is, verschijnen Pinkerton,
Sharpless en de nieuwe vrouw van Pinkerton; Kate. Ze
hebben het plan opgevat het kind mee te nemen naar
Amerika. In het land van onbegrensde mogelijkheden
zal er toch zeker een betere toekomst zijn voor het
kind? Pinkerton durft Butterfly niet zelf onder ogen te
komen en verdwijnt. Butterfly verschijnt, ziet Kate en
begrijpt tenslotte wie zij is. Kate vraagt haar de zorg
van het kind aan haar over te geven. Butterfly overziet
uiteindelijk de consequenties van haar keuze voor
Pinkerton. Ze stemt toe, op voorwaarde dat Pinkerton
over een half uur het kind zelf komt halen.
Butterfly neemt afscheid van Suzuki en bereidt zich
voor op haar zelfmoord. Op het laatste moment komt
haar zoontje opnieuw ten tonele. Verscheurd neemt
Butterfly afscheid van hem, blinddoekt hem en
doorsteekt zichzelf met het zwaard van haar vader.
5
׉	 7cassandra://K5fmL0T5EexMYIbnJ7KupiGJ-UyIQefPsYb7Dn1ziUg`̵ h?G9QXh?G9QX{בCט   {u׉׉	 7cassandra://ZZ0nqjWb1IIvQtseyV-9_bg5hUuDTsjMpDsh7-SH0nM s`׉	 7cassandra://ZSEiv9x2sb1oYlU0OlZ7u2PllZWjtc9U64Tm7sY--0E)`S׉	 7cassandra://CMeMVtW9H8HXOwuN_0f-glDLQlPfCThSGRomcxcejv8`̵ h?G9QXט  {u׉׉	 7cassandra://8N0LI2Th0ftL7y8PqHWNcClwrE5jLUPfS_OWBBmx5S8 .` ׉	 7cassandra://I5vrJsxYBC6NaxO_DWQveFQGHPmqLB-lLfvLskKyeZE3*`S׉	 7cassandra://Wpe2SAYUik5SlKlNbZgHWVxdT9PTpbG2Oxc4krrfBRo`̵ h?G9QX נh?G9QXr T>̏9׉H !https://www.sybrandvanderwerf.nl/Gׁׁrנh?G9QXs Td9׉Hhttps://www.loekdejongh.nl/Gׁׁrנh?G9QXt Tx9׉Hhttps://fennaograjensek.com/nlGׁׁrנh?G9QXu Tk9׉H  https://www.linseycoppens.com/nlGׁׁrנh?G9QXv T'a9׉H /https://denzildelaere.wixsite.com/denzildelaereGׁׁrנh?G9QXw T>i9׉H !https://www.sanderdejongtenor.nl/Gׁׁrנh?G9QXx TVh9׉H  https://www.vincent-kusters.com/Gׁׁrנh?G9QXy TmK9׉Hhttps://baritonsefthissen.nl/Gׁׁrנh?G9QXz TʁI9׉Hhttps://www.koenmaas.nl/Gׁׁrנh?G9QX{ T́b9׉Hhttps://www.querydesign.nl/Gׁׁrנh?G9QX| T_9׉Hhttps://www.sannelinssen.nl/Gׁׁrנh?G9QX} T>9׉Hhttps://dreamfield.eu/contact/Gׁׁrנh?G9QX~ ̼9׉Hhttps://www.plt.nl/Gׁׁrנh?G9QX U̂9׉Hhttps://www.operacompact.nl/Gׁׁrנh?G9QX m̏9׉H !https://www.sybrandvanderwerf.nl/Gׁׁrנh?G9QX x9׉Hhttps://fennaograjensek.com/nlGׁׁrנh?G9QX &̙9ׁHhttp://www.operacompact.nlׁׁЈ׉EMADAMA BUTTERFLY PUCCINI
׉	 7cassandra://CMeMVtW9H8HXOwuN_0f-glDLQlPfCThSGRomcxcejv8`̵ h?G9QX&׉ECAST & CREW
ARTISTIEK TEAM
Sybrand van der Werf
Enrico Delamboye
Roger Niese
Loek de Jongh
Tjyying Liu
CAST
Fenna Ograjensek
Linsey Coppens
Claudia Veltman
Denzil Delaere
Sander de Jong
Vincent Kusters
Sef Thissen
ORKEST
Egle Kaunietyte
Koen Maas
Jos Dobbelstein
Jean-Pierre Cnoops
Richard Alberts
Iker Molina
Lennard Nijs
Mathy Hoessels
DANS
Lotje van der Werf
Sarai Erkens
CREW
Yvonne Duut
Tom Janssen
Johan Mooren
Sem Jongen
Bonnie Verhoeven
Jasmijn Krijgh
Robert Weirauch
Rens Rompen
Judith Eurlings
Sanne Linssen
Loes Balk
Kap & Grime
Hoofd techniek
Assistentie techniek
Assistentie techniek
Kleding assistentie
Kleding assistentie
Co-repetitor
Boventiteling & assistent
regie (stage)
Grafische vormgeving
Fotografie
Vertrouwenspersoon
7
Taal Gezongen in het Italiaans met
Nederlandse boventiteling.
Duur 110 minuten plus pauze
Het is prima als je foto's maakt of filmpjes....
vergeet ons vooral niet te taggen in je post!
@operacompact #verlangen #gespleten
Schrijf je ook vooral in voor onze nieuwsbrief
via de site www.operacompact.nl
Regisseur
Maestro al piano
Arrangeur
Scenografie
Dramaturg
Cio-Cio San
Suzuki
Kate Pinkerton
Pinkerton
Goro
Sharpless
Zio Bonzo
Viool
Sopraan saxofoon
Alt saxofoon
Tenor saxofoon
Bariton saxofoon
Contrabas
Slagwerk
Slagwerk
TRAILER
Aldine Reinink
Nele Visscher
CO-PRODUCTIE MET PLT
Dannij Bol
Stijn Waterval
IN SAMENWERKING MET
Stefano Giuliani
Inge de Peinder
OPERA COMPACT
Sybrand van der Werf
Fenna Ograjensek
Alignment Dance Education &
Company in Lanaken
Zinder Dans in Tiel
Artistiek leider
Zakelijk leider
MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR
Provincie Limburg, Gemeente Maastricht, Elisabeth Strouven
Fonds, Stichting Kanunnik Salden Nieuwenhof, Stichting
Rosas Donamus
MET DANK AAN
Maaspoort Venlo, Heidsjer Tref, Grandcafé Klumme,
Robin Puijk, Marc van Leeuwen, Mieke Verhooren
SPEELLIJST 2025
• 26 sept PLT Theater Kerkrade
• 25 okt Schouwburg Agnietenhof Tiel
• 23 nov Theater Het Speelhuis Helmond
• 12 dec Theater De Oranjerie Roermond
׉	 7cassandra://Wpe2SAYUik5SlKlNbZgHWVxdT9PTpbG2Oxc4krrfBRo`̵ h?G9QX'h?G9QX&{בCט   {u׉׉	 7cassandra://YSNkg54oMq4kvCbgTSo4TWfqofXBibIsZgG1aPgA930 +`׉	 7cassandra://oIaIdOqRFE9bihWxslQ9tzmlEQbqhX6YLCrSVxrFKhUD=`S׉	 7cassandra://1Nym3EmJl-BV-qL1qLIZEy6mMg6ApNystNqgjWFKYfc`̵ h?G9QXט  {u׉׉	 7cassandra://GrLNo3w5DSj6R95r9rIwSTK1eXoNOnvNGkBzeAMGIkQ wZ` ׉	 7cassandra://vCsKp8nNi-qfJcRmZUbFgm_da3Qoji1D5gyV06bQwCkJw`S׉	 7cassandra://-B4AUugxVLSzhA9NRh-HuEK2Ee7ynH4mq59EGzLXrHYU`̵ h?G9QX׉EMADAMA BUTTERFLY PUCCINI
׉	 7cassandra://1Nym3EmJl-BV-qL1qLIZEy6mMg6ApNystNqgjWFKYfc`̵ h?G9QX(׉ESYBRAND VAN DER WERF
OVER 'MADAMA BUTTERFLY'
Sinds de première van ‘Madama Butterfly’ in 1904 is
de wereld kleiner en kleiner geworden. Waar Puccini
zijn (klank)beeld van Japan moest vormen op basis
van op het platteland gemaakte wasrol-opnames van
Japanse volkswijsjes, zijn we vandaag de dag een
enkele muisklik verwijderd van oneindige informatie,
beelden en klanken van over de hele wereld. Dankzij
de techniek kunnen we contact maken met wat
andere culturen denken en maken. Net als in de tijd
van Puccini staan daarbij nieuwsgierigheid en respect
helaas niet altijd centraal. De machtsverhouding
tussen de 'westerse' en 'oosterse' wereld is al sinds
mensenheugenis voer voor discussie en conflict,
maar tegelijkertijd ook inspiratie voor kunst en
filosofie. Zoals de opera ‘Madama Butterfly’, waar het
verlangen naar een betere toekomst ten onder gaat
tegenover zelfvoldaan opportunisme. En dat is de
actualiteit. Het westers superioriteitsdenken werd
enkele maanden bondig samengevat door Mark Rutte,
die na het ingrijpen van Amerika in Iran president
Trump “daddy” noemde… Daar, naast Trump, zit
Butterfly, die nog geen idee heeft welke tragische
consequenties haar zelfverklaarde liefde heeft.
Puccini herwerkte zijn ‘Madama Butterfly’ maar liefst
vier keer, ook vanwege de explosieve inhoud van het
stuk. In de ‘oerversie’, die in 1904 in de Scala te Milaan
in première ging, is het contrast tussen de Amerikaanse
en Japanse cultuur messcherp, iets wat in de
uiteindelijk bekend geworden versie uit 1907 plaats
heeft gemaakt voor een veel sentimenteler karakter.
Onder druk van uitgevers en recensenten ontdeed
Puccini het werk van zijn politieke rafelranden: vooral
de Amerikanen komen er in 1907 veel beter vanaf
dan in 1904. Misschien omdat Puccini het werk graag
ook in de Metropolitan Opera in New York gespeeld
zag? Of omdat Italiaanse nationalisten het werk als
on-Italiaans bestempelden en de première uitfloten?
In ieder geval vonden wij de contrasten tussen de
verschillende culturen in 1904 zoveel duidelijker uit de
verf komen, dat het voor ons aanleiding was om onze
bewerking (want in navolging van Puccini hebben wij
ook wat veranderd) te baseren op deze ‘oer-Butterfly’.
U zult de ‘clash of cultures’ die Puccini in zijn partituur
centraal stelde in alle facetten van onze voorstelling
terugvinden. In het orkest botsen westerse saxofoons
met oosters slagwerk, in de vormgeving zijn cultuurclichés
over en weer te zien en in de teksten
hervinden we de scherpte van de première. Om ons
daardoor bewust te laten worden dat iedereen slechts
vanuit het eigen standpunt kan kijken. En dat nuance
daarom alleen gebouwd kan worden op empathie:
in mijn optiek de poging om mee te voelen met een
ander. Alsof datgene wat met hem of haar of hen
gebeurt, jou zou kunnen gebeuren. En precies dat
raakt de kern waarom we vandaag theater moeten
maken: omdat het publiek zich voor de duur van een
voorstelling kan verplaatsen in iemand wiens cultuur
misschien mijlenver van je af staat, maar voor
deze korte avond dicht naast je staat; met vreugde
en verdriet. En met begrip en respect tot gevolg.
Het is u van harte gegund.
Sybrand van der Werf
“
Onze bewerking is gebaseerd op de 'oer-Butterfly' uit 1904
9
׉	 7cassandra://-B4AUugxVLSzhA9NRh-HuEK2Ee7ynH4mq59EGzLXrHYU`̵ h?G9QX)h?G9QX({בCט   {u׉׉	 7cassandra://CS2nbwOfa2pOnKm4RIWwbPExDSoHo1s8_nkaisYRMCs r` ׉	 7cassandra://smtVrOoiqtirOP19bBzIGhT0ShyS7eTeS9sjx1INClEP9`S׉	 7cassandra://dCqj6Ns3jLpXao1r-bfQPBhYC49MhXjNgBmBrhrqbxU`̵ h?G9QXט  {u׉׉	 7cassandra://wuE3063PWW1vqSjQ_qBly3DBJTpgrSmJ4BWvwE5v9hQ 7d`׉	 7cassandra://L64LBs8p3IHCCSeP8NfeKQ5UE9sfN-lTlPUUtT75_cg0`S׉	 7cassandra://WjiOI3XLKm1czMrd0vdRdeO9Eg_RTEnXsacbXuudMbU`̵ h?G9QX׉EARTISTIEKE KEUZES
VOOR EEN KLEINE BEZETTING
Arrangeur Roger Niese kreeg de vraag de originele orkestklank van Puccini’s Madama Butterfly
neer te zetten in een kleine bezetting. Een grote uitdaging die vroeg om op een andere manier
naar zijn eigen vak te kijken, westerse en oosterse invloeden te laten horen en de klanken van
de instrumenten uit te dagen.
WAT IS JE WERKGEBIED?
“Ik speel al een eeuwigheid klarinet bij Philzuid,
het voormalige Limburgs Symfonie Orkest (LSO).
Daarnaast heb ik dertig jaar lang gedirigeerd bij
amateurverenigingen en ben ik ooit begonnen met
een beetje ‘prutsen’ met muziekprogramma’s. Dat was
toen allemaal nog heel summier en meestal kwam
het doordat ik materiaal dat ik zocht niet kon vinden
en het daarom maar zelf maakte. Via het LSO kwam in
2005 de vraag of ik ook de muziek wilde arrangeren
voor een van hun concerten. Daarnaast arrangeerde ik
veel voor Baton Music, een uitgeverij van symfonische
blaasmuziek in Eindhoven. In de coronaperiode liep
het arrangeren echter helemaal uit de hand. Niemand
had wat te doen qua spelen en vervolgens mochten
we letterlijk klein opstarten. Via Enrico Delamboye
kwam de ene na de andere vraag binnen of ik stukken
kon omschrijven voor een kleinere bezetting. Sinds
2020 dirigeer ik dus nog maar weinig en heb ik de
focus op arrangeren en in het symfonieorkest spelen.
Maar ik vind het heel leuk, zeker als je kijkt naar wat
we nu weer samendoen. Ik heb al heel veel materiaal
omgewerkt, maar dit was echt een extra uitdaging.”
EEN GROTE PUCCINI OPERA OMSCHRIJVEN,
HOE PAK JE DAT AAN?
“Enrico is er meester in om van tevoren te bepalen
wat je eigenlijk nodig hebt qua instrumentarium.
Dat zie ik elke keer weer als ik begin, dan snap ik
waarom hij bepaalde instrumenten erbij wil hebben.
Onze samenwerking gaat al heel wat jaren terug en is
heel intensief. En elke keer weet ik; als wij iets samen
maken, dan wordt het een uitstekende productie. We
kijken over elkaars schouders mee en betrekken elkaar
bij de opdrachten die we hebben. Net zoals dat ook
voor deze opera aan de orde was. Daarbij kwam dat
ik al eerder met Fenna samengewerkt had voor een
Opera 2.0 productie, die ook vroeg om een piepkleine
bezetting.
De originele vraag voor deze Puccini-bewerking
was geënt op een saxofoon-kwartet met een
contrabas. Uiteindelijk aangevuld met een viool,
twee slagwerkers en een piano. Ik ben aan de slag
gegaan en het werkte. Het stuk heeft een aantal
mega passages met ongrijpbare thema’s die je naar
strot grijpen. Puccini is meester in het maken van het
moment en dat gevoel moest ik vast zien te houden.
Zonder dat de klankkleur in twee keer vijftig minuten
gaat vervelen, zonder dat de luisteraar denkt: ik mis
iets. We gebruiken de instrumenten uiteindelijk in hun
totale range en met name dat was de grote uitdaging.”
DE ROLLEN VAN DE INSTRUMENTEN
GAAN VERDER DAN ALLEEN HUN KLANK,
WIL JE DAT UITLEGGEN?
“Toen ik begon was het nog niet duidelijk of naast
de saxofoon en de contrabas een fluit of viool
toegevoegd zou worden. Ik sprak hierin mijn voorkeur
uit voor een viool, omdat je meer expressiviteit kunt
ontlenen aan dit instrument en in tonen zoveel lager
kunt gaan.
10 MADAMA BUTTERFLY PUCCINI
׉	 7cassandra://dCqj6Ns3jLpXao1r-bfQPBhYC49MhXjNgBmBrhrqbxU`̵ h?G9QX*׉EUBij elk instrument keken we naast naar wat ze kunnen,
ook naar wat ze uitstralen. Zo is een saxofoon een
specifiek westers instrument en kun je slagwerk als
Japans instrument inzetten. Maar we gingen nog
veel verder dan dat. Zonder er een te technisch
verhaal van te maken, wordt er in Azië geen gebruik
gemaakt van leidtonen en dat zorgt voor een hele
specifieke klank. Een oosterse klank. Puccini maakte
daar al geniaal gebruik van. Ook hij liet de westerse
en oosterse invloeden in elkaar over gaan. Alleen ik
moest het vervolgens ook nog met een klein ensemble
- met veel minder instrumenten - voor elkaar zien te
krijgen. Samen met Enrico zocht ik de oplossingen in
tonen, kleuren, klanken en contrasten. Een ingrijpende
bewerking. En alsof dat nog niet genoeg was keken
we ook naar het visuele aspect. Zo spelen er in het
stuk grote Japanse trommels een rol, die je niet alleen
hoort, maar ook op het podium te zien krijgt.
Het mooie was dat Enrico deze opera op zijn duimpje
kende en het voor mij relatief nieuw werk was. Ik
startte met de grote partituur en bekeek hoe ik kon
reduceren. Uiteraard haalde Enrico foutjes uit mijn
eerste concepten, maar kon me ook aangeven wat
hij precies waar wilde horen. Klanken die schrijnend
klinken, verrassende effecten en nieuwe kleuren.
Het zit er allemaal in.”
HOE GAAT HET VERDER ALS
HET ARRANGEMENT KLAAR IS?
“Bij de repetities loop ik hoogstens één keer binnen,
want ik heb in al die jaren geleerd dat als ik mijn werk
aflever, het aan de dirigent en de musici is om het te
spelen. Ik schrijf de noten, maar zij moeten het briljant
maken. Bij grote projecten met Enrico houden we na
afloop altijd een soort ‘afterparty’ met ons tweetjes.
Dan kijken en luisteren we samen naar de uiteindelijke
uitvoering en geeft hij me aan waar hij aanpassingen
heeft gedaan en waarom dat juist beter werkte.
Die pas ik dan vervolgens weer aan in de partituur.
Het is namelijk altijd mijn bedoeling dat mijn
arrangementen achteraf op mijn website komen te
staan. Al loop ik daar regelmatig hopeloos mee achter.
Maar er is nu eenmaal behoefte aan repertoire dat
met kleinere bezettingen ten gehore gebracht kan
worden.
De samenwerking met Sybrand is me in dit hele
proces heel goed bevallen, hij heeft eenzelfde soort
out of the box mentaliteit als ik. En eerlijk is eerlijk,
als het een dertien in een dozijn vraag was geweest
had ik nee gezegd. Ik nam de opdracht aan omdat
het mijn vakmanschap uitdaagde. De inhoud van
Madama Butterfly is intact gebleven, ook met een
kleine bezetting. Uiteraard hebben we het stuk
grondig bewerkt, maar met keuzes die niet over
één nacht ijs gingen. Puccini zelf herschreef het stuk
immers ook vijf keer, alleen dat al toont aan dat je met
het originele materiaal heel veel kunt doen, zonder
afbreuk te doen aan wat er op het podium gebeurt.”
“
We zochten oplossingen in tonen,
kleuren, klanken en contrasten
11
׉	 7cassandra://WjiOI3XLKm1czMrd0vdRdeO9Eg_RTEnXsacbXuudMbU`̵ h?G9QX+h?G9QX*{בCט   {u׉׉	 7cassandra://O4hMq1jMzo2s37DNvlEvHAWMD36RbAdmh-jHUZsthBw `׉	 7cassandra://0x6takboLDsqbAdM4WbFwdcShSEa59CGYo5UIjsXJoI6`S׉	 7cassandra://NOFGJAXHNH8damafwlzMcAgjMHfBUCA0NrmC92UZdvQO`̵ h?G9QXט  {u׉׉	 7cassandra://ZO5tJTsei5_KDwF-gr2g56wIGihLDwJSkxSN5mhHxFk `׉	 7cassandra://T3d0g2uFn9EhxCd2mIzB0-3sfBZD6Eq92PTYNFm9UAU><`S׉	 7cassandra://UxO3e7P2gAPcZKTniRR0-944olUgr4BubPQyAzS54y0`̵ h?G9QX׉EuEEN CONTROVERSIEEL STUK
OVER CULTURELE DIVERSITEIT
Tjyying Liu is theatermaker, scenarioschrijver en performer. Voor de Opera Compact Madama
Butterfly kruipt hij in de rol van dramaturg en kijkt met Sybrand mee naar het spanningsveld van
de verschillende culturen. Hij houdt bepaalde keuzes tegen het licht, steeds de vraag stellend:
‘Waarom doe je dit en waarom kies je daarvoor?’
WAT IS JE WERKGEBIED?
“Ik ben hoofd van de acteursopleiding aan de HKU
(Hogeschool voor de Kunsten) in Utrecht. Hoe ik daar
ben gekomen, is best een interessante weg. Ik werd
gevraagd om voor deze baan te solliciteren en werkte
eerder freelance in de theater- en museumwereld.
In 2006 ben ik freelance theatermaker geworden
en daarvoor was ik sinoloog. Ik heb sinologie (de
studie van China, met een focus op de Chinese taal,
literatuur, geschiedenis en cultuur) gestudeerd aan
de Universiteit Leiden en kreeg een beurs om naar
China te verhuizen. Ik ben daar acht jaar gebleven
als correspondent voor de Telegraaf. Uiteindelijk vond
ik het interessanter om actuele thema’s om te zetten
naar theater dan in de waan van de dag te blijven
hangen en eenmaal aangenomen op de Toneelacademie
in Maastricht kwam ik terug naar Nederland.
Sybrand en ik zaten samen op de academie, onze
vriendschap en onze manier van samenwerken
ontstond in die tijd. Naast dat ik nu hoofd ben van
de acteursopleiding, geef ik les, maak zelf producties
en schrijf ik.”
WAT IS DE REDEN VAN JOUW BETROKKENHEID
BIJ DEZE PRODUCTIE?
“Toen Sybrand me vroeg voor deze productie vond ik
het best spannend. Ik had net samen met Sun Li
Happy in Holland geschreven, een stuk over de
Chinese gemeenschap in Nederland. Deze productie
werd – ook buiten mijn eigen verwachting – een
ongekend groot succes. Ik denk voornamelijk omdat
het een nieuw soort verhaal was wat we vertelden.
Een verhaal dat het publiek nog niet kende. Ik ben
half Chinees en half Nederlander en voor ons was het
heel belangrijk om een keer het andere perspectief
te vertellen. Want er is zoveel stereotypering over
Aziaten. Wanneer laten we de Aziaten zelf aan het
woord en luisteren we naar hun verhaal? Happy in
Holland gaat deels over een stuk cultureel Nederlands
erfgoed: het Chinese restaurant - en wat daarbij komt
kijken aan geschiedenis en wat het voor Nederland
heeft betekend. Maar dan vanaf de andere van kant
van de toog verteld, om op die manier een ander
perspectief op China en Chinezen te geven. Omdat
Madama Butterfly ook gaat over culturele diversiteit
en ingewikkelde thematieken, vond ik het een mooie
opvolging om ook aan de Opera Compact vertaling
van Madama Butterfly mee te werken. Dus toen
Sybrand me vroeg, zijn we meteen het gesprek
aangegaan. De rol als dramaturg vervul ik eigenlijk
nooit, maar omdat Sybrand en ik al eerder verschillende
stukken die we in het verleden maakten samen
bespraken, beantwoordde ik zijn vraag graag met ‘ja’.
12 MADAMA BUTTERFLY PUCCINI
׉	 7cassandra://NOFGJAXHNH8damafwlzMcAgjMHfBUCA0NrmC92UZdvQO`̵ h?G9QX,׉EaHet gevoel van ‘kijk even mee’ en het delen van
elkaars zienswijzen bij het communiceren met
het publiek. Noem het conceptueel sparren.”
WAT IS JOUW MENING OVER DE THEMATIEKEN
DIE DIT STUK MET ZICH MEEBRENGT?
“Het stuk is geschreven in een bepaalde tijd en geeft
een bepaalde mening. De tegenwoordige tijd is
anders en er worden dingen in het stuk gezegd waar
ons huidige publiek zich anders toe verhoudt dan het
publiek toen. We dachten na over hoe we dat konden
oplossen; moesten we het stuk aanpassen of moesten
we het op een andere manier vormgeven?
Madama Butterfly is controversieel, op zijn minst.
Er zitten een aantal hele lastige hoeken aan, waar de
culturele toe-eigening er maar één van is. Het is een
stuk dat op zekere hoogte de Japanse cultuur in een
soort museaal jasje steekt. Er zijn zat operahuizen die
voor Cio-Cio San de gele schminkdoos pakken en er
een echte yellow face van maken, dat wilden we in
ieder geval niet. Je moet het stuk juist spelen om die
culturele toe-eigening een gezicht te geven en daar
commentaar op te geven. En dat kan heel goed in
deze tijd. Het is een historisch stuk dat in de laat
negentiende eeuw plaatsvond, waarbij Amerika
de hele wereld verovert en dus ook Japan wil
binnendringen. Dat is ook nu aan de hand."
“
Er zitten een aantal hele lastige
hoeken aan, waar de culturele
toe-eigening er maar één van is
13
׉	 7cassandra://UxO3e7P2gAPcZKTniRR0-944olUgr4BubPQyAzS54y0`̵ h?G9QX-h?G9QX,{בCט   {u׉׉	 7cassandra://sEiYFG1_8ecAQpzo7_UzNN3AvyVnKhvrZTMYvoDZVJw #\` ׉	 7cassandra://SzOUjUpyPZkFFLE7GPXqjkR1_gBlzovmlKZaYavHmdUL`S׉	 7cassandra://gCPGTh13wnUdO4b12q0qTgFH6ViDyYg0db9DpVMxdlUd`̵ h?G9QXט  {u׉׉	 7cassandra://F0D6k_Ll66-IS2K5mCn3ZviNVLuZlXX6jFo2-cWVTtw X` ׉	 7cassandra://ThdUqLTWsDf_UZg1etLTEY8A1C0a_J_ZZb_eI06gEyQ50` S׉	 7cassandra://XTAvnsFI1SMYVw38G3xDl8aHWxLocruOZHOwADbYEwU`̵ h?G9QX׉E"Madama Butterfly werd geschreven door een
Italiaan die nooit in Japan was geweest en zich er
wel een beeld van vormde. Om dit anders te doen
had Sybrand behoefte aan iemand die dit moeras van
culturele toe-eigening net iets beter kende dan hij zelf.
Op deze manier konden we samen nadenken over
‘klopt dit wel’. Mijn rol als dramaturg is eigenlijk niets
meer of minder dan Sybrand te bevragen. Vooraf in de
conceptontwikkeling, maar ook tijdens de repetities
als dat nodig is. Dit is wat ik zie, wat betekent dat, wil
je dat? Is dit wat je over wil dragen aan het publiek,
het westerse publiek wel te verstaan. Doordat we
van dezelfde opleiding komen, hebben we hetzelfde
vocabulaire. We kennen elkaars taal en dat scheelt
zoveel bij het artistieke proces. En eerlijk is eerlijk, in
deze tijd, wordt ook van je verwacht – onder andere
door je subsidiënten – dat je een team om je heen
verzamelt dat zorgt voor balans en voor verschillende
zienswijzen, verder dan alleen je eigen spectrum.”
WAT MAAKT HET DE OPERA COMPACT
MADAMA BUTTERFLY?
“De Opera Compact versie geeft commentaar op de
hele situatie van de hoofdpersonages. Wat is daar
interessant aan en wat is daar pijnlijk aan. Dat kun je
heel goed juist nu vormgeven. De keuzes van Sybrand
daarin zijn heel sterk en ik ben benieuwd hoe dat er
straks uitziet. Hoe dat in het repetitieproces concreet
gaat worden.
Ik was heel kritisch in het begin. Zeker omdat er maar
zo weinig representatie is van Aziaten in Nederland.
De cruciale vraag die ik stelde was, waarom speelt
Fenna de hoofdrol? Hoe cast je dit stuk. Het antwoord
op die vraag gaf aan waar het stuk heen moest gaan.
Niet specifiek wat Fenna betreft, maar wel de keuzes
eromheen. Welke versie wilde Sybrand vertellen. In
dit stuk is het relevant om je af te vragen waarom
er wel of geen Aziaten gecast worden. Je moet er
een antwoord op hebben. Met andere woorden: het
artistieke proces werd beïnvloed door de positie om
ervoor te kiezen dat Fenna in die Japanse rol zou
treden, is zij iemand die haar karakter af kan leggen?
De acteur Fenna die zich verhoudt tot het personage
Cio-Cio San. Hoe wil je dat inzetten? Onder andere
het poppenspel was een idee daarvoor. Ik was meteen
enthousiast erover, juist omdat je dan kunt spelen met
het ‘afleggen’ van een rol en ergens tegenaan kijken
als buitenstaander. Gedeeltelijk is dat idee ook in het
concept gebleven.
Een paar van de andere gedachtegangen die we
met elkaar deelden waren de volgende. Het culturele
toe-eigenschap, is dat iets waar we het eigenlijk wel
over moeten hebben in onze vertaling van het stuk?
Hoe maken we dit stuk actueel en waarom is het nu
relevant? Een concreet voorbeeld: er zit een moment
in het stuk waar Butterfly wordt vervloekt en dat is
qua tekst in de Puccini versie geen goed Japans.
Wij hebben ervoor gekozen om daar wel correct
hedendaags Japans van te maken. Dat merkt
niemand, behalve die ene luisteraar die Japans
spreekt, maar we kregen het niet over ons hart om
dat zo te laten. Dat klopte gewoon niet. Een ander
voorbeeld is dat we een jonge onderdanige vrouw
zien ten opzichte van een actieve Amerikaanse man.
Een clichébeeld van de Japanners en dat cliché
komt natuurlijk ergens vandaan. Maar we hebben
geprobeerd dat beter te doseren. Op een gegeven
moment zegt Pinkerton in het stuk dat iedereen om
hem heen voor hem moet knielen. Een ingewikkeld
beeld om vorm te geven. Een witte man in mariniersuniform
met allerlei dames in kimono om hem heen
op de grond. Wat vinden we daarvan? Historisch
gezien zou ze dat helemaal niet doen, een Japanse
bruid onderwerpt zich niet aan een man, dus dat
beeld is gewoon bedacht. Het clichébeeld laat Puccini
er wel mee zien, maar het klopt niet. Wij hebben er
daarmee voor gekozen dat ze blijven staan en niet
knielen. Beide hele kleine dingetjes in het totaal,
maar wel een fijngevoeligheid die je in dit stuk moet
hebben. Onderling bespraken we dit soort dingen,
hielden ze tegen het licht en bedachten onze eigen
zienswijze en uitvoering. Ook gezien door de bril van
deze tijd. Ik zeg dan niet zozeer tegen Sybrand dit
moet je wel of niet doen, maar als je het op deze
manier doet klopt dat dan met hoe de Japanners het
zelf zouden doen?
14 MADAMA BUTTERFLY PUCCINI
׉	 7cassandra://gCPGTh13wnUdO4b12q0qTgFH6ViDyYg0db9DpVMxdlUd`̵ h?G9QX.׉E#“
De Opera Compact versie geeft
commentaar op de hele situatie van
de hoofdpersonages, wat is daar
interessant aan en wat is daar pijnlijk aan
Voorbeelden van onze gesprekken over de thematiek
van het stuk die tot de daadwerkelijke keuzes van
Sybrand leidden. Al gaat het natuurlijk veel verder dan
die concrete voorbeelden, ik probeer Sybrand ook te
laten weten wat ik lees vanuit mijn netwerk. Ik ben
aangesloten bij de Pan Asian Collective, zij maken
en delen verhalen vanuit Aziatisch-Nederlandse
perspectieven en tonen ook uitingen die ‘per ongeluk’
heel racistisch zijn. Verdekt racisme dat echt niet
meer kan. Blinde vlekken waar we het samen wel
over moeten hebben. Gesprekken over hoe wij dit
stuk zien. Het maakt uiteindelijk niet uit welke keuzes
Sybrand maakt, als hij ze wel maar heel bewust maakt.
En naast dit alles vind ik de actualisering heel
interessant, ook met mijn achtergrond als journalist.
Actualiseren verpersoonlijkt, een meisje dat slachtoffer
wordt van een groter iets. Het gaat om mensen, altijd.
Ik denk daarom dat je het stuk juist nu moet spelen,
omdat het iets oproept. Al is het negatief, laat dat dan
maar gebeuren. Het is ook tekenend dat het niet de
enige versie van Madama Butterfly is die nu speelt.
Blijkbaar delen meerdere makers deze mening. Dat
zegt ook wat.”
15
׉	 7cassandra://XTAvnsFI1SMYVw38G3xDl8aHWxLocruOZHOwADbYEwU`̵ h?G9QX/h?G9QX.{בCט   {u׉׉	 7cassandra://qadpwTDOrBjRdEyQAmHxyvrF81V2geON2sXUcNNDq2Y J`׉	 7cassandra://SOFKL4Z2zGac31ZTsdVZJap29n3g7Bj_zRW4T8AUoYk5`S׉	 7cassandra://UZPKChf7gz-KhHdv1TDz8YYxGje3v1ezIBAgYZfYNXA`̵ h?G9QXט  {u׉׉	 7cassandra://HeK4F-_2OL-pyvMSRsyy_FDM4vuyw1XQTxz4utx5OEo )`׉	 7cassandra://xBnKYHrxtHOelBf8nGam_40a8XxP_Za7utcjw1KixHMS`S׉	 7cassandra://bn1hu3wpnB3UJjeq6RwXz90O6RDhnwLoTANQCxuHUi0B`̵ h?G9QX׉ERUIMTE VOOR
JONG TALENT
Voor de nieuwste Opera Compact-voorstelling werd voor de scenografie wederom gekozen voor jong
talent. Madama Butterfly, de ontroerende opera waar hoop op een betere toekomst ten prooi valt aan
kil opportunisme. Een opera die qua beeld de nodige clichés als valkuil heeft. Het inventieve decor
en de prachtige kostuums, ontworpen door Loek de Jongh, verbeelden op indringende wijze de
contrasten tussen de westerse en oosterse cultuur.
HOE VERLIEP JE LOOPBAAN TOT NU TOE?
“Ik ben begonnen in Rotterdam aan de MBO
Theaterschool-opleiding tot Vormgever. Ontwerpen
en uitvoeren gingen hier hand in hand. Afgelopen
zomer ben ik afgestudeerd aan de Toneelacademie
Maastricht met als richting Scenografie en Kostuumontwerp.
Bij het behalen van mijn diploma was het
driedubbel feest. Als eerste natuurlijk mijn afstuderen
überhaupt, als tweede kreeg ik te horen dat ik als
eindexamenuitslag ‘excellent’ voor mijn hele studietraject
toegekend kreeg. En als derde ben ik, vanuit
mijn opleiding voorgedragen als een van de vier
genomineerden voor het Harry Wich Stipendium.
Met het stipendium krijgt één talentvolle, nieuwsgierige,
avontuurlijke student met gevoel voor theater
de kans om diens studie aanvullend te verrijken.
In september wordt de winnaar bekend gemaakt,
maar ik ben nu al enorm trots op de nominatie.
Madama Butterfly is mijn eerste professionele
opdracht. Ik leerde Sybrand kennen door de
samenwerking met zijn vrouw Ananda Puijk toen
ik als regisseur fungeerde voor twee poppen voorstellingen
voor ‘t Magisch Theatertje in Maastricht.
Een van mijn afstudeerwerken. De vrijheid die Sybrand
me later gaf tijdens het ontwerpproces van Madama
Butterfly werkte heel inspirerend. Afgewisseld met
samen brainstormen over wat de voorstelling nodig
had. Plus heel veel plezier. Een warm welkom bij
Opera Compact!”
MADAMA BUTTERFLY IN DEZE TIJD
PROGRAMMEREN, KAN DAT NOG?
“Binnen mijn opleiding ontwierp ik al eerder voor
opera, maar toen was de voorstelling fictief. Qua
ontwerpproces verschilt opera niet van andere
theaterstijlen, alleen heb ik nu het grote voordeel dat
ik muziek heb om mee te beginnen. En in muziek zit
al zoveel gevoel. Daarnaast zijn het vaak moeilijke en
grote thematieken; het is mijn taak om het klein en
menselijk te laten zijn. Madama Butterfly heeft daarbij
de nodige clichés, die we juist willen raken of ver
weg van willen blijven. Ik ben begonnen met het
kijken naar het bestaande materiaal en het verhaal.
Natuurlijk gaat het over mensen, maar als je blijft
steken in racistische karikaturen doe je het verhaal
naar mijn mening tekort. Het gaat over een clash
tussen culturen en dat maakt het nog steeds relevant.
De westerse Amerikaanse cultuur die zich superieur
acht aan de Japanse. Grootse thema’s die ook vandaag
de dag aan de orde zijn. De spanning daarvan zit ook
in de voorstelling. Ik begon om die reden niet zozeer
met de Japanse cultuur qua beeld, maar juist met
de Amerikaanse.”
WIL JE ENKELE KOSTUUMS TOELICHTEN?
“Eigenlijk gaat het stuk over hunkering naar het
westen. Ik heb ervoor gekozen om juist niet de
Japanse cultuur na te maken, maar om het silhouet
en het kleurenpalet van het Amerikaanse op te blazen.
De kostuums voor de Japanse karakters zijn daarnaast
veel aardser en rustiger. Daarbinnen zoek ik de mix op."
16
MADAMA BUTTERFLY PUCCINI
׉	 7cassandra://UZPKChf7gz-KhHdv1TDz8YYxGje3v1ezIBAgYZfYNXA`̵ h?G9QX0׉E17
׉	 7cassandra://bn1hu3wpnB3UJjeq6RwXz90O6RDhnwLoTANQCxuHUi0B`̵ h?G9QX1h?G9QX0{בCט   {u׉׉	 7cassandra://4dcSza5xrR43AuhKNoDO8iDPKd9sxu-m_SYLQe9OXdQ I`׉	 7cassandra://tuMyf5RE8vPbghDK68HrHaYYvEwNrAd7XMD_lLqHVWA6V`S׉	 7cassandra://F85v_xUHqSiqJpKTExjkt5afJghNpTTD2o2ebrwH3c4@`̵ h?G9QXט  {u׉׉	 7cassandra://-OqI-7x8QSXqCYnBy9oxHlRPAc5lFU78d1oyTHh48m8 ` ׉	 7cassandra://UEHUdczfH3kIqfN2i82as_ZHHZ_mEMaijV9HFBmTH7wH`S׉	 7cassandra://-8p5VtPclER-FzsmKRJR6tERt2GzO_IQV94qmJ3YI2EG`̵ h?G9QXנh?G9QX ˁ̊9׉Hhttps://www.loekdejongh.nl/Gׁׁrנh?G9QX ΁̊9ׁHhttp://www.loekdejongh.nlׁׁЈ׉E׉	 7cassandra://F85v_xUHqSiqJpKTExjkt5afJghNpTTD2o2ebrwH3c4@`̵ h?G9QX3׉E+"Het kostuum van Cio-Cio San is volledig van
natuurlijke stoffen gemaakt; katoen en linnen.
Het silhouet is door de hoge kragen wat meer
westers. Voor Pinkerton ontwierp ik een grote blauwe
leren lakjas. Synthetische stof, bijna plastic fantastic
met een soort ‘van een andere wereld’ gevoel. Die
jas zit misschien maar 2 minuten in de voorstelling,
maar zegt heel veel. Juist door de verschillende
materiaalkeuzes voor diverse kostuums, zie je een
groot contrast. De Japanse Goro waait met alle
winden mee en voelt dat er bij die Amerikanen wel
wat te halen valt. Hij draagt veelal aardse kleuren,
maar die worden in lagen eronder gemixt met blauwe
kleuren. Ik heb veel gewerkt met kobaltblauw voor de
Amerikaanse uitstraling en voor Goro zelfs een blauw
shirt met een Elvis Presley print. Weer weg te werken
of dicht te ritsen als de ‘wind’ de andere kant op waait.
In zijn kostuum verwerkte ik dus heel duidelijk de
beide culturen. Als laatste tipje van de sluier is in het
kostuum van Zio Bonzo maar liefst twintig meter aan
stof verwerkt. Een flink gewaad, voor een grote man
die als een soort donderwolk ten tonele verschijnt.
Een wapperende vloeiende dreiging, van vele lagen
linnen. Waarnaast Pinkerton met zijn lakleren jas
veel stijver en harder oogt. Kostuums die dicht bij de
personages komen en hun karakter accentueren. Ten
opzichte van elkaar knallend en versterkend. Een deel
van de kostuums maak ik zelf en een deel besteed ik
uit aan een kostuumatelier, waar een set extra handjes
van Bonnie Verhoeven en Jasmijn Krijgh mijn
ontwerpen tot daadwerkelijke kostuums omtoveren.”
WAT GAAN WE ZIEN AAN DECOR?
“Voor het decor heb ik twee invalshoeken gekozen.
Het beeld speelt zich af in de haven van Nagasaki,
op een berg. Een heel geïsoleerde omgeving.
De opera gaat voor een groot deel over wachten,
Cio-Cio San die wacht op de terugkeer van Pinkerton.
Een geïsoleerd beeld met een soort oneindig niets.
Ik ontwierp een verhoogd huis met een vloer en een
plafond, met daarachter een horizon met een silhouet
van bergen. Daarin verwerkte ik de ‘blob’ - zo zijn we
het als werktitel gaan noemen - een gespannen
plafond dat steeds wat verder naar beneden komt
en elk moment kan ontploffen. Symbool voor de
constante dreiging, het gevoel waar de opera om
draait. De inspiratie hiervoor was een gespannen
zeilplafond uit mijn voormalige studentenhuis, die
door een lekkage steeds op springen stond. Precies
dat gevoel paste bij deze emotie. In de voorstelling
doen we dit met een soort kogel die met steeds meer
gewicht indrukt. Je voelt als kijker: ga daar weg voor
het misgaat. De Amerikaanse dreiging…. De andere
invalshoek is het Amerikaanse blauw dat ik ook al voor
de kostuums gebruikte. Veel staalblauw voor het huis,
aangevuld met kobaltblauwe accenten. Een blauwe
bank, een blauw tijgervel naast de matte linnen
gordijnen. Pinkerton die het huis vult met zijn
Amerikaanse ‘zooi’. Het beeld van eenvoud en het
eeuwige niks gemengd met vele lagen contrast.
Gekaderd met een dreiging. Een overzichtelijk tafereel
waarin enorm veel gebeurt. Soms veranderen de
wanden in waaiende gordijnen, maar het beeld blijft
gelijk. Bijna voyeuristisch doordat je steeds kijkt naar
wat er zich allemaal afspeelt in die ene kamer."
www.loekdejongh.nl
“
Een geïsoleerd beeld met
een soort oneindig niets,
aangevuld met een constante dreiging
19
׉	 7cassandra://-8p5VtPclER-FzsmKRJR6tERt2GzO_IQV94qmJ3YI2EG`̵ h?G9QX4h?G9QX3{בCט   {u׉׉	 7cassandra://g9tD0jMUj__uJaIlCuK4HdB8cBdtQwrpGVCqMmmz7Uk >`׉	 7cassandra://kzGjzSwzko66crFjPVv2RDKmqnAWfbLa_WfXCKVtrAk=F`S׉	 7cassandra://PvJUvZh0OxtuIA6Phm6hPb1V-nWpp2mEZgZaadR2OGw`̵ h?G9QXט  {u׉׉	 7cassandra://9aiuV1MK51nORLvpOCDZSVRsB-trQdNsmeMHYA0cJpU N`׉	 7cassandra://3h50YWPfp7KJItqaGIglhHSknusljRbjM6GwRnLiRcwE`S׉	 7cassandra://mwN0RpFU2QuQYzaLd-Sn1P_XiMw3TKRFHEmrx_A-Zb8`̵ h?G9QX׉E ~MADAMA
BUTTERFLY
CAST
FENNA OGRAJENSEK
CIO-CIO SAN
LINSEY COPPENS
SUZUKI
DENZIL DELAERE
PINKERTON
20
MADAMA BUTTERFLY PUCCINI
׉	 7cassandra://PvJUvZh0OxtuIA6Phm6hPb1V-nWpp2mEZgZaadR2OGw`̵ h?G9QX5׉E fVINCENT KUSTERS
SHARPLESS
SEF THISSEN
ZIO BONZO
SANDER DE JONG
GORO
CLAUDIA VELTMAN
KATE PINKERTON
21
׉	 7cassandra://mwN0RpFU2QuQYzaLd-Sn1P_XiMw3TKRFHEmrx_A-Zb8`̵ h?G9QX6h?G9QX5{בCט   {u׉׉	 7cassandra://sLLmCMOv9mBWm53vLGly1CrtQlIVnqyVyVRMx8wRo9M 5#`׉	 7cassandra://5TVhAo05EmFrG-5F267PJ7_JvDotARkE0l4y8R-DwSsN'`S׉	 7cassandra://vxyyjfecILtMclANAcJE25VCkgIx0CwW7qoCYtDrh9Q`̵ h?G9QXט  {u׉׉	 7cassandra://PF9tf1q2oiJLGNngdwJNb2GBNmo2WA2dkNYPTiGkO-c `׉	 7cassandra://k0k7arHfAHbxPa36Fn3GvFmW1tphbzWyUIVy3lz6ycUH`S׉	 7cassandra://qhkI4UOHTENQGXardUQHYk41LL6hlAGL5j8WvzOecL8N`̵ h?G9QXנh?G9QX 9׉H https://www.dropbox.com/scl/fi/rxoh0mk6f2vnycg4mcw7k/Fenna-Ograjensek.mp4?rlkey=m1xg1iywlhw1wjbfbuipo9lmy&st=0tyvym78&dl=0%20%0DGׁׁrנh?G9QX <J9׉H yhttps://www.dropbox.com/scl/fi/fpbr200an6bnj3fyjci7r/20250924_180101.mp4?rlkey=a5x0gtzwcdmuka8s97yr2q4jj&st=jolsgxk0&dl=0Gׁׁrנh?G9QX ;9׉H }https://www.dropbox.com/scl/fi/0dm54f48f6gqm3vkuotpg/Enrico-Delamboye.mp4?rlkey=g3qwwpaeyo9cedfk67joehf8e&st=hq663dbm&dl=0%0DGׁׁrנh?G9QX J9׉H https://www.dropbox.com/scl/fi/m1szq2x0be1rfbzb66mt1/Sybrand-over-Butterfly.mp4?rlkey=5sd8iua71thq15hlk119y5u8c&st=0y8ivjif&dl=0Gׁׁrנh?G9QX 9׉H |https://www.dropbox.com/scl/fi/ddzl02udwtmxwh13ke0xm/Lotje-van-der-Werf.mp4?rlkey=aji7ds9l9j6bmuns3v2uyq5ti&st=sv9z3r1l&dl=0Gׁׁrנh?G9QX /J9׉H |https://www.dropbox.com/scl/fi/q0093b8dlf3nnk28yym5n/Claudia-Veltman.mp4?rlkey=i817f74xsuw1l7djcyilqt7sr&st=prbxwj8o&dl=0%0DGׁׁrנh?G9QX J9׉H uhttps://www.dropbox.com/scl/fi/mpjm6gty89xi2h2ze57wr/Tom-Janssen.mp4?rlkey=50ux8vulu36lb15nlplt1qk05&st=3twevhj9&dl=0Gׁׁrנh?G9QX /9׉H https://www.dropbox.com/scl/fi/yj0qpxhx2d9p5dwuu6tiu/Richard-Alberts-alledrie-de-saxofonisten.mp4?rlkey=ktzz7t1ak7154gyc6mn2shtmn&st=egno0blj&dl=0%0DGׁׁr׉E SYBRAND VAN DER WERF & FENNA OGRAJENSEK
Artistiek en zakelijk leider Opera Compact
SYBRAND VAN DER WERF
Regisseur
ENRICO DELAMBOYE
Maestro
FENNA OGRAJENSEK
Cio-Cio San
22
MADAMA BUTTERFLY PUCCINI
׉	 7cassandra://vxyyjfecILtMclANAcJE25VCkgIx0CwW7qoCYtDrh9Q`̵ h?G9QX?׉E CLAUDIA VELTMAN
Kate Pinkerton
TOM JANSSEN
Hoofd Techniek
SAXOFONISTEN
Jean-Pierre Cnoops, Jos Dobbelstein, Richard Alberts
LOTJE VAN DER WERF
Dans
23
׉	 7cassandra://qhkI4UOHTENQGXardUQHYk41LL6hlAGL5j8WvzOecL8N`̵ h?G9QX@h?G9QX?{בCט   {u׉׉	 7cassandra://5pJeLA4gZRGCnpb02MnTBacDLlrYjkEKQxLHiDlOayw x`׉	 7cassandra://4FxNxbbDttPKVTdLwUn9ngQ4ck4_mhaKNDaSHWlasHwL`S׉	 7cassandra://sBzU11mSQyLs5klQHbdybCICwLt43AWQm7vUo6910sAH`̵ h?G9QXט  {u׉׉	 7cassandra://yqhLtoj5X9ZZKweK-u-LNuQFGzhnIRR7cUAQ1L2L06E f`׉	 7cassandra://2s7BhXz2XFm_3X4BWd6f4JI2UruIpt98QhBsZgwMkjI\d`S׉	 7cassandra://I4ONf5-IGWpQsBypgUXGT8blJzKeajR-uaQrVyGTn8M"`̵ h?G9QX׉E24 MADAMA BUTTERFLY PUCCINI
׉	 7cassandra://sBzU11mSQyLs5klQHbdybCICwLt43AWQm7vUo6910sAH`̵ h?G9QXA׉E25
׉	 7cassandra://I4ONf5-IGWpQsBypgUXGT8blJzKeajR-uaQrVyGTn8M"`̵ h?G9QXBh?G9QXA{בCט   {u׉׉	 7cassandra://Rq3BBtoS3F5ue7FI--dC0vnAs3ySSrUCMAT5jQZkKoQ A`׉	 7cassandra://OZs3WXdHXwEd--KfKgc_8k8mI2zytrH2Y2HyHw6IZ0U?`S׉	 7cassandra://NGQCL6GpqK9bOTwgiibnIXXZqbOui-VAjClhz_QM2mw`̵ h?G9QXט  {u׉׉	 7cassandra://8rfZj-Z4-6KhafcNRRBYUVhiyn9OtSmKL3sxLutQkZw `׉	 7cassandra://p7RpvlRis0dV9thQR8COF8JMl27wZ5NRw6RHvnZLs6c;W`S׉	 7cassandra://dbhJG_wTL359GnPFNlFh0xs9tzzPb90wQs0Ad08wkW8`̵ h?G9QX׉E26 MADAMA BUTTERFLY PUCCINI
׉	 7cassandra://NGQCL6GpqK9bOTwgiibnIXXZqbOui-VAjClhz_QM2mw`̵ h?G9QXC׉E27
׉	 7cassandra://dbhJG_wTL359GnPFNlFh0xs9tzzPb90wQs0Ad08wkW8`̵ h?G9QXDh?G9QXC{בCט   {u׉׉	 7cassandra://-I_IpxCSCA9MIP5W_M9hBLz2SlfRd1kdvuEvTr9jfmg `׉	 7cassandra://HVPqD0Po3qt6VVEHmrI-KXz3t5HowOMi2LdRWL0Shs8Ay`S׉	 7cassandra://blf1ySq01Gmnk8rbVDWF7cVZL6fb96XY0z1KYtFa67Mw`̵ h?G9QXט  {u׉׉	 7cassandra://JXjSe-kU1iQUjJPAqOUh80blWkCRuctrnU5bXcwcqxQ ]`׉	 7cassandra://FoDjFGuNliWRub-NlKcPFI3GicMAQc_JNv93MiOHO7YK@`S׉	 7cassandra://UVub4eJvVeMMKR8RMXsqAD79NWREAJFKzzrS7EomwB0`̵ h?G9QX׉E28 MADAMA BUTTERFLY PUCCINI
׉	 7cassandra://blf1ySq01Gmnk8rbVDWF7cVZL6fb96XY0z1KYtFa67Mw`̵ h?G9QXE׉E29
׉	 7cassandra://UVub4eJvVeMMKR8RMXsqAD79NWREAJFKzzrS7EomwB0`̵ h?G9QXFh?G9QXE{בCט   {u׉׉	 7cassandra://bqBVWwGDI0HpYiLylzeK6RJBXfW5ZERYKuY8Kj9-6gQ o`׉	 7cassandra://S45wr6TMJe25VXYUp0dB24uPjo4Tj9YPjQlGcwms1gA:`S׉	 7cassandra://3T6AsOoQYhOK9vCBeIgaK38VBNkI_siXLpZpyRVOtYA`̵ h?G9QXט  {u׉׉	 7cassandra://DGL8U32LMtHFx26_Y2cZpZK57o7uQqXJBGvfF9U_4Dc g`׉	 7cassandra://zrSURpgA-h1Np9hIyWHVCo3ArWATujwd3xDHHmQhryY2`S׉	 7cassandra://mna7IoE7AdWASH00-ACjnEy4allCiBsoBzH6wtU2xNk}`̵ h?G9QX׉E30 MADAMA BUTTERFLY PUCCINI
׉	 7cassandra://3T6AsOoQYhOK9vCBeIgaK38VBNkI_siXLpZpyRVOtYA`̵ h?G9QXG׉E31
׉	 7cassandra://mna7IoE7AdWASH00-ACjnEy4allCiBsoBzH6wtU2xNk}`̵ h?G9QXHh?G9QXG{בCט   {u׉׉	 7cassandra://oF_4M25moAoXWfd9BRmaxyXZnKoTOxGjYhXemtbJDPs 6S`׉	 7cassandra://yEYSoDQx9iklK-V6-mN3A_IsmZ4wC0SkNHpoxbisj6Ur`S׉	 7cassandra://2SyQQbr4yB8j0gJmxzh6T-GWEO4DcnSTwLKhqPs-52I'#`̵ h?G9QXט  {u׉׉	 7cassandra://qfIIQukZRpU-KkTUG6-AOY5V2nJB-yXmkC7drY9Mr5A h`׉	 7cassandra://as7vYoMJC5obWPYhEnbQs5I6FseUyr_0M_T7vNijSwAoG`S׉	 7cassandra://yde1Tv3BZO31xpIO8gP_qkYIHVkeALrQg6p2J2umoD4'`̵ h?G9QX׉E
WAT ZOU JIJ
DOEN VOOR
EEN BETERE
TOEKOMST?
Ook in de theaters en op social media
stelden we deze vraag.
Wat is jouw antwoord?
Madama Butterfly, de ontroerende opera
waar hoop op een betere toekomst ten prooi
valt aan kil opportunisme;
als een vlinder aan een speld.
׉	 7cassandra://2SyQQbr4yB8j0gJmxzh6T-GWEO4DcnSTwLKhqPs-52I'#`̵ h?G9QXI׉E׉	 7cassandra://yde1Tv3BZO31xpIO8gP_qkYIHVkeALrQg6p2J2umoD4'`̵ h?G9QXJh?G9QXI{בCט   {u׉׉	 7cassandra://T9GT_zOJEN5QdwZA6Jujm_O4Yma0DoBprOfQ8TVefBU ``׉	 7cassandra://brBm28Dtq1QBF645oTG-OBynElWTj2cKjyvWsxamAxgMr`S׉	 7cassandra://Er8QnUAwRQIk01yzs82r6_TIu7koYK1KKP6H_fbjd1QO`̵ h?G9QXט  {u׉׉	 7cassandra://R8QBHbt-LMi1JHuGJaGGINuUom8tCg6-S1Y6bNNrHSM }`׉	 7cassandra://tbYCRSqds21CK3rCkBQGZNID9CLc_qNRNcjI1QTznZ0]i`S׉	 7cassandra://kDYGp1Ast3ZCv9TF151zeGOJycqj8L5OvUMu0FTLIKQ#R`̵ h?G9QXנh?G9QX ̝9׉H 6https://www.operacompact.nl/educatie/vlindermeisje-4/#Gׁׁrנh?G9QX "̗9׉H 6https://www.operacompact.nl/educatie/vlindermeisje-4/#Gׁׁrנh?G9QX e̕9׉Hmailto:info@operacompact.nlGׁׁrנh?G9QXȁ g̕9ׁHmailto:info@operacompact.nlׁׁЈנh?G9QXǁ ̝9ׁHhttp://www.operacompact.nl/ׁׁЈ׉Ep4+
EDUCATIEVOORSTELLING
VLINDERMEISJE
Hoe smaakt een andere cultuur? Wat voor kleur kleren
dragen de mensen? Welke klank en muziek hoort bij
een andere omgeving? In ‘Vlindermeisje’ ontmoeten
we Beth; een meisje dat ergens anders vandaan komt.
En Beth ontmoet ons, maar dat niet alleen. Voor
haar is alles aan het nieuwe thuis raar en soms
zelfs beangstigend. Xena bijvoorbeeld, die ook heel
andere muziek maakt. Hoe komt dat ooit samen?
Geïnspireerd op de opera 'Madama Butterfly' van
Puccini maakt Opera Compact een tot de verbeelding
sprekende mini-opera voor 4+ over opgroeien in een
vreemde cultuur.
#vreemd
#thuis
Beth / zang
Despina Louka
Xena / zang & slagwerk Lio de Bock
Concept & regie
Met muziek van onder meer Puccini,
Poulenc, Schubert en Schwitters.
SPEELLIJST
www.operacompact.nl/
educatie/vlindermeisje
BOEKINGEN
info@operacompact.nl
Sybrand van der Werf
MAD
׉	 7cassandra://Er8QnUAwRQIk01yzs82r6_TIu7koYK1KKP6H_fbjd1QO`̵ h?G9QXN׉E35
׉	 7cassandra://kDYGp1Ast3ZCv9TF151zeGOJycqj8L5OvUMu0FTLIKQ#R`̵ h?G9QXOh?G9QXN{בCט   {u׉׉	 7cassandra://EypuNIVkAD68NC9vsCNBgxbIFZFXjj8sndc6nW_4R3M K3`׉	 7cassandra://CtQ-dlpS3oz9rjF2TvB6PSkglBnWPNRZsU9CaCv3BTo\`S׉	 7cassandra://J1hQ9Tkn1Cli7LDU9BuLitL7Ml1j0vwJTzDYbWmmejQ`̵ h?G9QXט  {u׉׉	 7cassandra://GTvS0FRWqGId2obasAh7JSxrTbdEsyqMBLsiaXKqEAU͏I`׉	 7cassandra://MMMnI1phI1pCYIFV13TfdJdkAS5DcvkkWD6pHe1CAGU`S׉	 7cassandra://6puaeYNCqofsCEy2frOHAGEFXqvgSnQc2yA_TtBCdg8`̵ h?G9QXʗנh?G9QX )k9׉Hhttps://www.operacompact.com/Gׁׁrנh?G9QX ]9׉Hhttps://www.querydesign.nl/Gׁׁrנh?G9QXÁ )؁_9׉Hhttps://www.sannelinssen.nl/Gׁׁrנh?G9QXā ؁k9׉Hhttps://www.operacompact.com/Gׁׁrנh?G9QXŁ 339׉H 'https://www.instagram.com/operacompact/Gׁׁrנh?G9QXƁ 339׉H &https://www.facebook.com/operacompact/Gׁׁrנh?G9QX́ U9ׁHhttp://www.operacompact.comׁׁЈ׉EGRAAG TOT
EEN ANDERE KEER
Opera Compact is een Limburgs operagezelschap dat in, met en vanuit de regio toegankelijke en
verrassende producties maakt van hoge artistieke kwaliteit. Opera Compact wil verwonderen,
vermaken én bevragen door middel van operavoorstellingen in direct contact met een breed publiek.
We schromen niet bestaand materiaal te bewerken om ons tot een hedendaags publiek te verhouden.
We richten ons op bijzondere (buiten)locaties waar weinig opera wordt gespeeld: middenzalen,
maar ook op locatie, van weilanden tot fabriekshallen. Mede door een kleinere schaal komen
voorstellingen letterlijk dichtbij. Talentontwikkeling, educatie en cultuurparticipatie horen als
vanzelf bij onze doelstellingen.
EUVER DE GRENS
Onze grenzen; ze staan in de belangstelling. We
moeten ze sluiten, beveiligen en versterken, zo klinkt
het vanuit Den Haag. Maar wat als jij als Limburger
ineens zelf degene bent die bij een grenspost moet
aankloppen? Alles kwijt, alleen nog een koffer. Mag je
dan binnen? En wat is ‘binnen’ eigenlijk?
Een muzikale voorstelling in het dialect over de kracht
van een sterke gemeenschap - en het gevaar daarvan.
Want als grenzen je niet meer beschermen, maar
buitensluiten, wie staat er dan nog voor je klaar?
• 20 september 2025
Openluchttheater Valkenburg
• 22 februari 2026
PLT Theater Kerkrade
NACHTLIED
In ‘Nachtlied’ komt de romantische wereld van de
opera tot leven met een aansprekende vertelling over
(en van) Kunstmatige Intelligentie. Gebaseerd op het
beroemde sprookje ‘De Chinese Nachtegaal’ van
meesterverteller Hans Christian Andersen passeren de
mooiste aria’s en duetten uit het repertoire de revue:
Puccini, Verdi, Offenbach – een feest van muzikale
herkenning. Maar net als in het sprookje, waar een
mechanische nachtegaal de plaats inneemt van een
echte, stuurt de verteller de muziek langzaam maar
zeker een digitale kant op. De mogelijkheden lijken
grenzeloos! Maar is aan het einde een nachtegaal
van vlees en bloed misschien toch mooier dan
een mechanische? Beleef in ‘Nachtlied’ de mooiste
opera-highlights bij een meeslepende vertelling: een
bijzondere combinatie die nog lang na zal klinken.
Vanaf 14 september.
Houd onze social media en website in de gaten
voor aankondigingen van nieuwe voorstellingen.
׉	 7cassandra://J1hQ9Tkn1Cli7LDU9BuLitL7Ml1j0vwJTzDYbWmmejQ`̵ h?G9QXV׉E COLOFON
Concept
Interviews / Vormgeving
Eindredactie
Fotografie
Opera Compact
Judith Eurlings Query Design
Sybrand van der Werf
Sanne Linssen / Opera Compact
www.operacompact.com
37
׉	 7cassandra://6puaeYNCqofsCEy2frOHAGEFXqvgSnQc2yA_TtBCdg8`̵ h?G9QXWh?G9QXV{בCט   {u׉׉	 7cassandra://xPwuHGfdvbcE-kqSaoWoN0_NPqV3iFkygqiWgsKyJSE`׉	 7cassandra://STXW5X3XezFzKBsZjjA1asWr5LA8NUiKbfyMVohlbPI`S׉	 7cassandra://rCc6zX5-4D9seyMsjIcGcplL8bQ16AE1tC_N2J3xlWw	`̵ h?G9QX͑נh?G9QXρ !9ׁHhttp://WWW.OPERACOMPACT.NLׁׁЈ׉E RWWW.OPERACOMPACT.NL
Een co-productie
met PLT Theaters
38 MADAMA BUTTERFLY PUCCINI
׉	 7cassandra://rCc6zX5-4D9seyMsjIcGcplL8bQ16AE1tC_N2J3xlWw	`̵ h?G9QXX׈Eh?G9QXYh?G9QXX{)Programmaboek Madama Butterflyh];d