׉?4ׁB!/בCט??{u׉׉ 7cassandra://OL-BPxPIN_FkU-rpx7vM-I1DWMf9xT2hF3VHLNdpaSg`׉ 7cassandra://p_IO2ZGUHLfjvnPg-iOW2V4Ig4PLC7FgMdqnWzNYiH0͟M`t׉ 7cassandra://jL2VsnvuEB1ZJnwF5ilZn4BIu_C0DPXu6NLeindFGmI2J`׉ 7cassandra://CAWACLqHAI_LhKlSbzSosA3rVyR68G-tG13MxXQQ3kY ͠`]kC#c<[׈E]kC#c;׉E%Stationslocaties Nederland 2019/2020 ׉ 7cassandra://jL2VsnvuEB1ZJnwF5ilZn4BIu_C0DPXu6NLeindFGmI2J`]kC#c;]kC#c;~{בCט?{u׉׉ 7cassandra://bhKf3UgUYqyJw55HKVWON_7i5QinS5_waJr7XX24OIs`׉ 7cassandra://sTUJCwzfZKafwuZXV22riYDSGQ2w611bnOVrjYpB1gQo2`t׉ 7cassandra://pRWfaBbwpq4fHbgXhpt637lBJfbQas5ITbXX0CC9qx8#`׉ 7cassandra://1N709T8nNn4ObjvEEGQAZg2re1qB8L7NMzkSL5L_VyIۗ ͠`]kC#c<^ט??{u׉׉ 7cassandra://lkXAvMNkxiDRJaPD7U_j09STCDELB2sT8-t9guLgTIc`׉ 7cassandra://oO4fHnomBNqEvCtAvrXkCfMZ2vamiJ9umredQexUR0YN`t׉ 7cassandra://ra3FZlDP3bGCQzegXk68H05rzC7mIU3q2i0Nm1y2J3I`׉ 7cassandra://7R8dFzRDtYMZycWmsUzvtZJKGGqLDinjmDUfsbMgl1I!͠`]kC#c<_׉ESTATION STEEDS VAKER ONTMOETINGSPLEK MEER REIZIGERS WILLEN COMFORT EN GROEN Stationslocaties hebben duurzaam economisch toekomstperspectief Stations zijn niet langer alleen maar een plaats waar reizigers aankomen en vertrekken. Het huidige station is de entree van de stad; waar we wonen, werken en uitgaan. Steeds meer mensen willen comfort en groen op hun dagelijkse OV locatie of overstapplek. Men doet er zelfs graag hun dagelijkse boodschappen, willen er lunchen of werken voor men overstapt naar een andere modaliteit of zoeken de rust op van de nabij gelegen publieke stadsparken. De OV locatie is daarmee uitgegroeid tot een ontmoetingsplaats bij uitstek. Volg ons op: ׉ 7cassandra://pRWfaBbwpq4fHbgXhpt637lBJfbQas5ITbXX0CC9qx8#`]kC#c;׉EVoorwoord Voor u ligt weer een prachtig exemplaar van Stationslocaties in Nederland. Een magazine dat in samenwerking met alle bij stations betrokken partijen wordt gemaakt. Deze uitgave toont hoe we gezamenlijk staan voor de opgaaf rond stationslocaties. Want stationsgebieden vragen aandacht, zeker in de huidige tijd. De kwaliteitssprong van onze stations in de afgelopen jaren en de steeds hogere frequentie van treindiensten werpt zijn vruchten af. De reizigersaantallen groeien, stations groeien uit tot levendige stadsdelen waar je meer doet dan de trein of bus nemen. En dat is wat de huidige tijd vraagt. Samen met ontwikkelingen als verdere verstedelijking en verdichting rondom stations, klimaatverandering en duurzaamheid vormt dit de uitdaging voor de toekomst. Een uitdaging die vraagt om flexibeler en slimmer worden, anders samenwerken en aandacht voor innovatie. Ik krijg energie van die gedachte en de samenwerkingsrelaties die we opbouwen met andere publieke en private partijen. De ervaringen die ik dit jaar opdeed met het inspiratiemagazine Station NXT was daar een mooi voorproefje van. Samen met ontwerpers, startups en studenten hebben we nagedacht over het Station van de Toekomst. Met een andere bril kijken. Zo zaten we recent in Parijs; om te leren van de situatie aldaar. Think big! Bij deze manier van werken hoort een visie voor de toekomst. Een aanpak die ruimte biedt voor alle partijen. Alleen zo kan voor iedere stationslocatie het juiste, unieke plan ontstaan. Hier wil ProRail graag het voortouw in nemen. Samen met alle betrokken stakeholders bouwen we momenteel aan een Toekomstbeeld Openbaar Vervoer 2040, aan een Omgevingsvisie die past binnen de Nationale Omgevingsvisie van het Rijk en aan een visie op het bouwen naast en over het spoor. Om vervolgens concreet met elkaar aan de slag te gaan. In dit magazine zijn stakeholders aan het woord over hun ambities, hun dromen en hun dilemma’s. Zo ook ProRail, vanuit de gedachte dat we samen met u vorm kunnen geven aan die prachtige stationslocaties van Nederland. Ik nodig u van harte uit om hiermee aan de slag te gaan en wens u veel leesplezier! Astrid Bunt, directeur Stations bij ProRail Stationslocaties 2019/2020 - 3 ׉ 7cassandra://ra3FZlDP3bGCQzegXk68H05rzC7mIU3q2i0Nm1y2J3I`]kC#c<]kC#c;}{בCט?{u׉׉ 7cassandra://4uaIU5hAgAmhxRhJgf-zYba3XDuSdipWOetlPy-q03M-`׉ 7cassandra://w69kZblNgI09SrpW0L1yGN97rlhOo0xh4OQCP5n7Z0MT`t׉ 7cassandra://PHrit_PXcpJppNIPJF1anNSynZPl9A1VdUA218oMQ1c`׉ 7cassandra://PrqVeqtEaQRpFEZuALlI12sUCh7miMTaA5MDWaOTkIoÓ[T͠`]kC#c € 1,5 miljard Backer & Rueb hallen Electron Klavers Jansen Backer & Ruebweg Crogtdijk Speelhuislaan Terheijdenseweg Nieuwe Kadijk Belcrum Breda Vooruit OV-terminal Mark/Zoete Delta THES Spoorpark Belcrumweg Spoorstraat Gerechtsgebouw 5 TRACKS Willemstraat ׉ 7cassandra://MMpbDJC2JHkxnqIolI7yVJsoOafbdliFfTsIaDQc32E#`]kC#c<׉E +FEITEN & CIJFERS • Station: • Gerechtsgebouw: • 5TRACKS: • Thes-locatie: • Breda Vooruit: • Havenkwartier: 27.000 m2 REISTIJDEN VANAF BREDA 150 woningen, 21.500 m2 kantoren, 9.000 m2 winkels en horeca, 760 parkeerplaatsen op het dak, 6.000 fietsparkeerplaatsen, 38.000 reizigers per dag; bvo, 67 meter hoog; 5 functies komen samen in 3 gebouwen, 140 appartementen, 15.000 m2 voorzieningen inclusief hotel; 120 appartementen, 2.050 m2 228 appartementen, 1.000 m2 werken, 10.000 m2 commerciële ruimte; commerciële ruimte; circa 1.200 woningen en commerciële functies, cultuur en creatief ondernemerschap, innovatie (energietransitie, mobiliteit en parkeren); - STRIP langs Belcrumhaven: 350 woningen op voormalig terrein Backer & Rueb; • Zoete Delta: - Klavers Jansen: 2 bouwprojecten met 87 woningen Minister Kanstraat/Belcrumweg. waterlandschap langs rivier de Mark • Drie hoefijzers zuid: 403 woningen en appartementen, 2.000 m2 commerciële ruimte en kantoren; • Drie Hoefijzers noord: 270 woningen en appartementen, 500 m2 commerciële ruimte; • Eureka: 220 woningen. Lille 2:26 uur Londen 4:31 uur Parijs 3:09 uur Antwerp Airport Den Haag Centraal 47 min. Den Haag HS Rotterdam The Hague Airport Rotterdam Centraal 24 min. IC Direct Oosterhout 23 min. Etten-Leur 22 min. Breda Airport 20min. Roosendaal Tilburg 13 min. IC Brussel Eindhoven Airport 64 min. Antwerpen Centraal 34 min. Mechelen Brussels Airport 66 min. Brussel Centraal Brussel Zuid 81 min. Venlo Düsseldorf Eindhoven 39 min. Breda Schiphol 52 min. Amsterdam Centraal 68 min. Eurostar Thalys Thalys Amsterdam-Brussel-Parijs/Lille 14 x/dag Eurostar Amsterdam-Brussel-Londen IC Amsterdam-Breda IC Amsterdam-Rotterdam IC Den Haag-Eindhoven 2 x/dag 32 x/dag 32 x/dag 32 x/dag IC Amsterdam-Den Haag-Breda-Brussel 16 x/dag Stoptrein Roosendaal-Antwerpen HOV busverbinding 16 x/dag HET GRENZELOZE HAVENKWARTIER EN BELCRUM HET HAVENKWARTIER EN BELCRUM ZIJN VOOR VEEL MENSEN NOG EEN ONONTDEKT STUKJE BREDA. DE KOMENDE JAREN WORDT HET HAVENKWARTIER GETRANSFORMEERD TOT EEN NIEUW STUK STAD AAN HET WATER: Doornboslaan EEN EIGENTIJDSE, NIEUWE, DYNAMISCH GEMENGDE EN GROENE STADSWIJK MET RUIMTE VOOR WONEN, CREATIEF ONDERNEMERSCHAP, VOORZIENINGEN, SPORT, CULTUUR EN LEISURE AAN DE RIVIER DE MARK. URBAN, STOER EN RAUW. VLAKBIJ HET NIEUWE INTERNATIONALE TREINSTATION VAN BREDA. DE JAREN ’30-WIJK BELCRUM IS INMIDDELS EEN VAN DE MEEST GELIEFDE WOONWIJKEN VAN NEDERLAND. Eureka 3 Hoefijzers Noord 3 Hoefijzers Zuid Legenda Brouwhuis Bestaande bebouw Gerealiseerde bebo In ontwikkeling Stationslocaties 2019/2020 - 11 HSL HSL ׉ 7cassandra://XpHdSnQaF0G4YXewJ7OHbkjtiZj_Ce87XOhyo5JOidQ$x`]kC#c<]kC#c<}{בCט?{u׉׉ 7cassandra://EImRGcL2NdE0wQyUYMGW5nNfRbmzkXBvchKEnZX-MJ4)`׉ 7cassandra://IrkErs7EuMAYFQmSqXOhID_aiKI3XjCmoWG1Lak7Sf0N`t׉ 7cassandra://uzwZ1nRCQeDxQw-QtRes2102uVnNoi1h6aeckC9H628`׉ 7cassandra://txbWTip2XCmJTQGaRf50P5-5wTco6EVA0O5t3eVu8Ic 4K͠`]kC#c<ט??{u׉׉ 7cassandra://e1bQXchUnHkmdZEL_I6Gm2wqlzu95ss1M8qQ8XSKQrY`׉ 7cassandra://RqPjnTIux019yg2enTtjyLu47vAGnM2c2_qakCvObOswK`t׉ 7cassandra://DTVPkIxCzr3h0CgdHcT2B7-YpvOAzPIzNnAMctsKmQw&,`׉ 7cassandra://5MFrIvscIPbC3btAashAP-w8fLh9d_ZwFzepOXfdUGA͙͠`]kC#c<נR Y5!9׉Hhttp://www.5tracksbreda.comG׉ ׁ  default styleנ]kC#c<5L9ׁHhttp://www.atosborne.nl/thomasׁ ׁ Ј׉E“Als projectmanager help ik projecten een stapje verder, door overzicht te bieden en besluitvorming te organiseren. Belangrijk in dit proces is voor mij een goede samenwerking tussen betrokkenen, waardoor iedereen zijn doelen kan realiseren. Bij het Stationsgebied Utrecht heb ik gezien wat voor maatschappelijke meerwaarde dat oplevert.” - Thomas Neijenhuis www.atosborne.nl/thomas ׉ 7cassandra://uzwZ1nRCQeDxQw-QtRes2102uVnNoi1h6aeckC9H628`]kC#c< ׉E Stationslocaties 2019/2020 - 13 ׉ 7cassandra://DTVPkIxCzr3h0CgdHcT2B7-YpvOAzPIzNnAMctsKmQw&,`]kC#c< ]kC#c< }{בCט?{u׉׉ 7cassandra://IuHXrMkxkR6GLnmfXP3R7B1J9noutVypIZRET95hnZcل`׉ 7cassandra://happ1HImVjtqVxoyNnLQK4DAhXZPjPIYirs_e9PPsqkz`t׉ 7cassandra://yZbgm6P6lwWgj9JzPCzstMVesLxi4ayz-z8_QfqK7Jw*>`׉ 7cassandra://Ru2FA-J5Zg5u9m57ArztVVme5VRkdxRq-7SrxoWLE7Q?͠`]kC#c<ט??{u׉׉ 7cassandra://aYvRREX3SZN7GYN7a2JwgnC-qIHhz40wSLOMWxXBh7g5 `׉ 7cassandra://09KNhYJ893I9s3cXbk6hC6SC0PUSY8X59jfZaWVeGUMh`t׉ 7cassandra://9hlkcsw9TfUmoFLV1_af2JMIer4ktkracnqCm7oPWi0`׉ 7cassandra://RaHZ0ToiZ9nbqslsVyvBZQm4Tu5TXoxn6i_4RVipXsQ͠`]kC#c<׉EAstrid Bunt, ProRail: “Stations van de toekomst ontwerpen we flexibel: het station van nu is over 10 jaar niet meer van deze tijd” Stationsplein Utrecht Centraal. Foto Petra Appelhof ׉ 7cassandra://yZbgm6P6lwWgj9JzPCzstMVesLxi4ayz-z8_QfqK7Jw*>`]kC#c< ׉E Astrid Bunt, directeur Stations ProRail Hoe ziet het station van de toekomst eruit? Hoe faciliteren we de hogere reizigersaantallen? Hoe verbinden we de woningbouwopgaaf met een toekomstigbestendig openbaar vervoer? Hoe integreren we duurzaamheid in onze stations? Wat is onze rol in het grotere geheel van de nieuwe Omgevingswet? Deze – en andere – vragen liggen op tafel bij Astrid Bunt, directeur Stations bij ProRail. O p dit moment maakt ProRail de stations klaar voor de toekomst. Met een verwachte reizigersgroei van dertig tot veertig procent in de komende jaren, de woningbouwopgaaf en verdere verstedelijking is dit een grote uitdaging. ProRail is op diverse locaties bezig met uitbreidingen en vernieuwingen (zie kader) van sporen en/of stations. Bunt: “In Amsterdam gaan we het nodige doen, in Groningen en Schiphol ook, maar de kleine stations slaan we zeker niet over. We zien dat de kleinere stations steeds belangrijker worden. Zij absorberen namelijk reizigers rond de steden zonder de grote, centrale stations te belasten. We noemen het dan ook wel feeder-stations. Tilburg Universiteit is een mooi voorbeeld van een kleiner station dat al gereed is en in een grote behoefte voorziet. Dat was tot voor kort een van de minst functionerende stations van het land. We hebben het station hoog op de agenda gekregen en samen met de gemeente de benodigde upgrade kunnen doen. De knelpunten zijn weggenomen en binnenkort worden de puntjes op de spreekwoordelijke ‘i’ gezet.” Station van de toekomst Hoe ziet het station van de toekomst eruit? Met die vraag houdt ProRail zich ‘Voor de juiste invulling van de benodigde aanpassingen aan het spoor, in samenhang met andere ruimtelijke ontwikkelingen is samenwerken tussen alle partijen een vereiste.’ al langer bezig. “In de sector zijn we gewend om stations te bouwen voor vijftig jaar. Dat is een manier van ontwerpen die niet meer past in het huidige tijdperk waarin de veranderingen veel sneller gaan. En dus zijn we aan de slag gegaan met innovatieve partners. Dit resulteerde in het inspiratiemagazine Station NXT met daarin de trends die we zien en de uitdagingen die dat biedt op stations. En we nodigden partijen uit mee te denken over het Station van de toekomst.” Zo bracht Ontwerpbureau Studio Marco Vermeulen een inspirerend beeld van een multifunctionele en gelaagde hub waarin verschillende functies samen komen: reizen, overstappen, ontmoeten en verblijven. De eerste laag accommodeert de basisfunctie: het reizen. Overstappen op andere vervoermiddelen gebeurt in het station van de toekomst op de tweede laag, boven de perrons. De laag daar boven staat in het teken van ontmoeten, voorziet in diverse functies en is daarmee onderdeel van het stadscentrum. Het station van de toekomst biedt ook overnachtings mogelijkheden. De benodigde hotels vinden hun plaats in de vierde laag, in een parkachtige omgeving. Natuurlijk is het hele complex uitgevoerd met duurzame materialen. Stationslocaties 2019/2020 - 15 ׉ 7cassandra://9hlkcsw9TfUmoFLV1_af2JMIer4ktkracnqCm7oPWi0`]kC#c< ]kC#c< }{בCט?{u׉׉ 7cassandra://7cwiysoojH5ZRm55z_Jn4LHySO4zuDtralLPAtdz0q8$`׉ 7cassandra://4D-6qua_Be_XiKM3nRKc4eh7EsbzAguC7yQ8ClTaOxglm`t׉ 7cassandra://RBnuTsqvV1aE0PGtd5lZsnB-iy_LAgU3dbw6sz-cphk#g`׉ 7cassandra://W4v7HO__eN4eurRKXqRAGPV8WF4EeTFncjFv-lkkR6s͠`]kC#c<ט??{u׉׉ 7cassandra://P6urFcNTlZ4LNQarfJJa-8b9hj4izoS-DH1TsiGyp-M`׉ 7cassandra://NqUBqaIGf9Ke4hLmDR28o9GoDF6vaZyRPSRp7TbejJoo`t׉ 7cassandra://Veo3iKce9NDg_F90mKkJTQ7JsoZpVBWjDPCKZDTlkko!;`׉ 7cassandra://WZIQBG4yfXpaDu0h9sUWOVutbHA6xrExRDvbmMAHUqo#͠`]kC#c<׉EStation Rotterdam Blaak. Bron ProRail Nieuwe ontwikkelingen Er zijn allerlei nieuwe ontwikkelingen die nu al hun weg beginnen te vinden richting station. Er loopt een proef met een eerste multi-mast: een paal die klok, verlichting, wifi, informatieborden en omroepsysteem integreert. Ook op het gebied van perronveiligheid kijkt ProRail vooruit en onderzoekt het technische innovaties die de veiligheidsrisico’s nabij de perronrand verkleinen. “Maar we kijken ook naar de meer ‘softe’ kant van een station, zoals het gedrag van reizigers of het comfort. Samen met NS Stations kijken we naar het gedrag van de reiziger bij drukte. Door het inzetten van stewards spreiden we de drukte, zodat de reiziger comfortabel en sneller zijn trein of de uitgang van het station bereikt.” Met een popup laboratorium experimenteert de spoorbeheerder hoe het wachtruimtes zo kan inrichten dat het wachten wordt verzacht. Circulaire perrontegel station Bunde. Foto Stefan Verkerk 16 - Stationslocaties 2019/2020 Maatschappelijke trends Er zijn verschillende maatschappelijke trends die ook hun invloed hebben op de activiteiten van ProRail. Duurzaamheid is er één van. “Afval en reststoffen kunnen we steeds vaker op allerlei manieren hergebruiken. En wat we nu ontwerpen en realiseren moet later volle׉ 7cassandra://RBnuTsqvV1aE0PGtd5lZsnB-iy_LAgU3dbw6sz-cphk#g`]kC#c< ׉E “ProRail is de natuurlijke partner voor iedereen die iets met of bij het spoor wil.” dig afbreekbaar zijn tot herbruikbare onderdelen. Afval bestaat straks niet meer.” Energiezuinig bouwen, de omgeving vergroenen en natuur-inclusief ontwikkelen gebeurt al bij diverse stations. ProRail werkt bijvoorbeeld aan geluidsschermen op basis van olifantsgras. Station Bunde (Limburg) kreeg eind september als eerste station van Nederland gerecyclede betontegels. Het beton bestaat voor ruim driekwart uit gerecycled materiaal; in dit geval de oude, vermalen perrontegels van station Anna Paulowna die volledig zijn hergebruikt. Ook de nieuwe keerwanden in Bunde zijn van ‘oud’ beton gemaakt. CO2-neutraal Op weg naar een CO2-neutraal OV in 2050 zet ProRail in op het besparen en het opwekken van energie en het verminderen van de uitstoot in de hele keten. “Het gaat dan om het eigen energieverbruik op de stations, de voorgeschreven materialen, de werkwijzen van onze aannemers, op kantoor, overal waar het kan. Dus ook naast en over het spoor proberen we op een duurzame manier ruimtelijke kwaliteit toe te toevoegen.” Maar ook door het opwekken van energie met zonnepanelen op geluidsschermen en in stationsoverkappingen en het behouden van de biodiversiteit op de grond die ProRail beheert. “We willen graag in een vroeg stadium worden betrokken bij plannen van anderen rondom natuur, klimaatadaptie en dergelijke. Door samen slimme combinaties te maken, levert dat uiteindelijk meer op.” Nieuw station Deventer Colmschate. Foto Gerrit Serne Omgevingswet In het kader van de komst van de nieuwe nationale Om gevingswet, de Nationale Omgevingsvisie en de bijbehorende Provinciale en Gemeentelijke visies formuleerde ProRail zijn eigen omgevingsvisie op de spooromgeving. Hiermee wil het de bijdrage die de spoorbeheerder kan leveren aan de verschillende visies inzichtelijk maken én aangeven wat in beginsel daarvoor nodig is van de partners. Het verder ontwikkelen van het concept van deur tot deur reizen is één van de zaken die op de agenda staat. Daarvoor is voldoende capaciteit nodig op en rondom het spoor. De beperkte ruimte in Nederland vraagt om een effectievere en slimmere benutting van het spoor. “Bijvoorbeeld een betere onderlinge aansluiting van bus, trein en taxi door het aanpassen van de stationsomgeving, maar ook door betere loop en fiets verbindingen in de stad door het opheffen van de barrièrewerking van het spoor. Dat houdt in dat we nog meer samen moeten werken. Want wij hebben op onze beurt ruimte nodig voor de emplacementen en opsteltreinen, om maar iets te noemen.” De toename van het aantal reizigers komt mede door de verdere verstedelijking rondom stations. “Er zijn grote vastgoedopgaven langs verschillende spoorlijnen. Veel gemeenten gaan daarmee aan de slag. Wat betekent dat voor de toekomstvastheid van de infra? Gaan we het station uitbreiden, moet er een nieuw station komen? Gelukkig zijn we overal goed aangesloten op de ruimtelijke plannen en de effecten hiervan nemen we vanzelfsprekend mee in onze lange termijnprognoses.” Verstoringen terugdringen ProRail wil ook het aantal grote verstoringen terugdringen. Het kiezen van het slimste onderhoudsmoment is daarin een bepalende factor. Treinen moeten ook vaker rijden en minder hinder Stationslocaties 2019/2020 - 17 ׉ 7cassandra://Veo3iKce9NDg_F90mKkJTQ7JsoZpVBWjDPCKZDTlkko!;`]kC#c<]kC#c< }{בCט?{u׉׉ 7cassandra://2Xzblde7fvniwOa1Tmrfb67UUK5x7ojC10HgSVbB21sF`׉ 7cassandra://SjLiV7E3f_IsCXmzf5ojDkplB1bO-L6zwUG8ff00NJY`t׉ 7cassandra://rgL2BrLZ0r_0khv6Xevw4zNmhqfy1NYT_LsjhL8AGIM&`׉ 7cassandra://tp61uaGdUQK_3x0pArqNmZfmjv7_K8DatrKKShzegwA͠`]kC#c<ט??{u׉׉ 7cassandra://UapnKd4Hndh5cCF5Oy0uNaR0WZXW_9iPzATwZ02HZ3E`׉ 7cassandra://CkAb8SdTlG0py-sgQVDyQYAFHEioLQYCi9Nv69e8Irk̀9`t׉ 7cassandra://TrYb3xDS8fBykHlOWWT1Rc8LNZOFxDJxXo3nJIGdas8%`׉ 7cassandra://UPYiAw2T502sI_eRkG1AG2GY4J9ireD9o-gbw6FobjoY͠`]kC#c<נ6R 99׉H*https://www.prorail.nl/reizigers/projectenG׉ ׁ  default style׉E "veroorzaken. Het spoorboekloos rijden komt eraan. Om dit te realiseren werkt ProRail onder andere aan een nieuwe technologie (ERTMS) die de veiligheid moet verbeteren en investeert het in kwaliteit en onderhoud. “Bij goede planning en prioritering van verbeter- en onderhoudsprojecten staan we grotendeels zelf aan het roer. Voor de juiste invulling van de benodigde aanpassingen aan het spoor, in samenhang met andere ruimtelijke ontwikkelingen is samenwerken met andere partijen een vereiste.” “ProRail is de natuurlijke partner voor iedereen die iets met of bij het spoor wil. We zien het dan ook als onze taak om werkzaamheden op en rond stations zoveel mogelijk te combineren. Onderhoudswerkzaamheden, nieuwbouw, uitbreiding van de fietsparkeercapaciteit, verduurzamingswerkzaamheden. Al deze zaken wil je zoveel mogelijk tegelijk uitvoeren en waar mogelijk koppelen aan initiatieven uit de stationsomgeving zodat je er één casus van kunt maken. De komst van de nieuwe Omgevingswet zorgt ervoor dat we bij alle activiteiten aan de voorkant nog beter met elkaar in gesprek moeten. Het zijn vaak complexe situaties met veel betrokkenen en ik vind dat ProRail zich niet open genoeg kan opstellen naar anderen om input te verzamelen. Want alleen dan komen we tot een integraal, toekomstvast en kwalitatief goed plan.” << Betere keuzes maken Het verbeteren van de perroncapaciteit door kleine of grote maatregelen op perrons te nemen, gebeurt niet zomaar. In een zogenoemd risicomodel worden onder meer aantallen reizigers, informatie over het perron zelf en de dienstregeling getoetst. ProRail beoordeelt de situatie per perronzijde. Als dat nodig is wordt aanvullend onderzoek gedaan op de locatie in uiteenlopende vorm. Uiteraard worden andere relevante partijen zoals NS en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat betrokken. Vanwege hun kennis en expertise, maar ook voor de financiering van eventuele maatregelen. Het risicomodel werd de afgelopen jaren ontwikkeld en is vorig jaar voor het eerst toegepast. De bedoeling is dat de monitor jaarlijks wordt uitgevoerd. Bunt: “Het is een manier om wat mensen zeggen dat ze ervaren, te objectiveren in relatie tot de capaciteit, de ruimte op een perron.” Daarnaast gebruikt ProRail de Stationsbelevingsmonitor waarin reizigers bevraagd worden over hun beleving van station en perron. “De gegevens die daaruit komen koppelen we aan de risicomonitor. Om zo nog betere keuzes maken voor investeringen, op basis van kwaliteit en capaciteit.” Spoor- en stationsvernieuwing Driebergen-Zeist 18 - Stationslocaties 2019/2020 ׉ 7cassandra://rgL2BrLZ0r_0khv6Xevw4zNmhqfy1NYT_LsjhL8AGIM&`]kC#c<׉ELVernieuwen van stations Klanttevredenheid over de stations blijft ook in 2020 en 2021 belangrijk voor ProRail. Comfortabele en reizigersvriendelijke stations maken het gebruik van de trein en het openbaar vervoer aantrekkelijker. ProRail maakt de stations duurzaam en comfortabel, onder andere door het plaatsen van perronmeubilair met een hoger comfort en zonnepanelen op de perrondaken. Daarnaast wordt de fietsparkeercapaciteit in het land uitgebreid. Een voorbeeld van de lopende vernieuwingen. • Vanuit het project Zwolle worden de sporen Zwolle-Emmen en Zwolle-Meppel vrij van elkaar gelegd door aanpassingen op het station en de bouw van een dive-under bij buurtschap Herfte. Hierdoor kunnen op station Zwolle meer treinen tegelijkertijd vertrekken en aankomen en wordt de dienstregeling robuuster. • Werkzaamheden in en rond Amsterdam. De komende jaren werkt ProRail in nauwe samenwerking met NS en de regionale partijen volop aan het spoor en de stations in Amsterdam. Dat geldt voor zowel de grotere stations zoals Amsterdam Centraal en Amsterdam Zuid, maar ook voor de sterk groeiende stations zoals Sloterdijk waar we de mogelijkheden voor verbeteringen onderzoeken. Het project Amsterdam Zuid - Zuidasdok is noodzakelijk om de bereikbaarheid van de Amsterdamse Zuidas en de regio Amsterdam te verbeteren en ruimte te creëren voor stedelijke ontwikkeling. In 2020 en 2021 bouwen we onder andere aan een nieuwe stationspassage, waardoor reizigers via een extra route de dan tevens verbrede perrons kunnen bereiken. • De verbouwing van station Schiphol Airport omvat het vergroten van de capaciteit van trappen tussen de ondergrondse perrons en het bovenliggende Plaza, zodat reizigers sneller en comfortabeler kunnen uit- en overstappen. De plannen voor aanpassingen aan de hal en busstation werken we samen met Schiphol en de regio uit. • Vanuit het project Groningen Spoorzone wordt de komende jaren het nieuwe opstelterrein “de Vork” geleidelijk in gebruik genomen. Het station wordt ingrijpend verbouwd met extra perrons, een reizigerstunnel en een nieuw entreegebied met busstation aan de zuidzijde. Hiermee wordt het mogelijk de diverse stations in Groningen zonder overstap per trein te bereiken, en zullen treinen sneller het station inen uitrijden. Reistijden tussen regio en Randstad en binnen de regio nemen hiermee af. • De centrumzijde van Station Gouda wordt vernieuwd. De capaciteit voor het parkeren van fietsen wordt fors uitgebreid, tevens wordt het stationsgebouw gerenoveerd en wordt het voorplein opgeruimd, waarmee er een aantrekkelijkere en overzichtelijkere OV-knoop ontstaat. • Samen met gemeente en regio transformeren we Station Almere in een modern OV-knooppunt. Het station krijgt een facelift, een duurzaam zonnedak en een vernieuwd entreegebied met meer fietsenstallingen en een logischere aansluiting op busstation en stad. • Het station Ede-Wageningen wordt de komende jaren volledig vernieuwd. Het plan voorziet in vernieuwde perrons, een overkapping boven de sporen en een ruim en logisch entreegebied met voldoende plaats voor fietsen, busstation en reizigersvoorzieningen. De natuurlijke uitstraling met veel hout sluit goed aan op de omgeving. • De monumentale stationshal (Cuypershal) van Amsterdam Centraal wordt de komende jaren gerenoveerd en zoveel mogelijk in oude luister hersteld. • Station Alkmaar Noord wordt volledig vernieuwd. Liften, een perronkap met zonnepanelen en een overzichtelijk entreegebied maken dit station klaar voor de toekomst. Naast het daadwerkelijk bouwen en verbouwen is ProRail continu in gesprek met regionale overheden, gemeentes en vervoerders om de stations ook in de toekomst up-to-date te houden. ProRail werkt aan plannen voor extra capaciteit voor fietsparkeren in het hele land en is in gesprek over de verdere verbetering van onder andere de stations Nijmegen, Hoorn, Maastricht, Roermond, ’s-Hertogenbosch, Amsterdam Sloterdijk, Amsterdam Muiderpoort, Leiden, Eindhoven Strijp S, Zutphen, Arnhem Presikhaaf, Middelburg en Nijmegen Heyendaal Meer informatie is te vinden op de website van ProRail onder Reizigers/projecten. Stationslocaties 2019/2020 - 19 ׉ 7cassandra://TrYb3xDS8fBykHlOWWT1Rc8LNZOFxDJxXo3nJIGdas8%`]kC#c<]kC#c<}{בCט?{u׉׉ 7cassandra://6vxwm9GNRsDy8heM0QDg8iz5AXxaUhmf8nFybvlreQo!6`׉ 7cassandra://TaKAfEuXQwBUUFe42bvF7e1AGCNxAdFcAo8R4cM67sM͛W`t׉ 7cassandra://uBlORpK3GeMFIyP183srobAG-euGfyZzVUjYxS-rCC40`׉ 7cassandra://64Ujoqu0M46g_MvfHjrxlByocbURc-4665KrpEJ_He8 %͠`]kC#c<ט??{u׉׉ 7cassandra://x9Fjv0uRcyQivv9Mqvn0PT_OWHWy7NmN29F508VRp7gk}`׉ 7cassandra://Ha0tIkdGaTmA6GiiUAFzUbmSSPJIBiblTyW6fVtkzr0͐`t׉ 7cassandra://OC-zwZTDR8T8n5qXbKLMEcTzySk7x3LYhNutgEpUNwg'`׉ 7cassandra://RH1n2NxF5uveaidcsmvwKL_Jm3ud-Yc3jsrXyvfBftMm͠`]kC#c<נ]kC#c<&̣ 9ׁHhttp://www.SPOTamsterdam.nlׁ ׁ Ј׉EuCOD en DUQER presenteren kosmopolitische locatie SPOT ON wonen en werken in Zuidoost 20 - Stationslocaties 2019/2020 ׉ 7cassandra://uBlORpK3GeMFIyP183srobAG-euGfyZzVUjYxS-rCC40`]kC#c<׉E Als de stad verder wil groeien maar nieuwe ruimtes zijn beperkt, wat doe je dan? Dan is de transformatie van gedateerde kantorenparken een van de oplossingen. Neem SPOT Amsterdam in Amsterdam Zuidoost. Op de plek van een verouderd kantorenpark komt een kosmo politisch woon- en werkgebied, dicht bij het hoofdstedelijke centrum, metro- en treinstations en snelwegen. V astgoedontwikkelaars COD en DUQER, die eerder met de gemeente Amsterdam een ontwikkelovereenkomst sloten voor het project rondom de Hogehilweg in Amstel III, staan in de startblokken. De bedoeling is om circa 1.100 nieuwe woningen en 20.000 m2 aan nieuwe werk- en overige functies te realiseren. Het nu nog monofunctionele kantorengebied zal dus veranderen in een energieke woonen werklocatie. In totaal maken zes kleine kantoorgebouwen plaats voor negen nieuwe gebouwen met hoogtes tot en met 100 meter. Het SPOT-masterplan is getekend door KAAN Architecten. Landschap- en interieurontwerper Inside Outside bedacht het ontwerp van de openbare ruimte waarbij sport en gezondheid centraal staan. Eind 2023 zal de eerste fase van het project klaar zijn. Het merendeel van het woningaanbod in SPOT bestaat straks uit compacte en middelgrote appartementen in de sociale, middeldure en vrije sector, in een mix van koop en huur, volledig volgens ‘Amsterdams model’. Naast wonen is er plek voor een kantoor van ongeveer 8.000 m2 , aangevuld met kleinschalige bedrijven, nieuwe werkconcepten, horeca, detailhandel, medische voorzieningen en sport, want het moet een woonwijk worden mét voorzieningen. SPOT maakt deel uit van Amstel III, de grootste gebiedstransformatie in Amsterdam. De hele corridor van het Amstelstation tot aan het AMC gaat op de schop. Deelauto’s “De geplande nieuwe stadswijk ligt eigenlijk heel logisch, tussen de stad én het groene buitengebied, zoals de Gaasperplas en de Ronde Hoep”, zegt vastgoedontwikkelaar Randy van den Broek van COD in Amsterdam. “Toekomstige bewoners zijn zo in het centrum, op Schiphol of de Zuidas, vanwege de geweldige bereikbaarheid. Grootstedelijke voorzieningen zoals winkelcentrum Amsterdamse Poort en het gebied rond de Johan Cruyff ArenA liggen op loopafstand. We stimuleren daarom ook gericht op nieuwe vervoersconcepten in SPOT, zoals deelauto’s, -fietsen en ov-abonnementen. Voor auto’s zal een lage parkeernorm gelden.” De belangstelling voor SPOT is nu al groot. Inmiddels hebben ruim 7.000 mensen zich voor informatie online aangemeld via de site www.SPOTamsterdam.nl. Betaalbaar alternatief Een compleet nieuwe wijk specifiek in Zuidoost bouwen, met wonen en werken, is best spannend, meent Hans Zippro van het Utrechtse DUQER. “We anticiperen eigenlijk op de pioniersgeest van de toekomstige bewoners. We bieden hen een betaalbaar alternatief voor het wonen in de stad, ook voor starters. Tweederde van het aantal woningen valt in de sociale en middeldure sector”, aldus Zippro. Voor de geplande vierkante meters werkvloer zullen kleine en middelgrote bedrijven worden gezocht. “We zoeken geen Zuidasactiviteiten. Het gaat vooral om type bedrijven die nu ook al in het gebied zitten, dus met veel creatieven”, zegt Randy van den Broek. Moeten we ons met SPOT en de ontwikkelingen in nabije de omgeving van de corridor Amstel – AMC voorbereiden op New Yorkse dynamiek en uitstraling? “Nee, in geheel niet”, antwoordt Van den Broek. “De ontwikkelingen in het gebied zullen vooral aansluiten op de couleur locale in stadswijken. Dat betekent bijvoorbeeld dat de onderkant van de gebouwen Stationslocaties 2019/2020 - 21 ׉ 7cassandra://OC-zwZTDR8T8n5qXbKLMEcTzySk7x3LYhNutgEpUNwg'`]kC#c<]kC#c<}{בCט?{u׉׉ 7cassandra://RRIlMDsfgditt0tJFp_rWLiseSgsKmvyXd9pdqXrONk`׉ 7cassandra://88uZvm4rMXusrcE7BsdFH9hbapZKzYqmtwfasK5J7qUx`t׉ 7cassandra://1puhLZf9_EEy4mAKOGgRjWiGATruCeTz0pOrgfZNOX4%`׉ 7cassandra://C5I8XrB4FtQBqsx2iaBQSjJ1sM3QzewHmjkC7h4uVpsxm͠`]kC#c<ט??{u׉׉ 7cassandra://3NO-svd5ohyOnzVf2ocrYm-hgQG1fJZFq8DBAtpbzcA`׉ 7cassandra://sjQEsaK3v2Uomf91OR2K7mCWLUZLF8QfTVNTOAm7Qvo,`t׉ 7cassandra://5aS099DDDpw5qTzk2a3S_eDbJnijCC6OF97AMj0qKYo`׉ 7cassandra://p4JKVCugKgVHYZ0XVWYngHFBDPWljvEKLtcqgwPlbq4I )2͠`]kC#c<נ0͒R x9׉Hhttp://www.cubord.comG׉ ׁ  default styleנ]kC#c<IŁ̸ 9ׁHhttp://www.SPOTamsterdam.nlׁ ׁ Ј׉E6Amstel III, grootstedelijke gebiedsontwikkeling Amstel III, waar SPOT toe behoort, is een grootstedelijk gebiedsontwikkelingsproject in Amsterdam Zuidoost. Het is samen met de ArenAPoort het derde werkgebied van de hoofdstad waar dagelijks 26.000 mensen aan de slag gaan. Amstel III transformeert de komende jaren van een gebied waar alleen wordt gewerkt in een levendige stadswijk waarin zowel gewoond, gewerkt als gerecreëerd wordt. Ook hotels en scholen krijgen hun plaats in Amstel III. Verder horen er toegankelijke openbare voorzieningen en een kwalitatief goede openbare ruimte bij. in baksteen worden uitgevoerd – we gaan er geen spiegelpaleizen van maken. We gaan ook variëren in woontorens en kleinere appartementengebouwen. Verder zal de openbare ruimte in het gebied kwalitatief hoogwaardig en goed toegankelijk zijn en uitnodigen tot sport en recreatie. SPOT Amsterdam is letterlijk dé ideale plek in Amsterdam om te wonen, werken en ondernemen.” Planning COD en DUQER denken nog ruim een half jaar nodig te hebben om de procedure voor de omgevingsvergunning af te ronden. Daarna knippen ze het project op in drie fasen. Voor elke fase staat een realisatietijd van circa drieënhalf jaar. In het derde kwartaal van 2023 is de eerste oplevering gepland. << 22 - Stationslocaties 2019/2020 Amstel III ligt in het gebied langs het spoor tussen de Amsterdam ArenA en het Amsterdam UMC (locatie AMC) met de metrostations Bullewijk en Holendrecht als toegangspoorten. Amstel III bestaat uit twee type gebieden: een klassiek bedrijventerrein langs de A2 waar onder meer automotive ondernemingen gevestigd zijn, en een transformatiegebied in de kantorenzone. Hier worden naast de al bestaande studentencampus Blue-Gray meer woningen gerealiseerd. Op het bedrijventerrein komen geen woningen. Amsterdam zet daar in op behoud van en ruimte voor bedrijvigheid. In 2011 is besloten om Amstel III te transformeren naar een gemengd woonen werkgebied. Tot 2027 worden er circa 5.000 woningen gebouwd. In de periode 2027-2040 kunnen er nog 10.000 woningen bijkomen. Meer info? www.SPOTamsterdam.nl ׉ 7cassandra://1puhLZf9_EEy4mAKOGgRjWiGATruCeTz0pOrgfZNOX4%`]kC#c<׉E Stationslocaties 2019/2020 - 23 ׉ 7cassandra://5aS099DDDpw5qTzk2a3S_eDbJnijCC6OF97AMj0qKYo`]kC#c<]kC#c<}{בCט?{u׉׉ 7cassandra://YZG6LEi-S2gowUJgwkgFUOPFcq4JwWUI7Ng06i_raRk`׉ 7cassandra://yuqfbdNJ6JEkVjni0mDa0sLXzVrMEyuocnwUXOlzf8Ey`t׉ 7cassandra://AFD2YbBwlrjGG4pE4RHE_ZGg4AZLF-kj6426r6bu-AM(`׉ 7cassandra://yZ61ntYqOcLSvMxeGQrXibOyloeIQOv2cYYR1GKyid8F(͠`]kC#c<ט??{u׉׉ 7cassandra://agApH8kOOk3EMhC0haOEBZM8Y3pR1RrB7jPlXLCgSyM7`׉ 7cassandra://teWmDd94NOuWMvXM9cseHhzoRJOwjo5C_rWZ854BdbIu-`t׉ 7cassandra://MyPKmxIRdIebRGT7PVVhVxBh8Izn4f85EkltLo4zO6A%.`׉ 7cassandra://QfuC6zoL1siRS-jAsT31DFezfLBuSPnPvzd60MlE_g0͠`]kC#c<׉EWonen en werken boven het spoor helpt station en stad vooruit In onder andere Breda en Heerlen is het overbruggen van het spoor met nieuwe gebouwen al gerealiseerd. Wonen en werken gebeurt er boven of heel dichtbij het spoor. In beide steden is het spoor hiermee als barrière tussen twee stadsdelen verdwenen en zorgt het voor nieuw elan in de stad. “We weten dus hoe het moet, bouwen boven het spoor”, zegt Daan Klaase van NS Stations. K laase is manager Planontwikkeling van NS Stations. In zijn kantoor boven de Utrechtse sporen 5 en 7 geeft hij samen met zijn collega Rogier de Lint, manager Verkoop & Transformatie van NS Stations, toelichting. Klaase: “We kunnen het én we willen het, want het levert station en stad veel voordelen op. Het is ook logisch om op de best bereikbare plek te bouwen.” Nieuw land maken ‘De stad’ is op zoek naar ruimte en bouwen boven het spoor is dan een manier om ‘nieuwe’ ruimte te vinden en te benutten. De Lint: “Onze ambitie is om nieuw land te maken, net als vroeger Daan Klaase en Rogier de Lint Den Haag Centraal gebeurde bij het aanleggen van de polders. We moeten daarin onze rol pakken en onze grondposities inzetten. Bouwen boven de sporen, nabij de stations levert een bijdrage aan het verdichten van de stad, het versterken van de stedelijke kwaliteit en het verbeteren van het station zelf. Dat betekent overigens niet dat wij dat als NS Stations allemaal zelf gaan doen. We onderzoeken nu welke rol hier ligt voor beleggers, ontwikkelaars en bouwers.” Aantrekkelijk Bouwen boven het spoor is in meerdere opzichten aantrekkelijk. Een nieuwe woonwijk of nieuwe kantoren realiseren op een greenfield locatie gaat ten koste van het groen en vraagt om investeringen in de ruimtelijke infrastructuur. Bouwen boven 24 - Stationslocaties 2019/2020 ׉ 7cassandra://AFD2YbBwlrjGG4pE4RHE_ZGg4AZLF-kj6426r6bu-AM(`]kC#c<׉Ee Utrecht het spoor daarentegen is indirect kostenbesparend voor de ruimtelijke ordening (o.m. geen of minder nieuwe wegen nodig, riolering en nutsvoorzieningen al aanwezig) en draagt bij aan de stedelijke kwaliteit in termen van leefbaarheid en gezondheid (stimulans om vaker voor de trein te kiezen dus minder uitstoot in de stad, duurzaam bouwen). Een ander voordeel is dat nabij stations alle belangrijke voorzieningen doorgaans al aanwezig zijn, evenals alle belangrijke infrastructuur. De Lint: “Bouwen boven het spoor betekent ook dat je geen nieuwe parkeerplaatsen hoeft aan te leggen; werknemers komen immers met het OV.” Kantoren NS Stations zet eerst in op ‘werken boven het spoor’. Een pragmatische keuze, blijkt uit de uitleg van De Lint. “Voor een woning heb je drie keer zoveel ruimte nodig als voor een werkplek.” Wonen boven het spoor is ook een stukje ingewikkelder, als het aankomt op wet- en regelgeving en dat is ook een reden om eerst met kantoren aan de slag te gaan, zegt Klaase. “Bovendien is het beheer en het onderhoud maar ook de eigendomssituatie van een kantoor eenvoudiger. En door grote kantoorvolumes boven het spoor te realiseren, zijn elders in de stad minder kantoren nodig. Dat levert de stad ruimte op voor meer woningen.” De businesscase Bouwen boven het spoor is actueel vanwege het eerdergenoemde ruimtegebrek in de stad en het feit dat mede daardoor de businesscase nu beter te maken is dan pakweg tien jaar geleden. De Lint: “Bouwen kost geld en boven het spoor bouwen, is duurder. De delta tussen vastgoedwaarde in het stationsgebied en aan de randen van de stad zijn nu op het niveau dat de extra investering in het ‘land maken’ uit kan, dat de businesscase klopt. Zo gaan de huren voor kantoren in Stationslocaties 2019/2020 - 25 “Logisch om te bouwen op de best bereikbare plek.” Stationsgebied Utrecht naar 275 per vierkante meter per jaar. Tien jaar geleden was de vraag ook ‘waar komen de parkeerplaatsen?’, maar die zijn niet meer nodig. Anno 2019 is het immers meer geaccepteerd dat woningen en kantoren naast het station geen eigen parkeerplaatsen meer hebben. En we kunnen nu technisch gezien meer dan vroeger, dat helpt ook.” Utrecht ׉ 7cassandra://MyPKmxIRdIebRGT7PVVhVxBh8Izn4f85EkltLo4zO6A%.`]kC#c<]kC#c<}{בCט?{u׉׉ 7cassandra://QKQYaTFaQotl8LloOg6yGskt1wz9s3LfHIxVf_zjCKM`׉ 7cassandra://bORtN7cTwzJyW0bSP9InZZb5IP60-0iRJqXzGCnkt_Ug`t׉ 7cassandra://qKO4eF5WMtPmtj6H3BhJTnHH9WSdqB0_ItSxxmqjwqM!&`׉ 7cassandra://jMC6V9BMSd5uPBJeMoWXyyZZ64CS62ZiQxUL6ilZ6zQ͠`]kC#c<ט??{u׉׉ 7cassandra://Ttf7UhY4_3HJ6NU2jh_c1gPaKLhHTXn-1C8y1CoOgpw%`׉ 7cassandra://w3HIvy7h8nkocUCLHA4a66Gq6T2I6_he5TaR8nz6yQku"`t׉ 7cassandra://EIbFOF8daU2jF5kLHUBVaxpab_pWH3royvjEr2MozSU(y`׉ 7cassandra://pT2YKKEovKjHv7ESSJkVpmqHCSmk91Fp-wXrVHFJBRYm͠`]kC#c<׉EWant bouwen boven het spoor is ook een technische uitdaging in de zin van ruimtelijke inpassing, externe veiligheid, geluid en trillingen. De Lint: “Tegelijkertijd is het ook weer niet heel veel anders dan bouwen naast het spoor.” Geïntegreerde opgaven Bouwen boven het spoor doe je niet alleen, het is een gecompliceerd vraagstuk dat om een geïntegreerde aanpak vraagt. De Lint: “We kunnen het niet alleen en we hebben alle betrokkenen keihard nodig; sowieso de gemeente, ProRail en de lokale vervoerders. Afhankelijk van de locatie komen daar bijvoorbeeld het Rijksvastgoedbedrijf, andere vastgoedeigenaren of de provincie bij.” De Lint: “Het is van betekenis dat we ieders belang boven tafel halen, inzichtelijk te maken en begrijpen. Als we Utrecht als voorbeeld nemen; het gaat hier altijd over de doorwaadbaarheid van de stad, waarbij het spoor wordt gezien als barrière. Het slechten van die barrière is in het belang van de gemeente. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft aan weerszijden van het station veel vastgoed; hoe kun je dat verbinden? Dat is haar belang. De vraag die wij ons continu stellen is hoe we dat soort belangen mee kunnen nemen in de plannen en tegelijk ook een verbeterslag kunnen maken in het station en zijn omgeving.” Klaase: “En vergeet niet: tijdens het bouwen mag er geen trein minder rijden, dat speelt ook mee. De reiziger mag eigenlijk geen hinder ondervinden.” Amsterdam Sloterdijk NS Stations is op dit moment bij drie stations met betrokkenen in gesprek over spooroverbouwingen: Amsterdam Sloterdijk, Utrecht Centraal en Den Haag Centraal. Bij alle drie start binnen afzienbare tijd een verkenning naar de ruimtelijke kaders en randvoorwaarden (technisch en stedenbouwkundig), vinden variantenstudies plaats en wordt gewerkt aan de businesscase. Voordat de eerste bouwactiviteiten zichtbaar zijn, zijn we wel minimaal vijf jaar verder, denkt Klaase. De Lint: “Bij alle drie Utrecht 2018 Breda 26 - Stationslocaties 2019/2020 ׉ 7cassandra://qKO4eF5WMtPmtj6H3BhJTnHH9WSdqB0_ItSxxmqjwqM!&`]kC#c<׉EHeerlen de stations gaat het om geïntegreerde opgaven. Station Amsterdam Sloterdijk is heel hard toe aan een grote opknapbeurt en met opbrengsten uit de overbouwing kunnen we een deel van de stationsverbetering financieren.” “Den Haag is op zoek naar ruimte.” Den Haag en Utrecht Klaase: “Den Haag is vol en de stad zoekt ruimte. We zijn in gesprek met de gemeente over het beter benutten van de ruimte. Overigens voorzie ik ook dat de stationshal in de toekomst volloopt en een tweede stations-entree misschien een oplossing biedt. ”In Utrecht gaat het vooral om het slechten van het spoor als barrière midden in de stad. Bij deze stations studeren we samen met ProRail op de mogelijkheden en de technische uitvoerbaarheid. Het kan alleen daar waar het spoor het ook toelaat qua flexibiliteit en toekomst.” Klaase en De Lint zijn enthousiast over alle plannen en ideeën. De Lint noemt hotel Ibis boven het spoor naast Amsterdam Centraal een groot succes, fysiek en financieel. En ook het vernieuwde Utrecht Centraal ziet er fantastisch uit, wat hem betreft. Klaase: “In Zaandam werken we nu samen met ProRail aan een nieuw stukje stad boven het spoor, een nieuwe Zaanse straat in feite.” En ga ook eens kijken in Heerlen, zegt Klaase. “Iedereen is daar zeer enthousiast over; de overbrugging heeft twee stadswijken met elkaar verbonden. Het herstel van het centrum in Heerlen was heel hard nodig, écht een aanwinst voor de stad.” << Stationslocaties 2019/2020 - 27 ׉ 7cassandra://EIbFOF8daU2jF5kLHUBVaxpab_pWH3royvjEr2MozSU(y`]kC#c<]kC#c<}{בCט?{u׉׉ 7cassandra://3-tBd46Bci3wGI-bMJhRlHbW5AZo20z0NOabjXQH7ssG`׉ 7cassandra://Sk8qcuBnDnltThj9B6d6uGLGztL9YJKs6A0UYQ9ble4w`t׉ 7cassandra://7k2dnw9j5QK5ISFoNcULfPNdaDlUxtlwodPKL770-FY&`׉ 7cassandra://7ljSCZkFVwJwQ2Ghung1_Use5muPY-U8RKfCD700VS8;͠`]kC#c<ט??{u׉׉ 7cassandra://Bnc5XEuVvta_5GVS_c_dKovj3dYylGSuttsRYdSXC4U"z`׉ 7cassandra://SD_whhWK2ZqNgeCeBS6HpFeeRLMsR7IEZ6bU3aAtwqU͉ `t׉ 7cassandra://W1YYqtMSsvcSlr1s8-ctL-Xh_17pRqyggthoqTO0F-M'*`׉ 7cassandra://FXYnZZY2WyrUnQUT0k5PfXMCTtA7_T2L_Ru4WXzD1CIk͠`]kC#c<׉EInterventie: het busstation onder de grond | Copyright: © KCAP Samenwerking met Rijk en Provincie krijgt vorm op drie niveaus De samenwerking met het Rijk en de Provincie heeft in Eindhoven geresulteerd in een meerjarenprogramma met drie thema’s. De Regio Deal Brainport Eindhoven, de Woondeal en de ontwikkeling van de Eindhoven Internationale Knoop XL (EIK XL) zijn zowel lokaal, als regionaal en nationaal van groot belang. V an het meerjarenprogramma voor de economisch sterke regio Eindhoven, dat vorm krijgt op drie niveaus, kan heel Nederland profijt hebben, volgens Jos Roijmans, gebiedsmanager Spoorzone van Eindhoven. “Zo maakt de Regiodeal Brainport Eindhoven deel uit van de Brainport Nationale Actieagenda. Rijk en regio investeren samen € 370 miljoen in de uitvoering daarvan. € 130 miljoen is afkomstig uit de Regio Deal van het kabinet.” Extra impuls “Dat is een eenmalige, extra impuls voor een tijdsbestek van vier jaar, vervolgt Roijmans. “De geldsom is bestemd voor concrete, aanvullende investeringen op het gebied van aantrek28 - Stationslocaties 2019/2020 kelijke voorzieningen, het werven en behouden van talent op alle onderwijsniveaus, en innovaties met een maatschappelijke impact. Voorwaarde daarbij is € 240 miljoen cofinanciering van investeringen op infrastructureel en ruimtelijk gebied, het innovatie- instrumentarium en de versterking van de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven. Zowel het bedrijfsleven, als de regio Eindhoven en de Provincie Noord-Brabant dragen hieraan bij.” Eindhoven verbetert haar vestigingsfactoren onder meer met een Brainport Conference Center en Eindhoven Engine. Roijmans: “Eindhoven Engine is een samenwerkingsprogramma tussen regionale kennisinstellingen en het bedrijfsleven. Dit ׉ 7cassandra://7k2dnw9j5QK5ISFoNcULfPNdaDlUxtlwodPKL770-FY&`]kC#c<׉E om creativiteit te bevorderen, in hoog tempo kennis te vergaren, technologische oplossingen te ontwikkelen en deze sneller te vermarkten. We willen met multidisciplinaire teams vlot van kennis-naar-kunde-naar-kassa op een inspirerende research locatie. Broedplaatsen zien wij als de humuslaag onder een welvarende economie. Ook daarmee kunnen we onze (inter) nationale concurrentiepositie gestaag verbeteren.” Versnellen woningbouw Voldoende woonaanbod is voor dit alles een belangrijke voorwaarde. Daarom hebben het Stedelijk Gebied Eindhoven (SGE) en de Provincie Noord-Brabant, aansluitend op de Brainport Nationale Actieagenda, afspraken gemaakt met de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) om de woningbouw te versnellen. Roijmans: “De deal omvat ook de beschikbaarheid van voldoende betaalbaar aanbod en de aanpak van excessen. De versnelling moet - met een toename van zo’n 3.000 stuks per jaar - in 2024 leiden tot 27.000 nieuwe woningen. Ook is binnenkort de oplevering van 1.000 tijde lijke woningen gepland. Het Rijk ondersteunt de Woondeal met € 750.000,- voor onderzoek en pilots. Zo wordt onder meer bekeken of projecten gebruik kunnen maken van bijzondere regels, waarmee we tijdswinst kunnen boeken.” De woningbouwopgave voor Eindhoven is nieuwbouw van zo’n 40.000 woningen tot 2040. “Daarvan moet het grootste deel vóór 2027 klaar zijn,” zegt Roijmans. “We staan dus voor grootschalige verdichting in de binnenstad. Realisatie binnen de Spoorzone gebeurt vooral in de centrumgebiedsdelen Strijp-S, Emmasingelkwadrant, Stadionkwartier en in EIK XL.” Stationsgebied | Copyright: © Your Captain Luchtfotografie Jos Roijmans Yasin Torunoglu Yasin Torunoglu, wethouder Wonen en Ruimte: “Iedereen die denkt een bijdrage aan onze opgaven te leveren is van harte welkom in Eindhoven. Onze stad groeit en is groot geworden door samenwerking tot in de haarvaten van onze stad. We zoeken dus partijen die ook onderdeel van Eindhoven willen worden. Die niet alleen komen om te halen maar ook om te brengen, en vooral om te blijven.” De partijen zetten verder in op het terugdringen van woonoverlast, ondermijning en de aanpak van slecht verhuurderschap. Daarnaast zijn middelen gereserveerd voor samenwerking aan een integrale leefbaarheidsaanpak. Het Rijk stelt € 150.000,beschikbaar voor innovatieve concepten met bijvoorbeeld 3D geprinte woningen, duurzame transformatie, of het Brainport Smart District, een slimme wijk waar nieuwe technieken op het gebied van vervoer, duurzaamheid en energieopwekking worden toegepast. Rabo transformatie Student Hotel Busstation Neckerspoel District E Vodafone Ziggo Fietsenstalling Edge KPN Stationslocaties 2019/2020 - 29 ׉ 7cassandra://W1YYqtMSsvcSlr1s8-ctL-Xh_17pRqyggthoqTO0F-M'*`]kC#c<]kC#c<}{בCט?{u׉׉ 7cassandra://QCKB1LSoBaZ00oUajuentfGklBG2uLfqg8Xz4P1XXwg`׉ 7cassandra://o_8WAMk_wmuXHai2GLPaP_3InPBoOm3Am27Ber0Zn3Iw`t׉ 7cassandra://JaAPVV3h60ifMM3nldEhBZ77_mII3uGDD0tprVioun8%`׉ 7cassandra://bgWyoiFP2JzKR3AoxXIzlG7XUxjZdOlMsmMBT4R98m0g\͠`]kC#c<ט??{u׉׉ 7cassandra://DytBcftlA2xgsT7ZZ94LYSv3C_uDTPK37VUmB0sJrpcO`׉ 7cassandra://6xrJU4XhZvgiEPMKL05jgdcj0ahr-xNrByqVjqnZCf8fK`t׉ 7cassandra://PUpIxxshfZGIR9xwkgF9dbi22q7fErQzbugHYNNVy54 `׉ 7cassandra://hnOOnLFOMF8jTL7B_EUtXM17NuacG6pzCO3cNPWJsp4͠`]kC#c<נ]kC#c<| 9ׁHhttp://www.eindhoven.nlׁ ׁ Ј׉EVodafone Ziggo op Lichthoven. Illustratie AM Verbindingen Roijmans wijst erop dat een succesvolle herontwikkeling van EIK XL verder direct samenhangt met een uitstekende bereikbaarheid. “Het treinverkeer neemt naar verwachting in 10 jaar met 35% flink toe,” zegt hij. “Reizigers moeten vanuit Eindhoven binnen het uur kunnen arriveren in andere grote steden binnen een straal van 150 km. Zo ligt de focus ook op een nieuwe, snelle treinverbinding in 2025 tussen Eindhoven en Düsseldorf.” Start bouw Binnen de Spoorzone gaat in 2020 de ontwikkeling van een project in District E al van start, evenals het nieuwe kantoorgebouw voor eindgebruiker VodafoneZiggo, naast het Student Hotel in Lichthoven. Roijmans: “In het najaar van 2020 start ook de bouw van technologisch hoogwaardig kantoor Edge Eindhoven. Dit 40 meter hoge gebouw biedt 25.000 m2 kantoorruimte en een atrium voor openbaar gebruik. Het publiek kan er doorheen wandelen richting de kleine rivier de Dommel. Daar vlakbij verrijst een 15.000 m2 grote woontoren met circa 175 appartementen. Aan de noordkant van de spoorlijn nadert de herontwikkeling van het voormalige Rabobankgebouw zijn einde. En huisvest als het klaar is het Rijksvastgoedbedrijf. En komt hier de nieuwe huisvesting voor de Belastingdienst. In 2020 komt ook het KPNgebouw vrij. Naar herontwikkeling daarvan is een brede studie opgestart. Aan de zuidkant De torens van District E op het Stationsplein. Copyright: Amvest / Powerhouse Company / ZUS 30 - Stationslocaties 2019/2020 ׉ 7cassandra://JaAPVV3h60ifMM3nldEhBZ77_mII3uGDD0tprVioun8%`]kC#c<׉ETransformatie Rabogebouw voor Rijksvastgoeddienst. Copyright OVG Real Estate Eindhoven Internationale Knoop XL Eindhoven is in haar in totaal meer dan 200 ha grote Spoorzone hard aan de slag met de transformatie van het 55 ha grote stationsgebied met de werknaam Eindhoven Internationale Knoop XL. Een plek waar wonen, werken, verblijven en verpozen samenkomt. Waar we klaar zijn voor de energietransitie, in een gebied waar je graag bent. En wat de toekomstvaste entree van de stad en de Brainportregio wordt. Overzicht ontwikkelgebied EIK XL volgt, in samenwerking met ProRail, de in 2022 op te leveren nieuwe stalling onder het stations plein voor bijna 5.000 fietsen. Verkeersgebied In het eerste kwartaal van 2020 staat ook de vaststelling gepland van de ontwikkelvisie Fellenoord, dat ook onderdeel van EIK XL is, volgens Roijmans. “Er staan in deze visie drie belangrijke interventies op stapel,” kondigt hij aan. “Allereerst is er de omvorming van de verkeersader Fellenoord richting de stadsboulevard naar een smaller profiel met minder gemotoriseerd verkeer. De gemeente wil daarbij stevig vergroenen om de klimaatstress te reduceren. Daarnaast willen we de groene setting van de universiteitscampus nadrukkelijk verbinden met het stadscentrum. Waar nu nog een ‘muizengaatje’ dienst doet, willen we ruim baan geven aan het Dommeldal. Verder zoeken we momenteel naar een acceptabele mogelijk kelderconstructie voor de uitbreiding van het huidige busstation Neckerspoel.” << www.eindhoven.nl Stationslocaties 2019/2020 - 31 ׉ 7cassandra://PUpIxxshfZGIR9xwkgF9dbi22q7fErQzbugHYNNVy54 `]kC#c<]kC#c<}{בCט?{u׉׉ 7cassandra://WnpNXCKlUPFMZQFxZcphEwej3QlJByqWOtlEtS2ASEk`׉ 7cassandra://TynSp30-4R7z0xpnpYMBAyLBt7oJ3_z26rL1ErPz7dć `t׉ 7cassandra://IHFEI26xBf9kED7gUwiRQQOaMJtCYU6RqtEYuzZycFs&`׉ 7cassandra://D5b7ewm6j9LwsSlKSkvA-IoUzsj_U1cmCCMH21lCjbQ6 ͠`]kC#c<ט??{u׉׉ 7cassandra://pB90GiaTH17DJw9ERQPUZpOeSDMHL7XTsbjKRXWW7Bc^`׉ 7cassandra://dWFs-2o3LHFUbgpf3AJS95QgFtpiND1iWbk1HQegMtA͍ `t׉ 7cassandra://tN0WETAtp9skcu8TsnMYEuvsemeq6H50mmXnBremc9I,`׉ 7cassandra://N2hZmGPhXA_LjZu_rS2kCSNxYvVujAstBNMeM9j4Z3E; ͠`]kC#c<׉E lMeer richting en samenhang in rijksbeleid voor de leefomgeving met de Nationale Omgevingsvisie De samenleving heeft te maken met een aantal urgente opgaven op het gebied van klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie, bereikbaarheid en woningbouw. Nederland wil hier graag goed op inspelen en daarom heeft de overheid het initiatief genomen om een Nationale Omgevingsvisie (NOVI) op te stellen. Het is een langetermijnvisie die ook impact heeft op gebiedsontwikkelingen in spoorzones. D e directe aanleiding om met bovengenoemde onderwerpen in een Nationale Omgevingsvisie aan de slag te gaan, ligt in de komende Omgevingswet die tientallen wetten en honderden regels bundelt. Die nieuwe wet staat hiermee voor een verregaande vereenvoudiging van het stelsel van wetgeving voor de ontwikkeling en het beheer van de leefomgeving (omgevingsrecht). “Een megaoperatie”, zegt Reiding. “Maar ook een cultuuromslag in de manier van werken ten aanzien van bijvoorbeeld vergunningverlening.” Ontwerp NOVI Afgelopen juni werd de Ontwerp NOVI naar de Tweede Kamer gestuurd en gelanceerd. De bedoeling is dat de Nationale Omgevingsvisie begin volgend jaar definitief wordt vastgesteld. “De ambitie van de NOVI is om meer richting en samenhang in het rijksbeleid voor de leefomgeving te brengen”, zegt Emiel Reiding van het ministerie van Binnenlandse 32 - Stationslocaties 2019/2020 Zaken. “De NOVI is richtinggevend, de precieze invulling blijft voorbehouden aan het omgevingsplan. Als nationale overheid willen en kunnen we ook niet top down voor het hele land invullen hoe een omgeving ingericht moet worden.” Wat staat ons te doen? In de eerste fase van de ontwikkeling van de NOVI vonden gesprekken plaats met allerlei betrokkenen, waaronder ondernemers, maatschappelijke organisaties, belangenvertegenwoordigers, kennisinstellingen en bewoners. “We wilden het niet vanachter een Haags bureau bedenken dus zijn we in gesprek gegaan, het land ingetrokken en lieten we een enquête doen. Centraal stond de vraag: ‘wat staat ons te doen?’” Je kunt het wel een beetje vergelijken met het project Stad van de Toekomst, zegt Reiding. “We hebben daarvoor aan architecten gevraagd om met een schets te komen van de stad van de toekomst en dat werkte heel inspirerend.” Emiel Reiding Vier strategische prioriteiten De bijeenkomsten en gesprekken leverden input voor de Startnota, begin 2017. De Startnota benoemt vier strategische prioriteiten waarop de omgevingsvisie zich sowieso moet richten. Die vier zijn: ruimte voor klimaatadaptie en energietransitie, duurzaam economisch groeipotentieel, sterke steden en gezonde regio’s en toekomstbestendige ontwikkeling van landelijk gebied. Na de Startnota volgde een verdiepingsslag waarin de prioriteiten werden uitgewerkt en die uiteindelijk uitmondde in eerdere genoemde Ontwerp NOVI. ‘We wilden het niet vanachter een Haags bureau bedenken’ ׉ 7cassandra://IHFEI26xBf9kED7gUwiRQQOaMJtCYU6RqtEYuzZycFs&`]kC#c<׉E /Stad van de toekomst Art impression: West 8 Urban Design & Landscape Architecture Verstedelijkingsstrategie Onder de noemer Sterke steden en gezonde regio’s staat er een verstedelijkingsstrategie in de Ontwerp NOVI. Meer samenhangend denken en handelen dat uitstijgt boven het belang vanuit een specifieke sector staat daarin centraal. Het idee is dat door vooraf alle stakeholders te betrekken en een meer geïntegreerde afweging te maken, je kunt voorkomen dat reeds in gang gezette planvorming alsnog onmogelijk of onwenselijk blijkt. Reiding: “De onderwerpen kan je vaak niet meer los zien van elkaar. Mobiliteit en verstedelijking bijvoorbeeld, moet je als een geheel benaderen.” Het Rijk doet actief mee bij de uitwerking van deze verstedelijkingsstrategie, vanwege de relatie met verschillende nationale belangen (waaronder die op het gebied van klimaat, milieu, duurzaamheid, leefomgevingskwaliteit, bereikbaarheid). In samenwerking met gemeenten, provincies, metropoolregio’s en andere relevante stakeholders worden, bijvoorbeeld via de gebiedsgerichte bereikbaarheidsprogramma’s van de metropoolregio’s, nadere keuzes over de mogelijke gebiedsontwikkelingen gemaakt. Stationslocaties zijn kansrijk Dat er meer woon- en werklocaties moeten komen, is een gegeven. “De opdracht is om die eerst binnenstedelijk te vinden en als dat niet lukt, pas daarna erbuiten te kijken. En als je gaat verdichten, dan moet je geschikte locaties vinden. Rond bestaande stations en OV-lijnen is nog veel potentie. Bouwen boven een station of het spoor is een serieuze optie, kijk maar naar de plannen voor Amsterdam Muiderpoort en Den Haag Centraal. Veel stations lagen ooit aan de rand van de stand, nu vaak er middenin. Dat biedt kansen om ze door te ontwikkelen. Dus meer in de stad bouwen, gekoppeld aan het openbaar vervoer en in combinatie met meer groen. Want dat groen hebben we nodig voor een betere luchtkwaliteit en wateropvang. Integreren van functies, dat is het, samen met het verbeteren van de kwaliteit van wonen en leven. Juist die stationslocaties zijn daarin heel kansrijk.” Stationsomgevingen upgraden In een stationsgebied heb je te maken met veel betrokkenen: grondeigenaren, de gemeente, de provincie, bewoners, bedrijven, gebruikers et cetera en die hebben allemaal hun eigen belang. “Je hebt inderdaad alle partijen nodig en het Rijk wil daarin een belangrijke rol spelen. Via NS en ProRail zijn we vaak al betrokken. En eerder hebben we natuurlijk met de nationale sleutelprojecten al met allerlei partijen succesvol samengewerkt rondom de upgrade van veel stations. Onze ervaring is dat als je in een stationsgebied investeert, andere partijen vanzelf meegaan. Het is ook tijd voor een volgende stap. De stations staan op de kaart, nu moeten we de omgeving upgraden, onder meer door de verschillende functies te koppelen aan de woonfunctie. De locaties zelf zijn zeer gewild, denk ik.” Gebiedsgericht kijken “Als Rijk zijn we niet bij elk individueel plan betrokken, maar wel bij de grotere ontwikkelingen en locaties. En dan kijken we juist naar Stationslocaties 2019/2020 - 33 ׉ 7cassandra://tN0WETAtp9skcu8TsnMYEuvsemeq6H50mmXnBremc9I,`]kC#c<]kC#c<}{בCט?{u׉׉ 7cassandra://SKZiyRuOnUYHmRrZE5dxSIbyZLtn6Jcfr0R-HKyeWME!`׉ 7cassandra://BqyEJ5InEAmD3fT_gjZnvue4zYVP6Dvnw-qYQ7uX11c͋`t׉ 7cassandra://vI6-b5CfJczL8CSMG4o0ZO61flyKDz0doPQJRK6w15E)C`׉ 7cassandra://sKum5fqBYJ0ygyofqgMnOxSHCFoI8QXzOslyymyURBQ ͠`]kC#c<ט??{u׉׉ 7cassandra://aPmhMJr-Im1V9psoeMx5B2IrsD7u4HxiSZR9G3tG7TM^`׉ 7cassandra://F6-2AXbw3QiZEhLg1PAF_79yPR78qKqSHWOcBCD7xSc|U`t׉ 7cassandra://nUpXfFcFD-6AcW_uPuNwo5Ava5_EKN_sUGoYbvuFb94(`׉ 7cassandra://wQrMpCtQTEaAgeg-1cvRue7YATnzne9SUJiV1QzLF-ou͠`]kC#c<נ]kC#c<;̠9ׁHhttp://www.kpo.nlׁ ׁ Ј׉E Stad van de toekomst Art impression: West 8 Urban Design & Landscape Architecture Art impression: West 8 Urban Design & Landscape Architecture NOVI moet het startpunt zijn van een nieuwe manier van werken de steden. We moeten sowieso meer gebiedsgericht kijken: wat is er op een bepaalde plek nodig? Pas als je daarop een antwoord hebt, kun je de juiste projecten bedenken. Daarbij moeten we wel reëel zijn; het zijn soms ingewikkelde locaties om te ontwikkelen en als de grondprijzen of de bouwkosten hoger uitvallen dan elders dan kunnen we als Rijk een bijdrage leveren vanuit de nieuwe investeringsimpuls voor woningbouw, die op Prinsjesdag is gelanceerd.” Meer integratie Februari volgend jaar wordt de eerste NOVI definitief en stopt het werken daaraan in een apart programma. “Maar het is een permanent proces. Daarom publiceren we ook online en niet in een boek. Het plan is dat vanaf 2021 de NOVI ieder jaar in juni kan worden aangepast als nieuwe ontwikkelingen en inzichten daarom vragen.” NOVI moet het startpunt zijn van een nieuwe manier van werken, te beginnen met een goede samenwerking tussen de ministeries, zegt Reiding. “Op dit ministerie gaan we bijvoorbeeld over wonen, maar niet over natuur of mobiliteit. Mijn hoop is dat de NOVI zorgt voor een bepaalde manier van denken en werken die zorgt voor meer integratie. Dat geven we straks handen en voeten met een uitvoeringsagenda. Kijk, een wet en een 34 - Stationslocaties 2019/2020 visie veranderen de wereld niet, wel het besluit om iets te gaan doen.” “Je kunt niet meer in je eigen tuintje blijven zitten. Je moet over de schutting kijken, of die zelfs helemaal weghalen. Maar je moet realistisch zijn: niet iedereen heeft zin in een gemeenschappelijke tuin. Dat maakt het wel uitdagend. Dat gezegd hebbende: er zijn al partijen die op het juiste spoor zitten, kijk maar naar het Rhapsodyplan in Amsterdam, het Moreelsparkplan in Utrecht of de plannen voor Den Haag. Projectontwikkelaars zijn er al volop mee bezig. Het is elkaar stimuleren en aanjagen. Ik hoop dat marktpartijen ons verrassen met mooie en vernieuwende plannen met aandacht voor bereikbaarheid, duurzaamheid en groen. Slimme en geïntegreerde plannen die het verschil maken voor een toekomstbestendige stad. Om dat te realiseren moeten de ministeries met provincies, gemeenten, maatschappelijke organisaties en bedrijven samenwerken. Daarbij moeten we telkens de verbinding leggen met de lokale situatie. Als we dat proces voor elkaar krijgen maken we van de NOVI een succes.” << Meer informatie op: denationaleomgevingsvisie.nl ׉ 7cassandra://vI6-b5CfJczL8CSMG4o0ZO61flyKDz0doPQJRK6w15E)C`]kC#c<׉ECatharinatoren wordt nieuw icoon in het stationsgebied van Zaandam Het stationsgebied in Zaandam krijgt er een woontoren bij met daarin 103 huurappartementen. Ontwikkelaar KPO Planontwikkeling BV won samen met de Bot Bouwgroep in 2015 een tender uitgeschreven door NS Stations. Het ontwerp is van Liesbeth van der Pol van Dok architecten en komt voort uit het oorspronkelijke masterplan Inverdan. De nieuwe woontoren is een krachtige Zaanse dame waarbij het silhouet van een melkmeisje is verwerkt. Een gebouw met karakter, Zaans gekleed met geglazuurde bakstenen in Zaanse groentinten. Een Zaanse traditie is zuinigheid, met warmte en koude uit de bodem, gevoed door zonnepanelen wordt deze traditie op energievlak voorgezet. De Catharinatoren verwijst naar een Russische Czaarin, ze kijkt uit over de Russische buurt met het Czaar Peter huisje en de gebouwen Hermitage en Romanov. De start bouw is gepland in september 2020 en oplevering 18 maanden later. www.kpo.nl ׉ 7cassandra://nUpXfFcFD-6AcW_uPuNwo5Ava5_EKN_sUGoYbvuFb94(`]kC#c< ]kC#c<}{בCט?{u׉׉ 7cassandra://FwXi9DowyeJ6HP1R5EOi7hrL3jAi-LbKEcYLMFKATZg:`׉ 7cassandra://2oEszlb45SazmUvTZtzvNoMNlFoOY3GftnVmFrKzdk4sz`t׉ 7cassandra://dTasOXYexjX9oW912YRODFxYq1x0Pa8NuLTTAfLKBuc%>`׉ 7cassandra://K3cHQkLKJ_HWigmJIwaeftxp4QmzQRxFxyLnRZss0UgW͠`]kC#c<ט??{u׉׉ 7cassandra://DzLhKCxlKjHmTeRpVI19wVmQ3DuqqhapF8Dd9Dedn3w`׉ 7cassandra://Yl6jKdFzEezCDx47gqYARysAVOoInwYMCf1YeKgMNv0͍d`t׉ 7cassandra://XU06d67etEuN94LWoe6Dk0F9gsCkZ8cTg_PiGJe2_dA)`׉ 7cassandra://bg9lNJsRkty853IXWe1Yb0XdLlykeQsmuGQyWjNVrAw8͠`]kC#c<׉ELStation integreert in stad en landschap De treinreiziger van nu hecht bijzondere waarde aan een kwalitatief hoogstaande reisomgeving. “Dat gegeven wordt nog te veel onderschat,” zeggen Beate Vlaanderen en Luc Veeger van Arcadis. “De stedelijke of landschappelijke context vormt een belangrijk aspect bij het ontwerpen van een duurzaam verblijfsklimaat. Wij bedenken dan ook bewust stations, die aansluiten of anticiperen op het omringende, al of niet stedelijke landschap met behoud van natuur.” A rcadis architecten Vlaanderen en Veeger kiezen met overtuiging voor stations die hun context bestendigen. Zij gaan uit van de harmonische relatie tussen mens en natuur en maken zich binnen kansrijke OV locaties sterk voor een toekomstvast verblijfsklimaat. Tevreden zijn zij pas, als hun plannen zowel stedelijk als arcadisch goed zijn in te passen. Zij sturen op behoud van en aanvulling met groen, gebruik van duurzame materialen en - via een uitgekiende koppeling tussen ontwerp en techniek - op toepassing van geavanceerde systemen. “ProRail heeft een rijke traditie qua inpassing van spoor en stations bij nieuw- en herbouwopgaven,” zeggen zij. “Vaak worden wij ingeschakeld voor complexe, ruimtelijke kwaliteitsvraagstukken. Daarbij streven wij altijd naar een optimale relatie tussen het spoor en de omgeving.” Station en stad Vlaanderen en Veeger maken niet alleen gebruik van de natuur op perifere of landelijke stationslocaties, maar ook in binnenstedelijke Station Eindhoven Centraal. Architect station: Luc Veeger (Arcadis); stationshal: TAK Architecten 36 - Stationslocaties 2019/2020 ׉ 7cassandra://dTasOXYexjX9oW912YRODFxYq1x0Pa8NuLTTAfLKBuc%>`]kC#cMicheline Zeenni Martijn Duits meer het gevolg. Integraliteit en een doeltreffende visie op een plezierige verblijfsplek en een goed woon-werkklimaat is dus van het grootste belang voor onze opdrachtgevers.” Internationale uitdagingen Naast alle nationale successen zijn Zeenni en haar collega’s ook aan de slag met internationale stations(gebieden). Zo is Arcadis door Beliris aangesteld om de uitbreiding van de Brusselse metro in goede banen te leiden. Dit omvangrijke mobiliteitsproject omvat het aanpassen van de bestaande tramlijn naar een premetro, maar ook een 5 kilometer lange, automatisch geëxploiteerde uitbreiding, zeven nieuwe stations en een onderhouds- en parkeerplaats voor de metrovoertuigen. Buiten Europa is Arcadis in Australië betrokken bij het de uitbreiding en renovatie van Sydney Central Railway Station, een monumentaal treinstation aan de zuidzijde van het centrale zakendistrict van de stad Sydney. Dit station bezet een positie op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO. In de Verenigde Staten maakt Arcadis zich sterk voor de duurzame vernieuwing van één van de belangrijkste treinstations in Silicon Valley. Werken in exploitatie Essentieel voor het continu goed functioneren van een OV knooppunt is ook het kunnen vinden van praktische oplossingen tijdens de werkzaamheden, volgens Martijn Duits, project- en accountmanager Stations van Arcadis. “Treinreizigers mogen zo min mogelijk overlast ondervinden van de verbouwingen,” stelt Digital twin Sterk in opkomst in de vergaande digitalisering is de ‘digital twin’. De digital twin is een set van virtuele informatieconstructies die een potentieel of daadwerkelijk gebouw in volledigheid beschrijft. In deze virtuele multidimensionale presentatie van een (toekomstig) gebouw, kan ieder onderdeel worden bevraagd naar zijn status en informatie oproepen die samenhangt met dit onderdeel. Slimme analyses zorgen niet alleen voor bezuinigingen op operationele kosten, maar hebben ook de potentie de belevingswaarde van de eindgebruiker te vergroten. hij. “Zij moeten hun reis probleemloos kunnen voortzetten en gemakkelijk kunnen overstappen op aanvullend vervoer en andersom. Ook moeten hun lokale reisdoelen goed bereikbaar blijven. Reizigers mogen verwachten dat een station te allen tijde een goede verbinding heeft met de stad. Dat is bovendien een kernwaarde voor bedrijven en onderwijsinstellingen. Om daaraan tegemoet te komen zijn soms ingenieuze, tijdelijke ingrepen nodig. In het zoeken naar en vinden van haalbare oplossingen voor deze bijbehorende vraagstukken zijn wij intussen ervaren.” “Onze kracht is dat we altijd zorgen voor voorspelbaarheid en alternatieven,” vervolgt Duits. “Leefbaarheid is tijdens iedere fasering van de (ver)bouw net zo belangrijke als in de eindsituatie. En vooral die leefbaarheid willen partijen naar een hoger niveau tillen. Dat lukt mede met nieuwe, kwalitatieve voorzieningen, waaronder niet alleen groen en logische wandelpaden, maar ook de juiste winkels.” Stadsentree De stations van nu onderscheiden zich aanzienlijk ten opzichte van de soms buiten de binnenstad gelegen oude stations. “Vroeger ontwikkelden steden zich rond rivieren. Later Cruciale trends Arcadis lanceerde recentelijk, in samenwerking met Eurima, een rapport dat inzoomt op vijf cruciale trends die de gebouwde toekomst van Europa gaan bepalen. Deze trends, klimaatverandering, grondstoffen schaarste, veranderingen in bevolking, verstedelijking en focus op gezondheid, zijn mede gestoeld op de factoren (digitale) technologie, financiën en beleid, en regelgeving. De uiteengezette visie, die is bedoeld om beleidsmakers en bedrijfsstrategen te inspireren, berust op acht pijlers. Gebouwen worden klimaatbestendig, circulair en deconstructabel. Ze leveren energie, zijn cognitief en flexibel in gebruik. Prestatie wordt daarbij een belangrijk focuspunt. Gebouwen gaan een gezonde levensstijl ondersteunen en maken werken en wonen in een 24-uurs economie mogelijk. Het rapport behandelt de mijlpalen 2050 en 2030. 40 - Stationslocaties 2019/2020 werden dat kerken en weer later ontwikkelden steden zich rond de Bijenkorf, V&D en Hema. Tegenwoordig zie je dat steden zich ontwikkelen rondom stations; goed bereikbaar en in de nabijheid van voorzieningen. Het stationsgebied is niet alleen een moderne vervoersknoop, maar ook een bestemming, een plek waar mensen elkaar ontmoeten. In de stad zelf heeft het station eveneens een verbindende functie tussen twee stadsdelen, die het spoor van elkaar gescheiden houdt. De combinatie van mobiliteit, voorzieningen, wonen en werken maakt het stationsgebied tot een modern stadshart, aldus Duits.” << ׉ 7cassandra://7iSdvukpohtGShU6j_MLIuxmeCNSJEOMz33dBga0TYo$`]kC#c<%׉E(Ontwerpkracht Arcadis is de ontwerpkracht achter tal van toekomst bestendig uitgebreide en vernieuwde NS stations, waaronder Rotterdam Centraal, Amsterdam Centraal, Amsterdam Zuid (onderdeel van ZuidasDok), maar ook de duurzame stations van Eindhoven, Driebergen-Zeist en Zwolle. Daarnaast buigt deze advies- en ingenieursonderneming zich succesvol over andere infrastructurele, maar ook toekomstvaste woon-, werk-, winkel- en recreatieve opgaven binnen stationsgebieden. Meer informatie: Arcadis Nederland B.V. Micheline Zeenni, directeur Stations, Urban Development & Consultancy Martijn Duits, project- en accountmanager Stations Piet Mondriaanlaan 26, postbus 220, 3800 AE Amersfoort 088 – 426 1144 micheline.zeenni@arcadis.com martijn.duits@arcadis.com www.arcadis.com Stationslocaties 2019/2020 - 41 ׉ 7cassandra://MVfSiU7A7SgKWD8Vniv1qIP9CCTNXR4z6QBV_rM8fME'`]kC#c<&]kC#c<%}{בCט?{u׉׉ 7cassandra://LVHgP4XKpYRUCWV3ioGuhQxNugR_LfhE9h0DYs7zdkgv`׉ 7cassandra://Ft0UltyqtJRPKbYVASqHt91TZ3zzjPgoa1DLR3CShjYr`t׉ 7cassandra://YlNPwbFHrZIVRL1hiYv1MTnRgqVaNI0cYVZH_K2GuPM&'`׉ 7cassandra://nzjzgqvSHTpNyEZKudJwjthsB7UnhoktjFkUsqb_xQw͠`]kC#c<ט??{u׉׉ 7cassandra://gb6HixWwsf3rgXdMvWSVQb70JfNM7GlWVF-kIF-QnQQ<`׉ 7cassandra://igHkvs5Hg6YNtlGDgqTmvJH8h0djBPHD83u_oQCRNvE}V`t׉ 7cassandra://kp-Pr2A5A7nP0Bt0LtuN_LP3wzM0lBHnqSAH0aBsEAU%!`׉ 7cassandra://H9dDd-oEaxOkW-DPmrmLy9UlkRBLdna_vMSdtUq16JM͠`]kC#c<̑נ]kC#c<΁ 9ׁH)mailto:leon.delobel@theofficeoperators.nlׁ ׁ Ј׉E&Journey Offices & Spaces: plezierig werken in het hart van Arnhem Het oude pand van V&D in Arnhem wordt de eerste Journey Offices & Spaces, een nieuw kantoorconcept van UTOO, een joint venture tussen Unifore en The Office Operators. Het gebouw in de binnenstad, halverwege de NS stations Arnhem Centraal en Arnhem Velperpoort, ondergaat hiervoor een ingrijpende metamorfose. Verdeeld over drie verdiepingen komen er kleine kantoorunits evenals kantoorvloeroppervlaktes tot ruim drieduizend vierkante meter, uniek voor Arnhem. Journey Offices & Spaces biedt tal van faciliteiten en services. “Ook de contracten zijn flexibel”, zegt Leon de Lobel. 42 - Stationslocaties 2019/2020 “Een werkdag en een werkomgeving moeten plezierig en dynamisch zijn”, zegt Derck Jan Smits. “Je werkende leven is een Journey”, vult De Lobel aan. “Met de toevoeging Offices en Spaces maken we duidelijk dat het om meer gaat dan alleen kantoren. Er komen allerlei ruimtes, zoals een stilteruimte en een kolfkamer, een game room, een biljart, een gym, een yogaruimte en diverse horeca.” Smits en De Lobel zijn namens UTOO verantwoordelijk voor de Arnhemse V&D-plannen. Multi-purpose-property De begane grond van het voormalige warenhuis behoudt zijn winkelfunctie over zo’n 3.000 m2 met een restaurant van La Place en de internationale retailer TK Maxx. Journey Offices & Spaces komt op de drie bovenliggende etages. Architectenbureau HofmanDujardin maakte een inspirerend plan om het pand te herontwikkelen en geschikt te maken als multi-purpose-property. De grootste uitdaging in de metamorfose was de vraag hoe een volwaardig kantoor te maken van het oude warenhuis. Vooral de beperkte aanwezigheid van daglicht op de etages vroeg om een goede oplossing. HofmanDujardin bedacht hiervoor een atrium dat daglicht toelaat. Dat daglicht ׉ 7cassandra://YlNPwbFHrZIVRL1hiYv1MTnRgqVaNI0cYVZH_K2GuPM&'`]kC#c<'׉E Fvindt zijn weg ook naar de kantoorruimtes die zich aan het atrium bevinden en allemaal een grote glazen wanden hebben. Smits: “In het atriumgebied komen alle hospitality en shared services die voor iedereen toegankelijk zijn. Dat geldt ook voor het dakterras. Of je nu één werkplek huurt of een hele verdieping, iedereen is er welkom.” Trap als tribune Bij de hoofdentree komt de receptie en een luxe koffiebar die ook toegankelijk is voor passanten. Er komt een mogelijkheid om pakketjes te laten bezorgen en/of afhalen. De gevel wordt transparant en de gebouwgebonden installaties op de 3e verdieping aan de voorzijde, die eigenlijk op de mooiste plek zitten, verhuizen naar een andere plek in het gebouw ten faveure van luxe offices met uitzicht op Musis Sacrum. De trap over de volle breedte in het atrium kan ook dienst doen als tribune, bijvoorbeeld bij een evenement. De nieuwe inrichting krijgt hier en daar ronde accenten, ‘een knipoog naar het verleden van het gebouw als warenhuis’. Plug and play-units De eerste verdieping meet ruim 3.500 m2 en is in delen of in zijn geheel te huren. De tweede verdieping is een fractie kleiner en is ook in delen of helemaal te huren. Beide verdiepingen krijgen aan de randen van het Derck Jan Smits: ‘Of je nu één werkplek huurt of een hele verdieping, iedereen is er welkom’ Van links naar rechts: Andre Verpoorten, Derck Jan Smits en Leon de Lobel atrium horecavoorzieningen. Op de derde etage komen ‘plug and play’ kantoorunits, van één tot zes werkplekken. Units koppelen is een mogelijkheid. De Lobel: “Vandaag het contract tekenen en morgen al aan de slag.” De derde verdieping bevat ook de vergaderruimtes die toegankelijk zijn voor gebruikers van alle verdiepingen. Tot slot is er het multifunctionele dakterras van 400 m2 , met veel groen. Meer commitment De Lobel: “Wij zitten als The Office Operators dedicated op het gebouw en investeren er ook in. Dat is redelijk uniek en vertaalt zich in meer commitment naar het gebouw en de gebruiker. De praktische kant van het beheer en onderhoud gebeurt daarom ook met lokale partijen, zodat we snel kunnen schakelen. Klein ongemak, zoals een kapotte deurklink op vrijdagmiddag, lossen we direct op en schuiven we niet door naar de nieuwe week.” Leon de Lobel: ‘We hebben het over de hotelisering van het kantoorleven’ De hele renovatie gebeurt overigens zo duurzaam mogelijk en het gebouw heeft straks de best mogelijke energielabels, wat resulteert in lagere lasten voor de gebruikers. De planning is om in februari 2020 open te gaan. Makelaars die aanvragen krijgen voor kleinere kantoorunits kunnen die neerleggen bij UTOO. De Lobel: “We zijn nog in gesprek met een partner die de horeca wil invullen en die ook ‘roomservice’ biedt. Eigenlijk hebben we het over de hotelisering van het kantoorleven.” Bijkomend voordeel van alle gedeelde ruimtes, is de kruisbestuiving die er gaat plaatsvinden. “Ideeën uitwisselen, sparren, samenwerken; de vrije ruimte is ideaal om anderen te ontmoeten.” Journey Offices & Spaces ligt op loopafstand van twee treinstations. Er is een bushalte voor de deur, een inpandige parkeergarage en een fietskelder. De Lobel: “Ook met de auto is het prima bereikbaar, terwijl je middenin de dynamiek van de stad zit.” Leon de Lobel Mobiel 06-50518518 leon.delobel@theofficeoperators.nl Stationslocaties 2019/2020 - 43 ׉ 7cassandra://kp-Pr2A5A7nP0Bt0LtuN_LP3wzM0lBHnqSAH0aBsEAU%!`]kC#c<(]kC#c<'}{בCט?{u׉׉ 7cassandra://zRaROx3Kho7ixCKVRo_bHmet7D3OgckCBDk36rfGY00 `׉ 7cassandra://39JU3r8Yq_3LgZDlpTy7cOnKpOgqZ7HUiQ9yge4Rkm0R2`t׉ 7cassandra://tx8EFPKStA9hQd7KNjaLpTRzVE9fWGwsuI1xCzkMwXU `׉ 7cassandra://eMjnUbpiKzf0iJ86WfCVtmxeuB9GUKaxentKeJ3hmCce1j͠`]kC#c<ט??{u׉׉ 7cassandra://W71rS6aCcyrxN1PM0vZ2-8ead4cqWoCvvyGiXNoEIbk`׉ 7cassandra://DITFj6O4GTmnfWQKWbJPZWXQcCWl2OVzPOo3qA-cCF4y`t׉ 7cassandra://qB4hMdGJ03dNvjhHQdPwmEuH4zaOOAF4y58P5Y2yVJc&}`׉ 7cassandra://bmSF7ppzZ-aGuprcDD_UeLfGEdlDhzX6iPZQ2f0k3VM Hn͠`]kC#c<Бנ]kC#c<ҁ69ׁH#http://rotterdam-centraldistrict.nlׁ ׁ Ј׉ErVertrouwen moet je verdienen. Daarom zijn de database en de referentiedatabase van NVM Business, met alle gegevens over de commerciële vastgoedmarkt, beschikbaar voor onze leden. Of het nu gaat om de markt voor het mkb of die voor corporates. Wij vinden het belangrijk dat onze leden toegang hebben tot al onze kennis en data. Dat komt het vertrouwen in ons ten goede. ׉ 7cassandra://tx8EFPKStA9hQd7KNjaLpTRzVE9fWGwsuI1xCzkMwXU `]kC#c<)׉EEIGENZINNIG HART VAN EEN WERELDSTAD Rotterdam Central District: de parel in het hart van de stad. Een eigenzinnig gebied, met het Stationsplein als dynamisch middelpunt. Hier komt alles samen. Van groot en gevestigd tot startup. Van tijdelijk en rauw tot gepolijst en duurzaam. Een Europees economische hub met internationale connecties. rotterdam-centraldistrict.nl Stationslocaties 2019/2020 - 45 ׉ 7cassandra://qB4hMdGJ03dNvjhHQdPwmEuH4zaOOAF4y58P5Y2yVJc&}`]kC#c<*]kC#c<)}{בCט?{u׉׉ 7cassandra://QLEVAhY-hx3YhhiK9XOA8_JG0E_5izURpVhhXcM_SCc `׉ 7cassandra://67aVrAZ27iQMOxKS_EoYb50i-EPMs2LQ7g35TnEPN-wp(`t׉ 7cassandra://Bko8rkbGl8fHGxHnbYBFTEFcvRVvNTrjlMheaysUYBk!`׉ 7cassandra://yoWlzB38HalA2U9_Il4WzZzQmD_-4YHwzOwbWFgBWhQ͠`]kC#c<ט??{u׉׉ 7cassandra://BrzQmW_7DSk1oz6Mb5NWkClZV3eutbZA_w8NTGPI8KsK`׉ 7cassandra://Yh7-WBPvJPQUfuGkbKxCVWCt0fVuv5rn8NuYG1R6cZ8c`t׉ 7cassandra://3S-mQMCWZZJenD-NKvD3-pvEJuZMw3jNF6XGztUxZeY!`׉ 7cassandra://QgirjpdKAtP_p6WuJRg2HKyA2LMctRcrjoET1OW4oNQf ͠`]kC#c<ԑנ]kC#c<ցev9ׁH#http://www.investerenindordrecht.nlׁ ׁ Ј׉EMetamorfose langs het spoor Wij maken Dordt… met aantrekkelijk stedelijk wonen Een metamorfose, zo mag je de aanstaande gebiedsontwikkeling rond het Centraal Station in Dordrecht wel noemen. We maken even een sprong in de tijd. Wie over een aantal jaar met de trein of light rail aankomt in Dordt, stapt uit in een stationsomgeving met elan. Dordrecht heeft hoogfrequente verbindingen met Rotterdam, Delft, Leiden en Den Haag. En een frequente verbinding met Breda en Eindhoven. De rode loper Aan de achterzijde van het station pak je meteen even je fiets uit een aantrekkelijke fietsenstalling. Ben je lopend? Dan neem je de brede en veilige doorloop onder het station door, of je wandelt de andere kant op. De vernieuwde Spuiboulevard in het centrum rolt min of meer de rode loper voor je uit. Zonder hinderlijke verkeersobstakels loop je over een mooi breed pad naar de boulevard. Eenmaal daar aangekomen, ben je lichtelijk verbaasd. Waar is het autoverkeer? Dat is er dus amper nog. Je bent in 10 minuten tijd vanuit een druk station terecht gekomen op een autoluwe, groen ogende boulevard. 46 - Stationslocaties 2019/2020 Wow, wat een boulevard! Je hebt met iemand afgesproken voor het ‘Huis van Stad en Regio’. Dat is het nieuwe Dordtse Stadskantoor. Je schijnt er ook wisselende tentoonstellingen te kunnen zien, je kunt er kosteloos vergaderen met mensen uit de stad, toeristeninformatie krijgen, de bibliotheek bezoeken en meer. Lang zoeken naar het Huis van Stad en Regio is niet nodig. Wat een markant gebouw is dat! Heel anders dan de andere bebouwing langs de boulevard. Er zijn trouwens heel wat woningen bijgekomen langs de boulevard in de afgelopen jaren. Mooi, die woontorens. Midden in het centrum, en toch is er veel water en groen voor de deur. Bij ׉ 7cassandra://Bko8rkbGl8fHGxHnbYBFTEFcvRVvNTrjlMheaysUYBk!`]kC#c<+׉E _Aantrekkelijke investeringsmogelijkheden “De plekken in de Spoorzone waar we woningen willen bouwen, hebben allemaal al een functie. We moeten daarom slimme combinaties maken met wat er al is en innovatief bouwen. En soms moeten er wat hobbels worden weggenomen. Het is aan ons om de geschikte bouwlocaties aan te wijzen, het is aan ontwikkelaars om de kansen te pakken en projecten te ontwikkelen. Samen maken we Dordrecht!” Piet Sleeking,Wethouder Ruimtelijke Ordening, gemeente Dordrecht Piet Sleeking Spoorzone De gebiedsontwikkeling rond het Centraal Station in Dordrecht maakt onderdeel uit van een groter plan: de Spoorzone. Over een strekking van 7,5 kilometer maken de gemeente Dordrecht en Zwijndrecht voor meer mensen binnenstedelijk wonen mogelijk, met hoge kwaliteit. In de Spoorzone is voorlopig de bouw van 6 tot 9 duizend woningen voorzien. Die komen in het gebied van het Maasterras in Dordrecht en Zwijndrecht, de stationsomgeving, de Spuiboulevard, het Leerpark, het Gezondheidspark tot en met Amstelwijck. Alle woningen hebben cultuur, winkels en horeca, een aantrekkelijke openbare ruimte en groen in de buurt en zijn uitstekend bereikbaar. dat water komen is makkelijk. Het ziet er uitnodigend uit. Er zijn steigers, waar roeibootjes, kano’s en waterfietsen aanmeren. Grappig. Dat moet je zelf eigenlijk ook een keer doen. Transferium Maar goed, nu eerst maar even wachten op je afspraak. Hij moest vanmorgen met de auto op pad en komt ook nu met de auto naar Dordt. Het wordt de laatste tijd alleen maar drukker op de A16, dus hopelijk komt ‘ie op tijd. Wel handig dat ‘ie zijn auto kwijt kan bij het nieuwe transferium. Dat ligt onderaan de brug, dichtbij de plek waar je de A16 afkomt. Van daaruit gaat er elke drie minuten een bus naar het centrum. Trouwens, álle buslijnen die door de stad gaan, doen het transferium aan. Dat maakt overstappen daar erg aantrekkelijk. Huidige Spuiboulevard, Dordrecht. Goed geleid verkeer Is je trouwens ook iets aan het verkeer voor het station opgevallen? Vroeger zag je daar regelmatig filevorming. Ondanks het feit dat er nu meer mensen in het centrum wonen, is er van filevorming voor het station tegenwoordig nauwelijks nog sprake. Er is goed nagedacht over die bereikbaarheid in Dordrecht. Het Verkeersstructuurplan van 2019 heeft duidelijk zijn vruchten afgeworpen. Dat plan leidde tot heel wat maatregelen. Kruisingen zijn aangepakt, parkeervoorzieningen zijn beter verspreid over de stad, de boulevard is autoluw gemaakt. En -last but not least- de sterke openbaar vervoersverbindingen sluiten naadloos op elkaar aan en maken het centrum prettig bereikbaar. Extra station Wat zeg je? Ben je volgende week weer in Dordt? Op het Leerpark? Voor het symposium over de groenblauwe stad zeker? De campus op het Leerpark trekt steeds meer bezoekers. Er komen de laatste jaren heel wat innovatieve ideeën van de mix van bedrijven en onderwijs daar. Ze hebben sinds kort ook een eigen station. De light rail trein doet dat station aan, dus je kunt ook volgende week weer uitstappen voor de deur. << Meer weten? • De gemeente Dordrecht heet investeerders en projectontwikkelaars graag welkom in de stad. Wilt u weten wat er mogelijk is? Er staat een team van projectleiders en accountmanagers voor u klaar. Zij helpen u met het realiseren van uw ambities. • Bekijk al onze projecten op www.investerenindordrecht.nl Stationslocaties 2019/2020 - 47 ׉ 7cassandra://3S-mQMCWZZJenD-NKvD3-pvEJuZMw3jNF6XGztUxZeY!`]kC#c<,]kC#c<+}{בCט?{u׉׉ 7cassandra://bVR4sgSYbC0kUna9ZuYwtBIibazOB7heeUDEphW-zaQO`׉ 7cassandra://V54QmusfyXQyQQ2WAYH5AVI7-x6MnFcq028L3R6NcKQ͂`t׉ 7cassandra://EzgtTfIiFgmoquBEPM5pkc96dDxdeQGNI2r6NmPoMxQ(.`׉ 7cassandra://aDG3eyaWKzftx663nEH9Y5_C__AOSx2bTkCXGe66caY͠`]kC#c<ט??{u׉׉ 7cassandra://4BgDpH9I8EyBp61OqEA7SarZyhFMdqwyKshlppzSmP8W`׉ 7cassandra://A0YzuwpCfBd1VCtj8h9SfptvFFxofVJZGyYqxIWNJcg͇W`t׉ 7cassandra://3KJNVv29XxwroxprTcnWUik1Jn6h9yPOUJxZFoFFSqY(:`׉ 7cassandra://PUCRgoSxRWHRtliyxZ7EEqEcSaKE1JjUAt8EoxWiq_QH͠`]kC#c<ؒנ]kC#c<ہ R9ׁH#http://www.zwijndrecht.nl/spoorzoneׁ ׁ Јנ]kC#c<ځ >̬9ׁHmailto:spoorzone@zwijndrecht.nlׁ ׁ Ј׉E|Stationskwartier Zwijndrecht Ontwikkelen met zekerheid, op korte termijn De gemeenten Zwijndrecht en Dordrecht ontwikkelen in de komende jaren samen hun stedelijk gebied langs 7,5 kilometer spoor. Ze trekken daarbij op met de provincie Zuid-Holland. Het ambitieniveau is hoog; binnen de Spoorzone worden tot 2030 zo’n 6.000 tot 9.000 woningen gebouwd. En ook in de jaren daarna blijft het woningaanbod naar verwachting groeien. Katalysator van de Spoorzone Bouwen is in deze tijd geen gemakkelijke opgave. Daar is moed, vertrouwen en een groot probleemoplossend vermogen voor nodig. Waar gaat het eerst de schop de grond in? Jos Huizinga is wethouder in Zwijndrecht. Hij weet het wel: “Dé katalysator van de spoorzone in deze regio wordt het project Stationskwartier in Zwijndrecht. Daar gaan we van start, binnen niet al te lange tijd.” Erwin Zwijnenburg deelt die overtuiging met Jos. Hij is bestuurder bij corporatie Woonkracht10. 48 - Stationslocaties 2019/2020 Woonkracht10, de gemeente Zwijndrecht én de provincie Zuid-Holland hebben samen de handen ineen geslagen om het gebied ingrijpend te veranderen. De aanwezige bebouwing wordt voor een groot deel gesloopt. Daarmee ontstaat ruimte voor een warme, levendige wijk met hoog- en laagbouw; het Stationskwartier. Erwin: “We hebben het volste vertrouwen in het Masterplan en staan op het punt om een samenwerkingsovereenkomst te tekenen. Daarna gaat het ongetwijfeld hard.” Betaalbaar wonen in het hart van Zwijndrecht Het Stationskwartier wordt een levendig hart voor Zwijndrecht. Een wijk waar mensen ontspannen leven en naar elkaar omkijken. In een groene omgeving -Zwijndrecht ís en blijft een mooi tuindorp- kunnen mensen straks wonen op een excellent bereikbare plek, met stedelijke voorzieningen om de hoek. Er komt een gevarieerde bouw, van appartementen tot gezinswoningen. De woningen worden energiezuinig en klimaatbestendig gebouwd en ׉ 7cassandra://EzgtTfIiFgmoquBEPM5pkc96dDxdeQGNI2r6NmPoMxQ(.`]kC#c<-׉Ezijn een stuk betaalbaarder dan in een groot deel van de Randstad. De nieuwe bewoners krijgen winkels en voorzieningen op loopafstand. Jos: “Het is natuurlijk aan de markt om die ruimten te vullen, maar ik heb al wel een beeld bij de voorzieningen die het daar goed zullen doen. Werken en wonen gaan hand in hand in de nieuwe omgeving. Denk bijvoorbeeld aan horeca, dienstverlening die past bij een stationsomgeving en ruimte voor flexibele werkplekken.” Rotterdam en het historische centrum van Dordrecht liggen op een steenworp afstand. De A16 en de Waterbushalte ook. “De bereikbaarheid is top, zeker als er over een aantal jaar ook een lightrail verbinding komt met beide steden”, vertelt Erwin. “Voor bewoners en ondernemers maakt dat de wijk erg aantrekkelijk.” Krachtig Zwijndrecht De ontwikkeling in het Stationskwartier start in de Indische buurt en het Westelijk Maasterras. Beide buurten zijn vrij geliefd bij de mensen die er nu al wonen. Erwin: ”De 153 woningen van Woonkracht10 worden in fasen gesloopt. We gaan verdichten door een slimmere en efficiëntere verkaveling en door appartementen in gestapelde vorm terug te bouwen. In de Indische buurt bouwen we maximaal 116 sociale woningen terug. Op het Maasterras West trekt Woonkracht10 zich helemaal terug, met uitzondering van de Da Costastraat. Daar maken we plaats om samen met de gemeente een nieuwe wijk te bouwen in de vrije sector huur en koop. Binnenkort gaan we hier met marktpartijen over in gesprek.” “Het mooie aan het ontwikkelen van het Stationskwartier, is dat dit project van grote sociale betekenis is”, aldus Jos. “We streven Impressie Wethouder Jos Huizinga (Gemeente Zwijndrecht) en Erwin Zwijnenburg (Woonkracht10) in ons raadsprogramma naar een ‘Krachtig Zwijndrecht’, met gemêleerde wijken. En dat is precies wat we van het Stationskwartier maken. Een wijk voor jong en oud, voor huurders en kopers. In de samenwerkingsovereenkomst, die we in november 2019 tekenen, leggen we dat vast. Daarin spreken we met Woonkracht10 af, dat er voor het bouwen van huurwoningen ruimte is op meerdere plekken in Zwijndrecht, maar ook gronden verkocht mogen worden voor ontwikkelingen in de vrije sector. Zo maken we van Zwijndrecht een krachtige, gemengde samenleving.” Een zekere ontwikkeling Het Stationskwartier maakt deel uit van een icoonproject op de groeiagenda van de regio Drechtsteden. Het is een zekere ontwikkeling. Zodra het Masterplan en de samenwerkingsovereenkomst dit najaar beklonken zijn, verwachten de gemeente en Woonkracht10 snelheid te kunnen maken. Dat is mooi, want de bewoners van het gebied kijken al jaren met smart naar deze upgrade uit. Jos: “We weten wat ons te doen staat en wat we te bieden hebben aan investeerders en projectontwikkelaars.” Starten met bouwen De diverse projectlocaties worden in de komende 10 jaar (2019-2029) verder uitgewerkt. Op hoofdlijnen wordt er van zuid naar noord gewerkt. Eind 2020 / begin 2021 zullen de eerste huizen gesloopt worden in de Indische Buurt en nieuwe sociale woningen met vrije sector woningen worden teruggebouwd. Hierdoor komt het Maasterras vrij voor marktpartijen die vanaf 2022 hiermee aan de slag kunnen. De verwachting is dat in 2023 – 2024 de commerciële partijen echt kunnen gaan bouwen. Interesse? Zwijndrecht biedt kansen om te vernieuwen en heeft als vestigingsplek veel te bieden. In november 2019 gaat het project Stationskwartier van start, met een marktconsultatie. Partijen die nu al meer over het project willen weten, kunnen contact opnemen met de gemeente. Dankzij de snelle beschikbaarheid van percelen, de ruimtelijke voorwaarden en een soepele samenwerking kan er bij interesse snel geschakeld worden. << Gemeente Zwijndrecht spoorzone@zwijndrecht.nl www.zwijndrecht.nl/spoorzone Stationslocaties 2019/2020 - 49 ׉ 7cassandra://3KJNVv29XxwroxprTcnWUik1Jn6h9yPOUJxZFoFFSqY(:`]kC#c<.]kC#c<-}{בCט?{u׉׉ 7cassandra://C5I8hg-Q-MhuzWaHkhqJqwk4oPCfHLPA4vEYJXWjq-ca`׉ 7cassandra://qtHaXhGJg1yRNRMrNtFY48aCqU2hmD9YGwxI8Wd42e0m`t׉ 7cassandra://QN-NPzmxte-j47jaPBE69e5H1GRfA5ZmTHhTUmqlu9M`׉ 7cassandra://rrYRqhAMW7fQKvTfDTUk_bM-4mInRYKT7ngY1UcMOtwMr͠`]kC#c<ט??{u׉׉ 7cassandra://eAdvZluAWUgonIanBLMLC1RHZz5af_lqNcgHH2qSLd8v`׉ 7cassandra://la_sAbET-3GU429aZVdpwQFfNj8D-CXLqgd7EBbxnVEx5`t׉ 7cassandra://AWxbQTY_1HOWDtPqU1plO6VlSmQKjItnAivB8OaUsos$`׉ 7cassandra://SbKwPLLTpfQkmq1mdeEc8gVXOcBjhOXUfkFljDRVdIoY͠`]kC#c<נ]kC#c<X 9ׁHhttp://www.vorm.nlׁ ׁ Јנ]kC#c<u 9ׁHmailto:n.smook@vorm.nlׁ ׁ Јנ]kC#c<̩9ׁHhttp://www.mrpdevelopment.nlׁ ׁ Јנ]kC#c<z9ׁH&mailto:jac.huijsmans@mrpdevelopment.nlׁ ׁ Ј׉E;Den Haag: stationsgebied Laan van NOI Potentieel integrale gebiedsontwikkeling Opmerkelijke dynamiek loopt vooruit op de eerder op termijn verwachte aantrekkingskracht van het grootscheeps te vernieuwen Haagse stationsgebied Laan van NOI. Ondanks de vooralsnog gedateerde bebouwing en infrastructuur bewijst deze OV locatie nu al haar potentie. Integrale herontwikkeling van de derde Haagse spoorzone in Central Innovation District (CID) is op meer fronten van belang voor de toekomstbestendigheid van de stad. D e huidige levendigheid van SoZa, het pal bij NS Station Laan van NOI in Den Haag gelegen, voormalige ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, ontstond al snel nadat het Rijksvastgoedbedrijf het complex eind 2016 verkocht aan MRP Development en VORM Ontwikkeling. Het gebouw stond leeg sinds 2015. De nieuwe eigenaren voorzagen de potentie van deze Triple A locatie en pasten, anticiperend op vernieuwende stedenbouwkundige plannen, inmiddels succesvolle functiemenging toe. Dit op zodanig deskundige en ervaren wijze dat de gemeente Den Haag hen benaderde om een integrale spoorzone ontwikkeling op te starten met een nieuw stationsplein. “Al bij de koop van SoZa gaf de gemeente kaders aan, gebaseerd op het behoud van kantoorruimte en menging met wonen en horeca,” zeggen Jac Huijsmans, projectontwikkelaar van MRP Development, en Niek Smook, ontwikkelings manager van VORM Ontwikkeling. “Den Haag wilde het woningentekort fors inlopen. Sindsdien is de huisvestingsvraag op zowel woonals werkgebied alleen maar toegenomen.” Uitdaging “Een toekomstvast stationsplein met een uitstekende leefkwaliteit vormt momenteel onze uitdaging,” vervolgen zij. “Ook wij zien die integraliteit. Dit is een goede kans om het spoor bij de gebiedsontwikkeling te betrekken en bovendien een logische verbinding te creëren met de rest van de stad. Zo hebben wij bijvoorbeeld de intentie om een centrale as te realiseren tegenover de stationsentree aan de zijde van SoZa.” De gemeente Den Haag heeft ook plannen voor verdere verdichting aan de andere zijde van het spoor, om zo maximaal gebruik van de potentie van dit belangrijke OV knooppunt mogelijk te maken. Beide ontwikkelaars onderschrijven deze visie. Policy Campus CS SoZa incorporeert momenteel wonen, werken, onderwijs en horeca, zoals de in de plint aan de Anna van Hannoverstraat gesitueerde Horeca Academie met lunchroom PEP en Brasserie Southwood, en uitzendbureau Meraki en Wolk. SoZa is ook een inspirerende ontmoetingsplek in het hart van Central Innovation District geworden voor ZZP Community Bezuidenhout en anderen, waaronder haar bewoners. Huijsmans en Smook: “We huisvesten daarnaast IT en andere start-ups die willen doorgroeien op termijn. Zij willen graag binnen deze locatie aan de slag blijven. Op de toekomstige, in Den Haag gewenste IT-Tech & Security Campus op deze plek wordt straks veel ruimte aangewezen voor bedrijven die bijdragen aan internetveiligheid en de omgang met technologie in onze samenleving.” Security-IT Campus Laan v NOI College Campus HS OV knooppunt Niet alleen hebben de nabijheid van talloze gerenommeerde ondernemingen en fraaie gebouwen, waaronder De Zwaan, een aantrekkende werking, maar is ook de ligging ten opzichte van onder meer Rotterdam, Leiden en Delft een grondslag voor een succesvol toekomstscenario. NS Station Laan van NOI is een bestaand Intercity station, maar tevens een knooppunt van bus- en tramlijnen. “Van belang is blijvende bereikbaarheid van de RandstadRail en andere NS sporen,” benadrukken Huijsmans en Smook. “We hebben te maken met ruimtelijke beperkingen; het terrein is ingeklemd tussen het spoor en Bezuidenhout. Hoogbouw, bij de op zich wel relatief brede, groene Schenkzone, is op zich noodzakelijk om de gewenste verdichting met wonen en werken te verwezenlijken. Ondanks deze verdichting zetten 50 - Stationslocaties 2019/2020 ׉ 7cassandra://QN-NPzmxte-j47jaPBE69e5H1GRfA5ZmTHhTUmqlu9M`]kC#c]kC#c<=}{בCט?{u׉׉ 7cassandra://vuOdjosyvvbzIWFWqf_OFC6xZ3NyyzDxhEaezsVBuwIR`׉ 7cassandra://dHNJzNs3F_KyAroOr3udb3ZPF9e1cJwme4qcCjHNBZEͅ`t׉ 7cassandra://glWAPX68uWgFajln9Vlg2U7c83-DU3nZV6nsrR8NZ2Q))`׉ 7cassandra://1mytb5j0sFmqnYz6hjRNflXCCFxEZOtbTVd2mg9Qsgo ͠`]kC#c=ט??{u׉׉ 7cassandra://18V_l3bCNxtA8FYLC_GVT1M0seAi1jC2k5XidVpTTsU`׉ 7cassandra://9VZ9siMj-Si3-wROno7zeAoeCeIAcf9u4_ArJr42ZR8}`t׉ 7cassandra://x7oke8CqMqLMCkX67phABAQuKFgfz0QEBrjwLxzmERs&8`׉ 7cassandra://wQWzHro1ivj57Z5A_bTnHG9_bgL2_ELoM5XB7qNAmRA`$͠`]kC#c=נ]kC#c= 6̥9ׁHhttp://www.goudaspoorzone.nlׁ ׁ Ј׉E2Impressie van de toekomstige inrichting van de Burgermeester Jamessingel. Gouda transformeert Spoorzone tot stadsentree met allure De Spoorzone Gouda ontwikkelt zich tot dé toekomstbestendige stadsentree voor wonen en werken. Met het hiervoor in september 2019 gepubliceerde Ontwikkelperspectief zet de gemeente haar ambities voor dit voorzieningenrijke stationsgebied uiteen. Initiatiefnemers kunnen op basis hiervan hun onderscheidende, duurzame plannen ontvouwen. De participatie met omwonenden en andere stakeholders is gestart. Zij scherpen het Ontwikkelperspectief aan. D e Burgemeester & Wethouders van Gouda willen in december 2019 het beleidskader voor de uiteenlopende ontwikkelingen in de Spoorzone Gouda vaststellen. De ambitie voor toekomstbestendig wonen en werken in de Spoorzone heeft de goedkeuring van de Provincie Zuid-Holland, volgens projectwethouder Rogier Tetteroo en wethouder Michiel Bunnik, beiden van de gemeente Gouda. Tetteroo heeft Ruimtelijke Ordening en Bouwen & Wonen in portefeuille en Bunnik is verantwoordelijk voor Grondexploitaties. “Het Ontwikkelperspectief versnelt de aanpak van onze woningbouwopgave, initieert functiemenging en sluit naadloos aan op het hoogwaardige, Goudse OV-knooppunt,” zeggen zij. Station Gouda is een aantal jaren geleden gerenoveerd. Daarbij is vooral geïnvesteerd in toegankelijkheid. “Nu volgt herinrichting van het aanpalende, openbaar gebied met de nodige nieuwe fietsenstallingen en een efficiënt functionerend busstation,” kondigen de wethouders aan. “Ook willen we investeren 66 - Stationslocaties 2019/2020 in de verbetering van bestaande wandel- en fietsroutes naar en vanuit de historische Goudse binnenstad. De Spoorzone staat een forse kwaliteitsimpuls te wachten. Verder zetten wij in op lagere parkeernormen, gelet op de nabijheid van hoogwaardige OV. We starten ook met het promoten van alternatieve vervoersvormen, zoals deelauto’s. Uiteindelijk willen we toegroeien naar het innovatieve Mobility As a Service (MAAS). Dit is het meest Het toekomstige en groene Spoorpark biedt ruimte voor ontmoeting. ׉ 7cassandra://glWAPX68uWgFajln9Vlg2U7c83-DU3nZV6nsrR8NZ2Q))`]kC#c