׉?ׁB! בCט  {u׉׉	 7cassandra://RQh370aT2sCyRhFOS2BQGJe-sZw28fYevdezx6NGW9M ~_`׉	 7cassandra://ldP7jboevn6o3W5lbq1xt9HCfMKZjM8vuJHSbFls2oAp`S׉	 7cassandra://Jbb-h5BSWfSX00AEyzLMjovPC5wUjmceSOHY6q1v02A&`̵ ׉	 7cassandra://fv29NTKu8WTM5RGHJEZfSpUOdpWyfnGzLlFAmg7CUpw X͠`D<Dhcנ`D<Dhh zI̏
9ׁH  mailto:info@hetpubliekedomein.nlׁׁЈנ`D<Dhg Ir
9ׁHhttp://hetpubliekedomein.nlׁׁЈנ`D<Dhf  =̮9ׁH  http://www.delerendeambtenaar.nlׁׁЈ׈E`D<Dh)׉E'ESSAY
NA CORONA
RAAD AAN ZET IN
SOCIAAL DOMEIN
20
DE VOORDELEN VAN
DIGITAAL VERGADEREN
32
SERIE MINISTERIES
DE KOLONIALE
ROOTS VAN BZK
38
11 juni 2021 | week 23 | jaargang 42
11 2021
BINNENLANDS
BESTUUR
GEMEENTEN WILLEN AF VAN LASTIGE KOSTENDELERSNORM
OPMAAT TOT
DAKLOOSHEID
Het Publieke Domein
VAN EN VOOR DE PUBLIEKE SECTOR
Ontdek de digitale leeromgeving op www.delerendeambtenaar.nl
Als het om arbeidsmobiliteit gaat
hetpubliekedomein.nl | info@hetpubliekedomein.nl | 030 - 208 1153
ONAFHANKELIJK MAGAZINE VOOR BETROKKEN AMBTENAREN EN BESTUURDERS
׉	 7cassandra://Jbb-h5BSWfSX00AEyzLMjovPC5wUjmceSOHY6q1v02A&`̵ `D<Dh*`D<Dh){בCט   {u׉׉	 7cassandra://L9ikiCYfaIjwna0p_9dpPqPmDUiDIeudP-dPxUYB_Ro ``׉	 7cassandra://Rv62z90VgFl6yVP3OH5SZt0gPSyn4P7f4KBpnu8U5HYc`S׉	 7cassandra://Xplbh4tSGH82_nosX66vOu69dgmc9J71TSsx_fF5dEM`̵ ׉	 7cassandra://qcf6MIiI-wsnU-UxGY2hpUJeHjE9Sp_4PbHkFwZ4Y-s th͠`E<Dhiט  {u׉׉	 7cassandra://9ai_BZf-nVqj_R2bPXYmiqgYeRx_PsmKcpwB6yKDPj4 ]Q`׉	 7cassandra://G6G07NBIwlzdZdjYfYAjqEBqzPf6JDpT6njFN4RA3XEa`S׉	 7cassandra://QT-9-29eDb5eoutjEc308V0nzl6PHNHSCQVK7vJQho4!`̵ ׉	 7cassandra://PKMJsC4xBP7Qf6U6ZSlY6PnDRvWbgNYLrvJs1naJDbI Wl$͠`E<Dhjנ`E<Dhr F̭
9ׁH  http://www.binnenlandsbestuur.nlׁׁЈ׉EBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
02COLOFON REDACTIONEEL
Binnenlands Bestuur is een uitgave van
de Sijthoff Media Groep en verschijnt
tweewekelijks op vrijdag.
REDACTIEADRES
Postbus 75462, 1070 AL Amsterdam
tel: 020 - 5733669
e-mail: info@binnenlandsbestuur.nl
www.binnenlandsbestuur.nl
HOOFDREDACTIE
Eric de Kluis
REDACTIE
Hans Bekkers (chef redactie), Wouter Boonstra,
Martin Hendriksma, Adriaan de Jonge, Yolanda
de Koster, Alexander Leeuw, Michiel Maas, José
Salhi.
COLUMNISTEN
Geerten Boogaard, Jan Verhagen
ILLUSTRATOR
Berend Vonk
Coverbeeld: Katrien Mulder / ANP-HH
VASTE MEDEWERKERS
Crisitina Bellon, Ton Bestebreur, Martijn Delaere,
René Didde, Wilma van Hoeflaken, Yvonne Jansen,
Michel Knapen, Harry Perrée, Maurice Swirc,
Marjolein van Trigt, Simon Trommel.
BASIS-ONTWERP: Studio Room
VORMGEVING
VRHL Content en Creatie, Alphen aan den Rijn
DRUK
Senefelder Misset, Doetinchem
ADVERTENTIEAFDELING
Jan-Willem Hulst, tel. 06-22663674
Marcel van der Meer, tel. 06-23168872
Sandra de Vries, tel. 020-573 3656
E-MAIL ALGEMEEN
traffic@binnenlandsbestuur.nl
DIRECTIE
Willem Sijthoff
MARKETING
Lindsay Duijm
ABONNEMENT
Voor een (gratis) abonnement zie de website:
www.binnenlandsbestuur.nl en ga naar abonnementen.
Heeft u nog vragen, mail dan naar
klantenservice@binnenlandsbestuur.nl of bel
020 – 573 3600. Betaalde abonnementen voor
bedrijven en professionals buiten de doelgroep:
jaarabonnement 1e jaar € 87,- (normaal € 229,-).
Abonnementen voor raadsleden en leden van
Provinciale Staten zijn gratis.
Los nummer € 9,75. De prijzen zijn exclusief btw.
Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave
de uiterste zorg is besteed, aanvaarden de
auteur(s), redacteur(en) en uitgever(s) geen
aansprakelijkheid voor eventuele fouten en
onvolkomenheden, noch voor gevolgen hiervan.
ISSN 0167-1146
OPLAGE 43.000
© Het is niet toegestaan om zonder voorafgaande
toestemming van de uitgever artikelen, onderzoeken
of gedeelten daarvan over te nemen.
‘ Je bent het nooit eens
met alle standpunten
van die partij’
Binnenlands
Bestuur is een
onafhankelijk
magazine voor de
hoger opgeleide
decentrale
ambtenaar en
lokale bestuurder.
KIEZEN OP THEMA’S
BURGER ALS
TEGENMACHT
Macht en tegenmacht. Je hoort er veel over, maar er is iets geks
mee aan de hand, want eenmaal aan de macht, wacht je niet op tegenmacht.
Als coalitiepartij wil je niet dat ‘jouw’ fractieleden te veel
hun best doen. Dat doet de oppositie maar. Je hebt toch de macht?
In Nederland is ‘macht’ relatief: we hebben geen districtenstelsel,
maar een stelsel van evenredige vertegenwoordiging. Dit jaar leverde
dat zeventien partijen in de Tweede Kamer, inmiddels achttien. Daarom
smeden we coalities, want om alles nou uit te gaan debatteren
en op basis van een meerderheid besluiten te nemen… Hmmm,
wacht eens even.
Interessant is dan: wie doet aan politiek voor de macht en wie om de
burger te vertegenwoordigen? En als puntje bij paaltje komt, wat is
dan belangrijker: de partij of de burger? Of: het partijstandpunt of het
coalitiestandpunt?
Ik denk dat u de antwoorden wel weet. Burgers stemmen (idealiter)
op een partij, omdat de standpunten hen aanstaan. Een partij wordt
‘de grootste’ vanwege de aantrekkelijke lijsttrekker, de aansprekende
visie of de ‘bestuurlijke stabiliteit’. Of: er is één kwestie die een
gemeente of land op dat moment het belangrijkst vindt.
De partij die daar het beste campagne op voert, wint veel zetels.
Wat die partij nog meer wil, doet er dan even niet toe. Toch wringt de
democratische schoen daar het meest, want je bent het nooit eens
met alle standpunten van die partij.
Onlangs opperden Rudy van Belkom en
Maarten Koningsveld ‘thematisch kiezen’: je
stemt niet alleen op een partij, maar ook op
thema’s door keuzes te maken uit vijf richtingen
per thema. Daar komt een partij uit per
thema. Zo kun je op inkomenspolitiek een
VVD-standpunt hebben en op klimaat een
GroenLinks-standpunt. Die uitkomsten
kunnen partijen zwaar mee laten wegen
tijdens debatten. Et voilà, daar is die tegenmacht.
Niet van volksvertegenwoordigers,
maar van burgers.
Welke gemeente biedt zich aan om tijdens
de gemeenteraadsverkiezingen met
thematisch kiezen te experimenteren?
ADVERTENTIE
WOUTER BOONSTRA
REDACTEUR
BINNENLANDS
BESTUUR
׉	 7cassandra://Xplbh4tSGH82_nosX66vOu69dgmc9J71TSsx_fF5dEM`̵ `D<Dh+׉EBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
INHOUD 03
16
COVERSTORY
KOSTENDELERSNORM Maatwerk is dé manier om te voorkomen
dat mensen als gevolg van bijstandsregels op straat komen te
staan. In schrijnende gevallen kan de gemeente de regels
buiten werking stellen. Maar dat gebeurt bijna nooit.
12
MARCO PASTORS
‘IK BEN
OPGESCHOVEN’
Het Nationaal Programma Rotterdam
Zuid is een lichtend voorbeeld voor
burgemeesters die korte metten willen
maken met chronische achterstanden
in probleemwijken. Directeur Marco
Pastors geeft advies.
28
TEGENSTRIJDIG NATUURBELANG PROVINCIE EN GEMEENTE
26
MEICIRCULAIRE
BUDGETTEN
NOG ONZEKER
in de meicirculaire valt veel te bespreken.
Over de herverdeling van het gemeentefonds
zal het nieuwe kabinet
belangrijke beslissingen moeten
nemen. Nu overheerst onzekerheid.
Na tien jaar samenwerking tussen De Fryske Marren en zandwinner Smals blies de gemeente
een zandwinningseiland af. De Raad van State gaf de gemeente gelijk. Wat zegt
die uitspraak over de positie van gemeenten bij een nationaal belang als zandwinning?
DE LESSEN VAN EEN
OMSTREDEN ZANDEILAND
NIEUWS
Gemeenten: andere aanpak kostendelers
4
‘Geen discussie over invoering Omgevingswet’ 5
Analyse jeugdzorg: liefde moet nog komen
Vullen van vacatures blijft lastig
7
8
ESSAY
Maak lokale zorg politiek
ABONNEMENT
Voor een (gratis) abonnement zie de
website: www.binnenlandsbestuur.nl.
Klik vervolgens op Abonnementen
en kies de vorm die bij u past.
20
ACHTERGROND
Digitaal vergaderen: plusplunten moeten blijven 32
Duurzame stroom uit eigen streek
Serie ministeries: Binnenlandse Zaken
Italië kleurt groen met EU-geld
36
38
41
VERDER
COLOFON / REDACTIONEEL 2
BEREND VONK
GEERTEN BOOGAARD
NIEUWS IN BEELD
IN DE CLINCH
JAN VERHAGEN
BOEK
OPINIE
PERSONALIA
5
9
10
25
43
45
47
50
׉	 7cassandra://QT-9-29eDb5eoutjEc308V0nzl6PHNHSCQVK7vJQho4!`̵ `D<Dh,`D<Dh+{בCט   {u׉׉	 7cassandra://WhOSghRFXu4G4yr_A6a7ewn48IzkPaRgNaNIf-N1FtA r` ׉	 7cassandra://60kLN8y_bd9CgYBkex2JgXtPW4mE3LnVzpFCseEXo7EvV`S׉	 7cassandra://rCqiptDK_TS9oVmF-clD_Uly34nc-xt0ECanmVq3F4Y#`̵ ׉	 7cassandra://9a4RuPmFRUTmI20RtWb8bZJQ21fOSubRJscBvvGJuJUͮ|&X͠`E<Dhsט  {u׉׉	 7cassandra://Z0hLRH4dQeboP_5HrwVFwQcZINZXZJGRpHGFkBAPit4 B`׉	 7cassandra://EGXodByU3logQsS2vL4S30TxsvrMdwddJT7cyIsGWdY͔`S׉	 7cassandra://Nv-GPA42ghLVh9gDFR4wBLOGl25HDRJqI1DZrveQ1t8-G`̵ ׉	 7cassandra://Rvt1UuvjuWGJTHKu_W9F7oaAjEbwh7pkOtO1nJx-9pI <
͠`E<Dht׉E_BINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
04 NIEUWS SOCIAAL
DOOR: ADRIAAN DE JONGE
Bij gemeenten is er weinig
enthousiasme meer voor de kostendelersnorm, een regel
die volgens hen kan bijdragen aan dakloosheid. De
meeste gemeenten willen de regeling aanpassen; een
behoorlijk aantal wil die liefst volledig schrappen.
ONDERZOEK BINNENLANDS BESTUUR:
GEMEENTEN:
ANDERE AANPAK
KOSTENDELERS
De kostendelersnorm bepaalt dat een
bijstandsuitkering steeds lager wordt
naarmate de ontvanger met meer mensen
op één adres woont. Gemeenten signaleren
dat de regeling tot financiële problemen
leidt en een oplossing voor
dakloosheid in de weg kan staan. Zo goed
als alle gemeenten willen daarom dat de
wet wordt aangepast.
Dat blijkt uit een rondgang bij gemeenten
door Binnenlands Bestuur. Daarvoor werden
alle 44 centrumgemeenten (die een
regierol hebben in de aanpak van dakloosheid)
benaderd. Daarvan reageerden
25 gemeenten, waaronder Amsterdam,
Den Haag en Rotterdam en Utrecht (de
G4). Een grote meerderheid van 92 procent
van de respondenten vindt dat de
kostendelersnorm niet in de huidige vorm
zou moeten blijven bestaan. Het grootste
deel van de gemeenten (58 procent) is
voorstander van een alternatieve invulling
van de regel, maar ook een aanzienlijk
aandeel – een derde van de respondenten
– wil de kostendelersnorm het
liefst helemaal afschaffen.
Het belangrijkste bezwaar tegen de regeling
is dat de kostendelersnorm kan leiden
tot dakloosheid. De regeling kan er namelijk
voor zorgen dat ouders hun volwassen
kinderen (de kostendelersnorm
geldt vanaf 21 jaar) het huis uit moeten
sturen omdat ze zich geen korting op de
bijstandsuitkering kunnen veroorloven.
De wet gaat ervan uit dat huisgenoten
kunnen delen in de kosten van de woning
WAT TE DOEN MET DE
KOSTENDELERSNORM?
Afschaffen:
Aanpassen:
Behouden:
33,3 %
58,3 %
8,3 %
en het huishouden, maar in de praktijk is
dat vaak niet zo, zien gemeenten. ‘Regelmatig
worden jongeren door ouders uit de
woning gezet als zij de 21-jarige leeftijd
bereiken’, zegt de gemeente Venlo bijvoorbeeld.
‘Dit heeft te maken met te hoge
kosten voor ouders waardoor zij vinden
dat de jongere op eigen benen dient te
gaan staan.’ Amsterdam bevestigt dat
beeld: ‘De kostendelersnorm kan leiden
tot dakloosheid, vermoeden we.’ En Rotterdam
laat weten: ‘Wij worden dagelijks
met de negatieve effecten van de kostendelersnorm
geconfronteerd, zoals problematische
schulden, ontwrichte gezinnen
en dakloosheid.’
ALTERNATIEVEN
Om dit soort problemen te voorkomen,
zijn er aanpassingen van de kostendelersnorm
denkbaar. De Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG) wil bijvoorbeeld
de leeftijdsgrens van de kostendelersnorm
verhogen naar 27 jaar, om te
voorkomen dat jongeren op straat komen
te staan. Ook onder andere respondenten
van de rondgang bestaat er animo voor
die optie.
Ongeveer net zoveel gemeenten zien een
oplossing in de zogeheten medebewonersnorm.
Daarbij wordt de korting op de uitkering
voor de hoofdbewoner geschrapt,
maar krijgt de medebewoner een grotere
korting dan nu het geval is. De hoofdbewoner
gaat er dus niet op achteruit bij
het delen van de woning, maar de medebewoner
des te meer. Toch betekent dat
volgens de gemeente Den Haag – een van
de voorstanders van deze optie – een ‘de
facto afschaffing’ van de kostendelersnorm.
Het zorgt er in ieder geval voor dat
hoofdbewoner geen prikkel meer heeft
om medebewoners te weren of uit huis te
zetten.
Zo’n 60 procent van de ondervraagde gemeenten
zou de kostendelersnorm het
liefst aanpassen, waarbij de medebewonersnorm
en de verhoging van de leeftijdsgrens
tot 27 jaar de meest genoemde
varianten zijn. Toch ziet een derde van de
respondenten, waaronder Amsterdam,
Rotterdam, Utrecht en Tilburg, de kostendelersnorm
het liefst helemaal
verdwijnen. ‘De kostendelersnorm zorgt
voor meer ellende dan dat deze aan
besparingen oplevert’, concludeert de
gemeente Tilburg.
Lees verder op pagina 16.
׉	 7cassandra://rCqiptDK_TS9oVmF-clD_Uly34nc-xt0ECanmVq3F4Y#`̵ `D<Dh-׉E
>BINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
DOOR: MARTIN HENDRIKSMA
RUIMTE NIEUWS 05
Weer een nieuwe invoeringsdatum
van de Omgevingswet. Maar ook een
nieuwe leiding bij het programma dat decentrale
overheden bij die invoering ondersteunt.
‘Niemand heeft ons gezegd dat wij die
Omgevingswet niet nodig hebben.’
NIEUWE LEIDING VOOR PROGRAMMA OMGEVINGSWET
‘GEEN DISCUSSIE
OVER INVOERING’
1 juli 2022 kwam uit de koker van het
bestuurlijk overleg als nieuwe invoerdatum
van de Omgevingswet. Een half
jaar uitstel, dus. Een lastige puzzel, beaamt
de in februari aangetreden directeur
Cathelijn Peters van het programma Aan
de slag met de Omgevingswet. ‘Een ideale
datum voor 455 bevoegde gezagen is er
niet. Het is de grootste gemene deler. Voldoende
inregel- en oefentijd stond centraal.
Van daaruit zijn we gaan rekenen.’
Dat de nieuwe datum midden in de zomer
valt, met minder bezetting in het geCARTOON
BEREND VONK
meentehuis, en kort na de gemeenteraadsverkiezingen
is niet ideaal, maar geen
onoverkomelijk bezwaar. ‘Dit is primair
een DSO-uitvoeringsvraagstuk en niet
een politieke kwestie’, reageert de nieuwe
directeur realisatie Digitaal Stelsel Omgevingswet
Arco Groothedde. ‘De kleur van
de wethouder maakt minder uit.’
Als het tenminste 1 juli 2022 wordt. Beide
Kamers moeten daar hun zegje over
doen. Het is nog onduidelijk wanneer dat
gebeurt. Peters: ‘We starten al wel de dialoog.
De Kamers bepalen vervolgens wanneer
zij hierover debatteren.' Volgens Peters
is het wenselijk dat er uiterlijk een
half jaar voor de invoeringsdatum duidelijkheid
komt. Dat kan dus nog relatief
kort op de daadwerkelijke invoering worden,
maar volgens haar zal er hoe dan ook
niet op de gemeentelijke oefentijd worden
beknibbeld. ‘Die bedraagt tenminste zes
maanden. Nétto. Dus zonder feestdagen
en vakanties.’
De afgelopen maanden leek de scepsis in
veel gemeentehuizen over de Omgevingswet
te groeien. Vooral vanwege de hobbels
in het digitale stelsel, de oplopende invoeringskosten
en de ingrijpend andere werkwijze,
uitgerekend op een moment dat er
met ruimtelijke opgaven vaart moet worden
gemaakt. Peters: ‘Wij hebben met
veel grote en kleine gemeenten, provincies,
stedenbouwkundige bureaus en softwareleveranciers
aan tafel gezeten. Eigenlijk
herken ik dat beeld helemaal niet.’
Groothedde: ‘Uitvoeringsvraagstukken
voerden de boventoon in die gesprekken.
Je wilt dat het werkt van kop tot staart
met de koppeling van de landelijke voorziening
aan de lokale systemen naar leveranciers
en gebruikers. Er is geen discussie
geweest over steun voor de Omgevingswet.
Dat voelt als wind in de rug.’
׉	 7cassandra://Nv-GPA42ghLVh9gDFR4wBLOGl25HDRJqI1DZrveQ1t8-G`̵ `D<Dh.`D<Dh-{בCט   {u׉׉	 7cassandra://DVyi-1Gj__ClQTrrNbQiGMne9zrYLujyCAUgyehNi1E 3`׉	 7cassandra://aK_k6l_hdr7f1l4F4J0OgaMF8UzLF2Y9qLh-O5bsBu8>`S׉	 7cassandra://G6NOGMBbEfVvV_PuJMa1l0mgqzhKXP8QPIywqF-7tUc6`̵ ׉	 7cassandra://ZCz2w5H0VpmvixtlGNvD8g325buHHFaigHPkQySE9aw d͠`F<Dhwט  {u׉׉	 7cassandra://iKoPw4quHDja2-rNj_nq72ueoGk9ymcEAQKFd_4WUlg ` ׉	 7cassandra://RSU_WqxdI0wHVzbajnlxleJs8pAbqIpb0jLu0R3I_Mk{F`S׉	 7cassandra://HPSxy2meNQPu6MebWRKVYUF6YKyFQjIcvc7YzRLH5xo$`̵ ׉	 7cassandra://lTcPmFp8y23-1LMTNOlNseQCwhZCAQDunW7a3kYNViEͩ#͠`F<Dhxנ`F<Dhz >9ׁHhttp://eiffel.nl/rechtmatigheidׁׁЈ׉ERECHTMATIGHEIDSVERANTWOORDING?
Zo
doe je dat
Eind 2021 moeten gemeenten een rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening
hebben. Met Eiffel krijg je inzicht hoe andere gemeenten dit hebben
georganiseerd. We weten waar de blinde vlekken zitten en met onze best
practices en team van specialisten lig je binnen no time op schema voor 2021.
Lees onze bevindingen op eiffel.nl/rechtmatigheid
Met Eiffel kijk je verder vooruit
׉	 7cassandra://G6NOGMBbEfVvV_PuJMa1l0mgqzhKXP8QPIywqF-7tUc6`̵ `D<Dh/׉Eit
BINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
DOOR: YOLANDA DE KOSTER
SOCIAAL ANALYSE 07
JEUGDZORG: KOU IS WEG
LIEFDE MOET NOG KOMEN
Eindelijk is er een akkoord
tussen rijk en gemeenten
over extra jeugdgeld. Voor
een jaar. Het dossier kan
nog lang niet worden gesloten.
Daarnaast zijn er nog
wat ‘losse eindjes’.
ANALYSE
Na jarenlang gesteggel tussen gemeenten
en rijk over het budget voor de
jeugdzorg, zijn beide partijen eindelijk
tot een akkoord gekomen. Althans rondom
extra geld voor 2022. Daarnaast gaan
gemeenten en rijk aan de slag met een zogeheten
hervormingsagenda. Hoewel de
lucht tussen gemeentekoepel VNG en rijk
nu (financieel) is geklaard, zal het vervolgtraject
– het nemen van maatregelen om
het stelsel houdbaar te krijgen – nog de
nodige wrijvingen gaan opleveren. En er
zijn nog wat ‘losse eindjes’.
Al jaren pleiten gemeenten voor extra budget
voor de jeugdzorg. Bij de overheveling
van de taken in 2015 voerde het rijk meteen
een forse korting door op het gemeentelijk
budget voor de jeugdzorg. Gemeenten
zouden die stukken goedkoper kunnen
organiseren, omdat hulp en ondersteuning
‘dichtbij’ zou worden georganiseerd, er een
groter beroep op de eigen sociale omgeving
zou moeten worden gedaan en vol op
preventie kon worden ingezet zodat duurdere
hulp voorkomen kon worden.
Dat viel vies tegen. Vanaf 2017 werden de
tekorten op de jeugdzorg zichtbaar, die in
rap tempo opliepen en bij steeds meer gemeenten
genoteerd werden. Steeds vaker
en krachtiger trokken gemeenten bij het
rijk aan de bel. Ook provincies vroegen
aandacht voor de penibele financiële situatie
van een toenemend aantal gemeenten,
veroorzaakt door met name tekorten op
de jeugdzorg.
‘Den Haag’ gaf aanvankelijk geen sjoege.
Gemeenten moesten zelf maar iets aan de
tekorten doen, door beter te sturen of efficiënter
in te kopen. Na lang aandringen
werd er af en toe incidenteel extra budget
Den Haag gaf
aanvankelijk
geen sjoege
de ministerraad extra geld voor de jeugdzorg
had geblokkeerd.
De Vereniging van Nederlands Gemeenten
(VNG) trok de rode kaart en zette,
voor het eerst in de geschiedenis, arbitrage
in. Deze Commissie van Wijzen moest een
oordeel vellen in het conflict tussen rijk en
gemeenten. Dat oordeel zou ‘zwaarwegend’
voor het nieuwe kabinet zijn. Het
oordeel kwam er twee weken geleden en is
klip en klaar. Gemeenten hebben jarenlang
te weinig geld van het rijk gekregen
voor de uitvoering van de Jeugdwet, het
rijk moet de komende jaren miljarden bijlappen
en er moet voor 1 januari een pakket
aan maatregelen liggen om het jeugdstelsel
(financieel) houdbaar te krijgen. Er
zit geen woord Spaans bij.
toegekend. Het rijk sputterde ook dat een
structureel tekort niet onafhankelijk was
aangetoond.
NIET CHIC
Eind december werd die Haagse droom
de wereld uitgeholpen. Onderzoeksbureau
AEF toonde aan dat gemeenten
structureel tussen de 1,6 en 1,8 miljard euro
op de jeugdzorg tekortkomen. Toch
hield het kabinet ook toen nog de boot af
en greep het de demissionaire status en de
op handen zijnde Kamerverkiezingen aan
om de hand op de knip te houden. Het is
‘niet chic’ om nu een besluit te nemen over
extra budget voor gemeenten, zei verantwoordelijk
staatssecretaris Blokhuis
(VWS). Blijkbaar was het wel ’chic’ om
tientallen miljarden uit te trekken voor onder
meer de KLM en het onderwijs. Later
bleek dat minister Hoekstra (Financiën) in
GEEN DICTAAT
Toch leek het er even op dat de geschiedenis
zich zou herhalen. Blokhuis deed
na de ministerraad van twee weken
geleden nog geen concrete toezegging en
stelde dat het oordeel van de arbitragecommissie
geen ‘dictaat’ is. Diverse burgemeesters,
wethouders, raadsleden, maar
ook enkele Kamerleden, stonden meteen
op hun achterste benen. In die ministerraad
is ‘indringend’ over het oordeel van
de arbitragecommissie gesproken, vertelde
Blokhuis later, maar hij kreeg dit keer wel
het mandaat om in ieder geval voor 2022
de nood te lenigen. Diverse lokale bestuurders
hadden liever structurele zekerheid
gehad, maar meer zit er nu even niet in.
Het dossier jeugdzorg kan nog lang niet
worden gesloten. Partijen moeten afspraken
maken over onder meer de reikwijdte
van de jeugdzorgplicht, over het al dan
niet invoeren van een eigen bijdrage, over
regionaal inkopen en het vereenvoudigen
(standaardiseren) van verantwoordingseisen.
Meningen daarover lopen ver uiteen.
Het zit veel gemeentebestuurders ook nog
dwars dat het rijk de opgelopen tekorten
tot 2022 niet volledig wil compenseren.
Het gaat om 4,4 miljard euro. Het is afwachten
of gemeenten, bijvoorbeeld tijdens
de Algemene Ledenvergadering van de
VNG van woensdag, gaan pleiten voor
actie op dit punt.
De ergste kou is dan wel uit de lucht, maar
nog niet alle meningsverschillen zijn uit
de wereld.
׉	 7cassandra://HPSxy2meNQPu6MebWRKVYUF6YKyFQjIcvc7YzRLH5xo$`̵ `D<Dh0`D<Dh/{בCט   {u׉׉	 7cassandra://v1n5oQfIZyrdiYQs0bV242Z8BXbDIyZvCZ8y4TkUF-Q P` ׉	 7cassandra://3pc-KaZvN3suYYw2rI3nJCo8G6Js92YVvqDhsV1nUnQvt`S׉	 7cassandra://Gw8Bm_x-rr_0OTFUTr4tD5tkU19m94BUVJVidtM-cqI"`̵ ׉	 7cassandra://8nJxyo0Sx99TXoD9QfJDFYj2VSWYfCycKawdvZvV2Lsͯo&X͠`G<Dh{ט  {u׉׉	 7cassandra://DYul7B_fOGJHyVuacMUASelJJsfbAsX8AckOyahk86k ` ׉	 7cassandra://U1Lo-cHQDt3YZ052GwGNN91jhqBcDjdFG3jDmAwezJou`S׉	 7cassandra://EIsc7_4_iIY9o4BD9HmUrwzepTTid-mTnXjGJwJWiAc"`̵ ׉	 7cassandra://Y_hMmUhmNX_wLVBDWoTst8UKRjAFG7sZ8X4RBTIXpWs3͠`G<Dh|נ`G<Dh~ 3b9ׁHhttp://vngconnect.nlׁׁЈ׉EBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
08 NIEUWS CARRIÈRE
DOOR: WOUTER BOONSTRA
Veel gemeenten hebben moeite
met geschikte kandidaten te vinden. Vooral op gebied
ruimtelijke ordening is het lastig: daar is bijna de helft
van de vacatures ‘moeilijk vervulbaar’, blijkt uit de
Personeelsmonitor Gemeenten 2020.
VOORAL MEER MOEILIJK VERVULBARE VACATURES IN MIDDELGROTE GEMEENTEN
VULLEN VAN
VACATURES
BLIJFT LASTIG
Grote
Bij 16 procent van de gemeenten nam
de bezetting in 2020 af. Voornaamste
reden: moeite met invullen van vacatures.
Vooral in functiegebieden ruimtelijke
ordening/milieu en bouwkunde/civiele
techniek is het lastig geschikte kandidaten
te vinden. Bijna de helft van die vacatures
(47 procent) is ‘moeilijk vervulbaar’,
blijkt uit de Personeelsmonitor Gemeenten
2020 van A&O fonds Gemeenten.
In tegenstelling tot 2019 nam het aandeel
moeilijk vervulbare vacatures toe, met 0,9
procentpunt tot gemiddeld 13,4 procent.
Ruimtelijke ordening is het moeilijkste
functiegebied om vacatures in te vullen.
Dat kan Guido Termont, directeur van JS
Consultancy, beamen. Hij noemt kernfuncties,
zoals adviseur ruimtelijke
ordening (maar ook financieel adviseurs),
als ‘lastig te vullen vacatures’. ‘Zowel vast
als tijdelijk.’ Hij merkt wel dat nu de
coronacrisis zijn einde nadert, mensen
weer in beweging durven te komen,
wat vooral voor de vaste functies meer
lucht betekent.
Bij civiele techniek is er eigenlijk schaarste
voor alle rollen, vult adviseur/partner
Jotham Marco van Brandmannen aan.
‘Ook bij planologen, stedenbouwkundigen,
verkeerskundigen en beleidsadviseurs
ruimtelijke omgeving. En in het
sociaal domein is een aantal vacatures
moeilijker in te vullen, zoals jeugdconsulent
en beleidsadviseur Wmo.’
Schaarste in het sociaal domein merkt
ook directeur Elwin Spoel van Certus
gemeenten
hebben sterke
employer brand
Groep: ‘Bij beleidsmedewerkers welzijn
en jeugdzorg en andere specialisten.’
CONCURRENTIE
In functiegebied financieel/economisch
is een derde van de vacatures moeilijk
vervulbaar en in de automatisering/ict
een kwart, meldt de Personeelsmonitor.
Daar, en bij jurdisch, zit traditioneel
schaarste, weet Spoel. ‘Instroom van startende
professionals neemt daar af en je
ziet concurrentie uit de private sector.’
Maar ook hij bespeurt vooral schaarste
aan de ruimtekant, zoals voor beleidsmedewerkers
verkeer en milieu. ‘En bij
generalisten, zoals projectleiders ruimtelijke
ontwikkeling. Veel gemeenten tegelijk
hebben daar behoefte aan.’ Interessant
is dat de stijging van het percentage moeilijk
vervulbare vacatures vooral plaatsvindt
in middelgrote gemeenten.
‘Dat is bij ons niet zo’, reageert Termont.
‘Bij kleinere gemeenten is het loongebouw
lager en dan is het lastiger om mensen
te vinden ten opzichte van middelgrote
gemeenten.’ Marco constateert het
verschil ook niet, maar gelooft het zo. ‘Ik
denk dat kleinere gemeenten in de regio
meer concurrentie ondervinden op arbeidscommunicatie;
grote jongens hebben
een sterke employer brand. Zij kunnen er
beter tegen opboksen om eigen werknemers
te werven. Ertussen zitten middelgrote
gemeenten: er is veel concurrentie
en ze hebben weinig budget voor hun
eigen verhaal.’
SNELLE G4
Spoel ziet de G4 meer eigen wervingen
marketingacties doen en sneller beslissingen
nemen. ‘Als het niet lukt,
pakken ze door: het is noodzakelijk, we
zetten er een bureau of corporate recruiter
op. Gemiddeld is er strakkere regie, focus
en capaciteit dan bij middelgrote steden.
Kleine gemeenten hebben unieke eigenschappen:
meer solistische functies met
korte lijnen en een breed takenpakket.
Daarmee kunnen zij professionals enthousiasmeren.’
In
die verklaringen kan Patricia Honcoop,
projectleider arbeidsmarkt bij A&O fonds
Gemeenten, zich wel vinden. Ze heeft
nog een ander vermoeden. ‘Sommige gemeenten
zijn verschoven naar een grotere
gemeentegrootteklasse en krijgen dan
hoogstwaarschijnlijk meer werk dan eerder,
waardoor ze meer mensen nodig hebben.
Dat merk je vooral op moeilijk vervulbare
vacatures. Dat zijn groeipijntjes.’
׉	 7cassandra://Gw8Bm_x-rr_0OTFUTr4tD5tkU19m94BUVJVidtM-cqI"`̵ `D<Dh1׉EBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
GEERTEN BOOGAARD COLUMN09
WE DOBBEREN DOOR
IN DE JEUGDZORG
Ontwikkel
u verder
Kennis blijven delen, op
de hoogte blijven van de
laatste vaktrends en
samen scenario’s
verkennen en blijven
verbinden. Dat is in deze
tijd belangrijker dan ooit.
Daarom focussen we juist
nu met onze virtuele
congressen en online
opleidingen op wat u
nodig heeft. Met inhoudelijke
trainingen die
aansluiten op de doelstellingen
van de VNG,
opleidingen die inspelen
op vaardigheden voor uw
persoonlijke ontwikkeling
en sprankelende digitale
evenementen.
Ons aanbod
Online leermodule:
Klantreizen
2 en 30 september
2-daagse Leergang:
Democratische
Rechtsorde
14 en 30 september
5-daagse Leergang:
Duurzame Inzetbaarheid
start 13 september
5-daagse masterclass:
De strategische financial
start 15 september
12-daagse Leergang:
Urban Communication
start 21 september
Online module:
Ontslagrecht
21 september
Masterclass:
Effectief regisseren
30 september
Ons hele aanbod vindt u
op vngconnect.nl
In het civiele procesrecht heet een arbitrage
waarop geen nationaal recht van toepassing is
verklaard een ‘floating arbitration’. Bedrijven die
geen zin hebben om bij hun vrijwillige geschilbeslechting
per ongeluk onder Mexicaans
vennootschapsrecht te vallen, sluiten dergelijke
arbitrageclausules af. Floating ... Afgaande op
een paar verkapte verzuchtingen in de motivering
moet de commissie-Van Zwol zich soms zo hebben
gevoeld. Dat is begrijpelijk. Want het conflict
was dan wel glashelder (de overgebleven bonnetjes
van de jeugdzorg) maar op basis waarvan
moesten ze dat in vredesnaam beoordelen?
Officieel zat Van Zwol een ‘commissie van wijzen’
voor. Hoewel die aanduiding nog in een enkele
andere ministeriële regeling voorkomt, is de functie
nergens helder omschreven. De hier bedoelde
‘wijzen’ lijken in elk geval niet dezelfde als de
‘goede mannen van redelijkheid en billijkheid’ die
ze in het officiële arbitragerecht kennen. De
taakomschrijving in het instellingsbesluit hielp ook
niet verder. Inzet was een ‘zwaarwegend advies’
over ‘geschillen rond onderdelen die betrokken
zijn bij de bestuurlijke weging en waarover Partijen
niet tot overeenstemming komen.’ Zelfs de
beroepsmatige kenners van de interbestuurlijke
verhoudingen tasten bij zulke formuleringen in het
duister. Dit is het betere floaten.
Maar de commissie-Van Zwol zat er ondertussen
maar mooi mee. De Rijdende Rechter kan op
televisie elke onstuimige hoorzitting stil krijgen
door zijn burgerlijk wetboek erbij te pakken en
gewoon voor te lezen dat een boom niet te dicht
op de erfgrens mag staan tenzij daar bij Algemene
Plaatselijke Verordening anders in is voorzien.
Maar de hier benoemde wijzen moeten eerst
maar zien uit te vogelen of zij hun wijsheid bij
Salomo zouden betrekken of toch uit de boeken
van Harry Potter.
Gelukkig werd de commissie geholpen doordat
één van de partijen het wetboek erbij pakte. De
VNG wilde de zaak hun kant op laten dobberen
met artikel 108 lid 3 van de Gemeentewet. VNGvoorzitter
Jan van Zanen zwaaide er in Buitenhof
mee en VNG-directeur Leonard Geluk poetste
het artikel regelmatig op. Op zich was dat begrijpelijk.
Het bewuste artikel is de bepaling die alle
andere artikelen over de financiële verhoudingen
overbodig maakt. Er staat namelijk doodeenvouding:
de kosten die gemeenten maken bij de uitvoering
van medebewindstaken ‘worden door
het rijk aan hen vergoed’. Als dát de norm is die
moet worden toegepast, dan is dit conflict snel
beslecht. Niemand betwist dat de jeugdzorg medebewind
is. En over de omvang van het feitelijke
tekort is men het ook eens: een dikke anderhalf
Als iets te mooi klinkt
om waar te zijn, dan is
het vaak niet waar
GEERTEN BOOGAARD
IS HOOGLERAAR
DECENTRALE OVERHEDEN
(THORBECKE LEERSTOEL)
AAN DE UNIVERSITEIT LEIDEN
miljard. Dus: dokken. Maar als iets te mooi klinkt
om waar te zijn, dan is het vaak niet waar. Het
artikel kán niet betekenen dat er een soort ongeclausuleerd
declaratiestelsel voor alle medebewindstaken
geldt. Dat alle gemeenten willekeurig
welke kosten ze maken voor bijvoorbeeld
het organiseren van verkiezingen simpelweg in
Den Haag vergoed kunnen krijgen. Het artikel
heeft dan ook een keerzijde en die noteert
de commissie-Van Zwol onmiddellijk: het is
slechts van toepassing op de gemeentelijke
activiteiten die ‘rechtstreeks de uitvoering van
de Jeugdwet betreffen’.
Daar ontstaat een gevaarlijk boemerangeffect.
Als de gemeenten zich op de consequentie van
dit artikel kunnen beroepen, zal het rijk gaan hameren
op de voorwaarden. En de grip op de uitvoering
verstevigen.
In de kern ligt deze deal al in het advies van de
commissie besloten. Toepassing van artikel 108
activeert een ‘gezamenlijke verantwoordelijkheid’
om het tekort te gaan terugbrengen. Het
rijk moet om te beginnen de reikwijdte van de
jeugdhulpplicht objectiveren. En daarna volgt
een ontwikkelagenda om de kosten structureel
te beheersen. Met een stuurgroep en een onafhankelijk
voorzitter die daarop toeziet en die kan
opschalen naar het interbestuurlijk overleg.
Met onafhankelijke monitoring enzovoort.
Zo heeft de arbitrage op de korte termijn een
probleem opgelost, maar voor de langere
termijn vooral duidelijk gemaakt dat de
onderliggende verhoudingen nog lang uit
zijn uitgekristalliseerd.
׉	 7cassandra://EIsc7_4_iIY9o4BD9HmUrwzepTTid-mTnXjGJwJWiAc"`̵ `D<Dh2`D<Dh1{בCט   {u׉׉	 7cassandra://glHdoNkW2u2cfsBtqrHQIfzMqm5mX4u1Vo6olw4Ge4Y `׉	 7cassandra://nIwBo3tNW-1QrXrQqooHheLwsBufkYC2nIFEHv0podkTS`S׉	 7cassandra://kAsUDIdkN4vu-L3wJRhfF0LKT3bsSNJAMMm90XH9X1Y:`̵ ׉	 7cassandra://sGtynpDtqJeNChJLytZVwAhX9e333rcAylDNWYoJX8E ͠`^<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://kty_lbNPB-q3vv0RrxFdYNRATymeV5Ysy-c8b2S2tTM s`׉	 7cassandra://kNOHnzDJOn8hnhLHYaciQE8rzWO3BfABdvN67_KTcusn`S׉	 7cassandra://ca2nLLOs5vEgVCbocDkp6uohp1My1FDMxdmsjwELPdU#9`̵ ׉	 7cassandra://qpwTOba_4o-Xmo1zn-RP4DTuH90URTAd64vqLOui3wM (O
͠`^<Dh׉EBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
10 NIEUWS IN BEELD ZIEKTEVERZUIM
DOOR: HANS BEKKERS
MINDER
VAAK ZIEK
INVLOED CORONA
OP VERZUIM
TOP 5 MEEST GENOEMDE
OORZAKEN ZIEKTEVERZUIM %*
52%
45% 43%
Coronabesmettingen lijken een bescheiden
invloed te hebben op het ziekteverzuim bij
gemeenten. Corona werd in slechts 13 procent
van de gevallen door bedrijfsartsen aangewezen
als één van de belangrijkste oorzaken
voor ziekteverzuim. De belangrijkste
oorzaak van ziekteverzuim zijn volgens de
bedrijfsartsen van gemeenten nog steeds fysieke
en fysiologische aandoeningen. Toch
worden in 2020 werkdruk en stress en psychische
klachten vaker genoemd als oorzaak.
De coronacrisis en alle maatregelen erom
heen kunnen indirect hebben bijgedragen
aan het ziekteverzuim door een hogere
werkdruk, stress en de ontwikkeling van
psychische klachten.
27%
13%
Fysieke en
fysiologische
aandoeningen
Werkdruk
en stress
Psychische
klachten
Privéomstandigheden
Corona
׉	 7cassandra://kAsUDIdkN4vu-L3wJRhfF0LKT3bsSNJAMMm90XH9X1Y:`̵ `D<Dh3׉E
<BINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
NIEUWS IN BEELD 11
Het ziekteverzuimpercentage bij gemeenten is vorig jaar gedaald tot 5,5 procent.
In 2019 was dat nog 5,8 procent. Waarschijnlijk heeft het vele thuiswerken in 2020
bijgedragen aan de lagere verzuimcijfers. De daling is waarneembaar in alle gemeentegrootteklassen,
met uitzondering van gemeenten met 20.000 tot 50.000 inwoners.
Daar bleef het ziekteverzuimpercentage stabiel. Dat blijkt uit de Personeelsmonitor
2020 van het A&O fonds Gemeenten.
OPBOUW
ZIEKTEVERZUIM
NULVERZUIM
NEEMT
TOE
Bij uitsplitsing van het ziekteverzuim
naar de duur ervan,
blijkt vooral dat in 2020 het
kort verzuim (maximaal 7 kalenderdagen)
is gedaald. Het
extra lang verzuim van meer
van een jaar, nam afgelopen
jaar juist iets toe van 0,8 procent
tot 1 procent. Opvallend
is ook dat het verzuimpercentage
voor lang ziekteverzuim
(43 tot 365 dagen) licht is gedaald
tot 3,1 procent. Dit in
tegenstelling tot voorgaande
jaren. Het nulverzuim, het
aandeel van de gemeentelijke
bezetting dat zich niet heeft
ziekgemeld, nam het afgelopen
jaar toe 44 naar 53 procent.
Ook de meldingsfrequentie,
het gemiddeld aantal keer dat
gemeenteambtenaren zich per
jaar ziekmelden, is gedaald van
1,06 naar 0,72 in 2020.
6,1%
0,8%
5,2%
1,1%
1,2%
1,1%
0,9%
5,5%
5,4%
5,2%
1,0%
5,5%
TOTAAL
3,6%
2,7%
3,2%
3,0%
2,8%
3,1%
1,2%
0,4%
0,7%
0,5%
G4
> 100.000
EXTRA LANG
VERZUIM
(MEER DAN EEN
JAAR)
0,8%
0,5%
50.000 - 100.000
LANG
VERZUIM
(43 T/M 365
KALENDERDAGEN)
0,8%
0,6%
20.000 - 50.000
MIDDELLANG
VERZUIM
(8 T/M 42
KALENDERDAGEN)
0,8%
0,6%
< 20.000 INWONERS
KORT
VERZUIM (MAX.
7 KALENDERDAGEN)
*Het percentage geeft weer hoeveel procent van de potentieel beschikbare kalenderdagen in 2020 is verzuimd.
0,9%
0,5%
ALLE
GEMEENTEN
N=195
VERDELING
ZIEKTEVERZUIM*
G4
> 100.000 inwoners
50.000 tot 100.000 inwoners
20.000 tot 50.000 inwoners
< 20.000 inwoners
Alle gemeenten
Kort verzuim
(max. 7
kalenderdagen)
6,8%
8,8%
8,3%
10,5%
11,4%
8,6%
Middellang
verzuim (8 t/m 42
kalenderdagen)
20,2%
14,4%
13,7%
15,3%
15,9%
16,2%
Lang verzuim
(43 t/m 365
kalenderdagen)
59,9%
53,3%
57,3%
54,5%
54,9%
56,4%
* In afwijking van de CBS definities voor ziekteverzuim komt bij gemeenten een verzuimduur langer dan 2 jaar voor.
Dit is hier opgenomen in het ‘Extra lang verzuim’.
Extra lang
verzuim (meer
dan een jaar)
13,1%
23,5%
20,7%
19,7%
17,8%
18,8%
n=195
GEMEENTE
VERSUS
LANDELIJK
Hoewel het ziekteverzuim
bij gemeenten hoger blijft
dan het landelijke cijfer, is
het verschil in 2020 wel
kleiner geworden, mede
omdat het landelijke ziekteverzuimpercentage
iets
steeg in 2020. Dat ging
van 4,4 procent naar 4,8
procent.
׉	 7cassandra://ca2nLLOs5vEgVCbocDkp6uohp1My1FDMxdmsjwELPdU#9`̵ `D<Dh4`D<Dh3{בCט   {u׉׉	 7cassandra://h6hUKsAdjJ3_0nd-CjfXl8oyXyJqcYWfzi_Hqog12u4 >` ׉	 7cassandra://sPZeqWRZgfIwWpznpZQKUFZ3WdK32lEqR69B-4v6xHUz2`S׉	 7cassandra://feRD3AfZBFZIRpOmfAV68axvePGKJebh-4-Pn7q6S-U#g`̵ ׉	 7cassandra://zl4xvkeRQEVQHnLNYk9tAyczAHjR8MkjUrIt-Ry9AJo#͠`_<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://67wGK33iAq48MJsAUnxlqFjJG4kvOUvOQfuRfdla0TM K`׉	 7cassandra://60DFDfTJEg1KhRcZxyBzSSvMM5A7p1iEl5kldDlaeKgm`S׉	 7cassandra://MUemMJJIEt7sTrEJWWiCZOTZNvGL4Esy-cpqv7JBo3w%`̵ ׉	 7cassandra://HM-MVzOcmJFYzxMg1maW4gnIvXCIvBwVHiE9INqRgPQ D̈͠`_<Dh׉EBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
12 INTERVIEW MARCO PASTORS
DOOR: MARTIJN DELAERE FOTO: ARIE KIEVIT
Het Nationaal Programma Rotterdam Zuid is
een lichtend voorbeeld voor de burgemeesters die korte
metten willen maken met de chronische achterstanden in
hun probleemwijken. Programmadirecteur Marco Pastors
adviseert ze ‘te doen wat wij doen’. En ‘niet te braaf’ te zijn.
MARCO PASTORS, DIRECTEUR IN ROTTERDAM-ZUID:
‘DIT IS GEEN
NORMALE BAAN’
Het Nationaal Programma Rotterdam
Zuid (NPRZ) zetelt niet op de zestiende
verdieping van een office building op de
Kop van Zuid, maar onder een jarenvijftigflat
in de Tarwewijk. Geen magistraal uitzicht
over de Nieuwe Maas en een Barista
Café om de hoek, maar de metro bovenlangs
en Ram’s Roti schuin tegenover. ‘We
hebben écht voor deze plek gekozen. We
zijn een samenwerkingsverband. Je moet
dus niet bij één van de partijen gaan inzitten.
Deze ruimte – het waren vroeger een
paar winkeltjes – past perfect bij ons: midden
in het gebied, toegankelijk én niet te
groot. We hebben een minimale bezetting.
Dat is een deel van het succes van het
programma. Je wilt dat de partijen die
meewerken de resultaten behalen. Dan
helpt het dat wij met zo weinig zijn. Wíj
kunnen het niet doen’, zegt de directeur
van het NPRZ Marco Pastors (55).
Lang onder de radar van de vaderlandse
media en politiek, dook het Nationaal Programma
Rotterdam Zuid afgelopen maand
op in de krant en op de beeldbuis. Vijftien
burgemeesters hadden in hun manifest
Dicht de Kloof! gepleit voor een nationaal
herstelprogramma om de achterstanden in
hun steden te lijf te gaan. Want: ‘De meest
kwetsbare stedelijke gebieden van ons land
hebben te maken met armoede, werkloosheid,
schulden, criminaliteit, en achterstelling
in het onderwijs en gezondheid. Door
de vele problemen die hun wijk teisteren
en door tekortschietend overheidshandelen
lopen veel bewoners van kwetsbare wijken
vast.’ Het kan ook anders, weten de burgemeesters.
‘Met het Nationaal Programma
Rotterdam Zuid wordt sinds 2012 gewerkt
met een samenhangende en meerjarige
aanpak van 20 jaar met gerichte ingrepen,
duidelijke doelen en meetbare resultaten.’
Dat willen Zaanstad en Heerlen ook!
Wie van de burgemeesters van het manifest
Dicht de Kloof! is de afgelopen jaren
níet langsgegaan bij het programmabureau,
waar Pastors al sinds 2012 de scepter
zwaait? Iedere week komt er wel een
delegatie op bezoek: een gemeente, een
schoolbestuur, een woningcorporatie.
Gaandeweg is ‘NPRZ voor velen die werken
in de stedelijke vernieuwing een lichtend
voorbeeld’ geworden, schreven de
onderzoekers Willem van Spijker en Pieter
Tops onlangs in Het verhaal van NPRZ.
‘Daar zijn we enorm trots op, en dat geldt
voor iedereen in het gebied’, glundert directeur
Pastors. ‘Wij denken namelijk dat
we hier doorbraken te pakken hebben die
niet alleen in Rotterdam-Zuid werken.’
HARDSTE KLAPPEN
En dat terwijl Van Spijker en Tops in
Het verhaal van NPRZ nu juist zeggen:
‘Hoed je om NPRZ te willen kopiëren.’
Dat zouden ze wat Pastors betreft juist wél
moeten doen. ‘Doe wat wij doen. Iedereen
heeft het over maatwerk en bij ons is het
anders, maar een mensenleven draait om
school, werk en wonen. Iemand moet mij
maar eens uitleggen waarom in ons soort
‘De beperking
is onze kracht’
wijken tien uur extra les op de basisschool
geen goed idee is, waarom een baangarantie
een slecht idee is en waarom je de
woningvoorraad niet moet verbeteren.’
De samenwerking op de terreinen school,
werk en wonen is wel pas succesvol als het
programma er niet van alles bij gaat doen.
‘De beperking is onze kracht’, zegt Pastors.
‘Je kunt niet op alle domeinen samenwerken
en je moet niet alles willen coördineren.
Er speelt van alles op het gebied van
onderwijs en wonen en veiligheid en ga
daar vooral mee door. Wij spreken hier
een paar dingen af en daar houden we ons
aan. Dat maakt het verschil en dat is ook
voor iedereen acceptabel.’
Waar het projectbureau zich bijvoorbeeld
niet mee bemoeit is de buitenruimte. Pastors:
‘De gemeente moet de buurt schoon
en groen houden, maar daarin zit niet het
verschil tussen wel of geen diploma of wel
of geen werk.’
De strijd tegen schooluitval of bijstandsuitkeringen
is voor Pastors echt een wedstrijd.
‘Het doel is om net zo werkend te
worden als iedere andere grote stad. Dan
zouden we in 2031 11.200 bijstandsuitkeringen
moeten hebben; we hebben er nu
15.000. Deze week was erg goed, maar
door corona hebben we wel een grote terugslag
gehad. Tussen 2016 en 2019 wonnen
we de wedstrijd, in 2020 kwamen we
׉	 7cassandra://feRD3AfZBFZIRpOmfAV68axvePGKJebh-4-Pn7q6S-U#g`̵ `D<Dh5׉EIINTERVIEW 13
CV
MARCO PASTORS
(Beneden Leeuwen, 1965) studeerde
bedrijfseconomie in Rotterdam. Daarna
werkte hij voor Pim Fortuyn, PinkRoccade
en als adviseur in de publieke sector.
Pastors was van 2002 tot 2005 wethouder
fysieke infrastructuur voor Leefbaar
Rotterdam in Rotterdam. In 2006 richtte
hij met LPF-parlementariër Joost Eerdmans
EénNL op. De partij kwam net niet
in de Tweede Kamer. Van 2006 tot 2012
was Marco Pastors raadslid
voor Leefbaar in Rotterdam. Begin 2012
werd Pastors directeur van het Nationaal
Programma Rotterdam Zuid.
BINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
׉	 7cassandra://MUemMJJIEt7sTrEJWWiCZOTZNvGL4Esy-cpqv7JBo3w%`̵ `D<Dh6`D<Dh5{בCט   {u׉׉	 7cassandra://gFvlm9Qn2nYykAHpxs60nfG64HeXcYa3My722wlFAmw r`׉	 7cassandra://1XjKcTJGq5wDpey-60HEckYmJXuRm-iV0FoOCQ8efuAtx`S׉	 7cassandra://3VMZO56rP5jIJ37TkOA2ZZ5MOmtSP3JBWuGuwX6aUq0$`̵ ׉	 7cassandra://3sJtpKsZZhP6L3XyV-bkbuKrVEothC0ENVJkCNVVqUk #S D͠`a<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://1Q2jB2mQ9qJNeUHiLKO4-LwVIoA2jk6LIN5uOT1YQmU i`׉	 7cassandra://FcBLfqxvUf8MdX0uoW75PPqrPzKfad-OHTMCL8taoII~<`S׉	 7cassandra://dhFc0X2L1EkuTruzOLHUbhV50nNJERvH_iiL5I2_Els"`̵ ׉	 7cassandra://1fbJpKy1MIVhZfW_V9vgL5QKx4Bxms2BBbRNDDVEoOg ̪͠`b<Dhי	׉Hhttps://www.wyzer.nlG`:Y)/yeZ d׉E׉	 7cassandra://3VMZO56rP5jIJ37TkOA2ZZ5MOmtSP3JBWuGuwX6aUq0$`̵ `D<Dh7׉E=INTERVIEW 15
als laatste over de streep. We staan er nog
steeds beter voor dan in het begin, maar de
tik is heel hard aangekomen. En dat is fundamenteel
verkeerd. Onze samenleving
heeft de laagst opgeleiden in de hoek gezet
waar de hardste klappen vallen.’
TWINTIG JAAR
De gemeenten die op Zuid langskomen,
krijgen naast het advies dat ze moeten
doen wat het Nationaal Programma
Rotterdam Zuid doet, ook te horen dat ze
de tijd moeten nemen. Pastors: ‘Aan een
programma van tien jaar heb je niets. Als
je stappen vooruit wilt maken, dan moet je
denken aan minimaal twintig jaar. Alle
partijen die je wilt betrekken bij een programma
moeten zich aan de programmaduur
committeren, ook de gemeente.
Je geeft geen garantie tot de hoek. De raad
mag van samenstelling veranderen, het
college ook, en er mogen nieuwe schoolbesturen
komen, maar we houden ons aan de
afspraken.’ En dan nog wat: wees niet te
braaf. ‘Als je alleen maar binnen de lijntjes
blijft, dan ga je er nooit komen.’
En dan nog kan het jaren duren voordat
alle kikkers in de kruiwagen zitten. Pastors:
‘De basisscholen op Zuid doen voor
het eerst met z’n allen ergens aan mee: aan
die tien uur extra les. Normaliter spreek je
zoiets af en dan vinden een paar scholen
het een goed idee, de middenmoot zegt
okay, en de rest doet niet mee. Meestal
kom je daar pas later achter, zijn er nieuwe
verkiezingen en begin je weer opnieuw.
Wij hebben gekozen voor een basisinterventie
van tien extra activiteitenuren; dus
geen 26 maar 36 per week. Dat houden we
vol zolang het nodig is. We hebben er twee
en een half jaar over gedaan om de 29
scholen op Zuid zover te krijgen. Dat is de
nettotijd van een gemeentebestuur.’
Is Marco Pastors daarmee de ‘krachtpatser’
die ‘door roeien en ruiten gaat’ om Zuid er
bovenop te helpen? De grootste partij van
Den Haag Hart voor Den Haag/Groep De
Mos denkt dat alleen zo’n type, en Pastors
is daarbij hun voorbeeld, de Haagse probleemwijk
Zuidwest er bovenop kan helpen.
Pastors: ‘Als je denkt aan iemand die
met zijn vuist op tafel slaat en iedereen in
het gelid dwingt, dan hebben ze het mis.
Maar door roeien en ruiten gaan, dat herken
ik wel. We zijn erg vasthoudend. We
hebben dít afgesproken en dat gaan we
doen. We vragen waarom het nog niet
gelukt is en denken mee. Ik geloof niet
dat ik daar vervelend in ben.’
Maar goed, er kan een moment komen
waarop je dat wel moet zijn; als de laatste
drie scholen bijvoorbeeld niet mee willen
met die extra tien lesuren. ‘Wie heeft er
geluld?’, roept Pastors lachend. ‘Zo ging
‘Het zou
zomaar kunnen
dat ik hier met
pensioen ga’
het precies. De laatste drie wilden niet. Ik
zie mijzelf nog staan. Het was de dag voor
de vakantie, ik was thuis. Ik heb toen de
drie schoolbesturen gebeld en gezegd: “Dit
kan dus niet.” Tel je zegeningen, er hebben
nog nooit zoveel scholen meegedaan, was
hun antwoord. Hoe erg is het nou? Nou,
de scholen 17 tot en met 26 deden het ook
niet van harte, maar ze hebben wel ja gezegd.
Als de laatste drie niet meedoen, dan
breekt de samenwerkingscultuur. Dat is
gelukkig goed gekomen.’
WONDER
Het programmabureau en zijn directeur
kunnen van alles willen, dwingen kunnen
ze niemand. Dat het ‘machteloze’
Nationaal Programma Rotterdam Zuid
niet allang een stille dood is gestorven,
mag op het eerste gezicht dan ook een
wonder heten, menen Van Spijker en Tops.
In het klassieke organisatiedenken was het
programma volgens het tweetal gedoemd
te mislukken. ‘NPRZ heeft geen geld, niemand
in dienst, geen bevoegdheden en
geen aanwijsbare ‘eigen’ prestaties. Met
een klassieke bril kijken levert een beeld
op van NPRZ als een lege huls. Met een
programmadirecteur als chef lege dozen.’
Die programmadirecteur: ‘Je maakt afspraken
met alle partners: rijk, gemeente, corporaties,
zorginstellingen, schoolbesturen,
bedrijfsleven, politie en Openbaar Ministerie.
Dat doe je omdat je hetzelfde wilt;
wij zien erop toe dat de afspraken over interventies
worden nageleefd. Als ik ergens
niet uitkom, dan is er een bestuur dat ons
hier heeft neergezet. Loop je niet dood
maar escaleer het. Wij voeren hún programma
uit.’
Het aardige is dat Pastors niet via een
headhuntersbureau op Zuid is beland en
na gedane arbeid in zijn Tesla op huis in
een lommerrijke buurt aangaat, maar dat
hij al meer dan twintig jaar in Hillesluis
woont. Deze wijk in Feijenoord is met zijn
overwegend allochtone inwoners en jonge
leeftijdsopbouw een klassieke probleemwijk.
Pastors: ‘Niemand van mijn vrienden
woont hier. Ik woon er al sinds 1998 en
mijn vriendin komt nog steeds regelmatig
mopperend thuis. Voor de gemiddelde bewoner
is er niet veel veranderd. Het is nog
lang niet zoals het zou moeten zijn. Door
de druk op de woningmarkt merk ik wel
dat er meer studenten rondlopen en ook
wat meer hoger opgeleiden. Er is perspectief
gekomen, maar we zijn nog niet op het
niveau van een gemiddelde stadwijk.’
VERANDERD
Nog even en Marco Pastors zit tien jaar
bij het Nationaal Programma Rotterdam
Zuid. Kom daar eens om in (top)ambtenarenland.
Is er iets mis met hem? ‘Ik heb
net bijgetekend tot 2025. Het zou zomaar
kunnen dat ik hier met pensioen ga’, lacht
Pastors. ‘Dit is geen normale baan. We
hebben twintig jaar nodig om een stap
vooruit te zetten. Het is niet zo van: we
hebben het vierde jaarverslag gehad of we
hebben voor de tweede keer verkiezingen
meegemaakt. Tijd voor iets anders. Dat is
hier niet. Hier is het: wat is gelukt en wat
nog niet en hoe gaan we de rest doen?
Bijna iedereen zit hier al zo lang. En het
voelt ook niet als zo lang.’
Het werk op Zuid heeft Marco Pastors wel
veranderd. ‘Ik zie het gelijk van de mensen
in de achterstandswijken. Het is hier op zo
veel fronten minder dan waar ook in Nederland.
Ik was altijd van de lijn: Nederland
zit vol met kansen; je moet wel bukken
om ze op te rapen, zoals Marcouch in
Arnhem zegt. Dat vind ik nog steeds, maar
ik ben mij gaan realiseren dat het voor
sommige mensen echt heel lastig is om dat
te doen. En dat is geen onwil. Bijna iedereen
op Zuid kan een goede schoolcarrière
hebben en aan het werk zijn, maar als het
gaat om wat daarvoor nodig is, ben ik
opgeschoven.’
BINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
׉	 7cassandra://dhFc0X2L1EkuTruzOLHUbhV50nNJERvH_iiL5I2_Els"`̵ `D<Dh8`D<Dh7{בCט   {u׉׉	 7cassandra://ac2qv7gilrePJccs2a3IUYMX8sMspklgzBzShyj5NVc 6`׉	 7cassandra://hhzpEWPd3lyygGdK1r2kYF9gaQQOIS4aET5Bpu-97Dk͂`S׉	 7cassandra://FYAVITgiTGfu_s-blHtr77qXzUTkY3wydBOFfjPfFmg*`̵ ׉	 7cassandra://BUiczcbZX7F59LpiKlMXfQF1w3Bg4OZRFDuKL5g1a9I E'͠`b<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://j7bABeWrRRKs7iaysf_8W85kpl9gfCBabrd3BU1N5aY U` ׉	 7cassandra://5ZHLeMG6Hw_E0NVw1Lu6Q3as0Tty6pzVzP_mGTK_I-Yz`S׉	 7cassandra://QYPVmDFDQuL-jZ5_qYbahKN2qni-vm32j8MlnQaVS-k G`̵ ׉	 7cassandra://oxKxnVxOweN7Mn-gigmK4_4zRlY1lkTW7Skek5rZsTE8̦͠`c<Dh׉Ea16 ACHTERGROND SOCIAAL
DOOR: ADRIAAN DE JONGE FOTO: HANS VAN DEN BOGAARD / ANP-HH
Op papier is maatwerk dé manier om te voorkomen
dat mensen als gevolg van bijstandsregels op straat
komen te staan. In schrijnende gevallen zou de gemeente
de regels buiten werking moeten stellen. Maar dat gebeurt
in de praktijk bijna nooit.
KOSTENDELERSNORM IS ‘STARRE REGELING’
STRAAT DREIGT
VOOR JONGEREN
Als het gaat om de kostendelersnorm,
is maatwerk het toverwoord. De kostendelersnorm,
die bepaalt dat een bijstandsuitkering
steeds lager wordt naarmate
de ontvanger met meer mensen op
één adres woont, maakt het delen van een
woning onaantrekkelijk. Daardoor kan de
regeling bijdragen aan dakloosheid. In
principe kunnen gemeenten in dat soort
kritieke gevallen de kostendelersnorm buiten
werking stellen. Het rijk – de wetgever
– draagt daarom maatwerk aan als het
wondermiddel om ongewenste gevolgen
van de kostendelersnorm, zoals dakloosheid,
te voorkomen.
Maar gemeenten geven aan dat die ‘maatwerkoplossing’
te ingewikkeld is in de uitvoering.
Bovendien weten de meeste geGEEN
WONING
Jonge dakloze in
Amsterdam
׉	 7cassandra://FYAVITgiTGfu_s-blHtr77qXzUTkY3wydBOFfjPfFmg*`̵ `D<Dh9׉EBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
ACHTERGROND 17
meenten niet hoe vaak ze daadwerkelijk
een uitzondering maken. En bij die paar
gemeenten die het wel weten, blijft het bij
minimale aantallen. Zo ging het in Arnhem
het afgelopen jaar om 23 gevallen.
Utrecht gokt op 20 tot 25 en Den Haag
schat dat het om ongeveer 10 personen
gaat. Andere gemeenten geven antwoorden
als ‘zelden of nooit’ (Doetinchem) en
‘niet vaak’ (Heerlen).
Dit blijkt uit een rondgang van Binnenlands
Bestuur onder alle 44 centrumgemeenten
die een regierol hebben in de aanpak van
dakloosheid. In totaal droegen 25 centrumgemeenten
bij aan het onderzoek.
Een flinke meerderheid van 63 procent,
waaronder alle G4-gemeenten, ervaart
knelpunten in het toepassen van maatwerk
bij de kostendelersnorm. Dit ondanks dat
de meeste gemeenten al wel gebruikmaken
van een speciale handreiking die het toepassen
van maatwerk gemakkelijker zou
moeten maken.
HAAGSE BUBBEL
Dat de maatwerkoplossing in de praktijk
tekortschiet, was op basis van signalen
uit het werkveld al te verwachten.
Dat beaamt Esmé Wiegman, directeur
van Valente, de branchevereniging voor
maatschappelijke opvang: ‘Wij hebben
hetzelfde beeld, dat maatwerk weinig
bekend is en weinig wordt toegepast.’
Marleen van der Kolk, programmamanager
bij Stichting Zwerfjongeren Nederland,
sluit zich daarbij aan: ‘Deze uitkomst
verbaast me helemaal niet, en is ons een
doorn in het oog. In onze Haagse bubbel
hebben we bedacht dat maatwerk op
papier goed werkt, maar de praktijk is veel
weerbarstiger.’
Ook het ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (SZW), dat verantwoordelijk
is voor de wetgeving rondom de bijstand,
herkent het beeld dat maatwerk ‘met
terughoudendheid’ wordt toegepast door
gemeenten. Het ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (VWS), waar
de aanpak van dakloosheid onder valt,
voegt daaraan toe dat er workshops zijn
georganiseerd in verschillende gemeenten
om, op basis van de eerdergenoemde handreiking,
de maatwerkoplossing onder de
aandacht te brengen. Die sessies werden
druk bezocht en hebben geleid tot ‘mooie
voorbeelden van de invulling van maatwerk’,
stelt VWS.
Het merendeel van de gemeenten geeft in
het onderzoek inderdaad aan dat ze gebruikmaken
van de handreiking, hoewel
veel gemeenten ook zeggen dat ze al langer
volgens de principes van de handreiking
werkten. Gemeenten kunnen echter niet
aangeven of deze werkwijze de inzet van
maatwerk heeft vergroot. Dat is weinig
verrassend, aangezien noch de gemeenten
noch de twee ministeries bijhouden hoe
vaak de maatwerkoplossing daadwerkelijk
wordt ingezet.
‘De effecten van het beleid zijn dus op
geen enkele manier te toetsen’, concludeert
Van der Kolk van Stichting Zwerfjongeren
Nederland. Het ministerie van SZW zegt,
gewezen op het gebrek aan inzicht in de
werking van het beleid, dat de verantwoordelijkheid
voor de uitvoering van de Participatiewet
bij gemeenten ligt. Dat neemt
echter niet weg dat het rijk systeemverantwoordelijk
is, merkt Van der Kolk op.
KATALYSATOR
Problemen met de kostendelersnorm
zijn de afgelopen jaren door verschillende
maatschappelijke organisaties
en politieke partijen aangekaart. Vakbond
FNV startte eind vorig jaar een petitie om
de kostendelersnorm uit de wet te schrappen.
De petitie is ondertekend door een
hele reeks belangengroepen en door de
Tweede Kamerfracties van GroenLinks,
PvdA, SP, Bij1, DENK en de PvdD.
Volgens de ondertekenaars draagt de kostendelersnorm
bij aan armoede en dakloosheid.
Dat werd in november 2020 bevestigd
door een onderzoek door Significant
APE in opdracht van het ministerie van
SZW. Daaruit bleek dat sinds de invoering
van de kostendelersnorm in 2015 steeds
meer jongeren in een huishouden met een
bijstandsuitkering uit huis gaan in het jaar
dat ze 21 worden – de leeftijd waarop de
kostendelersnorm ingaat. Dat betekent
‘ De effecten van het
beleid zijn niet te toetsen’
niet per se dat de kostendelersnorm dé
oorzaak van dakloosheid onder jongeren
is, maar toont wel aan dat de regeling kan
bijdragen aan een kwetsbare situatie die
uiteindelijk kan leiden tot dakloosheid.
Bovendien kan de kostendelersnorm een
oplossing voor dakloosheid in de weg
staan. Woningdelen kan immers, zeker
in tijden van krapte op de woningmarkt,
een uitkomst bieden voor wie op straat
komt te staan.
Esmé Wiegman, directeur van Valente: ‘Er
zijn op dit moment te weinig woningen.
De oplossing is: woningen bouwen. Maar
je bent zomaar tien jaar bezig om het tekort
weg te werken. Daarom moeten we nu
beter gebruikmaken van de bestaande woningvoorraad.
Maar het is op dit moment
niet aantrekkelijk om een woning te delen,
terwijl er best mensen daartoe bereid zouden
zijn.’ Wiegman denkt dat de kostendelersnorm
een belangrijke verklarende factor
is in de explosie van het aantal dakloze
jongeren – tussen 2009 en 2018 is het
aantal daklozen tussen 18 en 30 jaar
verdrievoudigd.
Ook gemeenten die meededen aan de
rondgang van Binnenlands Bestuur zien een
verband tussen de kostendelersnorm en
dakloosheid. De kostendelersnorm is
zelden de hoofdoorzaak van dakloosheid,
geven verschillende gemeenten aan, maar
staat wel oplossingen voor dakloosheid in
de weg. De kostendelersnorm kan een
katalysator zijn van andere sociale problematiek,
zegt bijvoorbeeld de gemeente
Utrecht. En de gemeente Rotterdam legt
uit: ‘De kostendelersnorm gaat uit van een
gezamenlijke verantwoordelijkheid voor
vaste woonlasten, zonder dit nader te regelen.
In de praktijk rust die verantwoordelijkheid
veelal op hoofdbewoners, die voor
tijdige betaling persoonlijk aansprakelijk
zijn. Maandelijks moeten zij zien te regelen
dat ze een evenredige bijdrage van hun
medebewoners krijgen. Omdat dat niet altijd
lukt, kunnen bij hoofdbewoners betalingsachterstanden
en schulden ontstaan.
Ter voorkoming daarvan kan een onwillige
medebewoner de deur worden gewezen.
Een dilemma, zeker waar dit speelt tussen
ouders en kinderen. De financiële afhankelijkheid
tussen mensen, ook wanneer
alleen een gezamenlijke voordeur wordt
gedeeld, is met de invoering van de
kostendelersnorm zeer toegenomen.’
BEPERKTE RUIMTE
In reactie op het onderzoek van Significant
APE zei toenmalig staatssecretaris
van Sociale Zaken Bas van ’t Wout
(VVD) dat het ‘onwenselijk’ is dat bijstandsgerechtigden
worden belemmerd in
het delen van een woning. Toch wilde hij
׉	 7cassandra://QYPVmDFDQuL-jZ5_qYbahKN2qni-vm32j8MlnQaVS-k G`̵ `D<Dh:`D<Dh9{בCט   {u׉׉	 7cassandra://MPQy8DU7hPGuOEaiGxdJiqwB7gdl-vygxMRKyuzoSbA !`׉	 7cassandra://yUQBGPSmtN92nZBcis-dpTC3RDg5cnG1EKtlqWWGLV0oA`S׉	 7cassandra://fqwP0-W3loG4BVe6b6kjc3eY2_HvNoPITg57AhNGI2Y `̵ ׉	 7cassandra://sZ5MVE_CnnqFUYBAFByi1OneKNsetGsQoHLqYIwG6NE " ͠`f<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://qZt3fkTua555T2wMrC0ntk0eNYT75atpiiYS76dEmLA p`׉	 7cassandra://_5Rq5BUjok9FlpHPlzqOCAP8UTQsGnGo4bt7umaMjNsy`S׉	 7cassandra://uN7-bl3qMuloSoQ-AQnA-p41jmn-Yq2Jy6B7jrK3b20'`̵ ׉	 7cassandra://6p_W1Jz5TkSghrwRTEvX-3gRjeTQ5CQVfc_fJrtNKMA P+͠`f<Dhי	׉H $https://www.wethoudersvereniging.nl/G`YY)/ye[ dנ`g<Dh 79ׁHhttp://succesmeteuropa.nlׁׁЈ׉EVAN ONZE KENNISPARTNER
׉	 7cassandra://fqwP0-W3loG4BVe6b6kjc3eY2_HvNoPITg57AhNGI2Y `̵ `D<Dh;׉EBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
ACHTERGROND19
KOSTENDELING
IN CIJFERS
Tussen 2009 en 2018 is het
aantal daklozen tussen
18 en 30 jaar
In totaal ontvangen
44.420 mensen
een uitkering op basis van de
kostendelersnorm (volgens de
meeste recente cijfers). Dat is
ongeveer een tiende van de
hele bijstandspopulatie.
e
e
s
Er zijn naar schatting
ruim 36.000
daklozen
in Nederland. Dat aantal
is sinds 2009 verdubbeld.
63 procent
van de ondervraagde
gemeenten ervaart
knelpunten in het toepassen
van maatwerk bij de
kostendelersnorm.
12.
udigd,
00 tot
00.
verdrievoudigd,
van 4.000 tot
12.600.
92 procent
van de ondervraagde
gemeenten wil de
kostendelersnorm
afschaffen of aanpassen.
de kostendelersnorm in stand houden. Dat
was volgens hem nodig om een stapeling
van uitkeringen op één adres te voorkomen.
Zonder de kostendelersnorm zou er
in een huishouden met meerdere bijstandsuitkeringen
zoveel geld binnenkomen dat
het niet meer loont om te gaan werken.
Dat past niet bij het ‘activerende karakter’
van de bijstand en zou het ‘draagvlak in de
samenleving’ voor het sociale zekerheidsstelsel
ondergraven.
De oplossing voor de ongewenste effecten
van de kostendelersnorm was daarom:
maatwerk. ‘Met deze kabinetsreactie wil ik
gemeenten comfort bieden dat zij de ruimte
voor maatwerk mogen en soms ook
moeten benutten. Niet alleen is er een bevoegdheid,
ook is er een verantwoordelijkheid,
zeker als het gaat om de meest kwetsbare
mensen in onze samenleving’, schreef
Van ’t Wout.
Van ’t Wouts reactie lijkt te suggereren dat
gemeenten om een of andere reden de mogelijkheden
tot maatwerk niet goed benutten.
Maar uit de rondgang bij gemeenten
komt een heel ander beeld naar voren:
gemeenten ervaren te weinig wettelijke
ruimte om maatwerk toe te passen.
‘De kostendelersnorm in de huidige vorm
is een ingewikkelde regeling voor burgers
en medewerkers’, zegt de gemeente
Utrecht. ‘Alleen in bijzondere situaties kan
tijdelijk een uitzondering worden gemaakt.
De ruimte is echter beperkt.’ Dat beaamt
de gemeente Hoorn: ‘De regeling is star
en kent, behoudens de crisissituaties,
weinig tot geen ruimte om af te wijken
van de standaard.’
ADVERTENTIE
en
presenteren
Succes met Europa!
Subsidieprogramma’s voor decentrale
overheden 2021-2027
● Waar moet uw
project aan voldoen
● Gaat u voor één
project of twee tegelijk?
● Welke Europese subsidieprogramma’s zijn er?
● Welke samenwerkingspartners kiest u?
● Wie is uw contactpersoon in Brussel?
● Welke ondersteuning
kunt u krijgen?
informatie en aanmelden
succesmeteuropa.nl
24 juni
2021
Maar ook de mogelijkheid om in crisissituaties
af te wijken, is niet altijd voldoende,
voegt Deventer toe: ‘We weten vaak pas
dat er sprake is van een crisissituatie als er
al het een en ander geëscaleerd is en de
jongere op straat staat.’ Bovendien vraagt
maatwerk veel van de gemeentelijke organisatie.
‘Maatwerk heeft als keerzijde dat je
tijd nodig hebt om casussen met elkaar af
te stemmen omdat je wilt voorkomen dat
willekeur ontstaat’, aldus de gemeente Amsterdam.
Kortom:
gemeenten zien sociale problematiek
ontstaan als gevolg van de kostendelersnorm,
maar ze hebben te weinig
mogelijkheden om in te grijpen. Geen
wonder dat bijna alle gemeenten pleiten
voor aanpassing of afschaffing van de
kostendelersnorm.
livestream
׉	 7cassandra://uN7-bl3qMuloSoQ-AQnA-p41jmn-Yq2Jy6B7jrK3b20'`̵ `D<Dh<`D<Dh;{בCט   {u׉׉	 7cassandra://93pxIJyRpW4YT6RTfTO_IO2vNzx9o1SaaYXJR6AqRDo Y`׉	 7cassandra://fVMMC38iEM_kiYI4OzXGSf5FUEUJpkbAOGEjifp9dw8s`S׉	 7cassandra://BvAtZjRbCDbqaVDGe90Kus-GG3iN2XUsIC-jr7sBPTY!`̵ ׉	 7cassandra://D0puV1ocy5kBHQzGqwba039yrueVvecv6B5ZSKiUZsQ &2͠`f<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://YYNeMzMBNd9-lfdhTn4F6LX7z3i8ZqoDicCHEolqc8w \`׉	 7cassandra://MvdLg-qUNcIFlbH2mtijJNEKJxy1K4rwKvezooVyGXgL`S׉	 7cassandra://dRpZra2ihugk54mgRWVYH51C1j27v8CPPSKA1fN9xho`̵ ׉	 7cassandra://cBInQNmiHsqvHwGtrZCH-owwSuVmnV-2SEExEY3cOaI ̞͠`g<Dh׉EBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
20 ESSAY
BESTUUR
FOTO: SHUTTERSTOCK
FOTO: CORBIS / H.H.
ZORG POLITIEK
ESSAY
MAAK LOKALE
De verwachtingen in 2015
waren hooggespannen.
Met de decentralisaties in
het sociaal domein zou de
raad weer ergens over
gaan. Weinig raads politiek
kwam echter van de grond.
Om daar verandering in te
brengen, dient de raad de
hand in eigen boezem te
steken, vinden Douwe Jan
Elzinga en Geerten
Boogaard. ‘Het begint allemaal
met concrete ervaringen
uit de gemeenschap
omzetten in een standpunt
in de lokale politieke
arena.’
De verwachtingen waren in 2015
hooggespannen. De grote decentralisaties
in het sociaal domein beloofden
maatwerk, integraliteit en nabijheid voor de
burger. Bovendien was het een mooie politieke
belofte voor de lokale democratie. De
raad zou weer ergens over gaan; het gemeentelijke
budget steeg met maar liefst 45
procent naar 1.600 euro per inwoner. De
raad zou echt de ruimte krijgen om aan politiek
te doen. Géén gouden koorden, géén
woud aan uitvoeringsregels.
Fasten your seatbelts!, zei minister Plasterk
dan ook op het VNG-jaarcongres van 2013
tegen de verzamelde gemeentebestuurders.
Met de decentralisaties ‘wordt de gemeenteraad
het eerste aanspreekpunt voor een ontevreden
burger.’ Per saldo zou de lokale
kiezer weer wat te kiezen krijgen, en dat is
goed voor de gemeentelijke democratie.
Kortom: wie zou niet juichen?
De feiten van sindsdien zijn bekend. In het
sociaal domein gebeurde van alles, maar een
feest voor de democratie werd het niet. Bij
de raadsverkiezingen van 2014 concludeerde
Binnenlands Bestuur dat het onderwerp
zorg wel belangrijk was voor de kiezer,
maar dat de lokale partijen nog geen zorgvisie
hadden ontwikkeld. En ook in 2018
lukte het niet om de kiezer bij dit onderwerp
iets te kiezen voor te leggen. Verkiezingsprogramma’s
bleven abstract en meldden
grotendeels hetzelfde. De Raad voor
het Openbaar Bestuur (ROB) constateerde
in februari 2020 dat de raden geen grip op
het sociaal domein hadden en er ook geen
politiek van maakten.
Ondertussen werden de kosten van het
sociaal domein het koekoeksjong in de
gemeentebegroting – en toen kwam het
politieke spel wel op de wagen. Nauwelijks
over de inhoud echter, maar vooral als
collectief protest jegens het rijk. Anno 2021
is bijna de helft van de Nederlandse gemeenten
feitelijk failliet, zijn de reserves
weggesmolten en is autonome beleids- en
financiële ruimte naar een onaanvaardbaar
niveau weggezakt.
EXTERNE OORZAKEN
Er zijn de afgelopen vijf jaren veel
oorzaken aangewezen voor dit gebrek
aan echte raadspolitiek. Zo zou er te
weinig beleidsruimte zijn om te sturen. Te
weinig geld om te verdelen. En te weinig
grip op de regionale schaal waarop de feitelijke
organisatie vaak is georganiseerd. Al
die oorzaken zullen zeker hebben bijgedragen
aan de omvang van het probleem. Welk
raadslid gaat er nu vrijwillig de markt op
om campagne te voeren voor bezuinigingen
in de jeugdzorg? Niemand. Raadsleden zijn
er óók voor de kwetsbare kinderen en staan
óók voor goede zorg. Dat maakt ze ook
kwetsbaar voor andere krachten in het veld,
zeker als die nationaal georganiseerd zijn.
Het personeel in de thuiszorgbranche voerde
een landelijk gecoördineerde actie tegen
een paar individuele gemeenten; grote instellingen
in de jeugdzorg kunnen ouders
van kwetsbare kinderen mobiliseren zonder
het over hun eigen disfunctioneren of exorbitante
overhead te hoeven hebben.
Bovendien blijkt Den Haag nauwelijks in
staat op de handen te blijven zitten als in
het sociaal domein een doodenkele keer
wél aan lokale politiek wordt gedaan – bij
de tegenprestatie in de bijstand, bijvoorbeeld.
Een aantal gemeenten, onder aanvoering
van Amsterdam, weigerde zich te lenen
voor liberale symboolpolitiek. ‘Den Haag’
accepteerde dat niet. Wethouders dreigden
te worden gekort op hun budgetten of
mochten niet meedoen aan experimenten.
Gemeenten die ergens het nieuws mee
haalden, kregen al gauw Kamervragen aan
de broek en de staatssecretaris of de minister
aan de telefoon. Kortom, er zijn allerhande
geldige redenen waarom de afgelopen
vijf jaar in het sociaal domein weinig
raadspolitiek van de grond is gekomen.
Maar het gebrek aan lokale politiek is zeker
niet alleen de schuld van anderen. Wij zien
drie oorzaken en baseren daar onze aanbevelingen
voor raadsleden op.
׉	 7cassandra://BvAtZjRbCDbqaVDGe90Kus-GG3iN2XUsIC-jr7sBPTY!`̵ `D<Dh=׉EpESSAY 21
AANBEVELING 1:
LAAT ALLEEN RUIMTE VOOR
ÉCHTE PROFESSIONALITEIT
Een vaak gehoord motto bij de decentralisaties
in het sociaal domein was de ruimte
die de professional moest krijgen. In de
Jeugdwet zit dat zelfs in de wet ingebakken.
Daar hebben de huisarts en de gecertificeerde
instellingen een eigenstandig recht
om toegang tot de jeugdzorg te verlenen.
Immers: zorgprofessionals weten het beste
welke zorg nodig is. Van hen werd een matigend
effect verwacht. Het ‘doen wat nodig
is’ zou twee kanten op werken: enerzijds alles
dóen wat nodig is; anderzijds alleen dat
doen wat echt nódig is.
In de praktijk blijkt van het motto ‘ruimte
voor de professional’ vooral het eerste te
lukken: er is inderdaad relatief veel ruimte
gekomen om in wijkteams en aan keukentafels
te ‘doen wat nodig is’. Maar de ambtenaren
of ingehuurde private partijen die
feitelijk aan de keukentafels zitten, voelen
zich in de praktijk weinig geëquipeerd en
gesteund bij de ingrijpende keuzes die ze
moeten maken. De professionaliteit om ‘te
doen wat nodig is’ ontstaat immers niet
vanzelf. In de meeste wijkteams zitten geen
generalisten, maar hulpverleners met eigen
specialismen die naar buiten toe optreden
als generalist. In de jeugdzorg komt daar
nog de uitdaging bij om te ‘doen wat
werkt’. Van veel interventies staat de effectiviteit
nog niet wetenschappelijk vast. Veel
professionaliteit is dus nog in ontwikkeling.
Deze halve professionalisering (wel de
ruimte, nog niet de echte professional)
heeft in het sociaal domein een vermenging
opgeleverd van de zorgsector met een
(semi-)ambtelijke sfeer die functioneert op
basis van geheel andere grondslagen. In de
zorg kent de professional vanouds een grote
mate van autonomie, terwijl die autonomie
van ambtenaren in het overheidsbestel
‘ Van veel
interventies
staat de
effectiviteit
niet vast’
BINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
׉	 7cassandra://dRpZra2ihugk54mgRWVYH51C1j27v8CPPSKA1fN9xho`̵ `D<Dh>`D<Dh={בCט   {u׉׉	 7cassandra://HPWMGiOmLgxYLOsRQJqGNtFKSttde9WU2r4w-teSQiM i)`׉	 7cassandra://n8M1sbiMe4Aei3h3CYQYBik28ICzo8PPFjuXTPrjk_wo"`S׉	 7cassandra://6649Eo8O96V4YyZBWAWbIwaRoYRrRg7E6tYafGR6skg%`̵ ׉	 7cassandra://tsUoJbgsLP0mf5UuPFuLqugYn6XpVVv0fbH6sBTXVEU ͢h͠`h<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://vnTc8jdYhnhtm5WbEnnH_cE2FnBVu6rjCEmyZNpcQ30 F`׉	 7cassandra://KM7iZ-0i_kMb7k-mQc89e9XWTklSabl3xYOlvebQefMz[`S׉	 7cassandra://fBnVSK2KGFKC7lsyA4xm8Xr93v-ahl-Wwsr7YPl3Cj4!`̵ ׉	 7cassandra://VjVm0XTS9UJx-rJgEvGo2VKN71Nm6wZma7bGl-JF4No ͠`h<Dhנ`h<Dh ̭9ׁHhttp://bpd.nl/woningfondsׁׁЈנ`h<Dh \x̫9ׁHhttp://PublicFinance.nlׁׁЈנ`h<Dh ZIq9ׁHhttp://PublicFinance.nlׁׁЈ׉E1Balanceren op het slappe koord
30 september 2021
Donatello Piras
Dagvoorzitter
Hoe halen we de overkant?
De samenleving zit op slot, de economie draait op halve kracht en we
besteden tientallen miljarden om de boel overeind te houden. Het
einddoel is om met zoveel mogelijk mensen en met een minimum aan
economische schade de overkant te halen. Het is als balanceren op een
slap koord. Daar is moed, wendbaarheid en creativiteit voor nodig. Van u
en van uw organisatie.
En wat gaat u doen als we eenmaal de overkant hebben gehaald?
Daarover gaan we met u en prominente bestuurders en experts in
gesprek tijdens het Jaarcongres Public Finance.
Mogen we een van de exclusieve toegangskaarten voor u reserveren?
Financieel eindverantwoordelijken, fi nancieel directeuren, fi nancieel
managers, concern controllers en board members met een fi nanciële
portefeuille werkzaam in het publieke domein melden zich gratis aan via
PublicFinance.nl.
Ontmoet topsprekers als:
Jeroen Dijsselbloem
Voorzitter van de Onderzoeksraad
voor Veiligheid
Mathijs Bouman
Econoom, journalist en huiseconoom
van Nieuwsuur
Albert Jan Kruiter
Oprichter van het Instituut voor
Publieke Waarden
Catharina Adriaans
Expert Lead Agile Coaching
bij ING
Volledige programma en reserveren via PublicFinance.nl
Een woning voor Bart
Omdat zijn
hart bij zijn
eigen buurt ligt
We willen graag dat Bart in zijn
eigen buurt kan blijven wonen.
Dat is belangrijk voor Bart, maar
ook voor de buurt.
Wonen moet voor iedereen
betaalbaar blijven. Daarom hebben
we BPD Woningfonds opgericht.
Hiermee werken we samen met
gemeenten en woningcorporaties
aan meer middenhuurwoningen
door heel Nederland. Van Alkmaar
tot Almelo en van Groningen tot
Rosmalen.
Meer weten over onze
projecten, zoals bijvoorbeeld
in Diemen of Eindhoven?
Kijk op bpd.nl/woningfonds
Bouwen aan het
hart van de buurt
׉	 7cassandra://6649Eo8O96V4YyZBWAWbIwaRoYRrRg7E6tYafGR6skg%`̵ `D<Dh?׉EESSAY 23
GEERTEN BOOGAARD
HOOGLERAAR DECENTRALE
OVERHEDEN
UNIVERSITEIT LEIDEN
(THORBECKE-LEERSTOEL)
EN DOCENT
STAATSRECHT
DOUWE JAN ELZINGA
HOOGLERAAR CONSTITUTIONEEL
ORGANISATIERECHT
RIJKSUNIVERSITEIT
GRONINGEN EN
VOORZITTER VAN DE
STAATSCOMMISSIE
VOOR DUALISME EN
LOKALE DEMOCRATIE
traditioneel uiterst beperkt is. Het werken
met ‘rechten’ in plaats van ‘voorzieningen’
is de geëigende werkvorm in de overheidssfeer,
terwijl de decentralisaties van 2015
voorzagen in een veel autonomere werkwijze
van de professionals, ook in het ambtelijke
domein.
Deze overgang en de onzekerheden die
daaruit zijn voortgevloeid, compliceerden
ook de verhouding tussen de lokale uitvoering,
die ruimte zou moeten krijgen, en de
lokale politiek, die niet meer rechtstreeks
rechten kan vastleggen en vormgeven. Indien
uitvoerders ruimte krijgen om te besluiten,
wat is dan nog de precieze ruimte
voor politici? De wezenlijke politieke afbakeningsvragen
blijven zo buiten beeld.
Het motto dat de zorg en de toegang daartoe
vooral aan de professionals moet worden
overgelaten, drukt meer politieke discussies
weg dan te rechtvaardigen valt.
Belangrijk is dan ook om de zoektocht naar
nieuwe verhoudingen in het sociaal domein
onverminderd voor te zetten, waarbij
niet moet worden geschuwd om de bakens
in de taakverdeling nog eens drastisch te
verzetten. Is het bijvoorbeeld echt verantwoord
om de kinder-psychiatrische dimensies
van de jeugdzorg finaal over te laten
aan 352 gemeenten?
Het vereenvoudigen van het lokale sociale
domein zou weleens een belangrijke impuls
kunnen zijn om goede lokale politiek te
kunnen voeren.
AANBEVELING 2:
UITVOERING IS ÓÓK POLITIEK
Een gevoelig verwijt in de lokale politieke
arena was in de afgelopen periode nogal
eens de suggestie dat een raadslid ‘op de
stoel van de wethouder’ ging zitten. Een
raadslid moet goed weten waar hij wel én
waar hij niet over gaat. Onder dat laatste
moet dan in de eerste plaats de uitvoering
worden begrepen.
Er is veel aanleiding om dit beeld met wortel
en tak uit te roeien. De gemeenteraad
staat grondwettelijk nog altijd aan het
‘hoofd’ van de gemeente, en dat betekent
om te beginnen dat via het maken van regels
en beleid er aan de voorkant raadsinvloed
is. Maar ook waar het gaat om collegebevoegdheden
komt de raad via het
stelsel van politieke verantwoordelijkheid
invloed toe. Op ieder moment kan de raad
wethouders, college en burgemeester ter
verantwoording roepen; en als een raadsmeerderheid
ontevreden is over de uitvoering,
kunnen bestuurders worden weggestuurd.
Een recht op autonome uitvoering
door bestuurders bestaat derhalve niet.
Vooral in het sociaal domein heeft een beroep
op een vermeende uitvoeringsautonomie
een desastreuze uitwerking. Bij gebrek
aan politiek aan de voorkant ontstaan overal
nietszeggende kadernota’s. ‘Goede zorg,
zonder risico’s, tegen redelijke kosten’ –
daar is iedereen voor, dus dat soort kaders
wordt gemakkelijk met brede meerderheden
vastgesteld. Waarna de raad door het
college wordt gemaand op de handen te
gaan zitten en uiteindelijk tekorten in de
begroting op te vangen.
Het is echter een ernstige misvatting dat de
raad niet over de uitvoering gaat. De raad
gaat, ook na de dualisering, nog steeds over
alles. Alleen de vorm is in een aantal bestuurlijke
taken verschoven van het zelf uitoefenen
van de bevoegdheid naar het dragen
van de eindverantwoordelijkheid. De
raad is vrij deze eindverantwoordelijkheid
naar eigen inzicht in te vullen. Er is geen
natuurlijk recht van het college op afzijdigheid
van de raad bij de dagelijkse politieke
keuzes. En een beroep op het dualisme
slaagt al helemaal niet. Deze vormen van
dualisme-misbruik zijn schadelijk en stelselvijandig.
Ook op landelijk niveau bestaat
een dualistisch stelsel, maar ministers die
aan het parlement zouden melden dat de
Kamers zich niet mogen bemoeien met de
exclusieve bevoegdheden van regering en
bewindslieden, zullen daar vrijwel unaniem
worden weggehoond.
AANBEVELING 3:
WEG MET HET BEGRIP
KADERSTELLING
Waarschijnlijk kan ieder raadslid opdreunen
dat hij drie rollen heeft: kaderstellend,
controlerend en volksvertegenwoordigend.
Ondanks de normatieve stelligheid waarmee
deze rollen tegenwoordig worden verkondigd,
staan ze niet in de wet. Het zijn
begrippen die na 2002 in zwang zijn gekomen
om de positie van de raad te structureren
en te karakteriseren na het herschikken
van de bestuursbevoegdheden.
In de praktijk heeft het begrip kaderstelling
‘ De raad gaat,
ook na de
dualisering,
over alles’
een averechtse uitwerking gehad. Het suggereert
namelijk dat de raad van alles en
nog wat is kwijtgeraakt en dan als laatste
redmiddel terug moet vallen op kaderstelling.
Maar wat die zou moeten inhouden en
op welke wettelijke grondslag deze is gebaseerd,
is altijd een groot raadsel gebleven.
Als hoofd van de gemeente kan de raad onder
alle omstandigheden beleid maken of
daarom vragen, met daarbij de vriendelijke
maar dwingende opdracht aan de bestuurders
om ervoor te zorgen dat het door de
raad voorgestane beleid wordt uitgevoerd.
Een van de nadelen van een al te stellig en
normatief hanteren van bovengenoemde
rollen is het geïsoleerd raken van de volksvertegenwoordigende
rol, die vaak als derde
wordt genoemd, zonder corresponderende
bevoegdheden in de Gemeentewet. Met name
het van elkaar loszingen van de volksvertegenwoordigende
en de controlerende
rol is gevaarlijk. De controlerende taak
wordt zo gemakkelijk een papieren exercitie,
terwijl de volksvertegenwoordigende rol als
een vorm van permanente campagne en
partijactiviteit begint te klinken.
Vooral in het sociaal domein heeft een dergelijk
onheilig verbond tussen de dualisering
en het New Public Management schadelijke
gevolgen. Het zaait namelijk twijfel
over de legitimiteit van de oerbron van lokale
politiek: concrete ervaringen uit de gemeenschap
omzetten in een standpunt in
de lokale politieke arena. Terwijl het daar
begint. Open de mailbox. Vraag een inwoner
naar zijn ervaringen. En maak er politiek
van.
Kortom: leve de lokale democratie, maar
dan wel met een democratisch stelsel waarbij
de volksvertegenwoordiging de dominerende
instantie is, en bestuurders de sterren
van de hemel moeten spelen om het de
raad en de burgers van de gemeente naar de
zin te maken. Dat geldt ook en wel heel
speciaal voor het sociaal domein.
BINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
׉	 7cassandra://fBnVSK2KGFKC7lsyA4xm8Xr93v-ahl-Wwsr7YPl3Cj4!`̵ `D<Dh@`D<Dh?{בCט   {u׉׉	 7cassandra://LKjQDHuUYIRuYN8pGiVCRAYEpCRxkTfQtA5X82szDUc `׉	 7cassandra://A2O2SRaDv2hyPziXU1Hw2Z3S2Bwhi5LtMHbJ4bDvBcAru`S׉	 7cassandra://qC-Kwe3Tq6fEHef2qvbs-54YmgoWw9JNocOinZYGfmE `̵ ׉	 7cassandra://xVc9pIkRsF5AvpynBvjM17DA75jD1alAWFdBnwGRVRk~͠`h<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://gMt9yQL4x340Ll1JBcSo-EK4hN078lmetXxo6HP5QL8 d`׉	 7cassandra://G_KpsXKSHwVpoCW2S2ZvcSqezhvhRyvp5mCS4fltq4Ex`S׉	 7cassandra://zYUYH8vDNaVMQWMATvy6AxdpNsLypHyP_XEFWbSHJWc#`̵ ׉	 7cassandra://cUmms5_WsP5eDQfSm1EndCldnspyiJRJl4YZGVo4a6U ~,$v͠`i<Dhי	׉H "http://www.bmc.nl/wendbaregemeenteG`|Y)/ye\ yDdנ`i<Dh 9ׁH *http://binnenlandsbestuur.nl/nieuwsbrievenׁׁЈ׉EKlaar voor de toekomst
Zes competenties voor een wendbare gemeente
De wereld om ons heen – en dus ook de wereld van gemeenten – is aan verandering
onderhevig. Willen gemeenten hier goed mee omgaan, dan moeten zij zich hier succesvol
op weten aan te passen. Dit betekent dat ze wendbaar moeten zijn. Lisa Kuiper, Caelly
Kluver en Anne Willemsen, HR- en organisatieadviseurs bij BMC, onderzochten de
belangrijkste competenties voor wendbare teams.
Wendbaar werken vraagt om het tijdig
signaleren van veranderingen, hierop
anticiperen en strategische keuzes maken.
Vanuit haar ervaring met het publieke
domein ziet Anne Willemsen dat wendbaar
werken voor gemeenten een grote
uitdaging is. ‘Gemeenten houden vast aan
veilige en bekende manieren van werken.
Terwijl wendbaar werken nodig is als
reactie op snelle en onvoorspelbare
situaties. Denk aan toenemende
digitalisering, individualisering en
burgerparticipatie of ad hoc
gebeurtenissen zoals de coronacrisis.’
Caelly Kluver vult aan dat het bij wendbaar
werken om een stapje extra gaat.
‘Wendbaarheid gaat verder dan weerbaar
of robuust zijn. Dit betekent dat
gemeenten onverwachte gebeurtenissen
en wanorde nog verder moeten omarmen
en hiervan kunnen leren voor de toekomst.
Hoewel de toekomst niet te voorspellen is,
vinden wendbare medewerkers sneller een
weg in onzekere en nieuwe situaties.’
Meerdere scenario’s
Lisa Kuiper vergelijkt wendbaarheid met
het onderhoud aan een huis. ‘Met een
toekomstbestendig huis zijn de bewoners
voorbereid op meerdere scenario’s, zoals
grootschalig onderhoud, gezinsuitbreiding
of kleine reparaties. Net als voor een
toekomstbestendig huis is het voor een
toekomstbestendige gemeente belangrijk
om te anticiperen op toekomstscenario’s
en te oefenen met het onbekende. Met
onderhoud en vooruitkijken kunnen
gemeenten constant blijven aansluiten bij
snel veranderende maatschappelijke
situaties en behoeften.’
Impact van mensen
Kuiper, Kluver en Willemsen hebben samen
onderzocht hoe gemeenten kunnen werken
aan de wendbaarheid van hun organisatie.
Processen en systemen, zoals sterk
leiderschap en flexibele ict-systemen, zijn
daarbij van groot belang. Maar mensen en
hun competenties maken de meeste
impact op de wendbaarheid van de
organisatie, stelt Kluver. ‘Medewerkers zijn
de kern van dienstverlenende organisaties
zoals gemeenten. Hun competenties zijn
het startpunt voor werken aan een
wendbare organisatie. Het gaat niet alleen
om individuele competenties, maar ook
hoe deze competenties complementair zijn
aan de competenties van het team.’
Zes competenties
Welke competenties zijn dan belangrijk
voor teams met het oog op de
doorontwikkeling naar een wendbare
publieke organisatie? Het onderzoek heeft
zes kerncompetenties opgeleverd voor
wendbare teams binnen gemeenten:
veerkracht, eigenwaarde,
probleemoplossend vermogen,
communicatie, ondernemerschap en
samenwerking. ‘Veerkracht zorgt ervoor
dat mensen bestand zijn tegen
verandering, en eigenwaarde voor
zelfvertrouwen, wat kracht geeft in nieuwe
of onzekere situaties’, legt Kuiper uit.
‘Toekomstige situaties vereisen meerdere
oplossingen voor verschillende scenario’s.
Het probleemoplossend vermogen van het
team is daarom cruciaal. Sterk
communicatievermogen en
ondernemerschap, waarin creativiteit,
initiatief en lef worden getoond, zijn ook
belangrijke competenties. En uiteindelijk
zorgt samenwerking voor het gezamenlijk
bereiken van de beste resultaten en het
optimaal benutten van al deze
competenties.’
Genoeg mogelijkheden
Het is voor gemeenten een flinke uitdaging
om te investeren in de wendbaarheid van
teams. Er is maar beperkte ruimte om
risico’s te nemen en ze zijn gebonden aan
democratische legitimiteit. Desondanks
ziet Willemsen genoeg mogelijkheden. ‘Een
startpunt is bijvoorbeeld dat gemeenten
zich afvragen welke competenties al
aanwezig zijn en welke competenties om
extra aandacht vragen. Met zo’n eerste
verkenning bevorderen gemeenten
teamontwikkeling en zetten ze een stap
dichter naar een toekomstig, wendbaar
team.’
Over BMC
BMC is specialist op het gebied van
HRM, teamontwikkeling en wendbaar
werken. Wij ondersteunen
organisaties dan ook graag bij hun
ontwikkeling op het gebied van
wendbaarheid. Wilt u een
verkennend gesprek over wendbaar
werken in uw organisatie? Of bent u
benieuwd naar hoe wij andere
organisaties al hebben geholpen om
met het thema wendbaar werken aan
de slag te gaan? Neem dan contact
op met Lisa Kuiper.
www.bmc.nl/wendbaregemeente
Lisa Kuiper
HR- en organisatieadviseur
06 - 82 53 27 02
lisa.kuiper@bmc.nl
Partners in verbetering
׉	 7cassandra://qC-Kwe3Tq6fEHef2qvbs-54YmgoWw9JNocOinZYGfmE `̵ `D<DhA׉EEBINNENLANDS BESTUUR -WEEK 23 | 2021
MICHEL KNAPEN JURIDISCH 25
Een medewerker van de groenvoorziening
IN DE
CLINCH
snoeit en kapt ten onrechte bomen en een struik. Het
college plaatst hem in een andere functie met een lagere
salarisschaal en houdt wat loon in. Laat de hoogste
ambtenarenrechter dat in stand?
LAGERE FUNCTIE NA KAP
VAN VERKEERDE BOOM
Als Steef Halgers 45 jaar in dienst is bij de
gemeente Hellendoorn, gebeurt er iets
waardoor het college stevig ingrijpt. Halgers
wordt voor onbepaalde tijd geplaatst in een
functie die twee salarisschalen lager ligt.
Zijn bezoldiging wordt met één salarisschaal
verminderd, én hij krijgt voorwaardelijk
strafontslag opgelegd voor de duur van twee
jaar – al trekt het college dat strafontslag
later weer in.
Halgers heeft in strijd met interne afspraken
op een bepaald adres bomen geplant en daar
ook een boom gesnoeid. Bij een ander adres
heeft hij een boom en een struik onrechtmatig
afgezaagd. Zelf noemt hij dat geen
plichtsverzuim: hem is geen duidelijke
werkinstructie of opdracht gegeven. Maar
dat gelooft de Centrale Raad van Beroep
niet. Op de inboetlijst van de najaarsbestelling
2017/2018 staat vermeld waar de bomen
moesten worden geplant en Halgers is
hier zonder overleg met zijn leidinggevende
van afgeweken.
Ook voor het snoeien van een boom aan dat
adres ontbrak volgens Halgers een werkinstructie.
Maar ook dat ziet de Raad anders.
Hij moest bomen tussen de weide en het
voetpad snoeien, maar Halgers heeft – weer
zonder overleg – een beeldbepalende tak gesnoeid
van een op particulier terrein staande
boom aan de andere zijde van het voetpad.
En dat zonder toestemming van de eigenaar.
Niet alleen deze feiten leveren plichtsverzuim
op, dat geldt ook voor het – in afwijking
van de werkinstructie en zonder
Zelf noemt
Halders dat
geen plichtsverzuim
toestemming
van de eigenaresse – afzagen
van een boom en een struik aan een ander
adres. De werkinstructie was misschien niet
eenduidig (op het inrichtingsplan voor het
plein bij dat adres waren niet alle bomen
ingetekend die er daadwerkelijk groeiden),
maar Halgers had kunnen en moeten beseffen
dat de instructie om de groenstrook op
het plein geheel leeg te halen, niet betekende
dat een boom en een struik die deels op
particuliere grond stonden – die door de erfafscheiding
met dat adres waren gegroeid –
zonder toestemming van de eigenaresse
ADVERTENTIE
EU-nieuwsbrief
Meld u nu aan en ontvang 1x per maand het
nieuws over de belangrijkste agendapunten van
de Europese Unie en het Europees Parlement.
binnenlandsbestuur.nl/nieuwsbrieven
ook moesten worden gekapt.
De professionele inschatting van Halgers
dat het inrichtingsplan niet kon worden
uitgevoerd als die boom en struik zouden
blijven staan, kan wellicht juist zijn. Maar
Halgers had met zijn leidinggevende moeten
overleggen voordat hij een niet terug te
draaien handeling verrichtte. Ook al deed
Halgers dit alles met de beste bedoelingen –
in het belang van het groen – het betekent
niet dat dit geen plichtsverzuim was.
Het college mocht Halgers dan ook
disciplinair straffen.
Overplaatsing voor onbepaalde tijd vindt de
Raad (uitspraak 6 mei 2021), gezien de aard
en ernst van de gedragingen en de door het
college terecht gestelde eisen van betrouwbaarheid
en verantwoordelijkheid aan ambtenaren,
niet onevenredig. Halgers heeft het
in hem te stellen vertrouwen geschonden en
schade toegebracht aan zijn eigen aanzien
en aan dat van de gemeente. Halgers had,
ook gelet op zijn lange dienstverband, een
voorbeeldfunctie.
Vermindering van de bezoldiging met één
salarisschaal vindt de Raad, in combinatie
met de overplaatsing, echter te zwaar.
Halgers heeft, voordat zijn straf werd aangezegd,
verantwoordelijkheid genomen door
aan te bieden de schade te vergoeden. En
ook van belang is dat Halgers geen voordeel
van zijn handelen heeft ondervonden.
* De naam is gefingeerd.
ECLI:NL:CRVB:2021:1091
׉	 7cassandra://zYUYH8vDNaVMQWMATvy6AxdpNsLypHyP_XEFWbSHJWc#`̵ `D<DhB`D<DhA{בCט   {u׉׉	 7cassandra://aMzCVL1iagxLNDRuQxGL7Rh7R-VIsSrLkt6RQZYbEus `׉	 7cassandra://_rIlDwKCjb5nFzTyRA8uNsgPvyzBQytKAp_DJ4Shqv4k`S׉	 7cassandra://Zsovs9xQUgudJOSmNPgmfRsDBqQOiBmt72NF2_TK484#K`̵ ׉	 7cassandra://nFcrtY2_xGzE8K8BSyhFc5508gsUVOIlmfiW2zt_8QA A͠`<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://w2vljxYRIZeXWNW9t0-K81cW-T498Qu8MXPoAnSiggQ ` ׉	 7cassandra://h1s5nrcevC-dkukY2ONCMVMQXyDCA7NqL3OROG1B6_ot`S׉	 7cassandra://Tji0UHEQiFd9geXmHsy82gjl46KYkqIn0ThHfmvDEmo`̵ ׉	 7cassandra://KntWzrSntM1hQvj7jiZyI1Q8pP8GzM3PZRmCup2eUVo͇|͠`<Dh׉E26 ACHTERGROND FINANCIËN
DOOR: ALEXANDER LEEUW
De grote klapper is de 493 miljoen euro die gemeenten eenmalig
krijgen ter compensatie van de jeugdzorgkosten, maar in de meicirculaire
valt veel meer te bespreken. De herverdeling van het gemeentefonds is op
komst en het nieuwe kabinet zal belangrijke beslissingen moeten nemen.
Voorlopig overheerst onzekerheid.
MEICIRCULAIRE IN TEKEN VAN ONZEKERHEID
MILJARDENBAL
IS BEGONNEN
Een opvallende arbitrage-uitspraak,
de herverdeling van het gemeentefonds
en een wereldwijde gezondheidscrisis
– er valt dit jaar een hoop te
bespreken in de meicirculaire. ‘Het is wel
extreem’, zegt gemeentefondsspecialist
Dirk Jans die voor LiasPAUW de circulaire
analyseerde. ‘Het komt nu allemaal samen.
Maar het belangrijkste staat er niet
in’, merkt Jans op. Er komt een nieuwe
verdeling van het gemeentefonds aan en
de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
(VNG) heeft aangegeven er niet aan
mee te werken als het te verdelen bedrag
gelijk blijft. Vaak verwoord als:
de koek moet groter. Onder andere als
compensatie voor de extra kosten voor de
jeugdhulp die gemeenten de afgelopen
jaren maakten.
‘In feite is het incidentele bedrag in 2021
een voorloper van structurele compensatie’,
zegt Jans. Dat incidentele bedrag, de
493 miljoen euro die gemeenten krijgen, is
volgens Jans’ analyse ‘de klapper van deze
circulaire’. Er is nu 438 miljoen euro van
verwerkt. Buiten de 493 miljoen komt er
nog 120 miljoen euro via specifieke
uitkeringen.
LAATSTE NIEUWS
Vorige week overlegde de VNG met het
rijk en het laatste nieuws ten tijde van
schrijven was dat gemeenten 1,3 miljard
euro krijgen ter compensatie van de tekorWijziging
accr
-126,5 mln
-127,4 mln
-111,3 mln
-30,7 mln
2022
2023
2024
2025
BINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
׉	 7cassandra://Zsovs9xQUgudJOSmNPgmfRsDBqQOiBmt72NF2_TK484#K`̵ `D<DhC׉EBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
ACHTERGROND 27
Vastzetten accres 2020
kost gemeenten 140
miljoen euro
ten op de jeugdzorg, bovenop het geld dat
eerder is toegezegd. Ze moeten echter ook
214 miljoen euro aan bezuinigingen op de
jeugdzorg realiseren. Over de jaren erna
zullen ook afspraken worden gemaakt,
waarbij het oordeel van de arbitragecommissie
zwaar zal wegen. Er is dankzij de
arbitrage volgens Jans sprake van ‘een flinke
doorbraak’.
De arbitragecommissie oordeelde dat er
na de decentralisatie van de jeugdzorg in
2015 sprake was van medebewind – een
verplichting vanuit het rijk voor gemeenten
dus, wat betekent dat alle kosten moeten
worden vergoed. Onderzoeksbureau
AEF berekende eerder dat gemeenten jaarlijks
1,7 miljard meer hebben uitgegeven
dan ontvangen en de arbitragecommissie
nam dat als een van de uitgangspunten.
De ‘commissie der wijzen’ oordeelde dat er
komende jaren miljarden euro’s structureel
extra moeten komen, om te beginnen met
1,9 miljard euro voor 2022 (na indexatie
van de eerdergenoemde 1,7 miljard).
Opvallend is verder dat de accressen (de
mate waarin het gemeentefonds meegroeit
of -krimpt met de rijksuitgaven) voor de
komende jaren allemaal negatief zijn (zie
grafiek).
BIJGESTELD
In vergelijking met de vorige meicirculaire
verwacht het Centraal Planbureau
dat prijzen en lonen minder hard stijgen
in de periode van 2022 tot en met 2025.
Dat is een van de redenen dat het bedrag
naar beneden wordt bijgesteld. Ook verwacht
het rijk lagere afdrachten aan de
Europese Unie en zouden er vanaf 2023
lagere rentelasten zijn als gevolg van lagere
rentestanden.
Omdat de coronacrisis uitbrak en gemeenten
vanwege de onzekerheid behoefte hadden
aan stabiliteit, werden de accressen
voor 2020 en 2021 stilgezet. Zo werden
wel schommelingen voorkomen, maar eind
mei berekende LiasPAUW al dat dit
waarschijnlijk nadelig voor gemeenten
heeft uitgepakt.
Het rijk gaf vorig jaar zo’n 9,9 miljard euro
meer uit dan werd verwacht toen het accres
werd vastgezet. Minus de coronakosten,
die voor de gemeentefondsberekening
niet meetellen, werd er 1,4 miljard euro
meer uitgegeven dan verwacht, maar het
accres stond vast en groeide dus niet mee.
Het lijkt er dus op dat het vastzetten van
het accres 2020 de gemeenten 10 procent
van dat bedrag heeft gekost, ofwel 140
miljoen euro.
VOLUMEAFSPRAAK
Volgens de Raad voor het Openbaar Bestuur
moet het accres voortaan voor een
periode van vier jaar worden vastgezet.
‘In feite een volumeafspraak voor de duur
van een kabinetsperiode’, schreef de Raad
begin juni in een advies. De huidige manier
van werken zorgt voor te veel onzekerheid
bij gemeenten en deze wijziging zou
dat verhelpen. De geraamde investeringsuitgaven
van het Nationaal Groeifonds
zouden hier ook in moeten worden verrekend.
Maar eerst moet de ‘basis’ op orde
zijn en daarom dringt de Raad aan op
structurele oplossingen voor bijvoorbeeld
de problemen bij de jeugdzorg.
Een volgend heet hangijzer is de
opschalingskorting. Kort na de
introductie van de plannen voor het opschalen
van gemeenten werden de plannen
‘Het komt er nu op neer dat
gemeenten geen goede
begroting kunnen maken’
in 2013 weer geschrapt. De korting, gebaseerd
op het idee dat gemeenten efficiënter
zouden werken en dus minder geld nodig
zouden hebben, bleef echter. Dit kostte gemeenten
in de jaren van 2015 tot en met
2021 cumulatief al 1,5 miljard euro ‘en
daarnaast nog 150 miljoen euro als gemist
accres over die opschalingskorting’, schrijft
Jans. Minister Ollongren (Binnenlandse
Zaken, D66) zei begin mei dat in haar
ogen de opschalingskorting uit de boeken
moet. Er staat niets over in de meicirculaire
en de beslissing is aan het nieuwe
kabinet.
Al met al is er veel onzekerheid. ‘Het komt
erop neer dat gemeenten geen goede begroting
kunnen maken’, zegt Jans. Als het
kabinet akkoord gaat met het oordeel van
de arbitragecommissie dan blijft er voor
2022 1,5 miljard euro over (1,9 miljard euro
minus het voorschot van 300 miljoen
euro en enkele andere verrekeningen).
Maar er zijn voor de begroting van 2022
nog belangrijke beslissingen te maken, dus
Jans adviseert om niet uit te gaan van
structureel anderhalf miljard extra. ‘Tegelijkertijd
kan er nooit zo veel afgaan dat
het voorschot van 300 miljoen ook nog
van tafel gaat, daar geloof ik niets van.’
OPVALLEND
Wellicht opvallend in positieve zin is dat
gemeenten zich niet zo’n zorgen maken
over de coronacompensatie. In de meicirculaire
staat dat de definitieve verdeling
bekend zal worden gemaakt in de septembercirculaire
(en online staat alvast een
indicatie van het bedrag per gemeente).
Het geld moet dus nog komen. ‘Dat vormt
echter geen rem op de uitgaven’, zegt Jans.
‘Het rijk heeft laten zien op dit dossier
ruimhartig te zijn.’
Spannend is het naderende eindrapport
van de Raad voor het Openbaar Bestuur
over het nieuwe verdeelstelsel voor het gemeentefonds.
De kritiek op het voorstel
van het ministerie van Binnenlandse Zaken
was niet mals. Het noorden werd hard
getroffen. Zonder ophoging geen herverdeling,
stelde de VNG. Deze maand komt
het eindadvies van de Raad. Het zal tot
nieuwe voorlopige verdeelresultaten leiden,
en dan begint de consultatie bij gemeenten.
Die zullen er zeker wat over te
zeggen hebben.
׉	 7cassandra://Tji0UHEQiFd9geXmHsy82gjl46KYkqIn0ThHfmvDEmo`̵ `D<DhD`D<DhC{בCט   {u׉׉	 7cassandra://U8635kZrhW0wvfrk6FRq2TryoFfxOkGdmEEyaPYLC5w |`׉	 7cassandra://cc2IBJ1zgc98DTGXudgSi6f9PB6QcNU_2J7WxuLIUYMfQ`S׉	 7cassandra://Mg57YQr0xa5TJT9avDUSTlHOhbtl01q_7V_5rJlmkOo"`̵ ׉	 7cassandra://TRJ-KxGLL6cSbh7utnbgCB4Pfj9b2ATVXJbMV67tqLU b
͠`<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://KWlReSBOWMHpkG9fkjxFbG3SFH8ruv6vXNOwkOy64ro F`׉	 7cassandra://vRC0h4VtBylO6us_pvmiAC-t5YUqjkRfVtjedDHQc9kZ`S׉	 7cassandra://pmrj_dZB5H6S7trYj7edRlvr-CC2fsV_r-IwQTh9Ul05`̵ ׉	 7cassandra://6xu4RY3xM-SAdyWt2V7215sF5jWBoNLV51sd9cOUgiU C0̪͠`<Dh׉E^28 ACHTERGROND RUIMTE
DOOR: MARTIN HENDRIKSMA FOTO: MARTINE SPRANGERS
De Raad van State zette een streep door een
omstreden zandwinningseiland in het IJsselmeer. Winst
voor gemeente De Fryske Marren. Verlies voor het rijk, dat
bouwzand zag als nationaal belang. Wat zegt de uitspraak
over huidige en toekomstige ruimtelijke verhoudingen?
OMSTREDEN ZANDEILAND AFGEBLAZEN
BOTSENDE
BELANGEN AAN
HET IJSSELMEER
Een stout Fries Gallië. Zo ongeveer
typeerde de Wageningse wetenschapper
omgevingsrecht Fred Kistenkas
onlangs in een geruchtmakend interview
met Binnenlands Bestuur de gemeente De
Fryske Marren. Al sinds 2008 waren de
fusiegemeente en haar voorlopers met het
bedrijf Smals in gesprek over een zandwinningseiland
voor de kust van het IJsselmeer.
In 2011 ondertekenden ze daartoe
een intentieovereenkomst. Zeker dertig
jaar lang mocht Smals er in de toekomst
zand gaan delven: 46 weken per jaar, zes
dagen per week. Jaarlijks ging het om twee
miljoen ton industriezand en 700.000
kuub ophoogzand. Belangrijk zand, want
de bouw zat erom verlegen. Maar na tien
jaar van gezamenlijke voorbereiding trok
De Fryske Marren in 2019 de stekker uit
het project. Een meerderheid in de raad
stemde op de valreep tegen het eiland.
Smals kon hoog en laag springen, de Raad
van State ging een jaar later met de argumentatie
van de gemeente mee.
Een schande, vond Kistenkas. De Fryske
Marren vertoonde nimby-gedrag in plaats
van haar bijdrage te leveren aan de landelijke
opgaven. En waarom? De zandwinning
in Natura2000-gebied het IJsselmeer
was met verzachtende randvoorwaarden
omgeven. Er kwam onder meer nieuwe natuur
voor in de plaats, in de vorm van zeventien
hectare aan zachte overgangen
tussen land en water. In 2018 had de voor
natuur verantwoordelijke provincie Fryslân
nota bene een verklaring van geen bedenkingen
afgegeven: als gevolg van de
BINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
׉	 7cassandra://Mg57YQr0xa5TJT9avDUSTlHOhbtl01q_7V_5rJlmkOo"`̵ `D<DhE׉EBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
ACHTERGROND 29
Na tien jaar voorbereiding
trok De Fryske Marren
de stekker eruit
zandwinning waren er geen significant negatieve
effecten op het Natura2000-gebied
te verwachten. En toch bestelde de raad
het eiland te elfder ure af.
Als zomer 2022 de Omgevingswet in werking
treedt en het dwingende rijksinpassingsplan
zal worden verruild voor de
vooralsnog onzekere werkelijkheid van het
projectbesluit, dreigt volgens Kistenkas
een vloedgolf aan gemeentelijke Fryske
Marrens. Zijn stelling: ‘Die zo bewierookte
beleidscyclus van de Omgevingswet zal
gaan haperen.’ Of, zoals hij het in Binnenlands
Bestuur begin dit jaar wat minder
diplomatiek verwoordde: ‘We krijgen niks
meer van de grond.’
VREEMD
Tja, ze hadden in het gemeentehuis te
Joure wel even vreemd naar dat interview
zitten kijken, vertelt wethouder
Roel de Jong (ruimtelijke ordening, PvdA).
Ze herkenden zich in Joure niet in het
door de Wageningse rechtswetenschapper
geschetste, opstandige beeld. Gaf de Raad
van State de Friese gemeente in de door de
zandwinner aangespannen rechtszaak niet
op alle punten gelijk? Tijd voor een tegengeluid.
Om
te beginnen een korte duik in de
zandgeschiedenis. Het was nog onder een
van de vorige, in De Fryske Marren opgegane
gemeenten, Gaasterlân-Sleat, dat de
intentieovereenkomst met Smals werd getekend.
‘Men vond het eiland toen in 2011
een mooie ontwikkeling: zandwinning en
nieuwe natuur gingen hand in hand. Met
brede steun schaarde de gemeenteraad
zich achter het voorstel’, vertelt gemeentevoorlichter
Jan van der Veen.
Die steun begon zeven jaar later af te kalven,
nadat het ontwerpbestemmingsplan
in maart 2018 ter inzage lag. Er werden
meerdere zienswijzen ingediend. De IJsselmeervereniging
roerde publiekelijk de
trom over de langdurige verstoring van de
natuur in het gebied. Drinkwaterbedrijven
vreesden voor troebeler water. Ook het bewonersverzet
bundelde zich. Een petitie
tegen de zandwinning leverde al snel vijftienduizend
handtekeningen op. ‘Er kwam
een steeds beter beeld van het eiland en
van wat het zou betekenen voor de beleving
van de IJsselmeerkust’, verklaart wethouder
De Jong het aanzwellende protest.
Hij kan zich voorstellen dat de oplaaiende
discussie in buurgemeente Súdwest-Fryslân
daarbij ook een rol speelde. Daar werd
het Windpark IJsselmeer tegen de zin van
gemeente en bewoners door rijk en provincie
doorgedrukt. ‘Waarschijnlijk is men
toen ook bij ons gaan denken: wat zien we
straks in het landschapsbeeld terug van de
zandwinning? Wat voor effecten heeft die
op de waterkwaliteit en de natuurwaarden?
Past het project wel bij onze streek?’
‘Aan de Noordoostpolderkant staat al een
hele rij windmolens’, verklaart Van der
Veen. ‘Wanneer je vanuit Gaasterland over
het IJsselmeer tuurt, kijk je daar tegenaan.
De vrije horizon, of wat daar nog van over
is, werd voor onze inwoners steeds meer
waard. Moest dat zandeiland er ook nog
bij?’ Maar het college zat al vast aan de intentieovereenkomst
met Smals. ‘Dat betekende
dat het college het voorstel naar de
raad moest brengen. Die moest over de
kwestie de knoop doorhakken.’
FAKE NEWS
GAASTERLAND
Het weidse uitzicht
vanaf de Hege Gerzen
Je merkte volgens Van der Veen dat er
in de aanloop naar de beslissende
raadsvergadering van februari 2019
over het zandeiland steeds meer fake news
in De Fryske Marren rondzong. ‘Wilde
geruchten. Het zouden enorme zandwinningsfabrieken
worden. We hebben geprobeerd
het debat terug te brengen tot de
׉	 7cassandra://pmrj_dZB5H6S7trYj7edRlvr-CC2fsV_r-IwQTh9Ul05`̵ `D<DhF`D<DhE{בCט   {u׉׉	 7cassandra://fZ_gZ7kFYSbOWP5TNzZt7bcpv7LO63gwQ8_65rI-tnk `׉	 7cassandra://9VZLCbJDc-p60xkvD8jLpDJ5alXe-AxijBxjUGXPQsUd`S׉	 7cassandra://RJa4kXdEyHU3u4UIg8ChV2BI5G_PGMsKRYmboWH55Yc!`̵ ׉	 7cassandra://jj5kexrrZI83GH6-FqJocmMbA9lcMtsMnwag54DtVPA OdX͠`<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://bzI6LvS9m9vF7SN5_OHJdoQpoyY1lbUJnSMO5kF77fA ` ׉	 7cassandra://3LBgRoQQT42S4MRq3E1eo4DlJX-86DqviMQsNRsS3eÙD`S׉	 7cassandra://CAx_YiXjYitmPwZgVsByX9XXrhZzCrsL-UU5cMsTUqc!`̵ ׉	 7cassandra://ILG-U5pJ60nLw88f0QR5y-cEro3Ed_FGDW0kKkTn6HY ̒͠`<Dhי	׉Hhttps://www.overheidsawards.nl/G`њY)/ye] ?Ӂd׉E׉	 7cassandra://RJa4kXdEyHU3u4UIg8ChV2BI5G_PGMsKRYmboWH55Yc!`̵ `D<DhG׉E^BINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
ACHTERGROND 31
OORDEEL RAAD VAN STATE
IS ‘TE GEMAKKELIJK’
Geplande locatie zandeiland tussen Friesland
(boven) en de Noordoostpolder
feitelijke informatie.’ Het raadsbesluit werd
nog een keer doorgeschoven, maar uiteindelijk
besloot coalitiepartij FNP het protest
in de lokale samenleving niet te negeren
en ondanks de intentieovereenkomst
met Smals met de oppositie mee tegen het
eiland te stemmen. Het betekende niet alleen
einde zandwinning; het betekende
ook einde college. De FNP stapte op;
PvdA en GroenLinks stapten drie maanden
later in.
Brak de Fryske Nasjonale Partij met keiharde
collegeafspraken? Niet echt. In het
juni 2018 door de FNP met CDA en VVD
gesloten coalitieakkoord van De Fryske
Marren komt geen zandkorrel voor. Die
beslissing was door eerdere colleges genomen.
Wel gaf de FNP herhaaldelijk aan dat
ze ‘wrakselde’ (worstelde) met het geërfde
besluit. Door tegen te stemmen kon de
FNP zich profileren als hoeder van het
Friese landschap.
Als gevolg van de uitspraak van de raad
weigerde De Fryske Marren in april 2019
het bestemmingsplan ‘IJsselmeer – Industriezandwinning’
vast te stellen. Zandwinning
zou volgens de gemeente leiden tot
negatieve effecten op beschermde diersoorten
in het IJsselmeer. Ook zou het
landschap worden aangetast, was er sprake
van geluidsoverlast en dreigde de toekomstige
opgave voor waterveiligheid en zoetwatervoorziening
gevaar te lopen. Ook het
Programma Aanpak Stikstof (PAS) gooide
dat voorjaar roet in het eten: eerst moesten
de stikstofeffecten van de zandwinning beter
worden onderzocht.
Na tien jaar samenwerking met de gemeente
voelde zandwinner Smals zich door de
wending van De Fryske Marren overrompeld.
Het bedrijf vocht de kwestie aan bij de
Raad van State. Die verklaarde het beroep
van Smals in december 2020 ongegrond.
Volgens de RvS mag een gemeente, mits
gemotiveerd, een strengere natuurnorm
hanteren dan een provincie met de
Natura-2000-habitattoets. En ook al is
zandwinning in de Structuurvisie Infrastructuur
en Ruimte (SVIR), de voorloper
van de NOVI, aangemerkt als nationaal be‘De
Afdeling gaat er mijns inziens iets te gemakkelijk van uit dat een gemeenteraad
zijn eigen habitattoets bovenop die van de Wet natuurbescherming zou mogen zetten’,
analyseert Fred Kistenkas de uitspraak van de Raad van State in het bestuursrechtelijk
tijdschrift Gst. Het is volgens hem staatsrechtelijk de vraag of de Wet natuurbescherming
zo’n aanvulling toelaat. ‘Omdat het als een uitputtende hogere
regeling beschouwd kan worden, alwaar gemeenten geen bevoegdheden hebben gekregen
anders dan voor houtopstanden binnen de bebouwde kom.’
Hoogleraar besluitvorming en rechtsbescherming in het omgevingsrecht Hanna
Tolsma (Rijksuniversiteit Groningen) is het met Kistenkas oneens. ‘Die staatsrechtelijke
problemen zie ik niet. De gemeenteraad van De Fryske Marren mag bij de besluitvorming
over een bestemmingsplan met het oog op de goede ruimtelijke ordening
zijn eigen afweging maken. Daarbij kunnen ook de ruimtelijke gevolgen van
de ontwikkeling voor de natuurwaarden worden betrokken.’
Is het niet vreemd dat provincie en gemeente verschillende afwegingen maakten
over de gevolgen van de zandwinning voor de natuur? Tolsma: ‘Dat lijkt zo, maar is
vanuit juridisch perspectief wel uit te leggen. Het zandwinningsproject had voor
verschillende activiteiten toestemming van de overheid nodig. De verklaring van
geen bedenkingen van Gedeputeerde Staten is afgegeven in het kader van de procedure
over de omgevingsvergunning. Die toets op grond van de Wet natuurbescherming
is een andere toets dan die de gemeenteraad heeft gemaakt in het kader van
het bestemmingsplan. Op lokaal niveau kan een gemeente via het ruimtelijk spoor
ook waarden als natuur en landschap meenemen in de belangenafweging. Dan kan
het dus voorkomen dat de Wet natuurbescherming niet in de weg staat, terwijl de
vaststelling van een bestemmingsplan geweigerd wordt vanwege aantasting van natuurwaarden.
Overigens blijf je ook onder de Omgevingswet gescheiden sectorale
afwegingskaders voor activiteiten houden.’
lang, toch kunnen landschappelijke argumenten
van een gemeente zwaarder wegen.
’Het Barro heeft ruimte gegeven voor die
zandwinning, maar dat betekent voor een
gemeente faciliteren, niet verplichten’, verklaart
wethouder De Jong. Daarbij zal meespelen
dat het bouwzand in 2008 bij de eerste
eilandplannen nog een schaars goed was.
Inmiddels is het royaler voorhanden en voor
de komende jaren zijn bouwers voorzien.
De Jong: ‘De rijksoverheid heeft op geen
enkele manier druk op ons gezet. En de
provincie ook niet.’
OP SLOT
Wat zijn de lessen uit deze casus zandwinning?
Hoe reëel is de vrees van Kistenkas
dat nationale NOVI-belangen
door onwillige gemeenten worden tegengewerkt?
In de veertien jaar dat hij nu voor
gemeenten in de Friese zuidwesthoek
werkt, merkt gemeentevoorlichter Van der
Veen dat het publieke debat over een zaak
als natuur feller wordt. ‘Was dit project
twee jaar geleden begonnen in plaats van
twaalf, dan was het meteen heel anders gelopen.
Dat komt ook door dossiers die hier
spelen rond bijvoorbeeld de gaswinning.
Ook daar speelt de tegenstelling tussen
landelijke behoefte en lokale overlast. Burgers
worden kritischer. En hun stem dringt
door in de lokale politiek. Een besluit kan
voldoen aan alle wetgeving, maar als de
beleving onder de plaatselijke bevolking
anders is, dan red je het niet meer.’ Hij ziet
het niet als nadeel. ‘Het is mooi dat de gemeenteraad
de ruimte heeft om die emotie
mee te nemen.’
Maar hoe krijgen we de bouwopgave en de
energietransitie dan nog van de grond?
Wethouder De Jong: ‘Als het rijk straks onder
de Omgevingswet op grond van nationale
belangen een projectbesluit neemt, dan
heb je je daar als gemeente nog steeds naar
te schikken. Dat is niet anders dan bij een
rijksinpassingsplan, zo heeft minister
Ollongren in Kamervragen over de kwestie
De Fryske Marren aangegeven. Ik weet niet
of een project als dit zandeiland onder de
Omgevingswet heel anders zou zijn verlopen.
Hooguit aan de voorkant van de besluitvorming.
Aan de omgevingstafels die je
dan met alle betrokken partijen organiseert,
komt de reikwijdte van zo’n plan beter in
beeld. Dan zal ook het burgerbewustzijn in
de gemeente vroeger op gang komen.’ Dat
ziet De Jong als belangrijke winst. Hoopvol:
‘Het kan voorkómen dat je na tien jaar samenwerking
moet besluiten een project als
dit alsnog te beëindigen.’
׉	 7cassandra://CAx_YiXjYitmPwZgVsByX9XXrhZzCrsL-UU5cMsTUqc!`̵ `D<DhH`D<DhG{בCט   {u׉׉	 7cassandra://6BTuG1O0vXgI_q8Wq6XBJFdQEWRVyE_El0akfpolKdI ~`׉	 7cassandra://us-h_zZ2T611_a_uq6J1DutDPMsnp9SxH6saVhextu8c1`S׉	 7cassandra://5x_AmTxWEC0HERnRF6R0bhQld3nboD31bvrzWbIgQOg#`̵ ׉	 7cassandra://maKYQ_pHcy6aB7CZ2wE16PHDjGRfgvCe_alo_Pz8TBU f=n͠`<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://wh5coj7HIjWHqSf3FEZYO_39PSsOGnMFvodv0_yswUA a` ׉	 7cassandra://Wny4x1heGXEvDgcbGafez4yfB9oXKee_KHfnQZB0EmUp`S׉	 7cassandra://pU5qT6w8NSre9yeYAyj2ne4KvInbkmmJkWSDUy81EzU%`̵ ׉	 7cassandra://BUVdibmgzsUcXLqG_5CXrosmIK5WvEKFrvJrGCYTOsY̦͌͠`<Dh׉E+32 ACHTERGROND BESTUUR
DOOR: YOLANDA DE KOSTER FOTO: PETER HILZ ANP / HH
Ideaal is het niet, digitaal vergaderen als volksvertegenwoordigers.
Maar het is goed dat het democratische proces ondanks de beperkende
coronamaatregelen kon doorgaan. Zonder meer terug naar de oude situatie
willen de voorzitters van Eerste Kamer, Staten en raden overigens niet. De
digitale pluspunten moeten behouden blijven.
VOORZITTERS OVER VERGADEREN NA CORONA
MAAR DEELS
TERUG NAAR
OUDE NORMAAL
Eerste Kamervoorzitter Bruijn
tijdens een plenaire vergadering
in de Ridderzaal
׉	 7cassandra://5x_AmTxWEC0HERnRF6R0bhQld3nboD31bvrzWbIgQOg#`̵ `D<DhI׉EBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
ACHTERGROND 33
‘ De besluitvorming heeft
er niet onder geleden’
Ruim een jaar vergaderen gemeenteraden,
Provinciale Staten en de
Eerste Kamer inmiddels anders dan
anders. Raden en Staten konden vanaf
april vorig jaar digitaal vergaderen en besluiten
nemen, via de Tijdelijke wet digitale
beraadslaging en besluitvorming. Voor
de Eerste Kamer gold een ander verhaal.
Om helemaal digitaal te kunnen vergaderen,
zou de Grondwet moeten worden
aangepast. ‘Dat was dus geen optie’,
vertelt Jan Anthonie Bruijn, voorzitter van
de Eerste Kamer. ‘Maar het proces van
besluitvorming over wet- en regelgeving
moest doorgaan.’
De Eerste Kamer zocht de balans tussen
enerzijds het in acht nemen van maatregelen
die voor iedere Nederlander golden en
gelden, ‘om zo een bijdrage te leveren aan
de veiligheid en aan het tegengaan van het
virus’, aldus Bruijn. En anderzijds de
noodzaak om het democratische proces te
laten doorgaan. ‘Als eerste maatregel in
maart 2020 hebben we besloten de plenaire
vergadering voorlopig zoveel mogelijk te
beperken tot spoedwetgeving.’ Vanwege de
coronacrisis kwam er daarvan overigens
veel op het bordje van de senaat terecht.
Commissie- en fractievergaderingen en de
wekelijkse vergaderingen van het college
van senioren, het overleg van alle fractievoorzitters
in de Eerste Kamer, gingen al
snel digitaal. ‘Dat was interessant genoeg
niet zo’n enorme ingreep, want de Eerste
Kamer was ooit de eerste parlementaire
Kamer ter wereld die, in 2011, digitaal
ging werken door de invoering van de
IPad’, memoreert Bruijn. Sinds 2019 werkt
de senaat in de cloud. ‘Er moest wel veel
werk worden verzet, maar die sprong in
maart was niet zo heel groot naar het nog
verder digitaliseren van de processen.’
Voor het geval er een totale lockdown zou
komen, werd aan de Raad van State (RvS)
gevraagd hoe in een dergelijke situatie gehandeld
moest worden. Die oordeelde medio
april vorig jaar dat fysiek vergaderen
voor de Eerste Kamer het uitgangspunt
moet zijn, omdat dat de ‘beste waarborg
voor de kwaliteit van het democratische
besluitvormingsproces biedt’, aldus de
RvS. Onder een hele trits aan technische
randvoorwaarden zou de plenaire vergadering
digitaal kunnen plaatsvinden, zonder
dat daarvoor de Grondwet zou moeten
worden gewijzigd. Als de nood aan de man
zou komen, was er dus een uitwijkmogelijkheid.
Wel maakte dat advies de weg vrij
voor het zogeheten digitaal quorum. ‘Dat
hebben we in oktober ingevoerd. Aanvankelijk
moesten alle Kamerleden op dinsdag
naar Den Haag toe om zich voor aanwezigheid
in te schrijven. Ook als ze die dag
niet het woord hoefden te voeren in een
plenair debat’, verduidelijkt Bruijn. Na invoering
van dat digitale quorum konden
Kamerleden uit waar dan ook in het land
zich voor aanvang van de vergadering digitaal
melden om tot het quorum te komen.
RIDDERZAAL
‘De plenaire vergaderingen zijn we
fysiek blijven doen. Dat leverde wel
andere uitdagingen op’, aldus Bruijn.
Een geschikte ruimte bijvoorbeeld, waar
iedereen de anderhalve meter afstand kan
naleven, maar ook het regelen van hoofdelijke
stemmingen. ‘Bij een gemiddeld debat
zijn alle woordvoerders of fractievoorzitters
aanwezig. Dat zijn er tegenwoordig
vanwege het aantal fracties ook al vijftien.
Maar als er hoofdelijk moet worden gestemd,
moeten alle leden in de zaal aanwezig
kunnen zijn.’ Dus moest er hoe dan
ook een ruimte komen waar alle 75 senatoren
coronaproof in konden. ‘We zijn uitgekomen
op de Ridderzaal. Die is ruimer.
Om op anderhalve meter afstand te werken,
heb je vier vierkante meter per persoon
nodig. Dat past uitstekend. Tot op de
dag van vandaag vergaderen we vanwege
de coronabeperkingen in de Ridderzaal.’
Hoofdelijke stemmingen zijn een verhaal
apart. Ieder Kamerlid heeft het recht zo’n
stemming aan te vragen. ‘De usance is dat
een week van tevoren aan te vragen, maar
dat hoeft niet. Het kan zijn dat een lid
acuut aanleiding ziet om op het laatste
moment om een hoofdelijke stemming te
vragen. Als voorzitter kan ik zo’n verzoek
conform de Grondwet niet weigeren, maar
ik stel dan nu bijvoorbeeld wel voor om
twee uur te wachten, zodat alle leden uit
het land de gelegenheid hebben er te kunnen
zijn.’ De niet aanwezige senatoren
moeten dan subiet in trein of auto springen
om binnen twee uur aan de hoofdelijke
stemming te kunnen deelnemen. ‘Als er
meer tijd nodig is, zal ik dat zeker toekennen.’
Medio februari is zo’n verzoek op de
dag zelf ingediend door de PVV, die een
streep wilde zetten door de behandeling
van het voorstel Tijdelijke wet beperking
vertoeven in de openlucht covid-19.
Het verzoek werd een paar uur later,
na hoofdelijke stemming, verworpen.
GEDOE
Van dergelijk ‘gedoe’ hebben de voorzitters
van gemeenteraden en Provinciale
Staten geen last. Nou ja, één keer moesten
de Staten van Zuid-Holland, toen er
nog niet digitaal mocht worden vergaderd,
uitwijken, vertelt commissaris van de koning
Jaap Smit en voorzitter van het Interprovinciaal
Overleg (IPO). Het werd de
Ridderzaal. ‘De provincie Zuid-Holland
heeft oude rechten op de vergaderzaal van
de Eerste Kamer. Omdat die uitweken
naar de Ridderzaal, zijn wij er ook terechtgekomen’,
aldus Smit.
De gemeenteraad van Alphen aan den
Rijn hoefde niet te verkassen, zoals andere
raden wel hebben moeten doen, weet Liesbeth
Spies, burgemeester van Alphen aan
den Rijn en voorzitter van het Nederlands
Genootschap van Burgemeesters (NGB).
Zo week de raad van Leiden uit naar
Naturalis; andere gemeenten huurden
sportzalen of musea af. Prinsjesdag 2020
‘dreigde’ vanwege de benodigde vierkante
meters voor duizend gasten overigens op
het Malieveld gehouden te moeten worden,
‘maar dat vonden we niet zo stemmig’,
aldus Bruijn droogjes. De Ridderzaal
was te klein. Het werd uiteindelijk een
׉	 7cassandra://pU5qT6w8NSre9yeYAyj2ne4KvInbkmmJkWSDUy81EzU%`̵ `D<DhJ`D<DhI{בCט   {u׉׉	 7cassandra://cdGIeHjD6e0NAmEy8JmV_SfT5ChO64f69wQE924LIDQ (`׉	 7cassandra://BWnlb0NmFiXeTBymDlGISUR3Qk8DOqL0IWe4YNRGLncEr`S׉	 7cassandra://kmSAzVRu0akE18V-g2tc5A-Z9QcnYHczPYHMZlF0UCM`̵ ׉	 7cassandra://5aCVfDRNaVmdQFmNSsn0H4paS2vaBVbB9FlprK9q6VA  1L͠`<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://yRZYb61t27W8cSCBFqq7tol4_T-9SMFmymMt6AJ6XLw `׉	 7cassandra://b-WFZh_es1d7g3AyPJJoIecDJgbbGqiKNqsb0EkC-W4z`S׉	 7cassandra://Glgt39Ln9WUeEXxERduWmPiQ94cy4AcHgSv9Dq6XpqM"`̵ ׉	 7cassandra://6gEg07CGrnigpCzUKfYEgmTa6PIAWmHs6y1Mh0Yba-Y v̮͠`<Dh̒נ`<Dhρ ̟9ׁHmailto:voorzitter@jad.nlׁׁЈנ`<Dh΁ i9ׁHhttp://www.jad.nlׁׁЈ׉E:De Jonge Ambtenarendag wordt op 25 juni live
uitgezonden vanaf Maastricht.
Laat je inspireren door workshops en sprekers,
praat mee over de (veranderende) toekomst en
wat dit betekent voor ons werk als ambtenaar.
Kijk voor meer informatie op www.jad.nl.
Sinds 2007 vindt de JAD elk jaar plaats op een
andere locatie. Voor 2022 hebben we nog geen
aanmelding ontvangen en dat is hartstikke zonde!
Waarom de JAD organiseren?
De JAD is hét moment om jouw stad te laten zien
aan honderden jonge ambtenaren. Bij de laatste
edities waren er telkens meer dan 600 deelnemers
en stond de betreffende stad maandenlang in de
schijnwerpers bij jonge ambtenaren verdeeld over
het hele land.
Heb je interesse?
Neem vrijblijvend contact op met onze voorzitter
Rik van Laake via voorzitter@jad.nl.
Organiseer jij de Jonge Ambtenarendag 2022?
׉	 7cassandra://kmSAzVRu0akE18V-g2tc5A-Z9QcnYHczPYHMZlF0UCM`̵ `D<DhK׉EBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
ACHTERGROND 35
‘ Digitaal vergaderen
kan een blijvertje zijn’
sobere Prinsjesdag, met driehonderd mensen,
in de Grote Kerk. ‘Dat was echt een
moeilijk moment’, aldus Bruijn. ‘Ik moest
als voorzitter van de Verenigde Vergadering
de keuze maken tussen het laten prevaleren
van de traditie, de geschiedenis,
met heel weinig aanwezigen, of de democratie
waarbij alle Kamerleden bij de vergadering
aanwezig konden zijn.’ Voor dat
laatste is uiteraard gekozen.
HANDJES OPSTEKEN
Terug naar de digitale vergaderingen
van raden en Staten. Zowel Smit als
Spies zeggen dat het goed gaat, maar dat
het verre van ideaal is. ‘Het is buitengewoon
efficiënt’, stelt Smit. ‘Je bespaart heel
veel mensen een reis. De besluitvorming
heeft er niet onder geleden en we zijn er
inmiddels aan gewend geraakt. Maar het
haalt het niet bij het daadwerkelijk met elkaar
in een zaal zijn.’ Dat beaamt Spies
volmondig. ‘Het is een uitkomst om het
werk te kunnen blijven doen en het is absoluut
beter dan niets. Maar je mist, en dat
is het allerbelangrijkste, het persoonlijk
contact.’ Dat missen alle volksvertegenwoordigers,
weten de voorzitters. ‘Het is
buitengewoon klinisch. Je geeft mensen
letterlijk een beurt, je kunt niet door elkaar
praten, je moet je digitale handje opsteken.
Het gaat netjes, maar de olie zit er niet in’,
stelt Smit. De wandelgangen, elkaar (boos)
in de ogen kunnen kijken, even een schorsing,
of zomaar een praatje van mens tot
mens; het is er nu niet en het wordt allemaal
gemist.
Toch maakt Smit er het beste van. Na elke
digitale Statenvergadering plaatst Ivar Lingen,
verslaggever van Omroep West, een
compilatie van de ‘openingsceremonie’ van
de Statenvergadering, want zo mag je het
wel noemen als je de filmpjes bekijkt. Smit
moet wettelijk elk van de 55 Statenleden
en de zes gedeputeerden horen en zien om
hun digitale aanwezigheid te checken. Dat
doet hij op een luchtige, humoristische
manier. Voor elk Statenlid heeft hij een rake
opmerking of kwinkslag paraat. ‘Zo zit
ik in elkaar, maar ik vind het ook prettig
om op die manier een goede sfeer neer te
zetten en de vergadering op een prettige
manier te starten. Over het algemeen
wordt dat zeer gewaardeerd. Het levert in
ieder geval altijd een hilarisch filmpje op.’
Die filmpjes worden duizenden keren
bekeken.
Liesbeth Spies
De kwaliteit van de besluitvorming is door
de coronamaatregelen niet in het geding
gekomen, stellen de drie voorzitters. De
Eerste Kamer heeft, vanwege de corona-gerelateerde
spoedwetten, meer wetten
dan ooit behandeld en daar ook de tijd
voor genomen. De senaat heeft vele en lange
plenaire vergaderdagen achter de rug.
Bruijn: ‘In de eerste maanden van 2021
hebben we anderhalf keer zo vaak en ruim
twee keer zo lang vergaderd in vergelijking
met de eerste maanden van 2020.’
Ook bij provincies en gemeenten zijn er
geen hiaten in de besluitvorming ontstaan.
Toch snakken vooral Smit en Spies, en hun
Staten- en raadsleden, naar het einde van
het digitale vergadertijdperk. Althans, het
louter en alleen digitaal vergaderen. ‘Deo
volente, of beter gezegd, corona volente, is
de Statenvergadering van 14 juli weer fysiek.
We huren daarvoor een royale, coronaproof
ruimte. Het is de eerste keer
sinds een jaar dat we elkaar weer fysiek
treffen’, aldus Smit. De raad van Alphen
aan den Rijn heeft besloten tot juli digitaal
te blijven vergaderen. Samen met Bruijn
vinden Smit en Spies dat de pluspunten
van het digitaal werken behouden moeten
blijven. ‘Er zijn ook positieve ervaringen
met digitaal vergaderen’, aldus Spies. Dat
hoort ze ook van veel collega’s terug. ‘Het
levert tijdwinst op, het scheelt veel reistijd
en het is efficiënt’, stelt Smit.
AFWISSELING
Spies en Smit zouden een afwisseling
van fysiek en digitaal vergaderen toejuichen,
wat Smit betreft zeker voor
collegevergaderingen. Ook het ophalen
van een profielschets voor een nieuwe burgemeester
kan gemakkelijk digitaal, vindt
hij. Spies ziet extra mogelijkheden bij onder
meer informatieve vergaderingen van
Jaap Smit
gemeenschappelijke regelingen. Als die allemaal
digitaal worden, kunnen veel meer
raadsleden uit alle betrokken gemeenten
aanhaken. Dat geldt ook voor lokale bijeenkomsten
die een meer informatief of
technisch karakter hebben.
Momenteel wordt bekeken of de tijdelijke
Wet digitale beraadslaging en besluitvorming
omgezet kan worden in een blijvende
wet. ‘Voor mij staat als een paal boven water
dat digitaal vergaderen een blijvertje
kan zijn in de lokale en provinciale democratie.
Vanuit het Nederlands Genootschap
van Burgemeesters (NGB) zijn we
daar voorstander van’, stelt Spies. Het IPO
heeft daar nog geen standpunt over ingenomen,
weet Smit. ‘Na afloop van de crisis
zullen we rustig evalueren en kijken welke
zaken we weer fysiek willen gaan doen en
welke zaken hybride of digitaal’, stelt
EK-voorzitter Bruijn. Spies vindt dat er
dan wel in een goede digitale infrastructuur
moet worden geïnvesteerd. ‘De afgelopen
periode is overduidelijk gebleken
hoe afhankelijk we zijn van die digitale infrastructuur.’
Haperingen hebben in diverse
gemeenten tot (tijdelijke) problemen geleid.
Vergaderingen moesten worden
geschorst totdat de digitale euvels waren
opgelost. Gemeenten hebben echter geen
geld voor extra investeringen. Het rijk
moet bijspringen, vindt Spies. ‘Als het gemeentefonds
toereikend zou zijn, hoeven
we onze hand niet op te houden.’ Dat is
echter niet het geval.
Ondanks alle mitsen en maren, kinderziektes,
de omslachtigheid bij stemmingen
voor de benoeming van een wethouder
of gedeputeerde en het gemis aan
persoonlijk contact, zijn alle drie het over
een ding volmondig eens: het is goed dat
het democratische proces altijd heeft
doorgelopen.
׉	 7cassandra://Glgt39Ln9WUeEXxERduWmPiQ94cy4AcHgSv9Dq6XpqM"`̵ `D<DhL`D<DhK{בCט   {u׉׉	 7cassandra://RfzYV180V1JthlUemEdPY-Hq-TiiwDB4KeEVCp1HEqo `׉	 7cassandra://5CanL47_OS6zMOHZMldxB-9aImtyg-qvS9PF4UBkVzcrI`S׉	 7cassandra://r0UNl7hqneGpsY_hyjU-iz_vBAb8AD8Y-Z-xDKkNmrQ$`̵ ׉	 7cassandra://uF2zEty2OYEcrEyRt_ccWqFWJfWl42x0Z_bxDUx1qWo 
:͠`<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://7IyVoro4RJjyhcR_Jcjvp9688p94pgWNLQwGZBjgsys w` ׉	 7cassandra://COm1pbgj53tFJInlb_FBzz5uxqh3XMTu_hH0j1aBI2cl`S׉	 7cassandra://grEc_g7Frm11rNIZXZhGxAk4o0e1ZSHDZUF-kffbyIoU`̵ ׉	 7cassandra://hD-HiTAS5QGmkuo-mqWU3-X-bZuIMyuJZwKxsFDM-Hk̈́a̪͠`<Dh׉E36 ACHTERGROND ENERGIE
DOOR: HARRY PERRÉE FOTO: THEO KOCK
Waar menige gemeente en regio langlopende
contracten afsluit om duurzame energie in te kopen, tapt
de Achterhoek uit een ander vaatje. Niet aanbesteden bij
marktpartijen, maar inbesteden bij het eigen energiebedrijf
is hier het devies om over te stappen naar duurzame energie.
DE ACHTERHOEK DOET HET HELEMAAL ZELF
DUURZAME
STROOM UIT
EIGEN STREEK
Stroom opwekken
uit opborrelend gas
met een generator,
bij Langenberg
Elke gemeente zou een euro per inwoner
per jaar bijdragen, zo herinnert
Doetinchems wethouder Frans Langeveld
(duurzaamheid, GroenLinks) zich de
oprichting van de Achterhoekse Groene
Energiemaatschappij (Agem) in 2013.
Vanzelfsprekend was het destijds zeker
niet voor de gezamenlijke gemeenten om
een eigen energiemaatschappij op te richten.
‘We hadden net van de Nuon afscheid
genomen’, memoreert Langeveld. ‘Er was
discussie: wat is de meerwaarde van het
oprichten van een eigen energiemaatschappij?
Wat gaat het opleveren?’ Inmiddels
melden zich collega-bestuurders bij
Langeveld die de Achterhoekse route naar
een duurzame energievoorziening willen
afkijken.
Met Agem willen de Achterhoekse gemeenten
een spin in het web hebben die
alle facetten van de energietransitie stuurt.
Op de eerste plaats zijn hier de gemeentelijke
energieloketten ondergebracht, waar
burgers energieadvies kunnen krijgen. Op
de tweede plaats ondersteunt Agem projecten
om duurzame energie op te wekken,
bijvoorbeeld van regionale energiecorporaties.
En op de derde plaats zorgt Agem
voor levering van energie. Deze strategie
komt voort uit het akkoord van Groenlo
uit 2008. Hierin spraken gemeenten,
bedrijfsleven en maatschappelijke ondernemingen
in de Achterhoek af om in 2030
BINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
׉	 7cassandra://r0UNl7hqneGpsY_hyjU-iz_vBAb8AD8Y-Z-xDKkNmrQ$`̵ `D<DhM׉EBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
ACHTERGROND 37
Niet iedereen is blij
met het Achterhoekse
model
zelfleveringsmodel.’ Niet iedereen is overigens
blij met het model, constateert de
projectleider. ‘Als je 100 adviseurs vraagt,
zeggen 98: “Dat moet je niet doen”. Waarom?
Er zitten verdienmodellen achter aanbesteden.
Ze verdienen daar geld aan.
Plus waar de aanbestedingen terechtkomen;
die verdienen er ook aan. Dus dit
model is disruptief.’
energieneutraal te zijn. Langeveld: ‘Het
idee was: het energieverbruik terug te
dringen en wat er nog nodig is duurzaam
op te wekken via lokale productie.’
Dat de lat hoog is gelegd in Groenlo, beaamt
Langeveld. ‘Zeker. Daarom hadden
we Agem nodig.’ Opwekking en verbruik
moesten aan elkaar geknoopt worden.
‘Daarom is toen besloten de groene energiemaatschappij
op te richten. Dan heb je
tijdelijk alle facetten in beeld en kun je
regelen dat mensen zeker weten dat de
energie die ze gebruiken uit de Achter -
hoek komt.’
GOEDE VOORBEELD
Al snel werd duidelijk dat gemeenten
niet aan burgers en bedrijven een duurzaam
doel konden opleggen zonder
zelf het goede voorbeeld te geven door lokaal
duurzame energie in te kopen. Dus
werd binnen de Agem een aparte bv gecreeerd:
Achterhoek Gemeentelijke Energie
(Age). Die voorziet vijfduizend gemeentelijke
aansluitingen (zoals gemeentehuizen,
zwembaden, sportparken, buurthuizen en
openbare verlichting) van stroom. Deze
constructie had nogal wat voeten in de aarde,
legt Langeveld uit. ‘Als we met acht gemeenten
samen energie zouden kopen,
moesten we dat in verband met de Europese
regels openbaar aanbesteden en dat wilden
we niet. We wilden het juist lokaal
kunnen inkopen. Dat hebben we bereikt
door het apart te zetten in die bv.’
Dat klinkt eenvoudiger dan het is. Agem
heeft over deze aanpak een apart congres
georganiseerd. ‘Inkopers en juristen vinden
prachtig hoe we dat hebben geregeld’,
vertelt projectleider innovatie Albert
Jonathans van Agem, die de Achterhoekse
constructie aanduidt als ‘quasi-inbesteding’.
‘Wij worden veel benaderd, omdat
heel veel partijen geïnteresseerd zijn in dat
FLINKE KLUS
Wat vertelt Langeveld zijn collegawethouders
over het Achterhoekse
model? ‘Wat bestuurders vooral willen
weten is: mag dat wat wij doen? In de Achterhoek’,
zo gaat hij in op zijn eigen vraag,
‘hebben we iets bedacht wat er niet is. Het
feit dat we daarin samenwerken met energiecorporaties,
werpt meteen nieuwe vragen
op. Dan verbreden we ons draagvlak
en dan blijkt dat we iets voor onze eigen
inkoop moeten bedenken. Het kan allemaal,
maar het moet allemaal ontdekt worden
en je hebt er nieuwe ontwikkelingen
bij nodig. Dat lukt wel, maar het kost tijd
en energie.’
De komende jaren ligt er nog een flinke
klus te wachten voor Agem. In de RES
(Regionale Energiestrategie) is vastgelegd
dat een energieverbruik van 1,35 terawatt-uur
(1,35 miljard kilowattuur) verduurzaamd
moet worden. ‘Het doel is dat
Agem daar minimaal 25 procent van gaat
oppakken’, aldus de wethouder. ‘De opzet
is om steeds meer lokaal zelf te ontwikkelen
en aan jezelf te leveren’, licht Jonathans
toe. ‘We zijn begonnen om te kijken of het
model werkt. Of de levering goed gaat.
Eerst kochten we alles op de markt. We
hebben nu een eerste project van een 0,5
gigawatt.’ Bij dat project wekt een bewonerscorporatie
op een oude stortplaats
elektriciteit op uit stortgas.
Jonathans: ‘Een commerciële partij heeft
daar vijftien jaar lang met subsidie uit het
gas dat daar opborrelde met een compressor
en generator stroom gemaakt. Na vijftien
jaar stopte de subsidie en dan stopt die
commerciële partij gewoon. Maar er zat
nog voor zes jaar gas in. Wij hebben ervoor
gezorgd dat de bewoners die tegen die
stortplaats aankijken met z’n allen een iets
kleinere motor gekocht hebben, waarmee
ze zes jaar stroom opwekken. De gemeente
heeft gezegd: wij staan garant, want die
halve gigawatt stroom gaan wij nu inzetten
voor lantaarnpalen en een sporthal. Door
die constructie, doordat de gemeente zegt:
doe mij die stroom, kon dat project ook
doorgaan.’
De Achterhoekse aanpak geeft mogelijkheden
om de energietransitie lokaal te sturen
en de duurzame energieopwekking organisch
te laten groeien, stelt Langeveld.
‘Het voordeel is dat wij het meer in eigen
hand houden. Het nadeel is: je moet op
een gegeven moment extern kapitaal binnenhalen
om de grote stap te gaan zetten.’
Immers, waar sommige regio’s hun duurzame
energie in één klap inkopen, moet de
Achterhoek zelf aan de bak om de lokale
duurzame energieopwekking drastisch
omhoog te krikken. ‘We zitten nu in die
fase: hoe kunnen we opschalen om de volgende
stap te zetten? Dan kom je in de boze
buitenwereld terecht, die heeft zijn eigen
dynamiek. Het model dat wij hanteren
is een andere manier van economie, waarbij
niet de groei vooropstaat.’
Voor Langeveld is de Achterhoekse aanpak
vooral een reis waarvan het doel vastligt,
maar de route daarnaartoe allerminst.
‘Doordat Agem is ontstaan, werd het voor
ons als gemeente mogelijk kennis te verwerven
die nodig is om lastige dingen op
te lossen. En dat je lokale initiatieven van
inwoners ondersteunt en kijkt hoe lokale
opwek ook lokaal besteed kan worden. Dat
loopt via de gvo’s [garanties van oorsprong
voor duurzame opgewekte elektriciteit,
red.], maar dan moet je ze wel inkopen.
Dat loopt allemaal via Agem. We proberen
te sturen op lokaal opwekken en lokaal
leveren, maar de techniek die daarvoor
nodig is en dat het ook mag conform weten
regelgeving ... Dat’, zo concludeert hij,
‘hadden wij nooit kunnen bedenken.’
׉	 7cassandra://grEc_g7Frm11rNIZXZhGxAk4o0e1ZSHDZUF-kffbyIoU`̵ `D<DhN`D<DhM{בCט   {u׉׉	 7cassandra://CmlnpV__SNtPru7qlwjcAiqqUWjn6sM1LDYqVf3hZ1k ` ׉	 7cassandra://9_VxDSCrqMmq4BJUCQZaFcUJK7Pu7VA1mM_GM5MeS0su`S׉	 7cassandra://-CfTKDKYPP5rWZD1As4SaRijCCauc6fGKwV-bw1FJPQ!`̵ ׉	 7cassandra://8MWuTjLVwamskw2ZmwecAXc8tMxwLAU0C7md4UlnzQY #&͠`<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://Ga370J8yeMOmBGUftUAnwEjPdxFevpEGUL-bhfp4lRc `׉	 7cassandra://-sVmyn4ZpPEKeI5R4qFNoj49gfdDW0rFcuOtrMTwpa8r`S׉	 7cassandra://JBLGX0Yo3LrNONdGY_lWSf9pfgokDXDAv1yZZgRXO5g `̵ ׉	 7cassandra://aV633zdnBxhur1Tx44ozJPSudFWgivUWHkL7oGhi_PQ i̾͠`<Dh׉EE38 SERIE
DE MINISTERIES
DOOR: MIEL GROTEN FOTO: JACO KLAMER / ANP-HH
Ooit waren het twee prestigieuze
reuzendepartementen: Binnenlandsche Zaken en
Koloniën. In de twintigste eeuw slankten beide
ministeries echter zo ver af, dat hun overgebleven
taken verrassend goed bij elkaar passen.
BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES
EEN CURIEUZE
COMBINATIE
De combinatie van binnenlandse
zaken met de aangelegenheden van
juist ver buiten Nederland gelegen
gebieden roept de vraag op hoe deze beleidsterreinen
in hetzelfde ministerie zijn
beland. Inderdaad vielen ze oorspronkelijk
beide onder hun eigen ministerie, en niet
het minste: ‘Binnenlandse Zaken’ was in
het verleden verantwoordelijk voor een
zeer brede portefeuille en ‘Koloniën’ was
een prestigieus departement met een
duidelijke Indische invloed.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken
wordt traditioneel het ‘moederdepartement’
genoemd: veel beleidsterreinen die
nu hun eigen, gespecialiseerde ministerie
hebben – cultuur, onderwijs, economische
zaken, volksgezondheid, landbouw –
waren oorspronkelijk onderdeel van dit
ene ministerie. Vanaf de vestiging van het
Koninkrijk der Nederlanden in 1813-1815
kreeg het departement immers zeggenschap
over alle terreinen die niet van oudsher
tot het takenpakket van de overheid
behoorden (en onder de ministeries van
Buitenlandse Zaken, Oorlog en Financiën
vielen), maar wel de verantwoordelijkheid
van de nieuwe natiestaat werden.
En zo waren in 1815 de ambtenaren van
het ministerie van Binnenlandse Zaken
verantwoordelijk voor het toezicht op het
binnenlands bestuur, onderwijs, landbouw,
kerkelijke zaken en de openbare
gezondheid.
De basis voor de vele verantwoordelijkheden
van het ministerie was gelegd in de
Bataafse en Franse tijd. Met de eerste
Nederlandse grondwet, of Staatsregeling,
van 1798, waren drie agentschappen
opgericht voor de binnenlandse aangelegenheden
van de Bataafse Republiek.
Daaronder vielen niet alleen het dijktoezicht
en de economie, maar ook het
beschermen van de republiek tegen
mogelijke samenzweringen en het handhaven
en verbreiden van de nieuwe liberale
ideeën, zoals de persvrijheid. In 1801 werden
de agentschappen samengevoegd tot
het departement van Binnenlandse Zaken,
waarmee het latere ministerie werd geboren.
Het takenpakket bleef in de basis hetzelfde,
maar in de rumoerige Bataafse en
Franse tijd werden regelmatig beleidsterreinen
toegevoegd en (weer) onttrokken.
Het nieuwe ministerie van Binnenlandse
Zaken van 1815 hield in de eerste jaren
van zijn bestaan niet alleen het brede
takenpakket in ere, maar ook de vele
reorganisaties. Dit kwam deels door het
piepjonge staatsbestel, in een tijd waarin
men in Europa überhaupt nog moest aftasten
hoe een moderne staat precies moest
functioneren. Maar het is ook op het conto
te schrijven van de ijverige micromanager
koning Willem I, altijd op zoek naar manieren
om ’s lands bestuur doelmatiger te
maken. In ieder geval bleef vanaf 1825 de
naam ‘Ministerie van Binnenlandsche
Zaken’ ongewijzigd.
DE MINISTERIES
Historici van de Radboud Universiteit
staan in deze serie stil bij de geschiedenis
van belangrijke ministeries. Wat moeten
de bewindspersonen over hun ministerie
weten? Deel 6: Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
UITDIJEND PAKKET
Het takenpakket van het departement
werd na de Belgische revolutie van
1830 stabieler. Toch bleef het, langzaam
maar zeker, groeien. In de loop van
de negentiende eeuw was of werd het ministerie
verantwoordelijk voor binnenlands
bestuur, waterstaat, nationale nijverheid
(vanaf 1841), milities en schutterijen, onderwijs,
kunsten en wetenschappen, het
armenwezen, en voorts nog voor een reeks
kleinere taken waaronder de bosbouw, de
jacht, de spoorwegen en de gevangenissen.
De bekendste minister uit deze tijd moet
Thorbecke zijn, die – zoals lang gebruikelijk
was – het ministerie bestierde tijdens
zijn drie premierschappen en in 1872 in
het harnas stierf.
Thorbecke had het uitgedijde takenpakket
van het ministerie nog hartstochtelijk verdedigd
vanuit het idee dat het ministerie,
en daarmee de premier, tegenmacht moest
kunnen uitoefenen versus de meer specialistische
ministeries, het parlement en de
vorst. In de kringen van politiek en bestuur
kwam eind negentiende eeuw echter
steeds sterker het idee op dat één minister
nooit al die uiteenlopende beleidsterreinen
de aandacht kon geven die ze verdienden,
in lijn met de veranderende opvattingen
over de rol van de staat. En zo begon het
grote afstoten: in 1877 verdwenen de zorg
voor waterstaat, de spoorwegen en de nijverheid
(waaronder een groot deel van het
landbouwbeleid) naar hun eigen ministeBINNENLANDS
BESTUUR - WEEK 23 | 2021
׉	 7cassandra://-CfTKDKYPP5rWZD1As4SaRijCCauc6fGKwV-bw1FJPQ!`̵ `D<DhO׉EABINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
SERIE 39
Na Thorbecke begon het
grote afstoten van taken
VOORBEELD
Hans Dijkstal (VVD) met verre
voorganger Thorbecke
rie, gevolgd door de zeggenschap over de
landbouw in 1901. In 1918 kregen Onderwijs,
Kunsten en Wetenschappen hun eigen,
gelijknamige, departement, en het
jaar erop verloor Binnenlandse Zaken
ook de volkshuisvesting. In 1937 werd
Algemene Zaken opgericht, waarmee
ook de connectie tussen de premier en
Binnenlandse Zaken verdween.
De kerntaak van het ministerie kwam
hierdoor te liggen op het Nederlandse
openbare bestuur zelf, in plaats van op
specifieke beleidsterreinen en maatschappelijke
of economische kwesties.
Overigens betekende dit niet dat het ooit
zo machtige moederdepartement nu ook
‘stiefmoederlijk’ behandeld werd: het
bleef verantwoordelijk voor het openbaar
bestuur en voor de politie- en veiligheidsdiensten,
en sommige beleids- terreinen
zouden later nog weleens naar het ministerie
terugkeren, al was dat vaak tijdelijk. De
oorspronkelijke koppeling tussen de minister-president
en het ministerie betekende
dat enkele markante politici Binnenlandse
Zaken op enig moment hebben
geleid, waaronder de gereformeerde Abraham
Kuyper, de liberale Pieter Cort van
der Linden en de katholieke Charles Ruijs
de Beerenbrouck.
Na het verdwijnen van de koppeling in
1937 lijken het afgenomen belang en de
minder specialistische aard van het ministerie
ertoe te hebben geleid dat er relatief
weinig bewindspersonen zijn geweest die
langere tijd hun stempel op Binnenlandse
Zaken drukten, hoewel onder andere
Louis Beel (1945-1946, 1952-1956; KVP)
en Edzo Toxopeus (1959-1965; VVD) wel
degelijk meerdere kabinetten uitzaten.
Misschien was de minister die het
nadrukkelijkst een eigen invulling gaf aan
Binnenlandse Zaken wel Ien Dales (19891994;
PvdA), wier aandacht voor integriteit
bij de overheid en de wet gelijke behandeling
bij uitstek pasten bij de kerntaak
van het ministerie.
KOLONIËN
Ook de grondslagen van het ministerie
van Koloniën werden gelegd in de
Bataafse en Franse tijd. Hadden de koloniën
in Oost en West tot die periode onder
het particuliere gezag van de VOC, de
WIC en de Sociëteit van Suriname gestaan,
ze werden onder de Bataafse Republiek
onder overheidsgezag geplaatst en
onder Lodewijk Napoleon voorzien van
een minister van Koophandel en Koloniën.
Met het nieuwe Nederlandse koninkrijk
bleef die titel gehandhaafd, hoewel ook in
dit geval in de eerste decennia na de vestiging
van het koninkrijk diverse naams- en
functiewijzigingen plaatshadden.
Tot 1848 had de koning het opperbestuur
over de koloniën en werkte het ministerie
dus in feite voor de vorst; met de nieuwe
grondwet kreeg ook het parlement invloed
op het koloniale beleid. Het ministerie in
Nederland werkte als het opperbestuur
van de koloniale overheden en was bijna
een overheid-binnen-de-overheid, met
aparte afdelingen voor de financiën,
buitenlandse zaken, justitie, defensie,
economische en ‘binnenlandse zaken’
van de koloniën. Wel werd veel van de
uitvoering overgelaten aan de koloniale
overheden en gouverneurs, vooral in
Nederlands-Indië waar, zeker in de twintigste
eeuw, het gouvernement een sterke
machtspositie had. Smalend noemden
ambtenaren in Indië hun collega’s in
Den Haag ‘nalezers’, die vanuit hun positie
aan de andere kant van de wereld vooral
reageerden op de gebeurtenissen.
INDISCHE INVLOED
Dat neemt niet weg dat er juist sterke
banden waren tussen het ministerie en
het Indische bestuur. De afdelingen
van het ministerie in Den Haag vormden
de evenknie van de Indische departementen
en vaak werden Indische ambtenaren
en militairen tijdelijk bij het ministerie gedetacheerd.
Dat leidde er in de twintigste
eeuw toe dat uiteindelijk bijna alle hogere
functies op het ministerie door voormalige
Oost-Indische ambtenaren bekleed werden.
Dat gold niet voor de ministers zelf,
hoewel enkele bekende namen als Jacob
Theodoor Cremer (1897-1901), Alexander
Idenburg (1902-1905 en 1908-1909) en
Hendrik Colijn (1933-1937) wel veel Indische
ervaring hadden – respectievelijk als
ondernemer, gouverneur-generaal en militair.
De potentieel belangrijkste ervarings׉	 7cassandra://JBLGX0Yo3LrNONdGY_lWSf9pfgokDXDAv1yZZgRXO5g `̵ `D<DhP`D<DhO{בCט   {u׉׉	 7cassandra://7sAKj8PXpC9EZiltaV7cjY0NIu6Wqz6Ev9ckfiqpL5E `׉	 7cassandra://AGTBuiYqFkNGtu5pCRhbrS--mvsIkVila3l8_2TRgpQrS`S׉	 7cassandra://kSIDDHLOj5P-6zR-mPpX872cT_RSxt2XXa6xmo1OCPc#`̵ ׉	 7cassandra://MbUApxt4HgdN_utw4x-zVKMtIiRNbo9tFerZz1b-t7w ;d͠`<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://xIkiB2l2JKX2aipeV_uDxowACTRyIbf77wVDM-x3l4I K`׉	 7cassandra://4XgrMgIy55e9zSZnN1Q2nHqMWuGMg33hjjm0VuddAksn`S׉	 7cassandra://bakSDSbUFlIATJIB1o1ynJxJOct-ubyIweAY-kvQ53g$]`̵ ׉	 7cassandra://yduAvEwHbgJhkY9_K4Ijqxh9LFeeETqU6aMz9BoJzvg .͠`<Dhבי	׉Hhttps://congresomgevingswet.nl/G`Y)/ye^ d׉E
BINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
40 SERIE
DE MINISTERIES
deskundigen, Indonesiërs, waren niet
vertegenwoordigd op het ministerie.
Door de grote instroom van voormalige
Indische ambtenaren en militairen had het
ministerie een nogal conservatief perspectief;
eenmaal in Den Haag aangekomen
hadden zij de neiging vast te houden aan
hun beeld van de kolonie zoals ze die in
het verleden gekend hadden. Het ministerie
gold als een prestigieuze, maar tegelijk
niet al te dynamische werkomgeving. Het
was een vrij ambtelijk departement waar
relatief weinig politieke discussie gevoerd
werd, omdat over het koloniale beleid in
grote lijnen consensus bestond.
Het ietwat bedaagde ministerie werd door
de Tweede Wereldoorlog echter flink opgeschud.
De naam ‘Koloniën’ werd in
1945 veranderd in ‘Overzeese Gebiedsdelen’,
zoals dat in bijvoorbeeld Frankrijk
al eerder gebeurd was. In de bloedige
Indonesische onafhankelijkheidsoorlog
verviel echter het Nederlandse gezag over
de belangrijkste kolonie.
In 1953 werd het ministerie omgedoopt in
dat van Overzeese Rijksdelen. Daaronder
vielen nog Suriname, de Nederlandse
Koloniën
was lang een
bedaagd,
conservatief
ministerie
Antillen en Nieuw­Guinea – laatstgenoemde
rijksdeel sinds 1954 in een nieuw
‘Statuut’ en met een grotere mate van zelfbestuur
verenigd met Nederland in het
Koninkrijk der Nederlanden. Een lang
leven was dit ministerie echter niet
beschoren: in 1959 werd het opgeheven.
VEELKOPPIG
Het bestuur over Nieuw-Guinea, het
laatste resterende stukje NederlandsIndië
dat drie jaar later naar Indonesië
zou overgaan, werd overgeheveld naar
Binnenlandse Zaken; het bestuur over de
ADVERTENTIE
Antillen naar een nader te bepalen minister.
Daarvoor werd een apart Kabinet voor
Surinaamse en Nederlands­Antilliaanse
Zaken opgetuigd, dat zich na de Surinaamse
onafhankelijkheid in 1975 puur
op de Antillen richtte.
In 1998 vonden Binnenlandse Zaken en
de Antilliaanse zaken elkaar, toen ze verenigd
werden in het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties,
dat nog altijd bestaat. Ook dit onderging
de nodige wijzigingen. In 2010 zijn de politie,
brandweer en rampenbestrijding naar
het nieuwe ministerie van Veiligheid en
Justitie verplaatst en kwam volkshuisvesting
weer ‘terug’, na een kleine eeuw eerder
afgescheiden te zijn. In 2017 is ook ruimtelijke
ontwikkeling bij het ministerie
gekomen – het veelkoppige karakter van
Binnenlandse Zaken is nooit helemaal
verdwenen. Zowel het terrein van de
binnenlandse aangelegenheden als dat
van de Koninkrijksrelaties zijn de op het
openbaar bestuur toegespitste overblijfselen
van eerdere departementen – binnen
Nederland, en daarbuiten. Zo gek is deze
combinatie dus niet.
׉	 7cassandra://kSIDDHLOj5P-6zR-mPpX872cT_RSxt2XXa6xmo1OCPc#`̵ `D<DhQ׉EBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
DOOR: CRISTINA BELLON FOTO: ARIE KIEVIT / ANP-HH
EUROPA
ACHTERGROND 41
In Italië vindt met behulp van Brussels geld de
komende decennia een groene revolutie plaats. Tientallen
miljarden uit het door Europa beschikbaar gestelde
corona-herstelfonds gaan onder andere richting duurzame
landbouw, hernieuwbare energie en waterstof.
MILJARDEN CORONA-HERSTELFONDS VOOR DUURZAAMHEID
ITALIË KLEURT
GROEN MET
EU-GELD
De groene revolutie gaat een slordige
70 miljard euro kosten. Daarvan komt
ruim 59 miljard uit het EU-fonds
Next Generation en nog eens ruim 9
miljard uit een aanvullend fonds dat
goedkoper lenen mogelijk maakt. Voor deze
mega-operatie wordt een nieuw ministerie
van Ecologische Transitie opgetuigd,
het vroegere ministerie van Milieu. Aan
het hoofd daarvan staat geen politicus,
maar een wetenschapper die eerder het Italiaanse
Instituut voor Technologie leidde:
Roberto Cingolani. Premier Mario Draghi
koos hem uit om een radicale verandering
op gang te brengen.
‘Binnen zestig jaar zal de leefbaarheid van
de planeet in het geding komen. Dat is
geen verre toekomst, we kunnen ons geen
fouten veroorloven’, zegt minister Cingolani,
terwijl hij de vier pijlers illustreert
die zijn opgenomen in het nationale herstel-
en veerkrachtplan: circulaire economie
en duurzame landbouw (5 miljard);
hernieuwbare energie, waterstof, netwerk
en duurzame mobiliteit (24 miljard);
GROEN BOEREN
Een agriturismo, gevestigd in een
twaalfde-eeuws kasteel, maakt
gebruik van zonne-energie
׉	 7cassandra://bakSDSbUFlIATJIB1o1ynJxJOct-ubyIweAY-kvQ53g$]`̵ `D<DhR`D<DhQ{בCט   {u׉׉	 7cassandra://0xPtU0bjYbXt-PxfyrCM0Ho5waCgcjOqtAZ0t7ZI0OA `׉	 7cassandra://ayTKcE6lHHp3eJH0A66uKEDfd0aiwrKPYdPpy7b1pAo{`S׉	 7cassandra://M_e_p4Kvqcjn79H5vbz6_ZMBdy1633kRUbBSHrhpBUM"h`̵ ׉	 7cassandra://fbjw6XVBGaGfjaAgYCSesgiy6AHY_2fn--be4lKXcFs ͠`<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://-e7RMilNneO6qidNsM_CquEPHJTkrjIotK_YIHXkXac ` ׉	 7cassandra://RkTPpGWXZJ5yXA5UmvTFH1TjremLhsSKpa_APapPlMIsa`S׉	 7cassandra://R0yRtyvvJjfZKm9W2SdJl33TVlkBcpL-js-gDda3oXA !`̵ ׉	 7cassandra://Mh8I65mKHQA16L8Sxidj69R4ONY_i29pZC5WVVor1F8ެ͠`<Dh׉EdBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
f
Cl
kk A
42 ACHTERGROND EUROPA
energie­efficiëntie en opwaardering van
gebouwen (15 miljard); grondgebied en de
bescherming van waterbronnen (15 miljard).
‘We
stellen nu met grote zorg het programma
voor de eerste vijf jaar vast, als betreft
het een raket die opstijgt. Het opstijgen
bepaalt de koers. Maar vergeet niet dat de
reis lang zal duren’, aldus Cingolani. In de
eerste plaats moet Italië de bureaucratische
rompslomp overwinnen die zich meestal
voordoet bij infrastructurele projecten, en
die de ontwikkeling van installaties voor
hernieuwbare energie of afvalverwerking
kan vertragen. Om die vertraging te voorkomen,
heeft Cingolani het ontwerp van
het vereenvoudigingsdecreet voorgelegd
aan het kabinet van de premier. ‘Ik was
zeer streng: eerst is er een bureaucratische
transitie nodig, voordat we überhaupt een
ecologische stap kunnen zetten!’
Toen onlangs bedrijven konden inschrijven
om 1,8 gigawatt aan duurzame energie
te installeren, werd slechts voor 470 megawatt
ingetekend. ‘Het betekent dat ondernemers
niet geloven in onze te lange inschrijvingen.’
Ter vergelijking: bij recente
duur zame biedingen in Spanje was het
aanbod drie keer zo groot als de vraag.
AFVAL
Beter afvalbeheer is een van de speerpunten
in het Italiaanse plan. Daarbij
moet onder meer de kloof tussen het
rijke noorden en de rest van het land wor‘
Eerst is een bureaucratische
transitie nodig!’
PLASTIC
ZONNESCHERM
Gerecyclede flesjes
als middel tegen de
Italiaanse zon
den overbrugd. Momenteel wordt ongeveer
1,3 miljoen ton afval verwerkt buiten
de regio’s van oorsprong. Met zogenoemde
vlaggenschipprojecten moet de circulaire
economie een boost krijgen. Italië streeft
ernaar, 55 procent van de elektronische apparatuur
te recyclen en 85 procent van
papier en karton. In de textiel sector moet
de terugwinning zelfs 100 procent zijn.
Om alle sectoren geleidelijk koolstofarm te
maken, zijn tal van maatregelen in voorbereiding.
Bijvoorbeeld om de ontwikkeling
ITALIË GAAT BUREAUCRATIE TE LIJF
Voor de hervorming van het Italiaanse openbaar bestuur trekt minister Renato Brunetta, van origine econoom,
9,75 miljard euro uit. Dat geld is afkomstig van de Next Generation EU, het corona-herstelplan van de Europese Unie.
‘We hebben behoefte aan grootschalige vereenvoudiging van bureaucratische regels – en aan nieuwe mensen om die eenvoudiger
regels toe te passen’, zegt Brunetta. Veel Italiaanse ambtenaren zijn het afgelopen decennium met pensioen gegaan. ‘Het gaat dus
niet alleen om een hervorming van de regelgeving, maar ook van de organisaties op het gebied van technologie, mensen en technische
bijstand.’
De eerste stap daarin is de herziening van de werving van personeeel: die moet eenvoudiger en doelgerichter, en ook de doorstroming
moet beter. Brunetta zet in op het vergroten van vaardigheden, kennis en gelijke toegang voor mannen en vrouwen.
Om de projecten van het herstelplan te realiseren, zullen universiteiten en centra voor hoger onderwijs en beroepsverenigingen
worden ingezet om te assisteren bij snelle selectie en werving.
Het belangrijkste punt van het hervormingsplan is het vereenvoudigen van regels en procedures, het wegnemen van bureaucratische
belemmeringen, en een efficiënter ambtelijk optreden om zo tijd en kosten voor burgers en bedrijven te verminderen. Veel
draait om een vergaande digitalisering. Het ambtenarenapparaat zal moeten geloven aan een ‘cloud first’­aanpak, gericht op de
migratie van gegevens en toepassingen van afzonderlijke overheidsdiensten naar een cloud­omgeving. Om die omvangrijke klus te
klaren, heeft het ministerie van Technologische Innovatie en Digitale Overgang een speciaal team opgericht.
Geactualiseerde gegevens van burgers en bedrijven zullen straks automatisch worden weergegeven door de brondatabanken
voor elke ‘vragende’ dienstverlener. Er komt een ‘nationaal gegevensplatform’; een door overheidsdiensten te raadplegen centrale
catalogus. Op die manier hoeven burgers dezelfde informatie niet meer verschillende keren aan verschillende overheidsdiensten
te verstrekken.
De overheid wil de lange aankoopprocedures voor ict vernieuwen. Zo komt er een ‘witte lijst’ van gecertificeerde leveranciers en
een ‘fast track’­programma dat een snelle selectie mogelijk maakt. Al die investeringen worden gevolgd door maatregelen ter
ondersteuning van de digitale vaardigheden van burgers. Dit om de digitale geletterdheid van het land te waarborgen.
van hernieuwbare energiebronnen op te
voeren en het potentieel van elektriciteitscentrales
(die qua kosten al kunnen concurreren
met fossiele bronnen) beter te
ontsluiten.
Bij sectoren waar het lastig is om de uitstoot
te verminderen (staal, cement, papier
en textiel) zullen radicale maatregelen getroffen
worden: van kolenovens wordt
overgestapt op elektrische systemen.
De tweede fase van de transitie moet leiden
tot een verdere vermindering van uit׉	 7cassandra://M_e_p4Kvqcjn79H5vbz6_ZMBdy1633kRUbBSHrhpBUM"h`̵ `D<DhS׉Efoto: Clemens Rikken / ANP-HH
BINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
ACHTERGROND43
stoot van broeikasgassen door gebruik van
meer geavanceerde technologieën. ‘We
hebben berekend dat we tegen 2030
ongeveer 70 gigawatt aan hernieuwbare
elektriciteit moeten produceren.’
Het ontwikkelen van een slimme en duurzame
landbouw- en voedselvoorzieningsketen
is een ander punt van de Italiaanse
routekaart. Om de boerderijen wat betreft
energiebehoefte zelfvoorzienend te maken,
moeten er zonnepaneeldaken op de grote
schuren komen. Op de grond komen verticaal
geplaatste zonnepanelen, zodat het akkerbouwareaal
niet wordt verkleind. En
speciale vergistingstechnologie moet ervoor
zorgen dat dierlijk afval en biomassa worden
omgezet in biogas dat boeren kunnen
gebruiken om hun landbouwmachines aan
te drijven.
GROTE ACCU’S
Tegelijkertijd heeft het ministerie van
Cingolani een ambitieus programma
voor het vergroten van het aantal oplaadpunten
langs de rijkswegen en in de
stad. ‘Over tien jaar bestaat er een energiemix
van verschillende bronnen die elkaar
aanvullen: windenergie die werkt als er
wind is, zonne-energie die werkt als er
COLUMN JAN VERHAGEN
GEEN CENT
EXTRA
Eerst kregen de gemeenten 600 miljoen euro
extra voor de jeugdzorg in 2021. Een paar
weken later zelfs 1,3 miljard euro extra voor
de jeugdzorg in 2022, zo maakte staatssecretaris
Blokhuis van VWS bekend.
Dat zal toch niet waar zijn? Ik hoop dat er
geen cent extra komt voor de jeugdzorg!
Ik bedoel, die extra 1,9 miljard euro is rechtvaardig,
maar daar mag geen cent van naar
de jeugdzorg. De gemeenten hebben namelijk
de afgelopen jaren overal op bezuinigd
behalve op jeugdzorg. Ze gaven miljarden
euro meer uit aan jeugdzorg dan ze daarvoor
van het rijk kregen. Ze bezuinigden op
zwembaden, op wegonderhoud, op bibliotheken.
Ze verhoogden de ozb, de hondenbelasting,
de toeristenbelasting. Als je dan
extra geld krijgt en je geeft het ook meteen
weer uit aan de jeugdzorg, dan blijft je tekort
even groot. Dat schiet dus niet op. Waar
moet die 1,9 miljard euro dan wel voor
gebruikt worden? Voor zwembaden, voor
wegonderhoud, voor bibliotheken. Voor een
lagere ozb, lagere hondenbelasting, lagere
toeristenbelasting.
Waar bemoeit die staatssecretaris van VWS
zich eigenlijk mee? Hij is niets anders dan
een dubieuze debiteur die zijn rekeningen jarenlang
weigerde te betalen. Sterker nog, hij
heeft de rekeningen van de jeugdzorg tot en
met dit jaar nog steeds niet volledig betaald,
en is ook niet van plan dat nog te gaan doen.
Als hij dan volgend jaar, eindelijk, zeven jaar
na de decentralisatie van de jeugdzorg naar
de gemeenten (zeven jaar!), voor het eerst
zijn rekening wel gaat betalen, dan is hij wel
de allerlaatste die zich mag bemoeien met de
besteding daarvan. Als hij iets extra’s met de
jeugdzorg wil, dan moet hij extra betalen.
Oude rekeningen betalen telt daarvoor niet.
Dus bij deze een oproep aan staatssecretaris
Blokhuis: blijf met je vingers van de 1,9 mil‘
Blokhuis is een
dubieuze debiteur’
jard euro van de gemeenten af. Bemoei je er
niet mee. Het is niet van jou. Het is van de
gebruikers van het zwembad, van de weggebruikers,
van de ozb-betalers. Waag het niet
om eisen te stellen aan de besteding van die
1,9 miljard euro, of om zelfs maar te vrágen
het aan de jeugdzorg te besteden. En een
oproep aan de gemeenten: behandel het rijk
zoals het verdient om behandeld te worden,
namelijk als een dubieuze debiteur.
Die geef je geen inspraak op de besteding
van de achterstallige betalingen. Die blijf je
vervolgen totdat hij al zijn oude rekeningen
heeft betaald.
licht is en gas als stabilisator. Maar dan
moeten we ook een slim elektriciteitsnet
hebben, dat in staat is de energiestroom te
beheren door het verbruik te optimaliseren,
zelfs op momenten van maximale
vraag.’ Voor dergelijke slimme netten is
een investering nodig van ruim 5 miljard.
In overeenstemming met de waterstofstrategie
van de EU zal Italië waterstof opnemen
in de plannen voor de vervoerssector:
schepen, treinen en vrachtwagens voor
grote trajecten. Er zijn grote investeringen
op het gebied van onderzoek gepland. Intussen
zullen dertig waterstofopslag- en
tankpunten worden gebouwd langs het
wegennet, waardoor je straks elke 250
kilometer kunt tanken.
Een ander belangrijk punt in het programma
is het verbeteren van de energieefficiëntie
van gebouwen, een van de
effectiefste manieren om de uitstoot van
broeikasgassen te verminderen. Italië
kampt met enorme energieverspilling omdat
60 procent van alle gebouwen ouder is
dan 45 jaar. De zogenaamde ‘superbonus’-regeling
die de aftrek van gemaakte
isolatiekosten verhoogt, is verlengd van juli
2020 tot juni 2022. Verder komen er stimuleringsmaatregelen
voor stadsverwarming,
waarbij warmte die door industriële
complexen wordt geproduceerd, gebruikt
wordt om honderdduizenden woningen te
verwarmen.
De bescherming van de bodem verdient
een apart hoofdstuk in de groene revolutie.
Het tegengaan van aardverschuivingen, de
bescherming van biodiversiteit, het wegwerken
van water- en bodemverontreiniging
en de verbetering van de waterinfrastructuur
zijn volgens Cingolani essentieel
om de gezondheid van de burgers te
garanderen. En het is ook nog eens goed
voor de economie, omdat hiervoor investeringen
nodig zijn.
Tot slot heeft de minister een fonds in gedachten
voor de educatie van de jonge generaties.
Er moeten op scholen bewustwordingsprogramma’s
worden gerealiseerd,
want ‘als vader van drie kinderen en als
burger geloof ik dat dit soort mondiale bewustwording
alleen wordt bereikt door te
investeren in kinderen vanaf zes jaar, die te
maken zullen krijgen met de milieuproblemen
die wij hen zullen nalaten.’
Deze publicatie is mede mogelijk gemaakt
door een bijdrage van het mediafonds van de
Europese Unie.
׉	 7cassandra://R0yRtyvvJjfZKm9W2SdJl33TVlkBcpL-js-gDda3oXA !`̵ `D<DhT`D<DhS{בCט   {u׉׉	 7cassandra://-f-EzKq9z2W1PmEj3fXDBf4nbxM9dkc3aFtFEjSfkgU ` ׉	 7cassandra://XWM6DJrwbxM-ZYhDAr51seDhtXoPNXsj1EZeisiSX1MX`S׉	 7cassandra://n3bf30uCXZO0qaQXg7UrB8m4hMa5PKebWBODtNWX3UI`̵ ׉	 7cassandra://Mnb1nFurT6utx6gPMSmZcz0TthQyKCsEsoHMAZU9NnUoO͠`<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://gaVpakoVbIcB328Y-N7H7DG-xAOgTa2KIL-Qphvk4ko p``׉	 7cassandra://q9ov-FhqMrpHMASuz09SjJwTrbvCnbkTqiVj41WpSqIr`S׉	 7cassandra://h3mBtvb1HMWmGn2cEHdOSvcg1arB23dhBoqUNoFnsmo#`̵ ׉	 7cassandra://nODTn3IhfsxOqliii3c2Zfv2b7-Rp6kkw7Jbef6Vefs ̀
͠`<Dhݓנ`<Dh tD̐9ׁHmailto:post@gelderland.nlׁׁЈי	׉H .https://www.binnenlandsbestuur.nl/abonnementenG`Y)/ye_ ہ]dנ`<Dh߁ 39ׁH !mailto:m.van.hemmen@gelderland.nlׁׁЈ׉E
De stikstofcrisis en de toekomst van de landbouw, versnellen van de woningbouw, de energietransitie:
wie werkt met ons mee aan deze grote maatschappelijke opgaven. Wie floreert in een overheidsorganisatie waar
menselijk talent en ruimte om te experimenteren centraal staan?
Wij zoeken
twee juristen
Ter versterking van de afdeling Bestuurlijk Juridische Zaken zoeken wij twee enthousiaste
juristen (junior, medior of senior) die het uitdagend vinden om in een dynamische, politiek
bestuurlijke omgeving te werken. Als jurist ontwikkel, stuur en werk je mee aan belangrijke
vraagstukken en opgaven die spelen binnen de Gelderse samenleving.
Wij zoeken juridische professionals die bij uitstek
kunnen aansluiten bij de denkwereld van anderen,
op een begrijpelijke wijze juridische aspecten kunnen
inbrengen, de verbinding leggen met andere invals–
hoeken en denken in mogelijkheden. Wij vinden het
essentieel dat kandidaten willen investeren in hun
persoonlijke ontwikkeling en in hun communicatieve,
procesmatige, vakinhoudelijke en digitale kennis en
vaardigheden.
Kandidaten hebben een afgeronde academische
opleiding (mr, Master) Nederlands recht en zijn
breed inzetbaar. Wij zoeken juristen die kennis
hebben van en ervaring met:
• algemeen bestuursrecht
• omgevingsrecht
• contracten-, subsidie- en staatssteunrecht
• samenwerkingsvraagstukken, zowel publiekpubliek
als publiek-privaat
• financieringsvraagstukken in combinatie met
governance
Kennis van en ervaring met EFRO-programma’s is
een pré.
Onze wensen op het gebied van competenties:
• Je hebt een goed ontwikkelde bestuurlijke en
organisatiesensitiviteit;
• Je bent ondernemend en kan goed samenwerken
in multidisciplinaire teams;
• Je bent scherp in je analyses;
• Je bent leergierig en proactief;
• Je stuurt op inhoud en op proces;
• Je bent je bewust van de rol die de provincie
vervult in verschillende projecten en stemt jouw
inbreng daarop af;
• Je bent flexibel, stressbestendig en hebt
doorzettingsvermogen.
Het betreft een arbeidsovereenkomst voor één jaar
met uitzicht op een vast dienstverband bij goed
functioneren.
Salarisindicatie: schaal 10 circa € 3000,00 (junior)
tot schaal 12 circa € 5.700,00 (senior) per maand bij
36 uur per week.
Voor meer informatie kun je contact opnemen
met Marc van Hemmen, tel 026 359 92 31
email: m.van.hemmen@gelderland.nl , teammanager
bij de afdeling Bestuurlijk Juridische Zaken.
Sollicitaties met cv kunnen tot en met 4 juli 2021
gemaild worden aan provincie Gelderland,
via email adres post@gelderland.nl.
Reactie richten aan: afdeling BJZ,
t.a.v. Wilma Weeber-Rikken.
De sollicitatiegesprekken zullen in de week
van 12 tot 16 juli 2021 plaatsvinden.
׉	 7cassandra://n3bf30uCXZO0qaQXg7UrB8m4hMa5PKebWBODtNWX3UI`̵ `D<DhU׉EBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
DOOR: MAURICE SWIRC
BOEK RECENSIE 45
ELF BVD-LEIDERS GEPORTRETTEERD
ALTIJD DIE LASTIGE
RECHTSSTAAT
Op 23 maart 1968 verschijnt Andries Kuipers
als hoofd van de Binnenlandse Veiligheidsdienst
in de Tweede Kamer bij het
debat over zijn organisatie. Het is de eerste
keer dat het grote publiek een hoofd van
de geheime dienst hoort praten en ziet bewegen.
‘Het viel een beetje tegen’, schrijft
een Volkskrant-columnist. Achteraf gezien
is het een historisch moment in de geschiedenis
van de veiligheidsdienst, concludeert
Paul Abels in Spionkoppen. Inlichtingenleiderschap
in elf portretten. De BVD-baas had
het uiterlijk van een saaie ambtenaar, niet
van een ‘filmfiguur met een regenjas en
gleufhoed’. Zelf werkt Abels al sinds 1984
voor de BVD (tegenwoordig: AIVD) en is
bijzonder hoogleraar veiligheidsdiensten in
Leiden. In zijn boek beschrijft hij de geschiedenis
van de geheime dienst aan de
hand van de elf bazen sinds de oprichting
in 1945. De meesten van hen wilden zoveel
mogelijk in de schaduw opereren. Het
is Arthur Docters van Leeuwen die na de
ineenstorting van het communisme in
1989 de verstofte organisatie omgooit en
met zijn markante verschijning breekt met
Abels geeft af op
privacywaanzin
in Nederland
de traditie van kleurloze BVD-bazen. Een
terugkerend knelpunt is de gespannen relatie
met bewindslieden en in het verlengde
daarvan: de moeizame verhouding tot
de rechtsstaat.
In dat kader kwam Abels onlangs zelf negatief
in het nieuws, als hoge chef bij de
Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding
en Veiligheid. NRC onthulde dat de
NCTV jarenlang zonder wettelijke grondslag
privacygevoelige informatie verzamelde
en met nepaccounts burgers online
volgde. Met daarin een hoofdrol voor
Abels, die zich weinig aantrekt van interne
kritiek en op Twitter onder zijn eigen
naam afgeeft op de ‘privacywaanzin’ in
Nederland. Volgens NRC eiste hij verwijdering
van delen uit het artikel. ‘Voor de
veiligheid van je bronnen’ konden bepaalde
zinsneden beter worden verwijderd. Inmiddels
kondigde minister Grapperhaus
van Justitie een disciplinair onderzoek aan.
Zo krijgen de analyses van Abels in Spionkoppen
extra lading. Bijvoorbeeld als hij
Louis Einthoven, het eerste diensthoofd
van de veiligheidsdienst, omschrijft als iemand
die ‘overtuigd is van zijn gelijk en
het belang van zijn taak’ en die ‘zich door
niets en niemand [laat] tegenhouden’. Het
kan voor Abels nauwelijks als negatieve typering
gelden, denk je nu. Hoe dan ook is
het een lezenswaardig en vlot geschreven
boek, voor iedereen die geïnteresseerd is in
de politiek-bestuurlijke geschiedenis van
de Nederlandse veiligheidsdienst. Misschien
maken de onthullingen over Abels
het boek zelfs wel extra spannend, wat
goed past bij een publicatie over spionnen.
CITAAT UIT HET BOEK
‘De BVD-baas had het uiterlijk
van een saaie ambtenaar’
SPIONKOPPEN
Paul Abels
Prometheus, 2020
24,99 euro
ADVERTENTIE
׉	 7cassandra://h3mBtvb1HMWmGn2cEHdOSvcg1arB23dhBoqUNoFnsmo#`̵ `D<DhV`D<DhU{בCט   {u׉׉	 7cassandra://TgrklMK7zgrzYmmgUjhoXMvTiNQSt_nXJBh44LvpPQ8 `׉	 7cassandra://V2tZwYaGRHzhHRTiQFH6jL6Kgu65mxajvAvusTZtQg4̓`S׉	 7cassandra://RtZHmlSVujRF6EAs1HP6D15NXAAhJ4Ffw8oAXzIiWEU+u`̵ ׉	 7cassandra://ROaXZxzJ-Dy5wNogZmsCDUAKHVkyovQe1tg5Klv-p9w 
o ͠`<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://beYtsnMFz9ssCLE3c01kY3BvEa7SEj4Jkt3mD0wLSbY ``׉	 7cassandra://Ief8R5MvrBH_Fv78la_KLzJrcvOCHQzJRYj6AHYGFVY{,`S׉	 7cassandra://eiTUsGVVTENhAGGxGVcsyuRIZG0XfgYSwKuFPc3fYo0$`̵ ׉	 7cassandra://pr77UeZf30UOQAf5SSqqS9BR-bc1fZi_81LbYk4_pEc /͠`<Dhי	׉H *https://www.nyenrode.nl/binnenlandsbestuurG`
Y)/ye` dde נ`<Dh Pn9ׁHhttp://nenlandsbestuur.nlׁׁЈ׉E׉	 7cassandra://RtZHmlSVujRF6EAs1HP6D15NXAAhJ4Ffw8oAXzIiWEU+u`̵ `D<DhW׉E$OPINIE 47
HELP INITIATIEVEN VAN BEWONERS OPSCHALEN
WIJKAANPAK: VERGEET DE
BUURTBEWONERS NIET
De wijk aanpak
draait vrijwel volledig om
overheidspartijen die meer
geld en invloed willen om
lokale leefbaarheidsproblemen
op te lossen. Maar
buurten zijn in de eerste
plaats van buurtbewoners.
Begin daarom bij hen.
LUCIEN STÖPLER
Tientallen wijkinitiatieven
hebben zich
landelijk verenigd
Buurtbewoners zijn afhankelijk geraakt van
de overheid. Voor veiligheid is de politie, voor
sociale problemen een keur aan zorgvoorzieningen
en voor leefbaarheid een uitdijend
gemeentelijk apparaat. Een veilige en leefbare
buurt is met name sociaal, vertrouwd en
vriendelijk: dat zijn geen kwaliteiten die
overheidsdiensten kunnen inbrengen,
met alle respect voor hun bijdrage.
Bovendien is de terugtrekkende en steeds
verder gekorte overheid niet in staat om voor
veiligheid en leefbaarheid te zorgen. Hoeveel
tijd kost het om zwerfafval in je straat op te
laten ruimen door de gemeente, overlast te
helpen indammen, je gestolen fiets terug te
krijgen? Het is tijd voor iets nieuws.
De wijkenaanpak kan rekenen op de bijdrage
van talloze veiligheidsinitiatieven die ons
land rijk is: buurtbewoners die zich willen inzetten
om het toezicht en de sociale controle
in de wijk te vergroten. Tientallen van deze
initiatieven hebben zich landelijk verenigd.
Ze organiseren jaarlijks een congres, leren
met elkaar en krijgen ondersteuning bij
ledenwerving, verhouding met politie en
gemeente en effectieve werkwijzen.
Deze vereniging en professionalisering kan
niet los gezien worden van de structurele
problemen en een overheid die steeds
minder kan oplossen.
Veiligheidsinitiatieven van burgers starten
vanuit de kwaliteiten in de buurt. Stabiele en
betrokken bewoners, bewoners met technische
en sociale vaardigheden, die geloven in
UW OPINIE IN BINNENLANDS
BESTUUR?
De rubriek opinie staat open voor leesbare,
opiniërende bijdragen die betrekking hebben
op actuele zaken in het openbaar bestuur.
De maximale lengte voor inzendingen is 500
woorden. Inzendingen graag naar info@binnenlandsbestuur.nl
o.v.v. ‘rubriek opinie’.
Via dit e-mailadres kunt u ook reageren.
de buurt en deze beter willen maken. Iedere
buurt kent dergelijke personen. In buurten
waar ze verbinding maken met andere
buurtbewoners en enige ondersteuning
krijgen bij organisatie, groeit de leefbaarheid
en de veiligheid van de bewoners. Bewoners
krijgen meer vertrouwen en gevoel van
saamhorigheid.
De wijkenaanpak kan niet slagen zonder de
inzet van burgers, en gemeenten helpen het
beste door welwillende bewoners te ondersteunen
in hun organisatie. De organisatie
van veiligheidsinitiatieven is veel werk: leden
werven, activiteiten plannen, communiceren
naar medebewoners, overleg met partners
en de analyse van de verzamelde meldingen
en signalen. Gemeenten kunnen personeel
in dienst nemen voor deze ondersteuning of
voor hun gemeente enkele uren ondersteuning
inhuren die bewoners van de kant helpt
om hun buurt veiliger en leefbaarder te
maken.
Gemeenten die dit doen, hoeven bijvoorbeeld
niet meer zelf alle jeugdoverlast op te
lossen – wat ze niet kunnen – of te verzuchten
dat bewoners óók aan zet zijn. Ze helpen
sterke, duurzame initiatieven van betrokken
bewoners ontstaan die bijvoorbeeld deze
jongeren een plek geven in de buurt en hen
medeverantwoordelijk maken voor de sfeer
en de activiteiten. Buurtbewoners kunnen
het ook veel sneller: van straatafval opruimen
tot overlast verhelpen.
Alle partners zullen zien dat bewoners een
eigen rol hebben, die een aanvulling is op die
van politie, zorg en gemeentelijke handhaving
en toezicht. Help bewonersinitiatieven
voor veiligheid en leefbaarheid opschalen
door ze te ondersteunen in hun organisatie.
FOTO: BRANKO DE LANG / ANP-HH
Lucien Stöpler, voorzitter van de landelijke
vereniging Veiligheidsinitiatief
BINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
׉	 7cassandra://eiTUsGVVTENhAGGxGVcsyuRIZG0XfgYSwKuFPc3fYo0$`̵ `D<DhX`D<DhW{בCט   {u׉׉	 7cassandra://sqBk2xjPWRzM9uNid8e2mau04o7pAhIAUlRZims8UsE S`׉	 7cassandra://HVlW2jpyA5osUjpixeYmBT1VRhbscxI7lpgJXI7wlrAiE`S׉	 7cassandra://Q_lYm-jm7vJr2MjejZzaR0D-cf1jBzzi9AU05u1gGPQ!`̵ ׉	 7cassandra://6grf3Rc0XGzsuj8nRn6OJVVjfVckYFsigi265jqwsUo ^J͠`<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://B69TVUrD8jpjIiqNwe63XoVm8pDKXkNAueJZ3WWTsk4 `׉	 7cassandra://3VUKXW2RXPYuuMkk4arVk0LUw9fLDYO_ya6j7FajNx0i`S׉	 7cassandra://JKYnVz_mz9yFDklHf7G9ne6OsiCUTKy852OLfxq_D2Y`̵ ׉	 7cassandra://c_ou7iZ_cJ2CIo0dq_tmTkZQnqdh5S6h41WfHHaonS8 W͠`<Dhנ`<Dh rM̺9ׁH !http://www.binnenlandsbestuur.nl/ׁׁЈנ`<Dh UM9ׁH !http://www.binnenlandsbestuur.nl/ׁׁЈי	׉H +https://www.binnenlandsbestuur.nl/CrossOverG`)Y)/yea Cdי	׉H -https://www.binnenlandsbestuur.nl/PegasystemsG`>Y)/yeb dי	׉H ,https://www.binnenlandsbestuur.nl/stimulanszG`bY)/yec )dנ`<Dh 9a9ׁH $http://www.binnenlandsbestuur.nl/BDOׁׁЈ׉EHAMBTENAREN
NIET POSITIEF
OVER UITZENDBRANCHE
ZO
MAAKT U BELEIDSREGELS
VOOR BIJZONDERE BIJSTAND IN
BEGRIJPELIJKE TAAL
Lees meer:
www.binnenlandsbestuur.nl/
Stimulansz
EEN ZAAKGERICHT PERSPECTIEF
OP BETROUWBARE GEGEVENSUITWISSELING
Lees
meer:
www.binnenlandsbestuur.nl/
CrossOver
Lees meer:
www.binnenlandsbestuur.nl/
Pegasystems
׉	 7cassandra://Q_lYm-jm7vJr2MjejZzaR0D-cf1jBzzi9AU05u1gGPQ!`̵ `D<DhY׉EONTSLAG OP
STAANDE VOET
EN DE WNRA
EEN KIJKJE
IN HET LEVEN
VAN: DE
VERZEKERINGSAMBTENAAR
‘HUH?
WAT
BEDOELT U?’
Lees meer:
www.binnenlandsbestuur.nl/BDO
Lees meer:
www.binnenlandsbestuur.nl/
Bestuursacademie
Lees meer:
www.binnenlandsbestuur.nl/
PubliekDomein
׉	 7cassandra://JKYnVz_mz9yFDklHf7G9ne6OsiCUTKy852OLfxq_D2Y`̵ `D<DhZ`D<DhY{בCט   {u׉׉	 7cassandra://WQtANBxGuCpYXbqs5Ye7v9-x33xnoPoiY-jMnmsebLs p`׉	 7cassandra://c1h0Jfwi6OThmU-8gXTkixZpSPG16BbC0-mf2OTQ0aUe`S׉	 7cassandra://P772hNhnBcOY10j4jeQ7b67pSeJlDWh9jB6Q34miRcw!2`̵ ׉	 7cassandra://Uhnjzfe3UzUkQvWylXTRS9hBV_99bB3L9lJ1TIg7wcY {':͠`<Dh
ט  {u׉׉	 7cassandra://jQUYMkfia3eywo3Fz0z9RnIjbgFk4sZOTo7ifEqsqXY `׉	 7cassandra://lpVOyAbGg4eAGXC4YGvkGJmcC5AD8mdHuq6RNuqwiKIm)`S׉	 7cassandra://BrpGuB2RxBUegE2-FXsMqciM6WwE06QKl9WIFje_zJ0"7`̵ ׉	 7cassandra://JyI0bJeso-WrZCy29h5zc650jzp90ZFsgpSlfznVmkA 
AL͠`<Dhנ`<Dh \9ׁH &http://www.officielebekendmakingen.nl/ׁׁЈנ`<Dh \C9ׁH 'http://bekendmakingen.nl/Staatscourant.ׁׁЈנ`<Dh 79ׁH +http://www.binnenlandsbestuur.nl/personaliaׁׁЈנ`<Dh [9ׁHhttp://landsbestuur.nlׁׁЈ׉EBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
50 PERSONALIA CARRIÈRE
DOOR: JOSÉ SALHI
Klaske Piebenga volgt Koos Mirck op
als bestuurssecretaris van de Landelijke
Vereniging voor Kleine Kernen. Mirck gaat
met pensioen. Piebenga heeft eerder gewerkt
bij onder meer bij de Reed Elsevier
Groep en Noordhoff Uitgevers.
MIEKE
BALTUS
Mieke Baltus is met
ingang van 24 juni
benoemd tot burgemeester
van Lelystad.
Baltus (CDA,
53) is momenteel
burgemeester van
Heemskerk. Henry
Meijdam (VVD) is
waarnemend burgemeester.
Hij neemt
waar sinds de benoeming
van Ina
Adema (VVD, 53)
tot commissaris van
de koning in
Noord-Brabant.
Baltus was voor
haar burgemeesterschap
in Heemskerk
daar wethouder.
Daarvoor was ze
burgemeester in
Uitgeest.
ROGER
DE GROOT
Roger de Groot is
benoemd tot burgemeester
van Noordoostpolder.
De benoeming
gaat in op
1 juni 2021. De
Groot (55) is lid van
het CDA. Hij was
burgemeester van
De Wolden. Hij volgt
in Noordoostpolder
Harald Bouman
(partijloos) op, die in
oktober 2019 opstapte.
Sindsdien is
Jan Westmaas
(CDA) waarnemend
burgemeester.
MARJON
DE HOON
Marjon de Hoon–
Veelenturf (CDA, 60)
is herbenoemd tot
burgemeester van
Baarle-Nassau. Ze
begon haar eerste
termijn als burgemeester
op 1 juni
2015. Eerder was
ze wethouder in
Zundert.
SICKO
HELDOORN
In Heemskerk is
Sicko Heldoorn (PvdA,
64) benoemd tot
waarnemend burgemeester.
De huidige
burgemeester Mieke
Baltus wordt burgemeester
in Lelystad.
Er is voor gekozen
pas na de gemeenteraadsverkiezingen
van
2022 de nieuwe
procedure op te
starten. Heldoorn
was waarnemend
burgemeester van
de gemeenten Waterland,
Huizen en
Dantumadiel. Hij
was burgemeester
van Assen en
Opsterland en gedeputeerde
van de
provincie Fryslân.
KOMEN & GAAN
ROALD
VAN DER LINDE
In Amersfoort is Roald van der
Linde (VVD, 52) benoemd tot wethouder.
Hij was de afgelopen acht
jaar lid van de Tweede Kamer. Hij
volgt Hans Buijtelaar op.
Buijtelaar stopte vanwege het vastgelopen
dossier van de westelijke
ontsluiting.
PAUL
DE ROOK
De Groningse wethouder Paul de
Rook (D66) heeft een nieuwe baan
en neemt afscheid als wethouder
van Groningen. Hij wordt per 1 augustus
directeur Organisatie- en
Onderwijsontwikkeling bij onderwijsinstelling
Noorderpoort in
Groningen. De Rook was
sinds 2014 wethouder.
CHARLIE
APTROOT
In Hilversum is Charlie
Aptroot (VVD, 70)
benoemd tot waarnemend
burgemeester.
Pieter
Broertjes is wegens
ziekte gedurende
enige tijd niet in
staat zijn functie uit
te oefenen. Aptroot
was onlangs waarnemend
burgemeester
van Voorschoten.
Daarvoor
was hij vanaf 2012
burgemeester van
Zoetermeer. Van
2003 tot 2012 was
hij Lid van de
Tweede Kamer.
ONNO VAN
VELDHUIZEN
Burgemester Onno
van Veldhuizen van
Enschede vertrekt.
Van Veldhuizen
(D66, 58) is sinds
2015 burgemeester
van Enschede.
Eerder was hij
burgemeester van
Hoorn (2003-2015)
en van Nieuwkoop
(1999-2003).
׉	 7cassandra://P772hNhnBcOY10j4jeQ7b67pSeJlDWh9jB6Q34miRcw!2`̵ `D<Dh[׉EPBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
Foto: provincie Zuid-Holland
PERSONALIA 51
GEMEENTEN:
INSTROOM,
DOORSTROOM
EN UITSTROOM
Het instroompercentage in 2020 is gelijk
aan het percentage van 2019, namelijk
13,4 procent. De doorstroom steeg van
5,7 procent naar 6,2 procent. Het uitstroompercentage
steeg licht: van 8,2
procent in 2019 naar 8,4 procent in
2020
Bron: A&O Fonds, Personeelsmonitor
gemeenten 2020
Instroom:
2019: 3,4%
2020: 3,4%
Doorstroom:
2019: 5,7%
2020: 6,2%
Uitstroom:
2019: 8,2%
2020: 8,4 %
BURGEMEESTERS
VACATURE
EDITH
JACOBS
OVERLEDEN:
Oud-burgemeester Marianne Burgman is op
68-jarige leeftijd overleden. Burgman was van
1995 tot 2002 burgemeester van Maarn. Daarna
werd ze de burgemeester van De Ronde
Venen. Vanaf 2011 was ze waarnemend burgemeester
van die gemeente omdat de fusie met
Abcoude nog niet was afgerond. Voor het
burgmeesterschap was Burgman wethouder
in Amersfoort.
OPROEP:
Tekst en foto’s (high res) voor de rubriek
personalia graag sturen naar info@binnenlandsbestuur.nl.
Gegevens voor deze
rubriek kunnen ook worden gestuurd via
www.binnenlandsbestuur.nl/personalia
Edith Jacobs is met
ingang van 25 mei
benoemd tot gemeentesecretaris
van
Cranendonck.
Ze volgt José van
Aaken op, die in
september vorig jaar
gemeentesecretaris
van Roermond
werd. Jacobs is nu
nog directeur en
loco-gemeentesecretaris
in Deurne.
Naast gemeentesecretaris
is Jacobs
straks roulerend
voorzitter van de
directieraad van de
A2 Samenwerking.
DICK
EMMER
Dick Emmer is met
ingang van 15 oktober
benoemd tot
gemeentesecretaris
in Zwolle. Hij is nu
nog gemeentesecretaris
in Hilversum.
Emmer heeft de afgelopen
vier jaar
voor Hilversum gewerkt.
Eerder was
hij wethouder in
Zaanstad en algemeen
directeur en
gemeentesecretaris
in Velsen. Emmer
volgt Ingrid Geveke
op, die directeur bij
BMC werd. Liesbeth
Borsboom was in de
tussentijd interim
gemeentesecretaris.
EEMSDELTA
Het burgemeesterschap van Eemsdelta
is vacant. Deze gemeente is per 1 januari
2021 ontstaan door samenvoeging
van de gemeenten Appingedam, Delfzijl
en Loppersum. Derhalve is de burgemeesterspost
sinds 1 januari 2021
vacant. De gemeente heeft circa
45.600 inwoners. De bezoldiging bedraagt
€ 9.345,69 bruto per maand.
U kunt solliciteren tot 26 juni 2021. Zie
voor alle informatie de Staatscourant
van 4 juni 2021 op www.officielebekendmakingen.nl/Staatscourant.
DE
WOLDEN
Het burgemeesterschap van De
Wolden is vacant sinds 1 juni 2021. De
gemeente heeft circa 24.400 inwoners.
De bezoldiging bedraagt € 8.620,48
bruto per maand. U kunt solliciteren tot
28 juni 2021. Zie voor alle informatie de
Staatscourant van 4 juni 2021 op
www.officielebekendmakingen.nl/
Staatscourant.
PETER
KÜPPERS
Peter Küppers is de
nieuwe gemeentesecretaris
van
Landsmeer. Küppers
was tot voor
kort projectleider fusie
bij de werkorganisatie
van de fuserende
gemeenten
Langedijk en Heerhugowaard.
Eerder
was hij gemeentesecretaris
van Schiermonnikoog.
Hij volgt
Sabine van Geffen
op, die naar Dalfsen
is gegaan.
JAAP SMIT
Jaap Smit, commissaris
van de koning
in Zuid-Holland, is
per 1 juni de nieuwe
voorzitter van het
bestuur van het Interprovinciaal
Overleg
(IPO). De voorzittersfunctie
van het
IPO bestuur werd op
15 april vacant na
het vertrek van
gouverneur Theo
Bovens. Vanaf dat
moment was commissaris
van de
koning Han Polman
tijdelijk voorzitter.
JANNEKE
HAKKERT
Met ingang van 1
september 2021 is
Janneke Hakkert benoemd
tot secretaris–directeur
van
Regio Rivierenland.
Hiermee volgt zij
Huug Derksen op,
die met pensioen
gaat. Hakkers is op
dit moment werkzaam
als manager
contractgestuurde
dienstverlening
binnen Regio
Rivierenland.
HARRY
MATSER
Wethouder Harry
Matser (GroenLinks)
vertrekt per 1 juni als
wethouder van
Zutphen. Hij gaat
aan de slag als lid
College van Bestuur
bij scholenkoepel
Conexus in Nijmegen.
Matser was
eerder directeur en
bestuurder in de
rechtspraak en de
gezondheidszorg,
waarna hij in 2018
wethouder werd.
׉	 7cassandra://BrpGuB2RxBUegE2-FXsMqciM6WwE06QKl9WIFje_zJ0"7`̵ `D<Dh\`D<Dh[{בCט   {u׉׉	 7cassandra://tWr4ivpS_ye9lNY0M6wosE3mYelyOGGcSZselrb3Y-4 `׉	 7cassandra://-oyzlqRYoqHFHUo4suFOqUSloP4ItCOp0mn9tHOqHGQv"`S׉	 7cassandra://PrEopZS45_JL6LK9VdrkhEs9rS4pVJAYYUkJgFKommQ!7`̵ ׉	 7cassandra://xpUPdJAF-mUskwaTOGCijHjNhlzlkBFCXJC3VMMxrAI e
͠`<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://SwemklLX4-j1oG59kT80xg01q8ick5zclI1OTRKujoo `׉	 7cassandra://9vzd9SCilFgvatxqwSAtf7tsZ3SBcD-8CfzeagTdef4l`S׉	 7cassandra://3yOHJ_FUI9pfl1T8ow9efWXOCgzHkGzL5_eXthAsgBA `̵ ׉	 7cassandra://iJU6pCq92ypGt4WbXrMGZMEPfds0QArb4E1Fd5aR0sg O5 u͠`<Dh׉EBINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
Foto: Marieke Balk Fotografie
52 PERSONALIA CARRIÈRE
BERT
SCHOUTEN
Bert Schouten is begonnen
als waarnemend
griffier in Wijk
bij Duurstede. Hij
neemt waar vanwege
het vertrek van
Marcelle van Esterik,
die griffier in Soest
wordt. Schouten
was al eerder interim
griffier in Wijk bij
Duurstede. Hij was
eerder ook interim-griffier
in onder
meer Amstelveen,
Wassenaar en
Papendrecht.
ANNE-JO
VISSER
Met ingang van 15
augustus wordt
Anne-Jo Visser de
nieuwe directeur van
de Amsterdamse
Federatie van Woningcorporaties
(AFWC).
Zij volgt Egbert
de Vries op die sinds
januari wethouder is
in Amsterdam. Visser
is vanaf 2017
programmadirecteur
Energietransitie van
de gemeente
Utrecht.
RECTIFICATIE:
Saskia van den Broek
en Saskia van Dijk
In Binnenlands
Bestuur nr. 10 stond
de foto van Saskia
van Dijk per abuis ook
bij de vermelding van
Saskia van den Broek.
Bij deze de foto’s van
beide Saskia’s. Saskia
van den Broek wordt
directeur/commandant
van de Veiligheidsregio
Zaanstreek-Waterland
en
Saskia van Dijk is
de nieuwe griffier van
Gilze en Rijen.
Saskia van Dijk
GERARD
BAKKER
Gerard Bakker
wordt inspecteur-generaal
van de
Nederlandse Voedsel-
en Warenautoriteit
bij het ministerie
van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit.
De benoeming
gaat in op 16 augustus
2021. Bakker
is sinds 2018
hoofddirecteur
Dienst Justitiële
Inrichtingen bij het
ministerie van
Justitie en Veiligheid.
MENNO
DE GRAAF
Menno de Graaf
wordt per 1 juli 2021
hoofd financiën medeoverheden
bij de
directie Bestuur, Financiën
en Regio’s
van het ministerie
van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties.
Hij volgt
Teun Eikelboom op.
De Graaf is momenteel
plaatsvervangend
afdelingshoofd
bij het ministerie van
Infrastructuur en
Waterstaat.
Nelly Kalfs is de
nieuwe voorzitter
van de Vereniging
Nederlandse Riviergemeenten.
Zij volgt
Jos Penninx op die
deze zomer met
pensioen gaat als
burgemeester. Jos
Penninx is benoemd
tot erevoorzitter van
de VNR. Kalfs is
sinds september
2020 burgemeester
van Lingewaard.
NELLY
KALFS
Saskia van den Broek
BRIEVEN
‘GROENLINKS HERKENT ZICH NIET IN
INTERVIEW MET KAREN KAMPS’
Het interview met Karen Kamps (BB09) was door gebrek aan
wederhoor pijnlijk eenzijdig. De afdeling GroenLinks Doetinchem
werd er zeer negatief in afgeschilderd. Maar de feiten liggen anders.
Zeven maanden geleden zegde de fractie van GroenLinks Doetinchem
na jarenlang moeizame samenwerking het vertrouwen op in
toenmalig fractievoorzitter Karen Kamps. Tot de zomer van 2020
was er altijd enige vorm van overleg mogelijk geweest, maar vervolgens
verkondigde Kamps zowel in de media als in de raadszaal haar
persoonlijke standpunten in naam van de fractie. Voor de overige
fractieleden werd dit onacceptabel. Omdat eerdere pogingen om
met elkaar in gesprek te gaan niet door Kamps werden opgepakt en
omdat een poging vanuit het bestuur om ons hierbij te helpen door
Kamps werd uitgelegd als een spreekverbod in plaats van de
bedoelde vereniging, bleef er geen andere optie over.
Na het vertrek van Kamps zijn we, net zoals daarvoor, blijven aandringen
op het spoedig en zorgvuldig opruimen van de ruim 1.300
vaten met PFOS-houdend blusschuim van Rutgers Milieu. Dit is na
veel juridisch getouwtrek tussen de gemeente en de eigenaren van
de vaten en de grond inmiddels gelukt. Vervolgens hebben we aangedrongen
op een onderzoek naar de oorzaak van dit probleem. Dit
onderzoek was voor ons erg belangrijk. Natuurlijk om herhaling van
milieuschade te voorkomen, maar ook om duidelijkheid te krijgen
over de bewering van Kamps over de niet integere rol van GroenLinks-wethouder
Langeveld. De fractie vond dat ze een afweging
over de rol van de wethouder alleen kon maken op basis van feiten.
Onderzoeksbureau Pro Facto heeft afgelopen april haar onderzoek
gepresenteerd. Hieruit blijkt dat de problemen rondom het niet
handhaven van de milieuvergunning van Rutgers Milieu zijn ontstaan
in de periode 2011-2013 bij zowel de provincie als de gemeente.
Vervolgens heeft de Omgevingsdienst Achterhoek (ODA, opgericht
in 2013) eerder genomen besluiten niet kritisch tegen het licht gehouden.
Uit het onderzoeksrapport blijkt dat de aantijging van
Kamps in de richting van Langeveld, wethouder sinds 2014, ongegrond
is. Tijdens de meningsvormende raad eind april gaven 25 van
de 31 raadsleden aan dat de wethouder niet persoonlijk verantwoordelijk
is voor het gebrek aan handhaving bij Rutgers Milieu. Wel
wordt het college door de gehele raad aan het werk gezet om met
een plan van aanpak te komen en verbeteringen in het proces
rondom de milieuhandhaving door te voeren.
Wat ons betreft was die raadsvergadering de afsluiting van de discussie
over de integriteit van wethouder Langeveld en indirect ook
de integriteit van de fractieleden die hem bleven steunen totdat het
tegendeel bewezen kon worden. Uit het artikel in Binnenlands Bestuur
blijkt echter dat die discussie misschien wel voor ons, maar
nog niet voor Kamps is afgesloten. Zij heeft recht op haar beleving
en op haar mening. De huidige fractie wil echter aangeven zich niet
te herkennen in het beeld dat wordt neergezet. Wij hebben haar met
open armen ontvangen toen ze na haar vertrek bij de PvdA politiek
dakloos was geworden. In een fractie moet je echter ook samen
kunnen werken en naar elkaars mening kunnen luisteren. GroenLinksers
zijn geen jaknikkers en dat levert levendige discussies op.
Veel mensen voelen zich daarom bij ons thuis. Anderen duidelijk niet.
Marcella Heerenveen, fractievoorzitter GroenLinks Doetinchem
׉	 7cassandra://PrEopZS45_JL6LK9VdrkhEs9rS4pVJAYYUkJgFKommQ!7`̵ `D<Dh]׉E׉	 7cassandra://3yOHJ_FUI9pfl1T8ow9efWXOCgzHkGzL5_eXthAsgBA `̵ `D<Dh^`D<Dh]{בCט   {u׉׉	 7cassandra://AavQBIFCqj76hTnVV1dws6FoBBMi3-_BXKbYliS99AI `׉	 7cassandra://gijPWlssrRBhHRK7qNNYf5iEdmowkizFYvqbY0Wjkjod`S׉	 7cassandra://3lHxn4q25-eWnNhy8p7OMzrW1Q-dGep_MSPO9KRPgPg!`̵ ׉	 7cassandra://cAlEhtTzdsiAJymsTweCJotv_AfD5-wyLehQMxgrUNI  E͠`<Dhט  {u׉׉	 7cassandra://PzP-3bF27FHMwz1S4kH64KN1-0dKMQYYWhrDcj5zTLk z`׉	 7cassandra://j6boOugo9F3Ht9sqQt-tc78swk3MRTMzoQPIL6jYl8gW`S׉	 7cassandra://gYtD7AluUYWKHOyetiSOqguKkqOxYv4NVaK9xBg_W0c`̵ ׉	 7cassandra://SXmYnefIJ4OWqslgYDLtpuIoLBvFze9O_4HxSpKHLZ0E-͠`<Dh נ`<DhN $9ׁHhttp://www.publieknetwerk.nlׁׁЈנ`<DhM >΁9ׁHhttp://www.certusgroep.nlׁׁЈנ`<DhL 9ׁH  mailto:karsmartin@certusgroep.nlׁׁЈנ`<DhK Ks9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈנ`<DhJ ;s9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈנ`<DhI s9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈנ`<DhH s9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈנ`<DhG s9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈנ`<DhF ܁s9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈנ`<DhE s9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈנ`<DhD s9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈנ`<DhC gs9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈנ`<DhB Ws9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈנ`<DhA Gs9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈנ`<Dh@ s9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈנ`<Dh? s9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈנ`<Dh> s9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈנ`<Dh= ؁s9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈנ`<Dh< ȁs9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈנ`<Dh; ̸s9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈנ`<Dh: ̨s9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈי	׉H +https://www.binnenlandsbestuur.nl/vacaturesG`ҽY)/yed $&̟י	׉H %https://www.leeuwendaal.nl/vacatures/G`Y)/yee %dי	׉H %https://www.leeuwendaal.nl/vacatures/G`Y)/yef lفdנ`<Dh9 ̘s9ׁHhttp://Binnenlandsbestuur.nlׁׁЈ׉E	54 INDEX
VACATURES
In de vacature- index treft u een selectie aan van de
vacatures die deze week zijn opgenomen in het magazine of op
de website van Binnenlands Bestuur.
BESTUUR EN MANAGEMENT
Castanho / Gemeente Ede
Gemeente De Wolden
Gemeente Delft
Gemeente Eemsdelta
Gemeente Kampen
Gemeente Kampen
Gemeente Lelystad
JS Consultancy / Gemeente Maassluis
Leeuwendaal / Gemeente Noordwijk
Necker Van Naem / Gemeente Peel en Maas
Publiek Netwerk / Cubiss
Rijksoverheid
VNG Realisatie
FINANCIËN EN ECONOMIE
Bar-Organisatie
Gemeente Almelo
Gemeente Hengelo
Gemeente Schagen
Haute Equipe
JS Consultancy / Gemeente Oude IJsselstreek
Provincie Utrecht
ICT EN AUTOMATISERING
Provincie Zuid-Holland
VNG Realisatie
JURIDISCH
Gemeente Amersfoort
Hoogheemraadschap van Delfland
juridisch adviseur privacy sociaal domein
juridisch adviseur
Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard juridisch adviseur privaatrecht
Provincie Gelderland
twee juristen
OPENBARE ORDE EN VEILIGHEID
Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard adviseur arbo & veiligheid
teamchef business expert
manager hr & organisatie
ADVERTENTIES
Politie
PERSONEEL EN ORGANISATIE
Provincie Utrecht
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
pagina 44
innovatie en verbindende concerndirecteur
burgemeester
strategisch organisatieadviseur
burgemeester
afdelingshoofd bestuursadvisering
afdelingshoofd advies en bedrijfsvoering
teamleider stadstoezicht
senior strategisch concernadviseur
clustermanager klantcontactcentrum en communicatie
griffier
organisatieadviseur voor bibliotheken
senior beleidsmedewerker somalië
innovatiemakelaar
senior adviseur planning & control
financieel adviseur
inkoopanalist
teamleider financiën
medior financieel adviseur / financial controller
adviseur ao/ic
financial controller
specialist informatiemanagement
adviseur markt en overheid
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
pagina 56
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
pagina 55
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
pagina 56
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
ALTIJD DE JUISTE KANDIDAAT!
Binnenlands Bestuur is het grootste
wervingskanaal voor de actieve en
latente banenzoeker.
BINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
׉	 7cassandra://3lHxn4q25-eWnNhy8p7OMzrW1Q-dGep_MSPO9KRPgPg!`̵ `D<Dh_׉E
INDEX 55
RUIMTELIJKE ORDENING EN VERKEER
Certus Groep / Gemeente Leidschendam-Voorburg
Certus Groep / Gemeente Leidschendam-Voorburg
Certus Groep / Gemeente Maassluis
Gemeente Almelo
Gemeente Almelo
Gemeente Best
Gemeente Hendrik Ido Ambacht
Gemeente Maasdriel
JS Consultancy / Gemeente Haarlemmermeer
JS Consultancy / Gemeente Oude IJsselstreek
JS Consultancy / Provincie Overijssel
Leeuwendaal / Gemeente Noordwijk
NCOI
Provincie Utrecht
Publiek Netwerk / Gemeente Amsterdam
Publiek Netwerk / Gemeente Medemblik
Waterschap Scheldestromen
SOCIAAL
Certus Groep / Gemeente Sluis
De Buch
Public Spirit / Gemeente Hengelo
Public Spirit / Gemeente Hengelo
Publiek Netwerk / Gemeente Edam-Volendam
VOORLICHTING EN COMMUNICATIE
8ktd
Gemeente Delft
strategisch adviseur regio
teamleider locatieontwikkeling
beleidsmedewerker verkeer
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
beheerder / beleidsmedewerker groen, recreatieve voorzieningen en reiniging Binnenlandsbestuur.nl
senior projectleiders civiel/cultuurtechniek
beleidsmedewerker ruimtelijke ontwikkeling
beleidsadviseur wonen
beleidsadviseur verkeer
senior beleidsadviseur wonen
beleidsmedewerker ruimtelijke ordening
manager projectbeheersing infrastructurele projecten
clustermanager beheer, onderhoud en projecten openbare ruimte
programmamanager ruimtelijk domein
senior ecoloog
adviseur parkeren
projectleider ruimtelijke ontwikkeling
verkeerskundige
teamleider porthos
domeinmanager samenleven
afdelingsmanager maatschappelijke strategie & ontwikkeling
afdelingsmanager ondersteuning & zorg
beleidsmedewerker wmo maatwerkvoorziening
senior adviseur communicatie
senior communicatieadviseur & woordvoerder
OOK UW VACATURE IN BINNENLANDS BESTUUR? BEL 020-5733656
ADVERTENTIE
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
pagina 56
pagina 56
pagina 56
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
pagina 55
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
pagina 55
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Binnenlandsbestuur.nl
Teamleider Porthos
36 uur | Schaal 10
• Verantwoordelijk voor de aansturing van het team Porthos
• Voert het operationele personeelsbeleid uit
• Realiseert een taakstelling en ontwikkelt stuurinformatie
• Vertaalt beleidsplannen in kansen
Kars Martin | 06-38322974 | karsmartin@certusgroep.nl
www.certusgroep.nl
Adviseur Parkeren
Overtuigend • Enthousiast • Pro-actief • Verbindend
Organisatieadviseur voor Bibliotheken
Ondernemend • Overtuigend • Innovatief • Resultaatgericht
Kijk voor meer informatie op www.publieknetwerk.nl
BINNENLANDS BESTUUR - WEEK 23 | 2021
׉	 7cassandra://gYtD7AluUYWKHOyetiSOqguKkqOxYv4NVaK9xBg_W0c`̵ `D<Dh``D<Dh_{בCט   {u׉׉	 7cassandra://dysJJtAwp68I_429G_GnuTDnuqWX5zwfCkD_sZvS0Ko 0`׉	 7cassandra://k0pwtVR9IGXfjYJyDkj5r7vzIUss-crCYzjNos4EEqsU`S׉	 7cassandra://XcTSSO1Tshm0vTh1ckYEd0WErTpk783dSpF4uj2EGfQ`̵ ׉	 7cassandra://h--UMh_dNLiRL4M4hdIzU-7IbRikgPZ3fY_4lNkEtHY  
͠`<DhPנ`<DhT #̽9ׁH %http://www.jsconsultancy.nl/vacaturesׁׁЈ׉E	uIk werk voor
Nederland...
...en voor mezelf
Wil jij Nederland én jezelf beter maken?
Senior Strategisch Concernadviseur
36 uur | schaal 13 max. € 89.403,- bruto per jaar (incl. IKB)
Sturen en bijdragen aan concernbrede strategische
opgaven. Uitstekend in staat vanuit een ander
perspectief en op creatieve, frisse wijze te
kijken naar oplossingen. Durf en lef waar nodig.
Kritisch en signaleert gevraagd en ongevraagd.
Daadkrachtig toe werken naar concrete resultaten.
Flair, pragmatisch, netwerker en deelt kennis.
Strategisch adviseur naar concern en bestuur.
Interesse? Bel Michel Kollau 06 - 511 357 93
Manager Projectbeheersing
Infrastructurele Projecten
36 uur | schaal 12 max. € 82.750,- bruto per jaar (incl. IKB)
Mooie uitdagende functie voor een manager
projectbeheersing die de kwaliteitsbewaker en
het “geweten” is van aansprekende en omvangrijke
infrastructurele projecten. Brengt de projectstructuur
en -financiën op orde en zorgt ervoor
dat een project “in control” is. Is de “luis in de pels”
die coacht, verbindt en analytisch, daadkrachtig en
bestuurlijk sensitief is.
Interesse? Bel Elsbeth Braam 06 - 333 219 86
Senior Beleidsadviseur Wonen
36 uur | schaal 12 max. € 82.476,- bruto per jaar (incl. IKB)
Wil je bijdragen aan diversiteit in woningaanbod bij
een jonge gemeente met stedelijke architectuur en
hightech multinationals? Je vervult een coördinerende
rol en levert input aan regionale opgaven. Je gaat
graag aan de slag met sociaal strategische ontwikkelingen
en bent in staat om binnen een complex
krachtenveld met externe partijen te excelleren.
Verbindend | Overtuigingskracht | Teamspeler.
Interesse? Bel Saskia Schrama 06 - 125 703 76
Beleidsmedewerker Ruimtelijke Ontwikkeling
36 uur | schaal 10 max. € 63.123,- bruto per jaar (incl. IKB)
Mooie rol voor pragmatische beleidsadviseur die
samen met inwoners, ondernemers en belangenorganisaties,
bestemmingsplannen maakt en,
samen met collega’s, beleid ontwikkelt.
Adviseur AO/IC
36 uur | schaal 9 max. € 56.858,- bruto per jaar (incl. IKB)
Adviseur die een bijdrage levert aan de interne
controle en de ontwikkeling van de interne
beheersing. Adviseert over inrichting van processen
en verbetermaatregelen. Draagt bij aan rechtmatige
besteding van financiële middelen.
Interesse? Bel Elsbeth Braam 06 - 333 219 86
Reageer op bovenstaande functies via www.jsconsultancy.nl/vacatures
Interim Werving & Selectie
׉	 7cassandra://XcTSSO1Tshm0vTh1ckYEd0WErTpk783dSpF4uj2EGfQ`̵ `D<Dha׈E`D<Dhb`D<Dha{)BB 11-2021`RAy