×‰?4×B!š×‘C‘×˜š Íà ÍàÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://Our1c5GKGRFK5krKhKE8_eAHrsOOxNuATI-4oE4UekIÎ •*Í`Í°Í×‰	Ú 7cassandra://MXKM6jDXqG-rNvKK26eS2ZWUCXEZhjRQiqZZ_mLpAVsÍ\ Í`ÍSÍß×‰	Ú 7cassandra://GOZMo5jk-T8GvCvFMjIpUL5CkxX5Rxg6Mg38cqeNJ_cÍ 'Í`ÌµÍ ×‰	Ú 7cassandra://4r6aGIJU-JAjzf3Wu2BKMytvscyS1hghPsEZvJYR0GAÎ ÍÍÍ ÍèÍñ×aQÌÕ¥pXJÓ™S×ˆE×aQÌÕ¥pXJÓ™7×‰EÚ <Energietuin Assen-Zuid
Een tuin waar je energie van krijgt!
×‰	Ú 7cassandra://GOZMo5jk-T8GvCvFMjIpUL5CkxX5Rxg6Mg38cqeNJ_cÍ 'Í`ÌµÍ ×aQÌÕ¥pXJÓ™8×aQÌÕ¥pXJÓ™7ÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://kSh0dWpr0ne97_X_7WwHJTFPQfcR_cDEVck9R540y0oÎ ‘ÔÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://t8ysR0Of9jb7Ui27r49m2AsL7LbguhZJol-z9eNU7IoÍ~ÑÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://SPSegBlpkfv_y0GhqfpVJXCrTVk4eFrCg3fAdk41W_YÍ*ìÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://iLHAYo3khQfellJKa_rHLt9bhT6EMnnGOkJ3EvLf3DYÎ L§Í Í	ÑÍñ×aQÌÕ¥pXJÓ™V×‰EÚ ËInhoudsopgave
Tuinen waar je energie van krijgt!
4
Een uitgebalanceerd ontwerp
6
Opwek van duurzame energie
8
Omgeving betrokken
10
Natuur krijgt de ruimte
12
Een leerzame plek
14
Doe mee!
15
Colofon
16
×‰	Ú 7cassandra://SPSegBlpkfv_y0GhqfpVJXCrTVk4eFrCg3fAdk41W_YÍ*ìÍ`ÍjÍ ×aQÌÕ¥pXJÓ™9×‰EÚ£Voorwoord
Een gouden
combinatie
De energietransitie, ook in Drenthe zijn we bezig met deze opgave.
Een vraagstuk waarin we samen een grote en snelle verandering
moeten maken, weg van fossiele brandstoffen. No time to waste!
Maar deze snelweg richting grootschalige duurzame opwek van
energie brengt ook risicoâ€™s met zich mee. Zonneparken schieten
als paddenstoelen uit de grond. Soms ten koste van kostbare natuur,
landschappelijke waarden en het leefplezier van omwonenden.
Als Natuur en Milieufederatie zijn we daar kritisch op.
Met de Regionale Energiestrategie zetten we in op meer zonneenergie.
Vooral op daken, maar ook veldopstellingen zijn belangrijk
om de doelstelling te halen. En hoe realiseer je grootschalige
duurzame opwek zonder af te doen aan landschap en biodiversiteit?
Dit magazine laat zien hoe we dit handen en voeten geven bij de
Energietuin Assen-Zuid; een inspirerend project dat laat zien hoe het
wÃ©l kan. Met zulke Energietuinen hebben we een gouden combinatie
in handen. Duurzame opwek van energie, door en voor inwoners en
een toevoeging voor het landschap en biodiversiteit. Ik ben er trots
op dat we in Drenthe hard op weg zijn om de eerste Energietuin van
Nederland te realiseren. Deze inspiratie delen we graag en we hopen
dat dit concept in Drenthe en Nederland door velen wordt opgepakt.
Laat u inspireren, samen gaan we de verandering aan!
Reinder Hoekstra,
directeur Natuur en Milieufederatie Drenthe.
3
×aQÌÕ¥pXJÓ™:×aQÌÕ¥pXJÓ™9ÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://6vw1LXQ-qU03Pr6UMYLZixp4AIdbvrW6fF954hRiT_4Î zÃÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://5V5Xq00CT3s02vNpaCngLL2-Sv--fX72RhNr3BmOclcÍ°DÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://eEa_-cH8ENoLCy_CuinZG0ddx29-EFD56GsjDhr8GUgÍ6¡Í`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://j_gJ-Jmfk44JoTkSbqJp8mopaj1nuH7IOhtvIML97V4Î Ø¶ÌºÍ Í	ÑÍñ×aQÌÕ¥pXJÓ™X‘× ×aQÌÕ¥pXJÓ™] ÍèÍeÌ›9×H»http://www.energietuinen.nl××Ðˆ×‰EÚ'Tuinen waar
je energie
van krijgt!
Blote voeten in het gras, het picknickkleedje uitgerold, kinderen klauteren
verderop in de natuurspeelplaats. Ondertussen komt er een jogger voorbij en
worden de eerste aardappels uit de moestuin geoogst. Deze plek geeft energie.
Niet alleen aan de mensen die er komen genieten, maar ook letterlijk aan een
heel dorp of een complete wijk. Welkom in het zonnepark van de toekomst.
Welkom in de Energietuin!
In dit e-magazine laten we zien hoe ver we zijn met
Ã©Ã©n van de eerste Energietuinen van Nederland:
de Energietuin Assen-Zuid. Een stuk grond, bestemd als
bedrijventerrein, wordt nu een bloeiende Energietuin
met een stroomopbrengst voor 6.000 huishoudens.
Wat is een Energietuin, hoe ziet het voorlopig ontwerp
eruit, wat vinden de betrokken partners en omwonenden
ervan? En waarom zouden meer zonne-ontwikkelaars
met dit concept moeten werken? Lees het in dit
magazine!
Wat is een Energietuin?
Allereerst is een Energietuin een plek waar op duurzame
wijze zonne-energie wordt opgewekt. Bijzonder
aan het concept is dat het geen afbreuk doet aan
biodiversiteit en landschap, maar er juist aan bijdraagt.
Een beleefbaar landschap, dat toegankelijk is voor
iedereen. Waar je kunt recreÃ«ren en waar educatie en
voorlichting plaatsvindt. Een cruciaal uitgangspunt
is dat de omgeving nauw is betrokken, al tijdens het
ontwerpproces. De lokale gemeenschap denkt en doet
mee en is mede-eigenaar.
Een Energietuin kenmerkt zich door:
â€¢ Een mooi uitgebalanceerd ontwerp
â€¢ Opwek duurzame energie
â€¢ Betrokken omgeving
â€¢ Ruimte voor natuur
â€¢ Een toegankelijke opzet voor iedereen
â€¢ Veel plek om te leren
â€œ Met Energietuinen werken we niet
alleen aan het klimaat, maar ook aan
biodiversiteit en aan een passend
ontwerp.â€
Annie van de Pas
(netwerkdirecteur Natuur
en Milieufederaties)
4
×‰	Ú 7cassandra://eEa_-cH8ENoLCy_CuinZG0ddx29-EFD56GsjDhr8GUgÍ6¡Í`ÍjÍ ×aQÌÕ¥pXJÓ™;×‰EÚ>Hier komen zeâ€¦
Op dit moment zijn er drie Energietuinen
in ontwikkeling. Naast de Energietuin
in Assen-Zuid wordt er ook in Overijssel
en Utrecht gewerkt aan een Energietuin
die een voorbeeld moet vormen voor
ontwikkelaars en gemeenten. En dat is
nog maar het begin van onze beweging:
de inzet is dat veel meer duurzame
energieprojecten beleefbaar en
multifunctioneel worden. In Drenthe zijn
we hard op weg de eerste Energietuin te
realiseren.
De eerste Energietuin
van Drenthe
Ten zuiden van Assen, tussen de spoorlijn ZwolleAssen
en de weg Assen-Hooghalen, ligt het gebied van
de Energietuin Assen-Zuid. Het ca 50 hectare grote
gebied is ooit aangekocht als bedrijventerrein, maar
de gemeente Assen gaat nu een duurzame invulling
geven aan het gebied. Sinds in 2019 de opdracht is
gegeven aan de coÃ¶peratieve ontwikkelaar Bronnen
VanOns is het snel gegaan. Samen met ENGIE/EQUANS,
EnergiecoÃ¶peratie duurzaam Assen, de Natuur en
Milieufederatie Drenthe en met medewerking van
Wageningen University & Research is het concept
ontwikkeld voor Ã©Ã©n van de eerste Energietuinen van
Nederland.
Uiteindelijk wordt 19 hectare belegd met circa 57.000
zonnepanelen. De Energietuin kan straks ruim 21
MWpiek aan duurzame stroom opleveren. Genoeg voor
meer dan 6.000 huishoudens. Bij de ontwikkeling van
de Energietuin speelt het uitgangspunt â€˜3x lokaalâ€™ een
belangrijke rol: Lokaal opwekken, Lokaal gebruiken
en Lokaal economisch voordeel. Als Ã©Ã©n van de eerste
Energietuinen in Nederland zal de Energietuin in
Assen-Zuid een voorbeeldfunctie vervullen op regionaal
en landelijk niveau.
5
Landelijk project
Met hulp van de Postcode Loterij kunnen we de
ontwikkeling van Energietuinen in Nederland
gezamenlijk oppakken met andere Natuur- en
Milieufederaties. Lees meer over de landelijke aanpak
van de Natuur en Milieufederaties op
www.energietuinen.nl.
×aQÌÕ¥pXJÓ™<×aQÌÕ¥pXJÓ™;ÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://l9HHN1K4pgnyk3SWWs3XStIy86L3YuXp8SkEv5SlUxsÎ HCÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://CD7haAX64BsSBg2oDf5YSZf_AB03ZDZgn1A2-BLMKQ0ÍÌFÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://mbgcU8kI_iV7oF3pC3El97pjlx9D3Z26gsR7j6JCIxAÍ<sÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://CKOgrEb8T2_i5Vm4DttGg-OP_FbF38dXdjQsRD15aAUÎ ¨ÍÍ Í	ÑÍñ×aQÌÖ¥pXJÓ™^“× ×aQÌÕ¥pXJÓ™[ ÍÍÓÍ<19×‰H¿https://youtu.be/zaKMv7Ahz0I%0DG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×aQÌÕ¥pXJÓ™\ Ì¢ÍüÍ"N9×‰HÚ zhttps://www.nmfdrenthe.nl/wp-content/uploads/sites/5/2021/09/200623_Assen-Zuid-Concept-v5_Energietuin-AssenZuid-scaled.jpgG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×aQÌÖ¥pXJÓ™` Í‹ÍÌÅ9×HÚ *https://doi.org/10.1016/j.rser.2021.111101××Ðˆ×‰EÚ%Een
uitgebalanceerd
ontwerp
Het ontwerp...is een samenspel
tussen ruimte voor zonnepanelen
voor voldoende energieopwek en
ruimte voor de natuur en recreatie.
Door de goede balans te vinden
creÃ«ert de Energietuin meerwaarde
voor het gebied.
De zonnepanelen leveren ca. 19 GWh/jaar stroom.
Dat is genoeg voor ca. 6.000 huishoudens.
De Energietuin wordt vrij toegankelijk en je kunt
erdoorheen wandelen. Fietsers kunnen er rusten,
even picknicken en de elektrische fiets laden.
Kinderen spelen in de natuurlijk aangelegde
speeltuin. Over de beplanting is goed nagedacht
met een ontwerp op maat: De Energietuin wordt
opgebouwd uit een aantal â€˜kamersâ€™, met allemaal
een ander type beplanting. Denk aan een grote
bloemenstrook, een fruitboomgaard, inheemse
planten onder de panelen en een kleurrijke
â€™bloeiboogâ€™, die op elk moment van het jaar voedsel en
beschutting biedt voor verschillende diersoorten.
De beplanting en inrichting van de kamers
ondersteunen elk verschillende diersoorten, zoals
vogels, amfibieÃ«n, insecten en bijen en vlinders.
Wat gaat er gebeuren?
Vanaf het begin zijn bewoners door de gemeente
betrokken bij het ontwerp. Daarna hebben de partners
samen gewerkt aan het uiteindelijke plan. Samen legden
we onze ervaringen vast, zodat de deelnemers
Ã©n anderen van dit proces kunnen leren.
Klik hier om de video te bekijken
Partners:
â€¢ Bronnen VanOns is de coÃ¶peratieve
ontwikkelaar van Noord-Nederland.
Dit bedrijf zonder winstoogmerk
ontwikkelt duurzame energieprojecten.
â€¢ ENGIE/EQUANS werkt als bedrijf aan vele
duurzame oplossingen, onder andere
aan de warmtetransitie in Assen-Zuid en
natuurlijk aan diverse zonneparken in
Nederland.
â€¢ EnergiecoÃ¶peratie duurzaam Assen
is een bewonerscoÃ¶peratie die de
energietransitie in Assen wil versnellen.
Bekijk hier het voorlopig ontwerp
van de Energietuin
6
â€¢ Wageningen University & Research is
als onderzoeks- en ontwerppartner
betrokken, landschapsarchitecten doen
ontwerpend onderzoek naar een integraal
ontwerp voor de Energietuin, daarnaast
wordt er onderzoek gedaan naar de
ecologische effecten.
×‰	Ú 7cassandra://mbgcU8kI_iV7oF3pC3El97pjlx9D3Z26gsR7j6JCIxAÍ<sÍ`ÍjÍ ×aQÌÕ¥pXJÓ™?×‰EÚ+Mens en natuur komen samen
in de Energietuin
Wageningen University & Research is als onderzoeks- en ontwerppartner
betrokken bij de Energietuin Assen-Zuid. Daarnaast wordt er onderzoek gedaan
naar de ecologische effecten. Merel Enserink, landschapsarchitect aan de WUR,
werkte aan het ontwerp van de Energietuin Assen-Zuid.
Merel, kun je vertellen hoe de
WUR aan het ontwerp van de
Energietuin Assen-Zuid heeft
gewerkt?
Ten eerste door de aanwezige
landschapskwaliteiten als
uitgangspunt te nemen, zodat
deze leidend zijn bij ontwerpkeuzes. Bijvoorbeeld in de
plaatsing van de technische installaties, de ontwikkeling
van natuur- en recreatiewaarden en het vergroten van
de toegankelijkheid voor bezoekers. Om een voorbeeld
te geven, in de Energietuin Assen-Zuid hebben we
naar de verkaveling gekeken en de oriÃ«ntatie van de
PV-opstelling hierop aangepast. Dit kan natuurlijk
niet zomaar, hiervoor hebben we een reeks online
schetssessies georganiseerd met alle betrokken partijen
om tot een integraal ontwerp te komen.
In hoeverre is het concept Energietuinen vernieuwend?
Wat kunnen we leren tijdens het ontwerpend onderzoek
en na de oplevering?
Het concept van de Energietuinen is zeker vernieuwend,
er wordt gewerkt vanuit een integrale doelstelling.
Het gaat niet alleen over energieopwekking.
Er is veel aandacht voor de omgeving, voor lokale
belanghebbenden en het realiseren van natuur- en
recreatiedoelen. Er wordt werkelijk een nieuw landschap
ontworpen, in plaats van het verstoppen van een
technische interventie in het bestaande landschap.
Er zijn weinig voorbeelden van zulke projecten binnen de
energietransitie, dit komt ook naar voren in het recente
artikel van Oudes & Stremke (2021) over frontrunner
zonneparken. Er kan nog veel geleerd worden over het
proces, de randvoorwaarden en de mogelijkheden om
deze doelstellingen te realiseren. Na oplevering van de
Energietuin Assen-Zuid willen wij onderzoeken of en hoe
de ambities uit het ontwerp gerealiseerd zijn.
â€œ Het project Energietuinen geeft
waardevolle inzichten voor onderzoek
naar de ontwikkeling van duurzame
energielandschappen.â€
EÃ©n van de uitgangspunten is dat de Energietuin
toegankelijk is voor iedereen en een educatieve functie
heeft. Waarom is dat?
Om de Nederlandse doelstelling te halen voor duurzame
energieopwekking zijn er zonnevelden nodig.
Met toegankelijkheid als uitgangspunt hebben we de
ambitie om het landschap aantrekkelijk te houden en
grote delen van het landschap beleefbaar te maken.
Dit verschilt dus enorm met het laatste, fossiele
energielandschap. Door educatie aan de energietuin te
verbinden helpen we bezoekers begrijpen waarom dit
gebeurt en wat dit betekent voor deze plek.
Uit onderzoek blijkt dat het versterken van kennis over
bepaalde landschapstransformaties het bewustzijn en
draagvlak vergroot.
â€œ De ambities van de Energietuinen zijn
zeer inspirerend, als WUR dragen wij
bij met ontwerp en onderzoek en de
kennisdeling hiervan in Nederland en
daarbuiten.â€
Kan het ontwerp, als het af is, overal gebruikt worden
wat jou betreft? Of is dit ontwerp uniek voor dit gebied?
In principe is elk ontwerp plek specifiek, dat geldt ook
voor Energietuin Assen-Zuid. Het mooie aan het concept
Energietuinen is dat het zeer bruikbaar is op andere
locaties met vergelijkbare ambities. De Energietuin
Assen-Zuid zal een belangrijke inspiratiebron zijn voor
nieuwe projecten.
Oudes, D. & Stremke, S. (2021) Next generation solar power plants? A comparative
analysis of frontrunner solar landscapes in Europe. Renewable and Sustainable
Energy Reviews 145 (2021) 111101. https://doi.org/10.1016/j.rser.2021.111101
7
×aQÌÕ¥pXJÓ™@×aQÌÕ¥pXJÓ™?ÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://HkUCS8tH3CX_OsGINCmBcnayA33qzhM-sxte7cel9G0Î åhÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://52dED7nk-JypjgflxxYmn1QVV1ru-0KumQACcKNk1EoÍÃðÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://7Ydf0TYKYojaCosxrgRfqSYh9i6hz-E800G84j3tFi4Í<dÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://eGINM-dUeJayXy1-itejXrQ_l-7nohRPwIDXHdpZXL0Î 9¸Í Í	ÑÍñ×aQÌÖ¥pXJÓ™a×‰EÚúOpwek van
duurzame
energie
Uitgangspunt van de Energietuin
Assen-Zuid is natuurlijk het duurzaam
opwekken van zonne-energie. Maar hoe
ga je om met de opbrengsten en tegen
welke prijs verkoop je deze stroom? Bij de
Energietuin is dat heel simpel, de lokale
omgeving is leidend.
8
Borging van lokaal
eigendom
De lokale EnergiecoÃ¶peratie duurzaam Assen
is partner in het project. Ze begeleiden het
participatieproces met omwonenden en zijn
na oplevering 50% mede-eigenaar van de
Energietuin. Via AsserStroom leveren zij straks
100% van de parkstroom tegen scherpe tarieven
aan inwoners van Assen.
Tom Verloop, EC duurzaam Assen:
â€œWij geloven dat zulke grote parken waar energie
wordt opgewekt alleen kunnen bestaan met een
goede inbedding in de lokale omgeving.
×‰	Ú 7cassandra://7Ydf0TYKYojaCosxrgRfqSYh9i6hz-E800G84j3tFi4Í<dÍ`ÍjÍ ×aQÌÕ¥pXJÓ™A×‰EÚPâ€œ We zorgen ervoor dat
alle opbrengsten van de
investering lokaal terecht
komen.â€
Dit geldt ook voor de SDE-subsidie. Door lokale
financiÃ«le participatie mogelijk te maken
versterken we het gevoel van lokaal eigendom.
We faciliteren daarbij ook mogelijkheden om
participant te worden zonder zelf geld in te
leggen.â€
Lokale bewoners hebben
zeggenschap
Bronnen VanOns is een coÃ¶peratieve
ontwikkelaar die zorgt dat de lokale bewoners
(particulieren en bedrijven) weer zeggenschap
krijgen over waar en hoe duurzame energie wordt
geproduceerd. Zij zijn mede-ontwikkelaar van de
Energietuin Assen-Zuid. CoÃ¶rdinator Siebert van
der Veen van Bronnen VanOns vertelt waarom:
â€œDe ontwikkeling en realisatie van zonneparken
zien wij in verschillende vormen. Wij willen dat
minimaal 50% van de duurzame energieproductie
op land in handen komt van lokale inwoners,
door hen mede-eigenaar te maken. Dat kan
bijvoorbeeld door een lokale energiecoÃ¶peratie
op te richten. Zo praten, denken en beslissen
omwonenden vanaf dag Ã©Ã©n mee over de grootte
van het park, de locatie en de inpassing in het
landschap en blijven de opbrengsten in de regio.
Doordat de ontwikkelingen zo hard gaan, zien we
ook zonneparken die afbreuk doen aan de natuur
en landschapswaarden. Dat is zonde en het kan
ook anders. De Energietuin is een voorbeeld van
hoe het wel kan. De combinatie van energie en
een zorgvuldige landschappelijke inpassing is
zeker tot stand gekomen in het ontwerp. Wij zijn
trots op dit resultaat!â€
â€œ Wij zijn te gast in het gebied en
vinden het belangrijk om deze
ontwikkeling samen met de
omgeving te doen.â€
9
×aQÌÕ¥pXJÓ™B×aQÌÕ¥pXJÓ™AÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://Sdn-M2Hy3XDA-A4SjjuEaJMGYotUnW7KeG-7KXh13XQÎ ‰5Í`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://3X9GDv6n5M4kFT43h17XAQoHTva5gR035xX3g3firscÍ¯€Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://pJq2jE1sJDwH37gFeZAlPu4bikIPiAmlO7fC9BmZ8LYÍ5Í`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://NXW1bdsV8YwBQNhUBAYsHXvBOBKsoMa3yPhXkfT1wbMÎ êYÌ†Í Í	ÑÍñ×aQÌÖ¥pXJÓ™c×‰EÚïOmgeving betrokken
Geen top down aanpak of snelle
partijen die een zonnepark uit de
grond stampen. Bij de Energietuinen
gaat het om het betrekken van de
lokale omgeving. Deze denkt mee,
profiteert mee en is mede-eigenaar.
Dat levert ontzettend veel op!
Gemeente Assen
waagt de sprong
Voor initiatiefnemer gemeente Assen is lokale
betrokkenheid een belangrijke voorwaarde voor de
ontwikkeling van de Energietuin Assen-Zuid. Vanuit de
ambitie binnen de RES (Regionale Energie Strategie)
waagden zij de sprong en gingen zelf aan de slag met de
ontwikkeling van het zonnepark in Assen-Zuid.
Vanaf het begin werkten zij met omwonenden aan
het ontwerp. Bronnen VanOns (de coÃ¶peratieve
ontwikkelaar) is gevraagd om de ontwikkeling van
het zonnepark vorm te geven. Daarmee is lokale
betrokkenheid ook tijdens de uitvoering en exploitatie
geborgd.
Projectleider Tamara Beens, gemeente Assen:
â€œ Wij hebben onze ambitie gebaseerd op de locaties uit
het beleidskader â€˜zonneparken in Assenâ€™. We vinden
dat het ontwerp van een zonnepark moet passen bij
het gebied. Bij Assen-Zuid vonden wij het belangrijk
dat bestaande bomenrijen en groenstructuren konden
blijven staan. We zijn daarbij erg benieuwd naar
de vergroting van biodiversiteit in het gebied,
een win-win situatie! Ook vinden we dat omwonenden
moeten kunnen meeprofiteren. Daarom hebben wij het
principe â€˜3x lokaalâ€™ opgenomen in ons beleidskader voor
zonneparken.â€
â€œ Niet alleen de ontwikkelaar moet
profijt hebben van de opbrengst
van het zonnepark.â€
10
×‰	Ú 7cassandra://pJq2jE1sJDwH37gFeZAlPu4bikIPiAmlO7fC9BmZ8LYÍ5Í`ÍjÍ ×aQÌÕ¥pXJÓ™C×‰EÚ
|Marjolein Slikkerveer
woont in de Graswijk,
vlakbij het terrein
van de Energietuin
Assen-Zuid.
Gebied van de
Energietuin
Assen-Zuid
Het energielandschap verandert
Kristiaan Blokzijl van mede-ontwikkelaar ENGIE/EQUANS
vertelt dat het energieveld aan het veranderen is:
â€œ Rondom duurzame energie (zonneparken) wordt vaak
gesproken in termen van tegenstellingen. We laten hier zien
dat het verhogen van ecologische waarden samen kan gaan
met duurzame opwek van energie. En ook nog eens met een
educatief en recreatief karakter. In een samenwerking tussen
een commerciÃ«le partij en een lokale energiecoÃ¶peratie.
Lokaal draagvlak is essentieel! Partijen als de Natuur en
Milieufederatie Drenthe zijn de mede-grondleggers geweest
van de huidige landelijke aandacht en het draagvlak van
de energietransitie. En lokale energiecoÃ¶peraties zijn de
verhoudingen in het huidige (centraal georganiseerde)
energielandschap aan het veranderen. Ga er maar aan staan in
je vrije tijd!â€
â€œIk ben op een bijzondere manier
betrokken geraakt bij de Energietuin
Assen-Zuid. Een stukje in de Asser
Courant wekte mijn interesse, het ging
over de ontwerpwedstrijd en wat er
volgens leerlingen niet mag ontbreken
in deze Energietuin. IdeeÃ«n zoals een
insectenhotel, speel- en picknickplekken
en een ontmoetingsruimte werden
verbeeld. Hierdoor zag ik het Tiny house
project, waar een kleine groep in Graswijk
zich voor inzet, als verlengstuk van de
Energietuin. Bij het bespreekbaar maken
om een informatiepunt in mijn tuin te
creÃ«ren kwam ik in contact met Christiaan
(NMF). Hij vertelde enthousiast over de
Energietuin. Het ging meer leven. Ik wist
eigenlijk al gauw dat ik daar een rol in
wilde spelen.
â€œ Het lijkt mij een mooi gegeven
als de nieuwsgierigheid van de
bezoekers wordt vergroot.â€
â€œ Een goede samenwerking
lukt alleen als je je echt
in de ander probeert te
verplaatsen en de dialoog
aangaat. â€œ
Met het informatiepunt gaan we vertellen
over de Energietuin, planten en dieren
in het gebied en wandel- en fietsroutes.
Daarbij realiseren we een theetuin, zodat
er een kruisbestuiving ontstaat tussen de
Energietuin en het informatiecentrum.
We zorgen voor rondleidingen in de
Energietuin, het informatiecentrum is een
natuurlijk vertrek- en eindpunt. Ook heb ik
een vanzelfsprekend toezicht op het (toch
wat afgelegen) terrein. Het informatiepunt
van de Energietuin sluit aan bij mijn visie
waarin mens en natuur samen leven. Voor
mij is de Energietuin een nieuwe uitdaging
waarover ikzelf nog veel leer. Dat prikkelt.
Dat wat ik leer en ervaar kan ik delen met
anderen.â€
â€œ Uitwisseling van gedachten
verbindt mensen, mens met dier,
mens met natuur en verruimt
je geest.â€
11
×aQÌÕ¥pXJÓ™D×aQÌÕ¥pXJÓ™CÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://U1kHil8e9jMvrXPT3uNeGtV2zJIxlUVmbKvf7uQJBRMÎ `Í`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://5g_9kaevsP6_zEl0YJcnQaVQqexQVC_b4ovMtuwuWBgÍ¶øÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://9PXFnMbfw3wWEjBlkmdLBbVZBRabUl7wC_nZcNEGNtAÍ6’Í`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://G6fqMTRrd1936cNtc_TEvZzzeVdIolB7fdJ414rOFDsÎ ½%|Í Í	ÑÍñ×aQÌÖ¥pXJÓ™h‘× ×aQÌÖ¥pXJÓ™g Í‚ÍÌê9×‰HÚ +https://www.youtube.com/watch?v=W5gLoUmwNlYG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ×‰EÚXNatuur
krijgt
de ruimte
Een zonnepark saai en eentonig?
De Energietuin bewijst het tegendeel.
De tuin versterkt biodiversiteit en
is door zijn diverse aanplanting
aantrekkelijk om te zien en in te
recreÃ«ren. De Energietuin bloeit,
zoemt, leeftâ€¦
Vergroting van biodiversiteit
kost niks extra
Remi van Beekum is een
communicatieprofessional,
innovator, blogger en auteur.
Samen met vrouw en kind woont hij
in Eext, waar hij een voedselbos en
permacultuurtuin heeft ontwikkeld,
de Hommelgaard. Hij publiceert en presenteert
regelmatig over ontwerpen voor insecten op basis van de
bloeiboog. Voor de Energietuin Assen-Zuid maakte hij
een beplantingsschema.
Waarom is dat beplantingsschema zo belangrijk?
Ik vind dat we die grond meerdere functies moeten
geven. Vergroting van de biodiversiteit hoeft vaak niet
veel meer te kosten als er vooraf goed over nagedacht
wordt. Een struweel met flink wat stekelige planten is
bijvoorbeeld goedkoper dan een hek. Door goed na te
denken over de mix aan planten in zoâ€™n struweel, kun je
meer insecten aantrekken en die vormen weer voeding
voor vogels, vleermuizen, kikkers en andere dieren. Een
goed beplantingsschema waarin inheemse soorten uit
de streek centraal staan helpt daarbij.
12
De â€˜kamersâ€™
van het
ontwerp.
Bekijk hier hoe de Energietuin
Assen-Zuid bijdraagt aan biodiversiteit
Klik hier om de video te bekijken
×‰	Ú 7cassandra://9PXFnMbfw3wWEjBlkmdLBbVZBRabUl7wC_nZcNEGNtAÍ6’Í`ÍjÍ ×aQÌÕ¥pXJÓ™G×‰EÚ\Wat was de grootste uitdaging van de beplanting
in het gebied?
In de Energietuin Assen-Zuid willen we niet alleen
de biodiversiteit vergroten. Maar tegelijk ook een
park maken waar bezoekers in elk van de zeven
onderdelen van het park een andere beleving krijgen.
Op de ene kavel staan bijen en vlinders centraal,
in een andere vogels en weer een andere kikkers
en padden. De uitdaging zat er onder andere in
om de zeven kavels voldoende van elkaar te laten
verschillen en tegelijk ook een geheel te laten
vormen.
Wat vind jij een bijzonder element in de beplanting?
Is dat uniek voor dit gebied?
Het meest bijzonder vind ik de struwelen met
walletjes rond de vier kavels in de noordzijde van
het park. Die oude walletjes zijn lang geleden
ontstaan doordat slootjes werden gegraven en het
zand ernaast op een walletje te leggen. Op een paar
meter van elkaar zie je daar nu hoogteverschillen,
verschillen in vochtigheid en verschillen in warmte.
Door al die verschillen zijn er ook veel verschillende
soorten planten en dieren die zich er thuis voelen.
Een mooi gebiedje waar we zo min mogelijk aan
willen doen en wat als inspiratie dient in de rest van
het park.
Wat is er straks aan onderhoud te verwachten?
Rond veel kavels zullen we struwelen en wilde hagen
aanplanten. Daar bestaat het onderhoud uit het
eens in de 7 jaar â€˜terugzettenâ€™ van (een deel van) de
planten. Verder hoeft daar niet veel te gebeuren.
Tussen de panelen ligt meer werk. We willen daar
de stikstofrijke bovenlaag die vooral enkele soorten
gras, brandnetels en fluitenkruid aantrekt geleidelijk
omvormen door een schralere bovenlaag die een
veel groter aantal grassen en kruiden aantrekt en
daarmee veel meer leven ondersteunt. De eerste
jaren betekent dat meerdere keren per jaar maaien
en afvoeren. Daarna zullen we dat jaarlijks doen.
Grote kansen voor biodiversiteit
Alex Schotman, onderzoeker
bij Wageningen Environmental
Research, team Dierecologie
Biodiversiteit is van groot belang
Door schaalvergroting en optimalisatie
van de productie met toepassing van o.a.
bestrijdingsmiddelen is de biodiversiteit van
het agrarisch gebied extreem verarmd. Een
groot percentage van de soorten uit allerlei
insectengroepen, van vogels, zoogdieren,
amfibieÃ«n en reptielen is uitgestorven of hun
verspreidingsgebied is sterk gekrompen. De ruimte
rondom zonnepanelen op zonneparken is bij uitstek
(geen bemesting, geen bestrijdingsmiddelen, goed
beheer niet kostbaar) geschikt om weer leefgebied te
scheppen voor deze soorten. Enkele tienduizenden
hectares aan zonneparken kunnen, samen met goed
beheerde wegbermen e.d., natuurgebieden met
elkaar verbinden door te functioneren als stapstenen
en corridors. De Energietuin draagt hieraan bij.
Niet alleen in natuurgebieden
Aan de afname van biodiversiteit ligt natuurlijk ook
de versnippering van natuurgebieden, verdroging en
de stikstofdepositie ten grondslag. In natuurgebieden
gaat het om de echt bijzondere soorten. Het is
belangrijk dat ook de minder kwetsbare soorten
herstellen en weer volop aanwezig zijn in de
woonomgeving zodat mensen de rijkdom van de
natuur kunnen beleven.
Dubbelfuncties als oplossing
In dit dichtbevolkte land is de vraag naar grond en
ruimte groot en dus de prijs erg hoog. Daardoor is
er weinig ruimte voor spontane ontwikkelingen en
is er weinig ruimte voor natuur en landschap. Door
functies te combineren maak je eigenlijk efficiÃ«nter
gebruik van de ruimte.
13
×aQÌÕ¥pXJÓ™H×aQÌÕ¥pXJÓ™GÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://37fgwoCMFtB8xxiydBpOfWfF7l81tfFA8jSSuSbWNPIÎ ÃÂÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://sHr6uKSpKilFpMkzDExxHCSLO_cHGZxqGik1ojjupIUÍÌiÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://P6IClElCHPdR_Z5ZcdsekLXuRu5fo5nfDEYR41mMZ-gÍAZÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://cf8NyAjsxI8wCzf-I91BTH_ltFetMhIocXifrhVm1G8Î |~Í‡ªÍ Í	ÑÍñ×aQÌæ¥pXJÓ™q–× ×aQÌÖ¥pXJÓ™k Í!ÍÃÍ<@9×‰H¿https://youtu.be/Bz859c1YXi8%0DG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×aQÌÖ¥pXJÓ™l ÍtÍÃÍ
@9×‰HÚ bhttps://www.nmfdrenthe.nl/wp-content/uploads/sites/5/2021/06/Folder-Energietuinen-2021-03-16-1.pdfG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×aQÌÖ¥pXJÓ™m Í?ÍÃÍ
@9×‰HÚ 5https://www.energietuinen.nl/inschrijven-nieuwsbrief/G××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×aQÌÖ¥pXJÓ™n Í]ÍÃÍ
@9×‰H½https://www.energietuinen.nl/G××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×aQÌæ¥pXJÓ™t ÍÙÍ½ 9×H»http://www.energietuinen.nl××Ðˆ× ×aQÌæ¥pXJÓ™s ÍwÍxÌŒ9×H¼mailto:c.teule@nmfdrenthe.nl××Ðˆ×‰EÚEen leerzame plek
toegankelijk voor iedereen
Geen hekken, maar toegankelijk
voor iedereen. Dat is de Energietuin.
Je kunt er doorheen wandelen
en als je wilt, wat leren. Van
energieopwekking, van de natuur
en het gebied.
Een bijzonder concept
Alex Schotman, onderzoeker bij Wageningen
Environmental Research, team Dierecologie
â€œSinds 2017 verdiep ik me in de kansen voor
biodiversiteit in zonneparken en in hoe die te verzilveren.
Er zijn veel ideeÃ«n en veel mooie woorden. In de praktijk
komt er nog niet zoveel winst voor biodiversiteit tot
stand. Enerzijds omdat dit niet in het â€˜systeemâ€™ van
ontwikkelaars van zonneparken zit, anderzijds omdat
er te weinig onderbouwde kennis is over de praktische
mogelijkheden. Gemeenten kunnen er niet gericht
om vragen, burgers participeren niet of te weinig om
hun wensen op de voorgrond te krijgen. Van de 25
zonneparken die we vanuit de WUR in 2019-2020
bekeken is er slechts Ã©Ã©n ongeveer zo opgezet als
een Energietuin: De Kwekerij in Hengelo. Alle andere
zijn afgesloten voor het publiek. Slechts in drie vindt
effectief beheer voor ontwikkeling van biodiversiteit
plaats. Het concept van de Energietuin is dus
onderscheidend te noemen!â€
Ontwerpwedstrijd
Scholen van het primair- en voortgezet onderwijs in
Assen zijn betrokken bij het ontwerpproces door een
ontwerpwedstrijd. Leerlingen dachten na over het
ontwerp van de Energietuin en hoe zij educatie en
recreatie voor zich zien. Dit werkte goed, omdat de
leerlingen met een hele andere invalshoek keken en
de omgeving (in dit geval scholen) betrokken werd
bij de ontwikkeling van de Energietuin. De winnende
ontwerpen bevatten ideeÃ«n over bestrijding van
eenzaamheid, het combineren van energieopwek met
spelen en het houden van bijen.
Bekijk hier de winnende ontwerpen
van de wedstrijdbasisonderwijs
14
×‰	Ú 7cassandra://P6IClElCHPdR_Z5ZcdsekLXuRu5fo5nfDEYR41mMZ-gÍAZÍ`ÍjÍ ×aQÌÕ¥pXJÓ™M×‰EÚ‹Vind je Energietuinen een mooi concept en wil je leren van de pilots die
wij opzetten? Dat kan! Maak gratis gebruik van de tools van Energietuinen
Nederland. Direct toe te passen bij je eigen energieproject.
Start een Energietuin
Heb je plannen om zelf een Energietuin te starten,
neem dan contact met ons op. Wij helpen je
initiatief een kickstart te geven. Daarnaast kan onze
deskundigheid op het gebied van projectmanagement
en coÃ¶rdinatie ingehuurd worden.
Neem contact op
Christiaan Teule
Ontwikkelaar Energieneutraal Drenthe
0592-311150
c.teule@nmfdrenthe.nl
Blijf op de
hoogte!
Meld je aan voor de nieuwsbrief
van de Energietuinen
Ga naar de website van
de Energietuinen
Tuinen waar je energie van krijgt
Deze plek geeft energie. Niet alleen aan de bezoekers, maar ook
letterlijk aan een heel dorp of een complete wijk. Welkom in het
zonnepark van de toekomst. Welkom in de Energietuin!
www.energietuinen.nl
Bekijk hier de folder van de
Energietuinen
15
Een mooi en
uitgebalanceerd
ontwerp
Typisch
Een
leerzame
plek
Energietuin =
Grootschalige
opwek groene
energie
Een
energieke
plek
Toegankelijk
voor
bezoekers
Omgeving
betrokken
Natuur
krijgt de
ruimte
Samen ontwerpen
Wageningen University & Research (WUR) is betrokken bij
het in co-creatie ontwerpen van de eerste Energietuinen.
â€œHet is een inspirerend traject, waarbij wel 100
mogelijkheden zijn. Om een uniek ontwerp te maken
duiken we in de lokale geschiedenis en luisteren we
goed naar de verschillende perspectieven van omwonenden
en lokaal betrokken partijen. We leren
van goede voorbeelden en houden rekening met
wetÂ­ en regelgeving. Zo komt er een maatschappelijk
gedragen ontwerp uit dat uniek en onderscheidend
is voor elke locatie. De Energietuin wordt op deze
manier integraal onderdeel van het landschap.â€
Sven Stremke,
Landschapsarchitect en onderzoeker van de WUR
Fotografie: Martijn de Vos
Solarpark de Kwekerij Hengelo (Gld). Foto: Olaf Molenaar
×aQÌÕ¥pXJÓ™N×aQÌÕ¥pXJÓ™MÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://xkWEt8g9YXnovgXpmcV8awDsMOdxgVOx4SzOBSla0-4Î …îÍ` ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://R6jxHFlPUQTS662jMXQu-LU1PRreUkxQoSRS4AuB87YÍ5¨Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://teCnAGDcOVxC2tWFTnV_TEdDoX2v6z_AXkElOw3XyRsÍ¥Í`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://ck5ZJkzs0D9QQY2Bakp9yawWlSiNn0xML5gO-V24X6IÎ ˜úÍLÍ Í	ÑÍñ×aQÌæ¥pXJÓ™u×‰EÚColofon
Dit e-magazine is een uitgave
van de Natuur en Milieufederatie
Drenthe.
Teksten en eindredactie:
Natuur en Milieufederatie Drenthe
Vormgeving:
Jolanda Schachtschabel van Buro1988
Fotografie:
Jack Tillmans, Solarpark de Kwekerij, Sven Stremke
(WUR), Christiaan Teule, Hero Moorlag
Visuals: Willem Heijdeman, WUR
Najaar 2021
Partners
Energietuinen Nederland is
een initiatief van de Natuur
en Milieufederaties en wordt
mede mogelijk gemaakt dankzij
een extra schenking van de
Nationale Postcode Loterij.
16
×‰	Ú 7cassandra://teCnAGDcOVxC2tWFTnV_TEdDoX2v6z_AXkElOw3XyRsÍ¥Í`ÍjÍ ×aQÌÕ¥pXJÓ™O×ˆE×aQÌÕ¥pXJÓ™P×aQÌÕ¥pXJÓ™OÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍàÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://3D8bnfpInCGzodq4dXwfORbwRHmpj3aB29y_3Er_2osÎ  Í`Í°Í×‰	Ú 7cassandra://JLyxG7CTLevpakH0Cs9Wyp20YwU02EuwVPSai6v57bwÍ=[Í`ÍSÍß×‰	Ú 7cassandra://4j7LvLEC4ahbWiR-VBT0otIUJWg0xtKxvVwqoy1jAB0ÍÍ`ÌµÍ ×‰	Ú 7cassandra://jZxmUU0ltGzqao0fpKj8dv7nXnWP_6XTljO7oNV5gSgÍ‡Ì°Í ÍèÍñ×aQÌæ¥pXJÓ™w×‰EÚ eEnergietuin Assen-Zuid
Een tuin waar je energie van krijgt!
Samen voor een mooi en duurzaam Drenthe.
×‰	Ú 7cassandra://4j7LvLEC4ahbWiR-VBT0otIUJWg0xtKxvVwqoy1jAB0ÍÍ`ÌµÍ ×aQÌÕ¥pXJÓ™Q×ˆE×aQÌÕ¥pXJÓ™R×aQÌÕ¥pXJÓ™QÍÀÍ{)Ú !E-magazine Energietuin Assen-ZuidÚ -Het e-magazine van de Energietuin Assen-Zuid.×aQÌÓàfrJÂ¡¬