׉?4ׁB!בCט66ru׉׉ 7cassandra://IBPGsazT-JHPQ5YP7zlOnmse3h01H3C8gyte8rIaonM@`׉ 7cassandra://3UMBg7IhI5If2TOfXL-bI6-qwsPO2x3QIerWCxVjPsc~`s׉ 7cassandra://VHsvYS7N0tPvdc38EebKry-FtB1utT-j2wrdczzkqig-`׉ 7cassandra://z_GYgtZ9TVO8Ocfz1o57kkDT8vBy5g3wEaJoRNbaKLwV͠]a]KڥpXJ3ܑנa]KڥpXJ3=̈9ׁHhttp://vastgoedactueel.nlׁ ׁ Ј׈Ea]KڥpXJ3׉Euoktober 2021 jaargang 96, editie 8 8 VOOR DE WONINGMAKELAAR EN VASTGOEDPROFESSIONAL OR DE ON NGMAKELAAR EN GOEDPROFESSIONAL vastgoedactueel.nl THEMA Verduurzaming & energietransitie GROENE WATERSTOF VOOR MONUMENTEN PLEIDOOI LABEL OVERSTROMINGSRISICO KIJK OP DE WONINGMARKT IN FRIESLAND ERIK FABER, WETHOUDER SÚDWEST-FRYSLÂN ‘ Water uit Heegermeer verwarmt heel dorp’ ׉ 7cassandra://VHsvYS7N0tPvdc38EebKry-FtB1utT-j2wrdczzkqig-`a]KڥpXJ3a]KڥpXJ3lrבCט6ru׉׉ 7cassandra://2OchThkhY7FKM4rtUUa7_wg6LLd4xjYrZ6CNTrVq9u4+0`׉ 7cassandra://UxZpJKbf6hgy-b7UGfVdjpNZBFVLVl8DMWnun0S28pgeO`s׉ 7cassandra://nYweoSIElM8uMaFMnG_Mu-OKu7EG5-5Jd8-ND0lVJ3U$`׉ 7cassandra://L_0DgyJeU8UV0iex3Ox7j-pouuHoHSv8tLJnMrqtPQI6͠]a]KۥpXJ3ט66ru׉׉ 7cassandra://NBLzmH92YvvIMJ314K91aJfko234idh_IfxTc1M5iNwT`׉ 7cassandra://SrcVjtx2sCeL65gipi4aKrZdtn5knSmg1St68M_Q2fYa`s׉ 7cassandra://Z34tvUcyPDLqYT4rN5nfDhXLI6nU0bEO6Vsp_Hy2ULc `׉ 7cassandra://MU7kg9Va8m1oDfIRqN7MBh9vvl2CAY7Y940Ff3QeRU0/ ͠]a]KۥpXJ3נa]KڥpXJ3߁7̺9׉Hmailto:info@yisual.comGׁ ׁ rנa]KڥpXJ3Ax 9׉Hmailto:@vastgoed.v.makelaarsGׁ ׁ rנa]KۥpXJ3Am 9׉H,http://www.facebook.com/vastgoed.v.makelaarsGׁ ׁ Јנa]KۥpXJ3 Ad 9׉H0http://www.linkedin.com/company/vastgoed-actueelGׁ ׁ Јי ׉H"https://www.yisual.com/merkportaalGa^~be;ց&<י ׉H"https://www.yisual.com/merkportaalGa^be;ׁ<י ׉H#https://twitter.com/vastgoedactueelGa^ߡbe;,b י ׉SG a^be;%Bי ׉S G a^+be;̥?י ׉SG a^fbe;Mי ׉S"G a^be;Oי ׉SG a^be;י ׉S(G a^be;י ׉S*G a^be;י ׉SG a^be;י ׉SG a^be;י ׉SG a^tbe;qי ׉S$G a^be;sי ׉SG a^|be;י ׉S&G a^be;י ׉SG a^>be;Eaי ׉SG a^be;F̦י ׉Hhttps://www.yisual.comGa^be;x;̤נa]KۥpXJ3 /X 9׉Hhttp://www.vastgoedactueel.nlGׁ ׁ Ј׉E,0118 700 237 | yisual.com | info@yisual.com ׉ 7cassandra://nYweoSIElM8uMaFMnG_Mu-OKu7EG5-5Jd8-ND0lVJ3U$`a]KڥpXJ3׉Evastgoedactueel.nl Vastgoed.v.Makelaars @Vastgoedactueel @vastgoed.v.makelaars jaargang 96 editie 8, oktober 2021 inhoud Nationale Makelaar Awards De genomineerden voor de Nationale Makelaar Awards zijn bekend! De awards worden uitgereikt tijdens Makelmania. Een vooruitblik. 10 Erik Faber, wethouder Súdwest-Fryslân ‘ Water uit het meer verwarmt hele dorp’ Súdwest-Fryslân loopt voorop met een pilot waarbij oppervlaktewater uit het Heegermeer het hele dorp Heeg gaat verwarmen. “De bewoners gaan het zelf exploiteren en aanleggen, dat is uniek. Daardoor kun je het betaalbaarder maken”, aldus wethouder Erik Faber. Slimme gevels en hergebruik Inspiratie op het vlak van duurzaamheid, vanuit vier invalshoeken: de vermogensbeheerder, de architect, de ingenieur en de geveladviseur. 20 kort Nieuws, agenda, tweets en voorwoord thema Monumentale woningen verduurzamen onbescheiden vragen Maud Weide, VEH de stelling Open bieding heeft de toekomst de koopstarter Klik met een makelaar thema Label voor woning met klimaatrisico? 04 14 17 18 27 28 vader & zoon Westeneng Makelaardij thema De makelaar als oliemannetje het geschil Nieuwe tijden, nieuwe verwachtingen helpdesk Hulp bij stress vacatures en colofon 34 36 39 40 42 3 Makelen in Friesland De ene provincie is de andere niet. Daarom vanaf deze editie aandacht voor de woningmarkt per provincie. We trappen af met Friesland: de cijfers in beeld en drie makelaars over hun ervaringen. 31 24 ׉ 7cassandra://Z34tvUcyPDLqYT4rN5nfDhXLI6nU0bEO6Vsp_Hy2ULc `a]KڥpXJ3a]KڥpXJ3krבCט6ru׉׉ 7cassandra://i7AHQIlWyk_5Iwf8RiOEGQQMKx5j446QlAo_-FjrDJ8(`׉ 7cassandra://DrRQtpZNzg4ZcalVGtRauLW81R8J78EsISoWSBSg6NQj<`s׉ 7cassandra://RFhgRsumX_EoAtXLGBKdEiG7IRIg_ApPkkvfqNkvKYM!_`׉ 7cassandra://XLFYZX575TvLZJU63j27bNW1xFPGjfdAcPU4SkATklw(`͠]a]KۥpXJ3ט66ru׉׉ 7cassandra://shhdorRnnF7dt0AA7NuT6oWANFzOxCLPa5e0k1_XmEI@`׉ 7cassandra://2CrB8JeYZZOnH8RGlB014SJp0OcWi-r9o9dfYwq6hBEj`s׉ 7cassandra://cEZqO4Ev7IsIDmi-8UJhp6PyZPKSn8J3z9FdJirD-qI`׉ 7cassandra://zGrVcHM353WHLXNgzypLRm9_LqIr3cBPlq9AK4mBcPU͖͠]a]KۥpXJ3נa]KۥpXJ3̺9׉Hmailto:elsie@vastgoedactueel.nlGׁ ׁ rנa]KۥpXJ3Ӂ"9ׁHhttp://Nu.nlׁ ׁ Јי ׉H#http://twitter.com/vastgoed-actueelGa^{be;؁>uנa]KۥpXJ3>u9ׁHhttp://VASTGOEDACTUEEL.NLׁ ׁ Ј׉E kort EDITORIAL KOSTENGRENS NATIONALE HYPOTHEEKGARANTIE (NHG) Waterrijk Een tochtje met een zeiljacht of in een kano over wild water … mij maak je er niet blij mee. Slechte herinneringen bewaar ik aan het eskimoteren in een Franse rivier en een overtocht naar een Italiaans eiland bij zwaar weer – gelukkig was er een grote colabeker in de buurt. Als een van de zeldzame Nederlanders van mijn generatie heb ik niet eens een zwemdiploma. foto: Sjoukje Kilian Niet verbazend dat de Friese meren mij nooit zo getrokken hebben. Maar met het maken van deze editie van Vastgoed heeft mijn waardering voor waterrijk Friesland een boost gekregen. Wat een openbaring dat al dat oppervlaktewater ook een rol kan spelen bij de verwarming van huizen! Wethouder Erik Faber legt uit (p. 10) hoe het complete dorp Heeg dankzij aquathermie verwarmd gaat worden. Ook op andere vlakken zijn de Friezen voortvarend bezig. In de eerste aflevering van een reeks over de woningmarkt in de diverse provincies (p. 31) wordt duidelijk hoe makelaars in deze provincie flexibel inspringen op de aanbodkrapte en zorgen dat zij in beeld blijven, ook bij de toenemende stroom westerlingen die de provincie ontdekken. ‘ Mij󰈝 󰉓󰈀󰇽r󰇷e󰈹󰈎n󰈇 󰉐󰈢or 󰉒󰈀󰉄󰇵r󰈸i󰈒k F󰈸󰈎󰇵󰈼la󰈝󰇶 he󰈩󰈃 󰇵en 󰇼󰈡󰈢󰈼t 󰈇e󰈕r󰈩󰈇󰇵󰈞’ De minder fijne gevolgen van de kracht van water zijn in Limburg aan de orde van de dag. De beelden van de heftige overstromingen in juli staan nog op ieders netvlies gegrift. Reden voor twee onderzoekers van de Universiteit van Maastricht om te pleiten voor een klimaatrisicolabel voor woningen (p. 28). En dan hebben we nog waterstof als energiedrager; volgens sommigen het ei van Columbus ter vervanging van aardgas, volgens anderen een oplossing met haken en ogen, zoals de energie die het kost om het te maken. In de Achterhoek doen ze er een proef mee bij monumentale woningen (zie p. 14). Zo zijn velen op een creatieve manier bezig met duurzame vindingen die passen bij woningen in ons waterrijke land. En dat is iets om trots op te zijn, ook als je geen waterrat bent. Elsie Schoorel Elsie@vastgoedactueel.nl 4 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2021 2021 2022 € 325.000 € 355.000 Bron: NHG TAXEREN Nieuw taxatierapport van kracht Op 1 oktober is het nieuwe model Taxatierapport Woonruimte 2021 ingegaan, nadat het eerder met drie maanden was uitgesteld. Dat betekent dat elke Register-Taxateur Wonen de opleiding en toets succesvol moet hebben afgerond. Op de website van NRVT is de laatste versie van het nieuwe model te vinden, met de bijbehorende opdrachtvoorwaarden en de veelgestelde vragen (FAQ). Taxateurs die met het nieuwe model willen werken maar het scholingstraject nog niet succesvol hebben afgerond, moeten sinds 1 oktober met een plausibiliteitsverklaring werken. Een taxateur kan dan nog wel taxeren en het taxatierapport laten valideren, maar heeft bij zijn taxatierapport een plausibiliteitsverklaring nodig van een taxateur die het scholingstraject wel succesvol heeft afgerond. NRVT werkt nog aan toekomstige uitbreiding van het mode׉ 7cassandra://RFhgRsumX_EoAtXLGBKdEiG7IRIg_ApPkkvfqNkvKYM!_`a]KڥpXJ3׉EsVOOR HET LAATSTE NIEUWS OVER DE MAKELAARDIJ: VASTGOEDACTUEEL.NL @VASTGOEDACTUEEL kort BELEID MILJOENENNOTA 2022: PLANNEN EN REACTIES De plannen die het demissionaire kabinet in de Miljoenennota presenteert over de woningmarkt zijn veelal niet nieuw, wel zijn er enkele aanpassingen en aanvullingen. De belangrijkste punten op een rij en reacties vanuit de branche. Het kabinet investeert de komende tien jaar € 1 miljard in woningbouw, ieder jaar € 100 miljoen. € 1,5 miljard wordt gereserveerd voor verduurzaming van woningen en gebouwen. Dit volgens de afspraak in het Klimaatakkoord, dat in 2050 alle woningen en gebouwen aardgasvrij moeten zijn. Het beleid rond de vrijstelling overbelasting voor starters tot 35 jaar past de regering op enkele punten aan. De belangrijkste: om in aanmerking te komen voor vrijstelling, moeten kopers bij de notaris een verklaring ondertekenen dat zij de woning gebruiken als hoofdverblijf. Als de koper na het tekenen van de koopovereenkomst door onvoorziene omstandigheden (scheiding of overlijden) de woning niet op die manier kan gebruiken, geldt vanaf volgend jaar toch een vrijstelling of een lager tarief van 2% overdrachtsbelasting. Per 1 januari kunnen gemeenten gebruikmaken van opkoopbescherming. Bepaalde gebieden in steden kunnen ze hiermee beschermen tegen opkoop van huizen voor verhuur. De eigenwoningregeling wordt op drie onderdelen aangepast. De overheid wil de regeling rechtvaardiger maken door onbedoelde beperkingen op hypotheekrenteaftrek weg te nemen. Bijvoorbeeld voor mensen die samen met een partner een woning kopen en daarvoor zelf ook al een koopwoning hadden. Of voor mensen die een koopwoning hebben met een partner die komt te overlijden. Woningcorporaties en projectontwikkelaars die woningen terugkopen van particulieren (‘verkoop onder voorwaarden’-woningen) betalen vanaf 1 januari 2022 geen overdrachtsbelasting meer (dit was dit jaar 8%). De NVM roept de regering in een reactie op om de woningzoeker perspectief te bieden. “Het is van vitaal belang dat Rijk, provincies en gemeenten de handschoen oppakken om deze wooncrisis te lijf te gaan. Dus géén verdere regulering maar juist ruimte om te bouwen”, aldus NVM-voorzitter Onno Hoes. De Hypotheker noemt de plannen ‘onvoldoende om de crisis op de woningmarkt op te lossen’. Uit eigen onderzoek van De Hypotheker onder 1.100 huizenzoekers blijkt dat twee op de drie ondervraagden deze mening deelt. Het vrijmaken van één miljard euro om de woningvoorraad te vergroten is een stap in de goede richting, maar lost bouwen het tekort op korte termijn niet voldoende op om de crisis op de woningmarkt te doorbreken, schrijft De Hypotheker. Ook Bouwend Nederland vindt dat drastischer maatregelen nodig zijn. 'Zoals het afschaffen van de verhuurdersheffing, en meer geld om de woningbouwproductie te stimuleren op plekken waar dat nu nog niet rendabel is.' Matthijs Korevaar, universitair docent financiering en woningmarkt aan de Erasmus Universiteit, concludeert in een analyse op Nu.nl dat er eigenlijk weinig tot niets gebeurt. “Het kabinet maakt jaarlijks 100 miljoen euro vrij om woningbouw te stimuleren, maar dat is een doekje voor het bloeden.” Wel staat er volgens Korevaar een opvallend statement in de miljoenennota. “De fiscale bevoordeling van huizenbezit wordt als een van de hoofdoorzaken van de hoge koopprijzen genoemd. Economen zijn het daar al langer over eens, maar het kabinet erkent dus ook zelf expliciet dat het eigen beleid de prijzen fors heeft beïnvloed. Er worden alleen nog geen stappen gezet om het beleid om te gooien.” Demissionair minister van Financiën Hoekstra met de Miljoenennota (foto: Martijn Beekman). 5 ׉ 7cassandra://cEZqO4Ev7IsIDmi-8UJhp6PyZPKSn8J3z9FdJirD-qI`a]KڥpXJ3a]KڥpXJ3krבCט6ru׉׉ 7cassandra://f6iw7Lo7mv71GB5CN9jY1TPUp8kmg7yrhqHtDCPO-Vc`׉ 7cassandra://ilrfmRtefswUwk1JEw73WK4tJZGNYBID5M92CGU6VY4?`s׉ 7cassandra://OKK2jUVYY3iRG1bMO-UnFasoO11hg5QK9DRT8k6Zoag`׉ 7cassandra://rhHYq-12uR8nrGgU9-oOYex3JLMX6LVMmSjMUe8C8S4_ ͠]a]KۥpXJ3ט66ru׉׉ 7cassandra://SU2P3WMgiJhPzoAK-bD4Pp1z9K7a05BJI1SSymWan4oR9`׉ 7cassandra://YoEyeCBzwtLTmvx_ifTPRdSSDB2MvcNWimFHFgKkiBMml`s׉ 7cassandra://hW0jrFsMw6DNUJ3I6T8k0_eP2Cq4sWj2TzfKQVWo1Sg Z`׉ 7cassandra://UzIraTy7fWKg2oilsGD2jrNO2untm5U5KK0idNuczDk͞x͠]a]KܥpXJ3נa]KۥpXJ3v̗9׉H)https://siriuspro.nl/collectief-vastgoed/Gׁ ׁ rי ׁHhttp://www.siriuspro.nla^be;فL̊akנa]KۥpXJ39ׁH"mailto:bav-collectief@siriuspro.nlׁ ׁ rנa]KܥpXJ389ׁHhttp://funda.nlׁ ׁ Ј׉EUniek BAV-collectief voor Vastgoeddeskundigen Voordelen 15% premiekorting (o.b.v. uw huidige polis) Gratis cyberverzekering Uitgebreide voorwaarden Knowhow aansprakelijkheid Eigen juristen Ook mogelijk via uw assurantietussenpersoon Snel en eenvoudig geregeld Meld je nu aan voor 31 oktober!                                               Meer informatie of eenvoudig online aanmelden? www.siriuspro.nl bav-collectief@siriuspro.nl +31(0)38 85 18 449 ׉ 7cassandra://OKK2jUVYY3iRG1bMO-UnFasoO11hg5QK9DRT8k6Zoag`a]KڥpXJ3׉ENkort PLATFORM CEO funda vertrekt De CEO van funda, Quintin Schevernels, stapt op. Het bedrijf laat maandag weten dat hij aan het eind van het jaar vertrekt vanwege “de langlopende discussies op aandeelhoudersniveau”. Schevernels vertrekt met “pijn in het hart”. De langlopende discussies remmen volgens hem “de executie van onze strategie waardoor we dit niet kunnen uitvoeren op de manier waar ik in geloof,” zegt hij op funda.nl. Een groep certifi caathouders, verenigd in de stichting Funda Belang, spande dit jaar een zaak aan bij de Ondernemerskamer, omdat ze zich ernstig zorgen maakt over de toekomst van de huizensite. Grootaandeelhouder NVM Holding weigert andere aandeelhouders toe te laten. Dat vormt volgens de stichting een gevaar voor de toekomstige marktpositie van het huizenplatform. De zaak werd aangehouden na gesprekken met NVM Holding. In augustus maakte de NVM na een ‘strategieonderzoek’ bekend dat het voorlopig vast wil houden aan het meerderheidsbelang in funda. Daarmee kwam het confl ict opnieuw op scherp te staan. Schevernels kwam in juli 2018 in dienst als CEO bij funda. VASTGOED TWEETS @woonopstand Het lijkt soms of de wooncrisis vooral in grote steden of alleen in de Randstad speelt, maar het is echt een breed, landelijk probleem dat ook bewoners van dorpen raakt. Zoals in Hattemerbroek. Daarom is de #woonopstand een landelijk protest! @NOS Vlaamse organisaties stappen naar mensenrechtencomité om beter woonbeleid af te dwingen. @irPaulusJansen Hoppa! @WBHoekstra heeft de "genereuze" verlaging van de verhuurderheffi ng in de begroting 2022 alweer terug in de pocket. Enige remedie: verhuurderheffi ng afschaffen! @DHZEnergie Verhuurdersheffi ng afhankelijk van het energielabel maken. Dan wordt het voor woningcorporaties ineens veel interessanter om te gaan isoleren. AWARDS Calcasa-taxatie in de prijzen Calcasa Desktop Taxatie heeft een Gouden Lotus Award 2021 ontvangen, in de categorie dienstverlening aan de consument. De verkiezing Gouden Lotus Awards is een initiatief van vakblad InFinance en Hypotheek Business Club. Voor de verkiezing brengen fi nancieel adviseurs in Nederland hun stem uit. De Desktop Taxatie combineert de modelwaarde van de woning met de kennis van een taxateur, zonder dat deze de woning bezoekt. Daarmee is een taxatie voordelig en snel uit voeren, terwijl deze toch voldoet aan de Europese Leidraad, die sinds 1 juli alleen modelmatig taxeren niet meer toestaat. Adviseurs vinden dat Calcasa snel heeft ingespeeld op de nieuwe regelgeving en met een goed alternatief is gekomen om de taxatiekosten beheersbaar te houden voor de consument. Andere winnaars van een Gouden Lotus Award 2021 zijn onder meer ABN Amro als beste hypotheekverstrekker, Taf Hypotheekbeschermer als beste verzekeringsoplossing voor werknemers en a.s.r. WelThuis Levensrente Hypotheek voor beste hypotheekproduct. Dit product is een afl ossingsvrije hypotheek met een levenslange rente, die is bedoeld voor klanten die de AOWleeftijd bereikt hebben en de eventuele overwaarde van hun huis willen opnemen. @BM_Visser Aardgasprijzen zijn overal in Europa torenhoog. NL-ers betalen daar bovenop de hoogste belasting. Unfair voor miljoenen burgers die geen zuinige maar in slecht-geïsoleerde huurhuizen wonen. Vindt u ook? In de UK valt aardgas zelfs onder het lage BTW-tarief. @gerben_vandijk Toen wij onze huidige woning kochten hebben we een 2e badkamer laten maken. Goede keuze met opgroeiende kinderen. En ik realiseer me nu: die tweede badkamer vergemakkelijkt ook het delen, bv als je een student in huis neemt. @LanaGerssen Wij makelaars vragen niet om deze oververhitting, en ik zou niet weten hoe we deze zelf zouden kunnen hebben veroorzaakt. Het belet @eigenhuis en @karstenklein overigens niet om enkel met de vinger naar de makelaar te wijzen, terwijl we juist samen op zouden moeten trekken. Volg Vastgoed via @vastgoedactueel 7 Foto: funda ׉ 7cassandra://hW0jrFsMw6DNUJ3I6T8k0_eP2Cq4sWj2TzfKQVWo1Sg Z`a]KڥpXJ3a]KڥpXJ3krבCט6ru׉׉ 7cassandra://Dg9p3v8UC30_H9kLKeJdJjp23c25b42isbexRe-iDKoR`׉ 7cassandra://6ZwjVsQKwgx6kNJ19sAvyL6INfwacrunz-C8s3dXy04|`s׉ 7cassandra://PJ1g5EaYPLiEUFhIjrBAHpSqlTCn5Jb4ezew2ZyHlfk%J`׉ 7cassandra://IJudFLztu8YmZ-Fh2X7YfwTxLP9Fi_7uP80DUDSgV_UjN|͠]a]KܥpXJ3ט66ru׉׉ 7cassandra://LEoB39r18EKRKhU949zipOjn6gDkQYWf97ozS_NdGQUj`׉ 7cassandra://Wo19J2AZ5Og6DqiZgW-CZ2Tz4duW84aO6YxqngJuxqMvD`s׉ 7cassandra://r9Qno1IsKjfc1jXLTFCIeLMXjjByr_2ZKSQn6qj1wv4#`׉ 7cassandra://FF5oZae6OOq9mqX3UpRsvfHnhiUMU03lKSsSf17-zpAi2͠]a]KܥpXJ3נa]KܥpXJ3^s9׉Hhttp://www.provada.nlGׁ ׁ rנa]KܥpXJ3m̎9ׁHhttp://www.makelmania.nlׁ ׁ rנa]KܥpXJ4.Y 9ׁHhttp://Huizenlinks.nlׁ ׁ Јנa]KܥpXJ4Y9ׁHhttp://Huizenlinks.nlׁ ׁ Ј׉E aAGENDA CIJFERS Prognose Rabobank: woningprijzen stijgen in 2022 met 11,5% 26-28 oktober PROVADA 2021 RAI AMSTERDAM Op 26 oktober opent Onno Hoes, voorzitter van de NVM, de 16e editie van de vastgoedbeurs Provada. Met als thema 'Dare to dream' biedt het evenement een programma met meer dan 250 sprekers en op de beursvloer zijn er zo'n 275 stands te bezoeken. Op innovatieplatform Provada Future laten techbedrijven, start- en scale-ups en vastgoedbedrijven zich zien. Onderwerpen die aan bod komen zijn o.a. duurzame warmte, de trek naar NoordoostNederland, blokchaine en wonen voor ouderen. De beurs werkt met Testen voor Toegang. www.provada.nl 11 november MAKELMANIA ONLINE Het eendaagse event Makelmania vindt dit jaar online plaats en is bedoeld voor alle belangrijke spelers in de makelaardij. Van makelaars en franchises tot nieuwbouwspecialisten en techbedrijven. Met Makelmania ben je verzekerd van de juiste trends, ontwikkelingen, inzichten, best practices, software tools en connecties waarmee je direct aan de slag kunt voor een mooie toekomst in de nieuwe markt. Met vooraanstaande sprekers, talkshows, leertracks met workshops, én de uitreiking van de Nationale Makelaar Awards. www.makelmania.nl Volgens een prognose van de Rabobank gaan de woningprijzen ook in 2022 met nóg eens 11,5% omhoog. Dat betekent dat een gemiddeld gekocht huis in slechts twee jaar meer dan € 90.000 duurder wordt. De huizenprijzen stijgen dit jaar bijna dubbel zo hard als in 2020. Dat schrijven economen van RaboResearch in het nieuwste Kwartaalbericht Woningmarkt. Dit leidt naar een prijsstijging van gemiddeld 14,4% in 2021. Ook volgend jaar blijft de prijsgroei vermoedelijk hoog met een verwachte plus van nog eens 11,5%. In hun juniraming gingen de Rabo-economen nog uit van een stijging met een kleine 11% in 2021, gevolgd door een verdere toename van 4,6% in 2022. Woningmarkteconoom Stefan Groot licht de bijstelling toe: “Sindsdien zijn de huizenprijsstijgingen verder versneld. Bovendien herstelt de Nederlandse economie sneller dan verwacht van de coronacrisis, en zijn de vooruitzichten voor de werkloosheid afgelopen maanden verder verbeterd. Ook voorzien we dat de kapitaalmarktrentes, die van invloed zijn op de hypotheekrentes, langer laag zullen blijven dan waar we in juni van uitgingen.” Voor starters is het een sombere boodschap, gaat Groot verder. Hij rekent voor dat een stijging van € 90.000 zelfs bij de huidige lage rente betekent dat een koper die dit bedrag hypothecair financiert, dertig jaar lang zo’n € 300 hogere bruto maandlast heeft. “Zo werkt het op een iets later moment kunnen kopen van een huis dus decennialang door op de financiële ruimte die huishoudens hebben nadat de vaste lasten zijn betaald.” Alleen al in de eerste vijf maanden van het jaar steeg de prijs van een gemiddelde koopwoning harder dan in héél 2020. En in de maanden daarna is de stijging verder opgelopen tot 16,3 procent jaar-op-jaar in juli. Groot: “Relatief is dat de sterkste toename sinds 2000; in euro’s is het waarschijnlijk opnieuw de hardste prijsstijging ooit op de Nederlandse huizenmarkt.” 8 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2021 ׉ 7cassandra://PJ1g5EaYPLiEUFhIjrBAHpSqlTCn5Jb4ezew2ZyHlfk%J`a]KڥpXJ3׉E?PLATFORM Financieel adviseurs lanceren huizenplatform Branchevereniging voor financieel adviseurs CFD is gestart met een huizenplatform. Financieel advieskantoren brengen daarop woningen onder de aandacht bij elkaars klanten. Verkopend makelaars kunnen de site gebruiken als extra verkoopkanaal, waarvoor ze zich dan moeten aanmelden bij een financieel adviseur. CFD, Commissie Financiële Dienstverlening, heeft Huizenlinks.nl opgezet om het netwerk van financieel adviseurs op de huizenmarkt beter te benutten. De adviseurs bieden met de site een extra service aan hun klanten. Zij zetten een woningadvertentie op het platform. Die komt vervolgens onder de aandacht bij 4.000 advieskantoren die bij CFD zijn aangesloten. Bij de advertenties staat een link naar de site van de makelaar. Verkopend makelaars kunnen via de site woningen promoten die zij te koop hebben staan, maar alleen via de bemiddeling van de financieel adviseur. Andersom kan een adviseur makelaars actief benaderen om zich als bemiddelaar van Huizenlinks.nl aan te bieden. BELEID CIJFERS WOZ-waarde 7% omhoog in 2021 De gemiddelde WOZ-waarde van een woning komt dit jaar 7% hoger uit dan vorig jaar. De gemiddelde waarde is € 290.000, het hoogste bedrag ooit, blijkt uit cijfers van het CBS. De WOZ-waarde stijgt voor het zesde jaar op rij, maar de toename dit jaar is minder groot dan een jaar eerder. Toen was de stijging 8,9%. In de Groningse gemeente Oldambt steeg de gemiddelde WOZ-waarde van woningen met 12,4% relatief het sterkst. De gemiddelde WOZ-waarde ging daar naar € 181.000. Van de vier grote steden nam de gemiddelde WOZ-waarde in Rotterdam met 11,4% het sterkst toe, gevolgd door Den Haag met 9,2%. Amsterdam zit na jarenlange bovengemiddelde stijgingen nu met een toename van 1,2% juist ver onder het landelijk gemiddelde. Bij de berekening van de ontwikkeling van de WOZ-waarde worden alle woningen meegenomen, ook huurwoningen en niet-verkochte koopwoningen. Daarnaast verandert de woningvoorraad door nieuwbouw en sloop, wat over het algemeen leidt tot een hogere WOZ-waarde. Het CBS heeft de methode voor de bepaling van de gemiddelde WOZwaarde in 2021 aangepast. In de oude methode werd gebruikgemaakt van de woningpopulatie uit de wet op de Onroerende zaakbelasting (WOZ). In de nieuwe methode wordt gebruik gemaakt van de woningpopulatie uit de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). Op landelijk niveau is het verschil zeer gering. Bij sommige gemeenten is het verschil wat groter. Afwegingskader voor bewoning recreatiewoningen Het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK) heeft een kwaliteits- en afwegingskader opgesteld voor de bewoning van recreatiewoningen. Gemeenten kunnen het afwegingskader vanaf nu gebruiken als ze erover denken om wonen toe te staan in recreatiewoningen. Het mogelijk maken van permanente bewoning kan lokaal de druk op de woningmarkt verlichten. Ook kan de gemeente besluiten om het vakantiepark te vitaliseren. Dan wordt de toeristische functie nieuw leven ingeblazen. Een van de uitkomsten na het maken van de afweging is dat bewoning toegestaan kan worden. Het kan dan gaan om enkele woningen of om het gehele park: een transformatie. Voor zo’n transformatie is veel expertise vereist, die gemeenten niet altijd zelf in huis hebben. Daarom kunnen ze het recent gestarte Expert- en aanjaagteam Transformatie Vakantieparken inschakelen. Dit team helpt bijvoorbeeld bij ingewikkelde eigendomssituaties, vraagstukken over leefbaarheid, kwetsbare bewoners, ruimtelijke ordening en financiële knelpunten. Ook kunnen gemeenten terecht met vragen over het creëren van lokaal draagvlak voor een transformatie. 9 ׉ 7cassandra://r9Qno1IsKjfc1jXLTFCIeLMXjjByr_2ZKSQn6qj1wv4#`a]KڥpXJ3a]KڥpXJ3krבCט6ru׉׉ 7cassandra://T1BgnX1WGPVNQuapzaD-zctruGfHpdXxPdY97zrx5CIJ`׉ 7cassandra://VBiAOMakGAccFxT2VwkFZAUTdWNGKVpJbRSNbMt_ozwkE`s׉ 7cassandra://xvuVYC74u8_kYVWrZY5j5pXorzaFN3AcSsTcJI5qUNo!;`׉ 7cassandra://JL-LOGnjpxAF_FMr4IzxzG83FXHC3IGPtNHEkGArlgM%H͠]a]KܥpXJ4ט66ru׉׉ 7cassandra://Z0ZcbuFhZr3KMZj8Hw7B_V03OCFBxLGLmVEUI57gAi4`׉ 7cassandra://Bnd-2igPOQjQDURR2lTrWGqb8V1GSFSjvfScHDiSv1YXm`s׉ 7cassandra://1gHaY6iIpDP9kCosrg5CZCD0-0iMpQHHew84vFSLmek `׉ 7cassandra://Fv4TPvjvo1CvJZ8UWr0WEfScZo_NCG52yKYoeHGjgEs$͠]a]KܥpXJ4׉E 9interview Tekst • Elsie Schoorel Beeld • Raymond Rutting thema ERIK FABER, WETHOUDER SÚDWEST-FRYSLÂN: Verduurzaming & energietransitie ‘ SAMEN WORDEN WE EIGENAAR VAN ENERGIE’ Friesland is actief bezig met de verduurzaming van de woningvoorraad, zegt wethouder Erik Faber van Súdwest-Fryslân. Zijn gemeente loopt voorop met een pilot waarbij oppervlaktewater uit het Heegermeer het hele dorp Heeg gaat verwarmen. “De bewoners gaan het zelf exploiteren en aanleggen, dat is uniek. Daardoor kun je het betaalbaarder maken.” Welke duurzaamheidsdoelstellingen heeft Súdwest-Fryslân zichzelf gesteld? “Voor 2030 willen we 8.000 woningen van de circa 25.000 in onze gemeente van het aardgas hebben. Dat is ons aandeel van de anderhalf miljoen woningen die het Rijk in 2030 aardgasvrij wil hebben. In 2050 moeten alle gebouwen aardgasvrij zijn.” Wat is de rol van de gemeente daarbij? “Wij proberen continu aan te jagen en te stimuleren. We werken samen met het Duurzaam Bouwloket, we voeren campagnes, isolatieacties; we halen van alles uit de kast. En we werken veel met energiecoöperaties samen. Als zij een actie willen, stimuleren wij die ook. ' We m󰈡󰇵󰉃e󰈞 l󰈀󰉃󰇵󰈞 zi󰈩󰈝 󰇶󰇽t e󰈸 󰈈󰈩n󰈢e󰈇 al󰉃󰈩󰈹n󰇽󰉃i󰈩󰉐󰇵n 󰉏o󰈡󰈹 󰇽ar󰇷󰈈󰈀s 󰉛󰈏󰈒n e󰈝 da󰉃 󰇶󰈡󰇵n 󰉒e' Nieuwbouwwoningen worden bij ons niet meer met gas gebouwd. Af en toe komt er wel een vraag of er geen woningen met aardgas kunnen komen, maar dan is het antwoord gewoon nee. We hebben ook een 10 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2021 motie in Friesland aangenomen dat we geen gaswinning willen, ook niet onder de Waddenzee. Dan moeten we ook laten zien dat er genoeg alternatieven zijn en dat doen we. In onze transitievisie warmte staat dat we de woningen met A- en B-label in 2030 van het aardgas willen hebben. Daarnaast zijn we in Heeg, Bolsward en Sneek bezig om nog eens 2.500 woningen aardgasvrij te maken die ook andere labels hebben. Dan zitten we boven de 8.000 woningen. Het Eiland is een wijk in Sneek die we helemaal van het aardgas halen, waar een flink aantal huurwoningen en koopwoningen staan. Dat gebeurt met aquathermie, net als in Heeg. In Bolsward passen we restwarmte van bedrijven toe.” Aquathermie, hoe werkt dat? “Zodra oppervlaktewater warmer is dan 15 graden, ongeveer de helft van het jaar, kun je daar warmte uit onttrekken met warmtewisselaars. Dit gaan we doen bij het Heegermeer. Daarvoor is wel elektriciteit nodig, maar stukken minder dan wanneer je je huis alleen met elektriciteit zou verwarmen. Dit water verwarmen we tot 80 graden en slaan we op onder de grond. ’s Winters is die buffer te gebruik׉ 7cassandra://xvuVYC74u8_kYVWrZY5j5pXorzaFN3AcSsTcJI5qUNo!;`a]KڥpXJ3׉E11 ׉ 7cassandra://1gHaY6iIpDP9kCosrg5CZCD0-0iMpQHHew84vFSLmek `a]KڥpXJ3a]KڥpXJ3krבCט6ru׉׉ 7cassandra://q3gQ1gXnHYCgldGWmJUvN7rh3_Mc75XyfmuyNxqpYTov`׉ 7cassandra://SyfEFTOGySJ1Er_VqYPthj5clci_DXEsaPy4GTDGgMs]`s׉ 7cassandra://kuKOCSo3sr5QiBFLHGB5c9SNVi0v9tldGlPG8SMuAq4`׉ 7cassandra://gYS-zZHCs7zfyyZkF7DiFdpVwgzY6C40UJc_Ddrq0i06͠]a]KܥpXJ4ט66ru׉׉ 7cassandra://7oU_a2_U9x03pXr4o2VdyiS0b-Om9p7cpxzIT2D7xZou]`׉ 7cassandra://sTnYz3YqjPF_gamW5nFZvHBBwyXBS-RSL_4MndLTjfgZ`s׉ 7cassandra://1L-whVBhIQTAyQpG4vszFev-S7gFF-seEG3gYHR6gXA`׉ 7cassandra://RI569fKm7DBXTKh0ffAOvR2No09XmUh8JTTKMxAiVo8{,͠]a]KܥpXJ4 ׉E (CV Erik Faber (1961) • Sinds 2018 wethouder van gemeente Súdwest-Fryslân met in portefeuille o.a. duurzaamheid, Regionale Energiestrategie en Ruimtelijke Ordening. • Nevenfuncties: • o.m. lid Regiegroep Energieregio Fryslân, lid Stuurgroep De Friese Aanpak, lid Circulair Friesland • 2017 – 2020 Eigen consultancybureau • Tot 2017 diverse functies in de gezondheidszorg, het onderwijs en bij de overheid, o.a. als leidinggevende, strategisch adviseur en programmmamanager • 2004 – 2007 Opleiding bedrijfskunde aan Rijksuniversiteit Groningen Voor de financiering sluiten we zoveel mogelijk aan bij de landelijke subsidies. Daarmee kun je een aardig eind komen. Sommige inwoners zijn ook al zelf aan de slag met isoleren.” We verkoelen zo ook het Heegermeer: het water uit de warmtewisselaar gaat gekoeld weer terug. Het voordeel is dat je daardoor minder last hebt van blauwalg en bacteriegroei. Op kleine schaal wordt Thermische Energie uit Oppervlaktewater (TEO) al toegepast in Nederland, maar wij doen het als eerste voor een heel dorp. En het wordt niet door een onderneming gedaan maar door een energiecoöperatie van de bewoners. Zij gaan het dus zelf exploiteren en aanleggen, dat is uniek. Daardoor hoeft er geen rendement te komen en kun je het betaalbaarder maken.” Zitten er ook haken en ogen aan deze aanpak? “Het lastigst is de voorfinanciering; het is een nieuwe manier van denken en niet op een klassieke manier te financieren. Maar de bedoeling is dat Rijk, gemeente en provincie eraan bijdragen. De provincie is heel positief en steunt het, evenals Wetterskip Fryslân (het waterschap, red.). Ik hoop dat we in 2023 echt met de aanleg begonnen zijn. Op andere plekken in Friesland willen we hetzelfde gaan doen. Er is genoeg oppervlaktewater, dat is wel een voorwaarde.” Hoe staat het met de isolatie van woningen? “Voor woningen met een laag energielabel zetten we een isoleringsprogramma op, zodat die woningen ‘klaar’ zijn om van het aardgas af te gaan. Dit plan van aanpak bestrijkt vele opties: subsidies, begeleiding door energiecoaches, gezamenlijke inkooptrajecten, leningen. We bewandelen bewust meerdere wegen. ' De l󰉉󰈻󰉄󰇵n 󰉏a󰈞 d󰈩 󰇵󰈝e󰈹g󰈎󰇵󰉃󰈹an󰈻󰈎󰉄󰈏e mo󰈩󰉃󰇵󰈞 zo󰉏󰈩󰇵󰈘 mo󰈇󰈩󰈘󰈏j󰈔 󰇻ij 󰇷󰈩 in󰉒󰈡󰈞󰇵r󰈻 󰉄er󰉉󰈇󰈕󰈢me󰈝' De energiecoaches kunnen vragen beantwoorden en adviseren over energiezuinige maatregelen. Daarnaast hebben we energiecoöperaties, die ook mensen kunnen begeleiden bij het proces. We gaan steeds voor een wijk- of dorpsgerichte aanpak, want de beste aanpak is iedere keer verschillend. Het hangt bijvoorbeeld af van de ouderdom van de huizen en de mensen die er wonen. Het is dus echt maatwerk. 12 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2021 Op welke technieken zetten jullie verder in? “In Bolsward heeft een aantal bedrijven veel restwarmte, blij׉ 7cassandra://kuKOCSo3sr5QiBFLHGB5c9SNVi0v9tldGlPG8SMuAq4`a]KڥpXJ3׉E interview Die twee kun je koppelen, waardoor we ook de oude binnenstad met monumentale panden kunnen verwarmen in deze stad. Die woningen zijn lastig te isoleren. Geothermie is dan een prachtige oplossing. Verder hebben we een windpark in het IJsselmeer met 89 windmolens. Dat levert energie op voor 500.000 woningen. Die stroom komt bij Bolsward binnen. Met de overcapaciteit daarvan zouden we wellicht ook nog waterstof kunnen maken. Het kost veel energie om waterstof te produceren. 1 kilowatt elektriciteit levert 0,7 kW waterstof op; dus je verliest erop. Het voordeel is dat je het kunt opslaan en dat je er heel veel hitte mee kunt maken. Daarom is het zeer geschikt voor grote bedrijven die veel hitte moeten produceren. De bedrijven die nu nog aan het aardgas zitten, zouden dan over kunnen op waterstof. En hun restwarmte kan dan naar de woningen toe. Zo is de cirkel weer rond.” Hoe zit het met de betrokkenheid van de inwoners? “Die is groot. Het aantal zonnepanelen in de gemeente is bijvoorbeeld al aardig hoog. Dat blijven we stimuleren. De energiecoöperatie van de stad IJlst (Stroomtuin IJlst) heeft zelf een zonnepark van 2 hectare. Wij vinden het heel erg belangrijk dat de lusten van de energietransitie ook zoveel mogelijk bij de inwoners terugkomen, en dus niet bij de ondernemingen buiten Friesland. Samen eigenaar van de energie worden. Een voorbeeld: van de negen windmolens bij Hiddum Houw wil Vattenfall er vier verkopen. Wetterskip Fryslân en de gemeente gaan proberen om die samen te kopen.” Gaat de verduurzaming van de woningvoorraad snel genoeg? “De overheid kan wel een tandje sneller, het is jammer dat de vorming van een nieuwe regering zo lang duurt. In 2050 moeten landelijk bijna 7 miljoen woningen aardgasvrij zijn. In de periode tot en met 2030 is in het Klimaatakkoord de afspraak om landelijk 1,5 miljoen woningen en andere gebouwen te verduurzamen. Dat is gigantisch. Dus er mag meer power in vanuit het Rijk. We moeten snel keuzes maken en doorpakken. Zonder aardgas, dat is wel duidelijk. Alle partijen moeten meer verantwoordelijkheidsbesef hebben. Er worden wel goede dingen gedaan, maar makelaars, vastgoedsector en banken kunnen zelf ook meer nadenken over wat zij kunnen bijdragen. Daar kunnen ze ook nog wat aan verdienen als ze het slim aanpakken. Je hebt van die weddingplanners die een complete trouwerij regelen. Makelaars zouden ook meer zo kunnen denken: bij een woning die je overdraagt ervoor zorgen dat deze klaar is om van het gas af te gaan. En dat je dat als koper meteen ook mee kunt financieren. Makelaars zouden standaard bij elke verkooptransactie de kopers twee plannen kunnen meegeven: maatregelen om de woning aardgasvrij te maken en maatregelen om de woning klaar te maken voor aardgasvrij. Als die woning leegstaat, kun je als makelaar faciliteren dat je de juiste mensen regelt, zoals installateurs. Een ontzorgingstraject als extra service bij de verkooptransactie. Het is een ideaal moment ervoor.” 13 ׉ 7cassandra://1L-whVBhIQTAyQpG4vszFev-S7gFF-seEG3gYHR6gXA`a]KڥpXJ3a]KڥpXJ3krבCט6ru׉׉ 7cassandra://KaTl4X-vIG1vAhnG0bzMx28Ke1HtHqV5fiffXG_52W4`׉ 7cassandra://bB0jacrDA_Ifm-uwIFbwSNnz5jeOxjhlFHCVu8djhrMx`s׉ 7cassandra://MVWMfLbcV_PHIxlbp6BXug56u11dr1yNq8uVqYPuuAM'`׉ 7cassandra://Z3KXyw2xP7Ld0fAKZBv21rJcOLa5lU6vgNvq5nYZ_Ds $͠]a]KܥpXJ4 ט66ru׉׉ 7cassandra://K7_KUIN6JP2u9e31vQRuFPx-bJtizC5s_obGFGLpl6oz`׉ 7cassandra://fA8oniRTk5DnTzk49y7bx0NlZOZOVQ4MRFpO1Da0B00[d`s׉ 7cassandra://ZEDOMnYLNk2iIwCapwinJ8lXO2n0ZMy7wAy6Un57L9I`׉ 7cassandra://nJ8ckwE0EtjmGRBL2wmmxR-U9TE96FCJP0drs5LtkoA}8͠]a]KܥpXJ4 ׉E(thema Verduurzaming & energietransitie PROEF MET WATERSTOF IN MONUMENTALE WONINGEN LOCHEM ‘ ALL-ELECTRIC IS BIJ 4 OP 10 ONHAALBAAR’ Aan de buitenzijde mag in principe niets worden veranderd (foto LochemEnergie). Alle bestaande woningen in Nederland kunnen nooit volledig van het aardgas af en ‘all-electric’ worden uitgevoerd. Hoogleraren en netbeheerders stellen dat het niet haalbaar is voor slecht geïsoleerde oude woningen. Waterstof lijkt een veelbelovend alternatief. Een kijkje bij een pilot-project. 14 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2021 ׉ 7cassandra://MVWMfLbcV_PHIxlbp6BXug56u11dr1yNq8uVqYPuuAM'`a]KڥpXJ3׉Etekst • Marcel van Rijnbach energie PROEF OP DE SOM BIJ 15 MONUMENTALE WONINGEN Ten minste vier op de tien bestaande woningen in Nederland zijn niet geschikt voor een all-electric oplossing. Dat bracht Han Slootweg, hoogleraar Smart Grids aan de TU Eindhoven en directeur netstrategie bij netbeheerder Enexis Groep, vorig jaar reeds in de publiciteit. Veel woningen zijn zodanig slecht geïsoleerd dat er een enorm dik pak isolatie nodig is om rendabel te zijn met een elektrische warmtepomp. Een slechte business-case derhalve en vanuit energetisch oogpunt ook niet wenselijk, zo betogen Slootweg, netbeheerders en inmiddels ook woningcorporaties. Overigens blijkt uit de publicatie ‘Op weg naar aardgasvrij’ van het Sociaal en Cultureel Planbureau uit 2020 dat slechts de helft van de Nederlandse bevolking de transitie naar aardgasvrije woningen steunt en een kwart het helemaal niet ziet zitten. VIA BESTAAND GASNETWERK Netbeheerders willen daarnaast het bestaande gasnet structureel benutten voor duurzame energie in de vorm van biogas en waterstof. Groen gas kan immers al door gasleidingen stromen; met waterstof is dat nog even afwachten. Diverse pilotprojecten met woningen met een cv ketel op waterstof zijn reeds gaande, zoals in Stad in ’t Haringvliet en Uithoorn, en de verwachting is dat er een klein aantal aanpassingen nodig is aan het gasleidingennet om waterstof veilig en goed te transpor‘ Op󰉒e󰈕k󰈩󰈝 󰉐󰇽n 󰈇󰈹o󰈩n󰇵 󰉒a󰉄󰈩r󰈻󰉄󰈢f is 󰈩󰈝󰈢󰈹m 󰈔o󰈼t󰇼󰈀󰇽󰈹’ teren. Tevens wijzen netbeheerders erop dat de transformatie van aardgas naar een all-electric systeem voor alle woningen het bestaande elektriciteitsnet zodanig overbelast dat er flinke storingen kunnen ontstaan. DIK PAK ISOLATIE Voor de meeste monumentale woningen is een 'allelectric' oplossing lastig te realiseren, mits de bewoner over een dikke portemonnee beschikt om haar huis te voorzien van een dik pak isolatie, een uitgebreide lucht- en kierdichting en een aanzienlijk pakket zonnepanelen. In dat laatste geval zijn waarschijnlijk constructieve maatregelen nodig om voldoende ondersteuning te bieden. Als er trouwens een monumentale status aan de woning In Lochem nemen netwerkbeheerder Alliander en de burgerenergiecöoperatie LochemEnergie de proef op de som met vijftien monumentale woningen die de komende drie jaar worden voorzien van waterstof. Remeha installeert in de huizen haar nieuwe waterstofketel en Alliander wordt verantwoordelijk voor het transport van deze milieuvriendelijke brandstof. Het initiatief is afkomstig van Guus Westgeest, inwoner van Lochem en projectleider van LochemEnergie voor de pilot. De huizen staan in het Rijksbeschermde stadsgezicht Berkeloord en hebben overwegend de status van gemeentelijk monument. In een werkgroep hebben LochemEnergie, netbeheerder Liander (onderdeel van Alliander) en de Belangenvereniging Beschermd Stadsgezicht Berkeloord (BBSB) een verkennend onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om de monumentale woningen in de toekomst duurzaam te verwarmen. Westgeest licht het project toe: “We hebben diverse duurzame opweksystemen vergeleken: een elektrische waterpomp in combinatie met zonnepanelen, biogas, pellet kachel, waterstof of restwarmte. Daaruit kwam naar voren dat een all-electric installatie absoluut geen haalbare kaart was. Uiteindelijk bleek waterstof de enige haalbare optie. Bij in eerste instantie 30 woningen is een quickscan uitgevoerd om erachter te komen of de woningen verwarmd kunnen worden met waterstof. Uiteindelijk gaan we bij 15 woningen een deepscan uitvoeren om inzicht te krijgen in de (on)mogelijkheden voor deelname aan de pilot. Een deel van deze woningen is zeer slecht geïsoleerd en heeft een hoog gasverbruik. Met aanvullende isolatie ben je een vermogen kwijt en bovendien kennen deze gemeentelijke monumenten beperkingen ten aanzien van het veranderingen aan het ex- en interieur. Zo zijn zonnepanelen en vloerverwarming onmogelijk en moet het traditionele afgiftesysteem van hoogtemperatuurradiatoren gehandhaafd blijven”. is toebedeeld (Rijksmonument en gemeentelijk monument) is het vaak niet mogelijk om in het inen exterieur dergelijke aanpassingen te doen. Dikwijls is dit soort woningen aangewezen op alternatieve groene brandstoffen zoals biogas of waterstof. Aansluiting op een restwarmtenet is ook een mogelijkheid, maar in historische binnensteden blijkt meestal niet voldoende ruimte voor de aanleg van een distributienetwerk naar de woningen. Netwerkbeheerder Alliander is in Nederland enkele pilotprojecten begonnen om de potentie van groene waterstof te onderzoeken voor de toekomstige energievoorziening, waaronder dus Lochem. De opwekking van ‘groen׉ 7cassandra://ZEDOMnYLNk2iIwCapwinJ8lXO2n0ZMy7wAy6Un57L9I`a]KڥpXJ3a]KڥpXJ3krבCט6ru׉׉ 7cassandra://aYpJV4cBppdj12FKk5eG3_EbdUwg8NBNq73SnCXWIVQ&p`׉ 7cassandra://Iekce8CUbJC1Kb8G4m3Gp4gATDNLQGFEsvIGuJmeOgE_`s׉ 7cassandra://tH0kuvcBMuvy-wUtS-7KVlWhcJZVIkIBQNQn6T6h24oo`׉ 7cassandra://G81K1ut3pIQVNocNdfiNpUx9RKkW16H_2s7SEgYlu_I (͠]a]KܥpXJ4ט66ru׉׉ 7cassandra://mbxZGGO_OGI6ShLQGQRs_c5IKXbfUAYcpN-mB2D71r0b`׉ 7cassandra://VYf5trn1wU06ZEt680XfU__0kFBaky-NrIysZIf7zRge`s׉ 7cassandra://DBBXqJYKlQDX4u09-lWD_B-Ptq35lN-igYQHhctsFbQi`׉ 7cassandra://aNG_xKepeBH9L6Lmhcq1NZusKuTbwZ2E6Vif_j_0jV89͠]a]KܥpXJ4׉Eenergie De waterstofketel en buffervat van Remeha in het demohuis zoals die in de 16 woningen in Lochem worden geïnstalleerd (foto KIWA). waterstofgas) vindt in geringe mate plaats. “Daardoor is waterstof nu nog erg kostbaar”, zegt relatiemanager Fleur Elfrink van Alliander. “Het vervangen van aardgas voor waterstof betekent een fikse meerprijs voor de deelnemende bewoners. Alliander neemt gedurende drie jaar die onrendabele top voor haar rekening, zodat de bewoners niets extra’s hoeven te betalen voor waterstof bovenop het dan geldende aardgastarief. We weten nog niet wat de financiële opbrengst is voor het aanvullend isoleren van deze woningen ten aanzien van het energieverbruik en de kosten voor het opwekken van waterstof. Daar moeten we de ‘sweetspot’ nog van ontdekken.” AANPASSINGEN GASNET Er rijzen uiteraard meer vragen. Hoe houdt het bestaande gasnet in Berkeloord zich zodra er waterstof door gaat stromen? Alliander verwacht niet dat er grote problemen zullen optreden. Bij een lekkage ' Bij 󰈚󰈡󰈞󰉊me󰈝󰉄󰈩n 󰈔󰈏e󰈼t 󰈚󰈩󰈞 󰇵er󰇷󰈩󰈹 vo󰈡󰈸 󰈼c󰈊󰈢o󰈞h󰈩󰈏󰇷 󰇶an 󰉏󰈩󰈹d󰉊u󰈸󰉜󰈀m󰈏󰈝󰈈' blijkt waterstof veel veiliger dan aardgas, omdat het lichter is. Het stijgt dus snel op en verdwijnt sneller dan aardgas. “Aanpassing van het gasnet beperkt zich tot het vervangen van gasmeters”, verwacht Elfrink. In Lochem zal de waterstof via tubetrailers worden aangevoerd en in het leidingennet worden gebracht. Op termijn is de bedoeling dat het waterstof zo lokaal mogelijk wordt opgewekt en overtollig gas wordt bewaard in opslagtanks of batterijen om efficiënt met energieuitwisseling om te gaan. De komende drie jaar zullen Lochem Energie en Alliander monitoren hoe het gasnet zich gedraagt, wat het rendement is van de waterstofketel en – niet te vergeten – welk comfort de bewoners gaan ervaren. Uiteraard zal Alliander de prijsontwikkeling van waterstof en de lokale opwekmogelijkheden van dit gas in de gaten houden. “Na drie jaar zullen we bekijken of waterstof de gewenste energievoorziening is of dat we toch weer andere mogelijkheden moeten onderzoeken”, aldus Elfrink. 16 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2021 ‘WATERSTOF IS DE IDEALE OPLOSSING’ Volgens Dolf van Dijk van De Monumentenmakelaar moeten bewoners van monumentale woningen als de tijd rijp is overschakelen van aardgas naar waterstof. “Vergeet de warmtepomp in historische stadscentra en buurten, al is het alleen maar voor de buren... Waterstof is de ideale oplossing! Er zijn nauwelijks aanpassingen in en buiten de woning nodig”, zegt de makelaar uit Middelburg. De Monumentenmakelaar bemiddelt jaarlijks bij de aan -en verkoop van circa 60 monumentale panden door particulieren. Het aardgasvrij maken van de woning speelt volgens Van Dijk een marginale rol bij de verduurzaming. Er gaat meer aandacht uit naar vloer- en dakisolatie in combinatie met voorzetbeglazing of dubbel glas en in enkele gevallen vloerverwarming. “Bewoners beschouwen het aardgasloos en all-electric maken van woningen meer iets voor niet-monumentale panden. Ze realiseren zich wel dat er aanvullende isolatie nodig is, maar het besef is er ook dat deze maatregelen veel duurder uitvallen dan bij woningen zonder monumentale status. Toch kopen mensen willens en wetens een monumentaal pand met veel (financiële) ongemakken. Men kiest eerder voor schoonheid dan verduurzaming.” TOESTEMMING NODIG Als zijn cliënten al willen verduurzamen moeten ze toestemming hebben van de monumentencommissie (in geval van Rijksmonument of gemeentelijk monument). Verduurzamingsmaatregelen die het aangezicht van de woning aantasten krijgen nooit groen licht. Desondanks zijn er volgens Van Dijk wel mogelijkheden: “Dakisolatie, achterzetramen en vloer- en gevelisolatie kunnen onzichtbaar worden uitgevoerd. Zelfs kunnen diverse ׉ 7cassandra://tH0kuvcBMuvy-wUtS-7KVlWhcJZVIkIBQNQn6T6h24oo`a]KڥpXJ3׉E Maud Weide (34) is Beleidsadviseur & Belangenbehartiger energie en verduurzamen bij Vereniging Eigen Huis. tekst • Jaap Hoeve onbescheiden vragen thema Verduurzaming & energietransitie BELANGENBEHARTIGER MAUD WEIDE VAN VERENIGING EIGEN HUIS ‘ NIEUW ENERGIELABEL IS TE SNEL INGEVOERD’ Vanaf 1 augustus 2021 staat op elk nieuw energielabel of de isolatie van de woning voldoet aan de ‘Standaard voor isolatie’. Maud Weide van Vereniging Eigen Huis (VEH) vindt dat de standaard te snel is ingevoerd. Waarom is de standaard te snel ingevoerd? “Voorop gesteld: het idee is op zich goed. Maar we vinden dat de isolatiestandaard eerst verder onderzocht moet worden en in de praktijk getest, bij verschillende woningtypes. Het is nu een papieren werkelijkheid. Het zou kúnnen kloppen, maar het is niet te zeggen of je huis, als de isolatie aan de standaard voldoet, voldoende is geïsoleerd en niet te veel. Of het daadwerkelijk klaar is om van het aardgas af te gaan. In april heeft VEH in een brief al opgeroepen om voor verschillende woningtypen praktijkervaring op te doen, voor de standaard landelijk wordt ingevoerd. Er zijn partijen die de standaard nu al willen aanscherpen. Terwijl nog niet duidelijk is of de huidige wel klopt.” Te veel geïsoleerd, is dat een reëel gevaar? “Niet direct, maar de kosten voor woningeigenaren gaan dan omhoog. In hoeverre is extra isolatie boven een bepaald punt nog eff ectief? Het moet wel betaalbaar blijven voor huiseigenaren.” Hoe en wanneer zou het dan wel moeten? “Laat het in eerste instantie onderzoeken. Kloppen deze standaarden en kan de woning zo op een duurzame manier verwarmd worden? Je zou het ook door andere onderzoeksbureaus kunnen laten doorrekenen. Dat is nu ook niet gebeurd. Daarnaast moet er gekeken worden naar betaalbaarheid en handelingsperspectieven voor huiseigenaren als hun isolatie niet aan de standaard voldoet. En we vinden dat er een mogelijkheid moet zijn om een second opinion aan te vragen bij gerenommeerde partijen als TNO. Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft deze zomer een onderzoeksrapport uitgebracht over dit thema. Toen was de standaard al af, dus dit onderzoek is niet afgewacht.” Komen er veel vragen en klachten over dit thema? “Nog niet. Maar de isolatiestandaard is er nog niet lang. In de winter komen er mogelijk meer vragen naar boven.” Wat zijn verdere plannen en acties van VEH op dit punt? “Isolatie staat hoog op ons lijstje met actiepunten. We blijven pleiten voor een nationaal isolatieprogramma. Huiseigenaren ontzorgen bij het isoleren is voor ons een hele belangrijke stap. De minister voert de plannen nu uit, die uitvoering gaan we volgen. We hopen dat er meer gelden beschikbaar komen om mensen te helpen de stap tot isoleren te zetten.” 17 ׉ 7cassandra://DBBXqJYKlQDX4u09-lWD_B-Ptq35lN-igYQHhctsFbQi`a]KڥpXJ3a]KڥpXJ3krבCט6ru׉׉ 7cassandra://3w7K1WNNd9LP0tMwBtVkQ--yDow84JdR3EDZA0_-WWci`׉ 7cassandra://q7ymFrbxlgs3tZWIiI-xpFPZYxlpQd_6BgA2JEGKJZwQ`s׉ 7cassandra://AdW_itD1JOAAEPsKNY-99sN7x29f1z7mMhIGezrAI7o`׉ 7cassandra://MSVsFGvby19hZ7AJ16S__wA8XWspf_iAcK4_JGXwhIo>͠]a]KݥpXJ4ט66ru׉׉ 7cassandra://inUT_Jot-qKEVprfvPQFO60UIkcVSyLJ0x1m7OP8I50`׉ 7cassandra://onj3NExElA4n9vWseKoIOZ5WykclZEfv5Wo54-lpfIU͎`s׉ 7cassandra://eikvwo2BkrVwokW6ZdjYQtJJAAlFh2ZakKFfPLrFSsY)r`׉ 7cassandra://yOGJyhbbUvV_a3oh4op3rtr_gLWd3PF9jhKg94frR60֐t͠]a]KݥpXJ4נa]KݥpXJ48 9ׁHhttp://House.nlׁ ׁ Јי ׉Hhttps://makelaardijlelystad.nl/Ga^dbe;ځNxי ׉H%https://www.annefemnvmmakelaardij.nl/Ga^xbe;ہOxי ׉Hhttps://kijck.nl/Ga^ڂbe;܁OPxנa]KݥpXJ4lS89ׁHhttp://House.nlׁ ׁ Ј׉Estelling tekst • Judith Bakkers OPEN BIEDING HEEFT DE TOEKOMST Open biedingen zorgen voor transparantie waar politiek en consumenten om vragen. Makelaars moeten voortaan duidelijk zijn over de spelregels van het biedingsproces en inzicht geven in alle ontvangen biedingen. En zowel voor- als achteraf openheid geven over de naleving van de procedure. In de VS zien bieders elkaars bod en kunnen als ze willen overbieden. Dat leidt voor de verkoper tot de beste verkoopopbrengst. Uitslag Vastgoedactueel.nl/poll: ‘Open bieding heeft de toekomst’ EENS: 50% ONEENS: 50% De nieuwe stelling: ‘Digitalisering is juist voor zzp’er een must’ Reageer nu op Vastgoedactueel.nl/poll 18 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2021 ׉ 7cassandra://AdW_itD1JOAAEPsKNY-99sN7x29f1z7mMhIGezrAI7o`a]KڥpXJ3׉EKamiel Leemreijze Makelaardij Lelystad Lelystad Anne Fem Anne Fem NVM Makelaardij Amersfoort Maurits Grosfeld House.nl Rotterdam Leonie Rump Kijck. Makelaars Amsterdam “Toen ik in Lelystad begon met mijn makelaardij, wilde ik meer openheid bij bieden geven. Bij ons kunnen opdrachtgevers kiezen voor een traditioneel biedsysteem en een tweetraps biedsysteem, waarbij we geïnteresseerden bellen voor een bezichtigingsmoment en inventariseren of ze voldoende eigen middelen hebben. Zonder eigen middelen nodigen we hen niet uit voor een bezichti‘ Tra󰈝󰈼p󰈀󰈸󰇽󰈞t bi󰈩󰇷󰇵󰈞 vo󰈡󰈸 󰈋󰇵t be󰈻󰉄󰈩 r󰇵󰈻u󰈘t󰈀󰇽󰉃’ ging, want in deze markt is hun kans nihil. Na de bezichtigingen mogen kijkers bieden per mail. Samen met de verkoper selecteren we de vijf beste proposities, qua prijs, levering, voorwaarden. Deze vijf kandidaatkopers laten we weten wat het beste bod was en geven hen de kans om opnieuw te bieden. Dat vinden de mensen vaak erg prettig, omdat ze dan op grond van goede informatie kunnen kiezen of ze hun bod willen veranderen. Dat resulteert voor de verkoper, onze opdrachtgever, vaker in een beter eindresultaat en daar doen we het tenslotte voor. Ik kies niet voor online bieden, omdat we dan niet kunnen garanderen dat de bieders ook serieuze kandidaten zijn die over genoeg eigen middelen beschikken.” “Het verkopen van een woning behelst meer dan alleen het hoogste bod halen. Wij zorgen voor goede informatie, bezichtigingen en polsen de financiële situatie van gegadigden. Alleen bezichtigers mogen bij ons bieden. Bieden mag na een paar dagen om alles te laten bezinken en alles financieel goed op een rijtje krijgen, want tegenwoordig is eigen vermogen vereist. Wij maken uit alle biedingen een lijstje met potentiële kopers, vanwege de hoogte van het bod, de voorwaarden en financiën, etc. Bij open biedsystemen ligt alles op tafel. Soms kan er geboden worden zonder bezichtiging. Doordat de biedingen zichtbaar zijn, worden kopers daar erg onrustig van en bieden wellicht ondoordacht meer. Zeker met geld achter de ‘ On󰇷e󰈹h󰈀󰈝󰇶󰇵le󰈝 󰈩󰈞 bi󰈩󰇷󰇵󰈞 a󰈀n 󰈥󰈹󰈢f󰈻 ov󰈩󰈸󰈘󰇽te󰈝’ hand van de woningverkoop uit de Randstad, ouders die hun kinderen een ton kunnen schenken of goedkoop lenen. Zo gaat iedereen op z’n eigen manier mee in de gekte. Laat het bieden en onderhandelen aan de professionals over. Het gros van de makelaars is op integere wijze dag en nacht bezig om mensen aan een woning te helpen.” “De verhalen over oneerlijke situaties tijdens het (ver)kopen van een huis ontstaan doordat er in de makelaardij geen onafhankelijk systeem is. Een onafhankelijk systeem zorgt voor een transparant en eerlijk verloop bij het (ver)kopen, waardoor er niet met een transactie gesjoemeld kan worden. Onderdeel van het onafhankelijk systeem is een open veiling, waarbij wordt ingezet op de behoeften van zowel de verkoper als de koper. De consument verlangt namelijk naar transpa‘ Ope󰈝 󰇻󰈎󰇵de󰈝 󰈈󰈩󰇵󰈃 ve󰈸󰈕󰈡p󰇵󰈸 é󰈞 ko󰈥󰈩󰈹 ve󰈩󰈗 󰈦r󰈢fi󰈑󰉄’ rantie en eerlijkheid. Het logisch gevolg is dat de politiek en spelers zoals House.nl in samenwerking met andere makelaars zich inzetten om aan de wensen van de consument te voldoen. Uitkomsten van onderzoeken naar transparante biedsystemen zoals het ‘Noorse model’ en dat van de NVM laten óók zien dat een transparant biedsysteem zorgt voor hogere verkoopprijzen. Door van een open systeem gebruik te maken heeft de verkoper niets te verliezen; sterker nog, als verkoper kun je alleen maar winnen. Die krijgt een hogere verkoopprijs, terwijl de kopers een eerlijke koopkans krijgen en iets meer bieden voor hen te overzien is.” “Naar mijn idee drijft die openheid de prijzen alleen nog meer op. Dat verleidt kopers om maar steeds meer te gaan bieden, als op een veiling, met het gevaar dat de verkoopprijzen alleen maar hoger worden. En hoe weet je dat er tussen de bieders, bij bijvoorbeeld online biedingen, geen vriendje zit van de verkoper? Om de verkoopprijs hoger uit te laten komen. Als NVM- en MVA-makelaar houd ik me liever aan de regels van mijn brancheorganisatie. Als makelaar mag je niet bekend maken wie welk bod heeft gedaan, zodat kopers in hun eigen portemonnee kijken en naar vermogen een eerste bod en wellicht daarna nog een eindbod neerleggen. Als ze het dan niet krijgen, is dat een teleurstelling, maar kunnen ze ook niet in de problemen komen. We willen niet ten koste van alles de prijzen opdrijven. Daarom denk ik dat we terug moeten naar gecertificeer‘ Ter󰉉󰈇 󰈞󰇽ar 󰇼󰈎󰇵󰇶en vi󰈀׉ 7cassandra://eikvwo2BkrVwokW6ZdjYQtJJAAlFh2ZakKFfPLrFSsY)r`a]KڥpXJ3a]KڥpXJ3krבCט6ru׉׉ 7cassandra://kcb9Tw82A4ychBKqxRs_4c__ojsKaD93F8ktCujhqUY~`׉ 7cassandra://YBXM9y9aymrcvanaB-VfFRk3bIxexnn9NcwNPgQEXVEj`s׉ 7cassandra://11QVv01z-UtsY72iaSZtIzIC_4_Pq7MXpNI5tHm5ygM"`׉ 7cassandra://qm3uW14uhz4LMbasuy0169ZX_fI3AD-Xi2_ATkMP9og4͠]a]KݥpXJ4ט66ru׉׉ 7cassandra://AIkIqkePxzlSYwvKT0wVVpmIfUSs4dKATLXhNnBEsV0}h`׉ 7cassandra://JbnVucbPoHgSEnyQ09meBYePbdgLN6dwwSjYe2Vk-rMp>`s׉ 7cassandra://DGZnauhlFZW_lBVFdVONUmdMQu2Oc3FySEmcHFxs4Xg!i`׉ 7cassandra://2gK1-3ArT7m3u31_T7d8mzW03rHYzeQxuTS9SM4Oeu88T͠]a]KݥpXJ4נa]KݥpXJ4ԁe 9ׁHhttp://Marktplaats.nlׁ ׁ Јנa]KݥpXJ4KT̏ 9ׁHhttp://marktplaats.insert.nlׁ ׁ Ј׉E lthema Verduurzaming & energietransitie VAN SLIMME GEVEL TOT HERGEBRUIKT BETON VIER DUURZAME OPLOSSINGEN VOOR HUIZEN Duurzaamheid is niet meer iets van de toekomst, maar van nu. Aan de makelaar de schone taak om zowel ontwikkelaars als consumenten bewust te maken en te overtuigen van het belang. Ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid vanuit vier verschillende invalshoeken bieden inspiratie. HERGEBRUIK MATERIALEN Vroeger werd alles zonder nadenken in de container gegooid bij een verbouwing. Gelukkig wordt tegenwoordig kritischer gekeken naar de mogelijkheden om materialen te hergebruiken. Circulariteit heet dat. In de visie van Kees Boot van ingenieursbureau Boot gaat dat een grote vlucht nemen door het tekort aan materialen en schaarste op de grondstoffenmarkt. Hoe pakken we dat aan? Het begint al het bouwproces. Ontwerp onderdelen van gebouwen die makkelijk uit elkaar te halen en herbruikbaar zijn. Zoals de tijdelijke rechtbank in Amsterdam. Of het TNO-gebouw in Delft, dat in onderdelen op een nieuwe bestemming weer wordt opgebouwd. Oude en maar ook relatief nieuwe gebouwen die hun functie verliezen worden vaak gesloopt. Zonde, vindt Boot. “Je kunt gebouwen nieuwe functies geven, bijvoorbeeld een karakteristieke fabriek ombouwen tot woningen, met behoud van het industriële karakter. Dat geeft meerwaarde.” MATERIALEN HERGEBRUIKEN Is een pand niet meer te redden, dan kunnen onderdelen wel opnieuw gebruikt worden bij bijvoorbeeld het nieuwbouwproject dat er voor in de plaats komt. Verwerk bestaande stalen puien, 20 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2021 Ingenieursbureau Boot heeft in Veenendaal een bestaand kantoorgebouw gehuurd voor eigen gebruik en gerenoveerd met circulaire materialen. Hier liggen al materialen klaar die elders zijn ‘geoogst’. balkonplaten, plafonddelen, gevelelementen in het nieuwe ontwerp. Of biedt nog te gebruiken onderdelen aan op marktplaats.insert.nl, waar ook particulieren kunnen zoeken en aanbieden. Dit is eveneens mogelijk bij woning(ver) bouw. “Op materiaal niveau is heel wat her te gebruiken. Hergebruik zelf de oude vloer, deuren of kastjes in het huis of bied ze aan op een circulariteitsplatform als Insert of zelfs op Marktplaats.nl. Weggooien is kapitaalvernietiging”, vindt de ingenieur. “Makelaars kunnen hergebruik stimuleren door de voordelen voor milieu en portemonnee aan te stippen.” BETON EN BAKSTENEN VERMALEN En kunnen materialen niet op hetzelfde niveau hergebruikt worden, dan kunnen ze teruggebracht worden tot een grondstof. “Gebruikte bakstenen of beton kunnen vermalen worden en als grondstof dienen voor nieuwe bakstenen en beton.” Dat is ultieme circulariteit. ׉ 7cassandra://11QVv01z-UtsY72iaSZtIzIC_4_Pq7MXpNI5tHm5ygM"`a]KڥpXJ3׉E *tekst • Judith Bakkers duurzaamheid SLIM ONTWERPEN De houding ten opzichte van duurzaamheid verandert volgens architect Paul de Ruiter. “Waarden als geluk en inspiratie maken samen met meetbare feiten als daglicht optimalisaties en strengere bouwvergunningseisen intelligente, duurzame gebouwen.” Slim ontwerpen helpt daarbij, ook voor woningbouw. Bij het ontwerp denkt De Ruiter al na over slim bouwen om minder energie nodig te hebben. De schil van het huis wordt steeds belangrijker om warmte en energie binnen te houden, maar ook om de woning te koelen, wat met de opwarming van de aarde nodig zal zijn. INTELLIGENTE GEVELS De ontwerpen van De Ruiter hebben gevels die intelligent kunnen reageren op de zon, waardoor energie maximaal gewonnen en bewaard kan worden. Verder gebruikt hij zon om energie op te wekken: met zonnepanelen, zonneboiler en Triple Solar, panelen die zowel elektriciteit als warmte opwekken. “Maar triple glas, goede isolatie, luifels, geïntegreerde zonwering, of gewoon de juiste plaats van de ramen kunnen ook energie besparen.” Daarnaast kijkt hij per project of een warmtepomp en koude/warmte opslagmogelijkheden zijn. “Handig ook voor woningbouw: installeer intelligente domotica, die energietoevoer kan afsluiten om verspilling tegen te gaan”, oppert de architect. In Het Gooi heeft Paul de Ruiter Architects de circulaire Villa C ontworpen, gemaakt van natuurlijke materialen. Zo is de gehele constructie en gevelbekleding van hout en zijn alle andere materialen maximaal circulair. Het dak van de begane grond is voorzien van vegetatie en het dak van de verdieping is voorzien van zonnepanelen. Een warmtepomp slaat in de winter koude op in de aarde om te koelen in de zomer en legt in de zomer warmte vast om te verwarmen in de winter. Echt gaaf vindt De Ruiter het principe van de zonneschoorsteen. “Warme lucht gaat omhoog en trekt de woning als het ware vacuüm. Wind met schone lucht wordt naar binnen gezogen. Een natuurlijk ventilatiesysteem, zonder gebruik van energie.” BIOBASED MATERIALEN Duurzaam bouwen betekent bouwen met biobased materialen. De Ruiter: “Hout is zelfs te gebruiken voor constructie van hoogbouw. Dat is gunstig, want hout slaat CO2 aanplant van bossen kan nog meer CO2 op en door de continue opgeslagen worden.” Ook merkt hij dat er meer gewerkt wordt met biobased isolatiematerialen, zoals hennep, in plaats van glas- of steenwol. “Natuurlijke materialen zorgen ook voor een gezonder binnenklimaat. Wij gebruiken vaak leem in plaats van gips voor het stucwerk. Wat ook goed toepasbaar is in woningen.” >>> 21 ׉ 7cassandra://DGZnauhlFZW_lBVFdVONUmdMQu2Oc3FySEmcHFxs4Xg!i`a]KڥpXJ3a]KڥpXJ3krבCט6ru׉׉ 7cassandra://LquoKCsnc-wIpbwbIubkrjcwJ39VyRZoOWe4VNOVOns"`׉ 7cassandra://h4rwMAOrhDPFyQX1YArWGfvhXGOmWzx2hDuaSwolcf4vS`s׉ 7cassandra://gLINMEmTPaP7e3RBH7ukn70SMvXOTxn7dajiaJilpeo"`׉ 7cassandra://Qme5H00jHGGeJ3docaCjzM1i8SMrRybj_wVzKk7r5Fgb͠]a]KݥpXJ4ט66ru׉׉ 7cassandra://5YtaBhhWP61zZmP4sbzlvvzrsOELdt4mybK9MlErKeAG`׉ 7cassandra://zDArE917X9-_eZahYCiJ49_NqUnGO_pO0C6z8NpIWykO!`s׉ 7cassandra://VkZ5LrG9NZHa-35fz3oGAtUxKWdtFVzFAAJnmdDkuyk3`׉ 7cassandra://fxlXhVLMRTBeQRyH5rT22zNYgEBZyggLb1JiaGZ2NPMq,͠]a]KݥpXJ4׉E a.s.r real estate heeft flink geïnvesteerd in het bouwproject Wonderwoods in Utrecht, dat medio 2022 opgeleverd zal worden. De grote hoeveelheid groen zorgt voor een schonere leefomgeving. HUURDERS ERBIJ BETREKKEN Volgens Robbert van Dijk, managing director Woningen bij a.s.r real estate, zijn verbeterde inzichten en gedragsverandering in Nederland zowel een uitdaging als de grootste ontwikkeling. Iets waar de makelaar een grote rol in kan spelen. “Maak ook artist’s impressions van duurzaamheidsmaatregelen.” De vermogensbeheerder verdiept zich in innovatie en methoden om samen de transitie voor elkaar te krijgen. Een paar voorbeelden: Nederland heeft een vrij traditionele bouwcultuur, waar duurzaamheid langzaam binnendruppelt. “Het kan anders”, aldus Van Dijk: “In Scandinavië werken ze met herbruikbare energie en bouwen vooral met hout, ook als constructiemateriaal.” Maar hij ziet ook hier verandering. “a.s.r. real estate investeert al langer in klimaatneutrale woningen. Vorig jaar waren er circa 12.000 klimaatneutrale woningen in Nederland, waarvan een aantal van ons”, zegt hij trots. DUURZAAM INZICHT a.s.r real estate transformeerde het afgelopen jaar meer dan 1.000 woningen naar een A of A+ label. Een investering die volgens Van Dijk uiteindelijk rendement oplevert. “We voorzien huurders van veel informatie. We leggen uit dat 22 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2021 hoewel de huur iets wordt verhoogd, ze uiteindelijk minder betalen. Door huurders bij het proces te betrekken, door bijvoorbeeld ‘Energie battles’ te organiseren, met prijzen en welkomstpakketten met bijvoorbeeld duurzame en energiebesparende producten en bespaartips, proberen we inzicht te geven en hun gedrag te veranderen.” Vooral jongeren blijken bewust te zijn van de urgentie van de transitie. INNOVATIES Als eigenaar van de huurpanden, experimenteert de vermogensbeheerder met energieopslag in batterijen en natuurinclusief bouwen. “Energie die je opwekt via zonnepanelen, kun je beter allemaal zelf gebruiken”, vindt de fondsdirecteur. Hij is enthousiast over innovaties zoals een warmte-koudepomp. “Een hele wijk kan daar collectief gebruik van maken. Iets voor de toekomst.” Maar ook over hun betrokkenheid bij het bouwproject Wonderwoods in Utrecht. “Bomen en planten op, in en rond de woontorens nemen schadelijke gassen, fijnstof en pollen op en geven zuurstof terug. De luchtkwaliteit verbetert, geluiden dempen en beplanting zorgt voor energiebesparing. Dat laten we hiermee zien.” ׉ 7cassandra://gLINMEmTPaP7e3RBH7ukn70SMvXOTxn7dajiaJilpeo"`a]KڥpXJ3׉E duurzaamheid GEVEL IN DE HOOFDROL Een gevel bestaat niet alleen uit buitenwanden. Het dak wordt als ‘vijfde gevel’ gezien. Die gebouwschil speelt een steeds grotere rol in verduurzaming van gebouwen. BENG-regelgeving heeft invloed op zowel nieuwbouw en renovatie, maar ook op bestaande bouw door energielabels, aldus Leonie van Ginkel, partner en geveladviseur bij Frontwise Façades. Daken zijn vaak dragers van duurzame energieopwekking. Gevels kunnen daarnaast ook worden ingezet om energie op te wekken met zonnepanelen. “Dat zien we nu vooral bij hoge gebouwen met weinig dakvlak maar het kan ook op woningen met hoge duurzaamheidsambities”, zegt Van Ginkel. Daarnaast spelen gevels een grote rol in de energiebesparing. “Afhankelijk van de wandopbouw zijn verschillende strategieën mogelijk: aan de binnenzijde of in de spouwmuur kan een woning worden geïsoleerd met bijvoorbeeld biobased of hergebruikte materialen als hennep of spijkerbroeken. Isolatie plaatsen aan de buitenkant is soms ook een optie.” Voordeel van buitenisolatie: een eigen gekozen afwerking creëert een nieuwe uitstraling. Wellicht met zonnepanelen. MATERIAALKEUZE “Glas, aluminium en baksteen hebben een relatief hoge CO2voetafdruk en moeten slim worden ingezet. Vanuit dit perspectief is kiezen voor dubbel glas in plaats van triple glas, droogstapelsystemen zonder cementvoeg, energiezuinig geproduceerde of gerecyclede bakstenen, hout en biobased (isolatie) materiaal, waar mogelijk, een meer verantwoorde keuze dan de bekende alternatieven. Opkomende innovaties: dynamisch glas, dat een tint krijgt bij hogere zonbelasting, esthetische zonnepanelen en biocomposiet als gevelbekleding. “Vind de balans tussen energiebesparing en duurzame materiaalkeuze”, aldus de geveladviseur. BIODIVERSITEIT De biodiversiteit neemt af en stedelijke ruimtes warmen steeds meer op. Daarom zijn groene gevels en daken interessant, want beplanting draagt bij aan verkoeling van de omgeving. Van Ginkel: “Bovendien bieden planten en ingebouwde nestkasten ruimte voor vogels, vleermuizen en insecten. Zowel sedum op een plat dak als groene gevelsystemen met geïntegreerde irrigatie, maar ook een eenvoudige klimplant, leveren hier een bijdrage aan.” Het paviljoen CIRCL in Amsterdam was een proeftuin voor circulair bouwen. Afgekeurde houten kozijnen zijn verzaagd tot houten vloeren en tegelvloeren zijn gemaakt van vermalen hergebruikt beton. De houten draagconstructie is vervaardigd uit volledig demontabel lokaal gewonnen larikshout. Afgedankte spijkerbroeken zijn verwerkt in het plafond als isolatiemateriaal. De liften zijn niet gekocht maar geleased en gaan na tien jaar weer terug naar de fabrikant. De wand links is bekleed met zonnepanelen. 23 ׉ 7cassandra://VkZ5LrG9NZHa-35fz3oGAtUxKWdtFVzFAAJnmdDkuyk3`a]KڥpXJ3a]KڥpXJ3krבCט6ru׉׉ 7cassandra://9V4iKWN1rgnc0aI9TcBfMdeQ5m1i5G4e2xx_-P0JX5gW`׉ 7cassandra://XSqQq1xb8kriUTKVpwhm2W8hUu8zS6hwvnURAWe0jpsS`s׉ 7cassandra://AIcgMFCVKCgw0RxJObYCBlLKF_vtTOTOIN85JAZz4P8`׉ 7cassandra://Z7Vfx66BCZ7UYoGh-LmsCIXWmVy32nA-FvBtn7bC2l8r ͠]a]KݥpXJ4#ט66ru׉׉ 7cassandra://lbexs6DDCreyasMHmTrmZJNOS3TtIzALKqCTwqfdJmMY`׉ 7cassandra://ZpA5LavDmQng-yc_hz9OEJ3FA6ndPMMVR9STWyxliggS`s׉ 7cassandra://CXBGnLOh9a1J_ZvhJ2o16ZCApK4aN39LVhWkbi35V3QR`׉ 7cassandra://-DXfaFNf0cBbY0x4j-Uw456DSaqUhBbNG_-oWhf5KqI͝,͠]a]KݥpXJ4$נa]KݥpXJ4!+̙9׉Hhttp://www.makelmania.nlGׁ ׁ rנa]KݥpXJ4"su9ׁH http://www.makelmania.nl/ticketsׁ ׁ rי ׉H'https://www.nationalemakelaarawards.nl/Ga^%be;݁P;י ׉Hhttps://www.makelmania.nl/Ga^鴁yڥ72̯X̘נa]KݥpXJ4*xD 9ׁHhttp://Print.comׁ ׁ Ј׉E MAKELMANIA OP 11 NOVEMBER UITREIKING AWARDS BIJ ONLINE EVENT Makelmania is terug! Op 11 november is Makelmania dé online ontmoetingsplaats voor alle belangrijke spelers in de makelaardij. Tijdens dit event vindt ook de uitreiking plaats van de Nationale Makelaar Awards. Makelmania is bedoeld voor iedereen in en rond de makelaardij: van makelaars en franchises, tot nieuwbouwspecialisten en techbedrijven. Met 15+ vooraanstaande sprekers uit de markt, talkshows, workshops en een digitale netwerkborrel. Deelnemers krijgen 6 PE-punten NRVT en VastgoedCert. Met Makelmania is elke deelnemer verzekerd van de juiste connecties, trends, ontwikkelingen, best practices en software tools om direct mee aan de slag te gaan, voor een mooie toekomst in de nieuwe markt. ENKELE BEDRIJVEN DIE ONLINE MEEDOEN: • Van Overbeek Makelaars • Brecheisen • Molenbeek Makelaars • Leuk! Makelaars • Helm & Heus Makelaars • Van Ekeren Kuiper • Ditters Makelaars • Nelisse Makelaars • Voorma en Walch Makelaars Praktische info Makelmania: online event Datum: 11 november PE-punten: 6 PE-facultatieve punten NRVT en VastgoedCert Website: www.makelmania.nl Ticket bestellen Claim binnen 1 minuut een digitale stoel op Makelmania via: www.makelmania.nl/tickets 24 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2021 ׉ 7cassandra://AIcgMFCVKCgw0RxJObYCBlLKF_vtTOTOIN85JAZz4P8`a]KڥpXJ3׉E tekst: REBS partnercontent GENOMINEERDEN NATIONALE MAKELAAR AWARDS De Nationale Makelaar Awards zijn dé onafhankelijke prijzen voor de beste bedrijven in de makelaardij. Doel van de Nationale Makelaar Awards is het stimuleren van innovatie en waardevolle klantrelaties in de makelaardij. Er zijn vijf categorieën. De jury heeft voor elke categorie de top drie genomineerden bekendgemaakt voor 2021. De winnaars worden bekend gemaakt op Makelmania. De genomineerden per categorie in alfabetische volgorde: Beste Grown-up - Brantjes Makelaars - Fris Woningmakelaars - Van Herk Makelaardij Beste Start-up - House.nl - KIJCK Makelaars - ViaDaan Beste Marketing - Eefje Voogd Makelaardij - Familie Beekhuizen - Iets Anders Makelaars Beste Innovatie - Cirkl - Familie Beekhuizen - Het Huisdossier Beste Service - Iets Anders Makelaars - Van Herk Makelaardij - vb&t Makelaars JURY De jury van de Nationale Makelaar Awards 2021 bestaat uit zes professionals van binnen én buiten de makelaardij: Onno Dwars, CEO bij Ballast Nedam Development en Greenleader (juryvoorzitter), Gerard de Gier, directeur van Effytool en jarenlang actief geweest als makelaar, Fonger Ypma, directeur van Brainbay, Marco Aarnink, CEO van Print.com, Quintin Schevernels, CEO van funda en Elsie Schoorel, hoofdredacteur van Vastgoed Actueel. FEESTMOMENT Als jurylid vindt Gerard de Gier, directeur van Effytool en jarenlang directeur van Hoekstra & van Eck Groep, het van belang dat makelaars juist op langere termijn hun bedrijf goed inrichten en flexibel zijn om bij te sturen als dat moet. “Een leuke marketingcampagne is vloeibaar. Een bedrijfsmodel innovatief veranderen, bijvoorbeeld gratis huizen verkopen met commissies van specialisten als verdienmodel, zorgt voor overlevingskansen.” Alleen woningen verkopen is niet meer genoeg en zorgt niet voor een langlopende relatie, meent De Gier: “Denk als makelaar veel centraler. Wees een relatiemanager in plaats van een woningmanager. Grossier in meerdere activiteiten.” Voor De Gier zijn de awards een feestmoment na de coronatijd. “Leuk dat het weer kan. Dat we bezig zijn met iets positiefs.” Degenen die deelnemen zijn naar zijn idee allemaal winnaars, want ze durven te delen. En kennis delen is helemaal van nu. Laten zien wat je doet, dat versterkt elkaar. “Genomineerden en winnaars krijgen natuurlijk extra exposure. Daarmee versterken ze hun rol naar hun relaties. Mooi meegenomen!” (interview: Judith Bakkers) 25 ׉ 7cassandra://CXBGnLOh9a1J_ZvhJ2o16ZCApK4aN39LVhWkbi35V3QR`a]KڥpXJ3a]KڥpXJ3krבCט6ru׉׉ 7cassandra://Tjb3zHsuyw6uq8vBejAvagJrWlxohvYyE64s39mP2icL5`׉ 7cassandra://9bSDaXMf6xIN5bAYdc7UczM-emWLk-gbNp5CL2IQfQ0P`s׉ 7cassandra://TOF0zhHxnrFHyDfFHJWuSdRjirSQumpRVz312ROE6Cg`׉ 7cassandra://v3kzqBNc3aZSBG0t1DWqsxIAlN2zOdOIV0XCkQIIK6E͠]a]KݥpXJ4(ט66ru׉׉ 7cassandra://-_8l8VQ4QdPKaYREcTQCZ3lOMwGttgR7sVqdi0SNjJ8`׉ 7cassandra://nnn3KBOfSVGG5whDej1SstygLxVI74zfQ_212yVFGa4I`s׉ 7cassandra://ZqEMyg9WIqzfmJXZifPuJ_PkoX-lOLTjVU36wSOE9P4`׉ 7cassandra://xUwJlFuBsB-uzhJNjldQYninmA5-wEbvlycHntQRL9Y.2͠]a]KݥpXJ4+י ׁH*https://www.huurwoningen.nl/voor-makelaarsa^܅be;߁)י ׉Hhttps://www.huurwoningen.nl/Ga^Mbe;ށ vG׉E׉ 7cassandra://TOF0zhHxnrFHyDfFHJWuSdRjirSQumpRVz312ROE6Cg`a]KڥpXJ3׉EYtekst • Jaap Hoeve column DE KOOPSTARTER KLIK MET EEN MAKELAAR Jaap Hoeve schrijft al zo’n negen jaar met enige regelmaat voor Vastgoed Actueel. Al die tijd woonde hij in een huurstudiootje, totdat hij recent met zijn vriendin besloot een huis te kopen. In deze column deelt hij zijn ervaringen als koopstarter. Er zijn makelaars die ons een heel goed gevoel geven door de manier waarop ze ons begeleiden bij het proces en de stress en onzekerheid die daarbij komen kijken. De alert-service die je kunt instellen om sommige huizen direct in je mailbox te krijgen, voordat ze op funda komen, blijkt een goudmijn. Die levert veel hits op binnen onze zoekcriteria en geeft ons een concurrentievoordeel. We kunnen er snel bij zijn om een bezichtiging aan te vragen. Op basis van eerder getoonde interesse krijgen we soms ook advertenties van soortgelijke huizen die op de markt komen toegestuurd. Goede actie van de makelaar! De tip over de alert-service ‘ De 󰈀l󰇵󰈸󰉄-se󰈸󰉐󰈎c󰇵 󰇷i󰈹󰈩c󰉃 in 󰈑󰈩 󰈛󰇽il󰇼󰈡󰉖 b󰈗󰈏󰈒k󰉃 e󰈩󰈞 go󰉉󰇷󰈛󰈏j󰈝’ geven we ook aan anderen door (nadat we zelf een huis gevonden hebben, uiteraard). Sommige makelaars vinden het geen probleem als we zelf foto’s maken tijdens de bezichtiging. Dat voelt minder opgejaagd aan; zo kunnen we alles op ons gemak nog eens bekijken als we een beslissing moeten nemen. Met een van de makelaars voelen we een zekere klik. Deze stelt gerichte vragen om ons beter te leren kennen: komen jullie hier uit de buurt? Die informatie gebruikt hij om ons verder te helpen. We krijgen lekker de tijd om het huis uitgebreid te bekijken. We worden vriendelijk te woord gestaan, zowel tijdens de bezichtiging als wanneer ons bod eenmaal geaccepteerd is. Vooraf wordt duidelijk aangegeven wat de volgende stappen zijn. En omdat we het gevoel hebben dat we goed begeleid worden en dat er naar ons wordt geluisterd, krijgen we ook het vertrouwen dat we de juiste keuze maken. Van de makelaar waarm׉ 7cassandra://ZqEMyg9WIqzfmJXZifPuJ_PkoX-lOLTjVU36wSOE9P4`a]KڥpXJ3a]KڥpXJ3krבCט6ru׉׉ 7cassandra://-97opTHu3LDzYcoonK8mL9sW6w5lFVhz6iw-LFA3KlI7`׉ 7cassandra://HAPcHMDHM0FFAd7V8lpCvu3AYZL75CYHHUqphPE9wZIl`s׉ 7cassandra://FZsVq3C-Pd-6cBVQPADq4tJ0HS1HzVtLEEnHc70NnBw%F`׉ 7cassandra://v7yS_5uJN-nF5u72OHXBJuiLkmch4v7bC3zv7fSLAsgH ͠]a]KݥpXJ4-ט66ru׉׉ 7cassandra://HaAKyWQAh5kpjKoV-Gubnx2V1lJMdTYh9GWL2c_vgqA`׉ 7cassandra://pjlSwCysE9aCobWrOo6_0jZf_15sjuyRChKJXh0wuIsc>`s׉ 7cassandra://1iQY8S_UvWkzXwAycFvyJpxzUZz_xS7Ds-8kU4_FEA4`׉ 7cassandra://iVFH1LEhfMqR7x5YQWywYyX99AGlDNQQE2numozTUZM͝p@͠]a]KޥpXJ4.׉Ethema Verduurzaming & energietransitie RISICO VAN OVERSTROMING VAAK NIET SERIEUS GENOMEN KLIMAATRISICOLABEL ALS WAARSCHUWING Van de enorme (im)materiële schade van de recente overstromingen in Limburg en Duitsland lijken de vastgoedsector en woningkopers niet erg onder de indruk, want twee derde van de nieuwbouw in Nederland is gepland in overstromingsgevoelige gebieden. Woningen aan het water zijn en blijven erg in trek. Een klimaatrisicolabel zou voor het gevaar kunnen waarschuwen. Wonen in het stroomgebied van de Maas wordt flink gewaardeerd (foto Quaden Makelaars). Martijn Stroom en Alexander Carlo zijn promovendi bij de School of Business and Economics aan de Universiteit van Maastricht met als specialisatie vastgoed. Zij observeren dat woningkopers helemaal niet zo bezig zijn om het risico van overstroming of andere klimaatgerelateerde risico’s op waarde te schatten; integendeel, wonen aan het water wordt volgens de onderzoekers nog te vaak beschouwd als meerwaarde. Met andere woorden: voor een identieke woning qua omvang en luxe betaal je een hogere prijs dan een woning zonder overstromingsrisico. “Wonen aan het water wordt geromantiseerd, zonder dat de koper 28 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2021 ׉ 7cassandra://FZsVq3C-Pd-6cBVQPADq4tJ0HS1HzVtLEEnHc70NnBw%F`a]KڥpXJ3׉Etekst • Marcel van Rijnbach klimaat beseft welk risico hij loopt op toekomstige schade aan de woning als gevolg van overstromingen. Het is moeilijk om de impact van dergelijke natuurrampen in te kunnen schatten. Daarom moeten we die koper gaan beschermen via een verplichte invoering van een klimaatrisicolabel bij de aankoop van een woning in risicovol gebied”, zeggen Stroom en Carlo. Waarom dit pleidooi voor een dergelijk label? Stroom: “Ik ben geboren en getogen in Maastricht en Alexander woont er al enkele jaren. We hebben uit eerste hand ervaringen met overstroomde woningen en de schade die daarmee gepaard gaat. Een collega uit onze vakgroep had enkele weken voor de grote overstroming in het schadegebied van Maastricht een woning gekocht en hij heeft geluk gehad, terwijl zijn buren wel veel schade ' De g󰈸󰈡󰈢󰉄s󰉃e 󰈹󰈡l 󰈏󰈻 󰉓eg󰈇󰈩󰈘󰇵g󰇷 vo󰈡󰈸 󰈋󰇵t 󰉒a󰉄󰈩r󰈻󰇸h󰇽󰈥' hebben geleden. Wat is de hypothetische kans dat je als bewoner wel of geen last krijgt van overstromingsschade? Om die onzekerheid weg te nemen vinden wij dat de overheid verantwoordelijkheid moet pakken en een klimaatlabel bij de aankoop van een woning in overstromingsrisico verplicht stelt. Wij vinden dat de koper beschermd moet worden tegen het feit dat ze te veel betalen voor een risicowoning.” Maar waarom een verplichting? Werkt dat in Nederland? Stroom: “Het punt is dat er geen businessmodel is voor de invoering van zo’n klimaatlabel, terwijl de klimaatrisico’s - denk aan overstromingen, droogte ‘ KLIMAATLABEL HELEMAAL GEEN SLECHT IDEE’ De vraag of hij als woningmakelaar de kopende partij actief informeert over overstromingsrisico kan makelaar Ron Paulussen van Quaden Makelaars & Marketeers uit Limburg met een geruststellend ‘ja’ beantwoorden. “Het is onze plicht om mensen goed en eerlijk te informeren over dit soort risico’s als ze een woning dicht bij de rivieren kopen. In deze woningmarktgekte zien we dat mensen meer risico’s nemen om toch zo’n woning te bemachtigen, ofschoon ze zich er bewust van zijn dat het huis in een overstromingsrisicogebied staat. We adviseren een koper bijvoorbeeld om een bouwkundige in de arm te nemen en rekening te houden met extra kosten om eventuele overstromingsschade aan de woning te beperken.” Een klimaatrisicolabel vindt Paulussen geen slecht idee. “Maar je moet het niet gaan verplichten. Dan zijn we zo tien jaar verder en is er nog niks gebeurd. Bij de waterschappen, VEH en brancheverenigingen voor makelaars is er voldoende expertise om zo’n klimaatlabel handen en voeten te geven. De grootste rol is denk ik weggelegd voor het waterschap, want daar zit de meeste inhoudelijke kennis over de klimaatgevolgen voor het woonmilieu. Zo’n label moet mijns inziens woningkopers informeren dat ze weten waar ze aan beginnen als ze een woning in een risicogebied kopen, zonder dat de woningmarkt daar de negatieve effecten van merkt.” Zelf bemerkt hij overigens geen negatieve effecten. “Het verkoopvolume van woningen in het stroomgebied van de Maas blijft op een hoog niveau. Behalve in Itteren en Borgharen, daar liepen in het verleden de verkoopcijfers wat achter bij het gemiddelde, omdat mensen daar al zoveel schade hebben geleden door herhaaldelijke overstromingen. Mensen die binnen Limburg verhuizen kennen het risico op overstromingen wel, maar het houdt hen niet tegen een woning te kopen in risicogebied. Maar voor mensen die van buiten de provincie komen en zich in Limburg vestigen, zou meer inzicht in de klimaatrisico’s wenselijk zijn.” Risico's wegen niet op tegen de prijsstijging van wonen aan de Maas (bron Kadaster). en bodemdaling en vuurgevaar - steeds meer impact krijgen. Huizenkopers die een woning in een dergelijk risicogebied willen kopen moeten goed geïnformeerd zijn over dit soort gevaren. Er zijn diverse informatiebronnen, maar de vraag is: hoe begrijpelijk is die informatie en nemen mensen er echt nota van? Daar hebben we onze twijfels over. Daarnaast valt er voor de vastgoedmarkt niets aan een klimaatlabel te verdienen. Voor de makelaars is er geen commerciële winst te behalen, want met een label is de kans aanwezig dat de verkoopprijs wordt gedrukt. Ook de ontwikkelaars zullen vast niet bereid zijn om financieel water bij de wijn te doen voor de invoering van een klimaatrisicolabel. Eigenlijk is de koper de enige partij die er belang bij heeft, maar die kan g׉ 7cassandra://1iQY8S_UvWkzXwAycFvyJpxzUZz_xS7Ds-8kU4_FEA4`a]KڥpXJ3a]KڥpXJ3krבCט6ru׉׉ 7cassandra://WUDZaOMJBn3IJO_c9Fwa3uur0R39vN-sWQYfeQisod8{`׉ 7cassandra://0JkvoAdsoSMEWr1CkvrN1V4x_R2mci-GsaGYM2AmYZMn`s׉ 7cassandra://UAI1YHBzdjgeilt_n3tnU16-3__QtrE3CyfDv87Mv5s!j`׉ 7cassandra://CdQ6NZlkboMg2wEA46GGbLgJk30FePswY0Ex7ZMNgr4C,͠]a]KޥpXJ40ט66ru׉׉ 7cassandra://a-UgE-b9xarfrIVZVOkQvszpYWbr85TIh-d0xkPnFwA`׉ 7cassandra://uCRZoTH6qakttknJhnxyajH2ob0ymo_ZdwMStWUzbNkyV`s׉ 7cassandra://gSGKZFCnd-rQTwNO62OpVuYqqNldl2WlSCDpkVEVmgo$`׉ 7cassandra://6EeDhzjAtVTdeFiZQb3UZ7V_o4GFhyZ-nwwuWXR9i3k͠]a]KޥpXJ41נa]KޥpXJ44̄ 9ׁHhttp://Woningmarktcijfers.nlׁ ׁ Ј׉E {klimaat Wellicht nu nog een surrealistisch beeld, maar in de toekomst... (foto Pixabay). Hoe moet zo’n klimaatrisicolabel eruit zien? Carlo: “Wij trekken een vergelijking met het energielabel; onderzoek laat keer op keer zien dat dit label werkt. Deel de overstromingsrisico’s in categorieën in en maak een risicoschaal van bijvoorbeeld 1 t/m 5, zoals dat bijvoorbeeld in New Orleans gebeurt. Met een verwijzing naar meer achtergrondinformatie van bijvoorbeeld de Klimaateffectatlas. Er zijn datamodellen waarop heel ' Vo󰈡r 󰇷󰇵 󰉐as󰉃󰈈󰈡󰇵d󰈚a󰈹k󰉃 󰉐󰈀l󰉃 󰈞󰈏et󰈻 a󰈀n 󰇵e󰈝 󰈕l󰈎󰈚󰇽a󰉄l󰈀󰇼󰇵󰈘 te 󰉏󰈩󰈹d󰈏e󰈝󰈩󰈞' realistisch op straatniveau de mate van wateroverlast is weergegeven. Bij de verkoop van de woning die in een risicogebied staat moet de verkoper het klimaatlabel aantoonbaar maken.” Welke gevolgen heeft zo’n klimaatlabel voor de prijzen van risicowoningen? Carlo: “In sommige staten in de VS zie je dat het klimaatrisico actief deel uitmaakt van het verkoopproces van een woning en dat zich dat vertaalt naar de prijs. Het risico moet op een reële manier worden verdisconteerd in de verkoopprijs. Een label heeft als direct effect dat woningen zonder overstromingsrisico hoger gewaardeerd worden dan woningen met een dergelijk risico. Wij denken dat zo’n label voor taxateurs een interessant benchmark kan opleveren. Bovendien moeten we de discussie voeren of hypotheekadviseurs natuurrisico’s moeten verdisconteren in de hoogte van de hypotheek.” 30 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2021 NIEUWBOUW VER ONDER NAP Woningen bouwen onder NAP doen we al heel lang in Nederland, maar is dat nog houdbaar gezien de verder stijgende zeespiegel en dalende bodem? Projectontwikkelaars trekken zich daar weinig van aan. In de Zuidplaspolder in de gemeente Zuidplas worden de komende jaren 8.000 woningen en bedrijventerreinen uit de grond gestampt en in de nabijgelegen Goudse wijk Westergouwe bij één van de laagstgelegen steden van Nederland, Gouda, komen er 3.800 huizen bij. In dit gebied ligt het laagste punt van Nederland, 6,76 meter onder NAP. Hoogleraar Jan Rotmans transitiekunde en duurzaamheid liet onlangs in de media weten dit onzalige plannen te vinden. “Een dorp bouwen op het laagste punt van Nederland is onverantwoord. Dit houden we niet meer droog”, luidde zijn overtuiging in het AD. Rotmans wijst op de verdergaande bodemdaling en stijgende zeespiegel. “Dan ga je al snel richting 9 meter onder NAP. Dat valt niet meer uit te leggen.” De hoogleraar pleit voor verdere woningverdichting binnen de gemeenten in de Zuidplaspolder en voor wonen óp het water. Vastgoed heeft deelnemende nieuwbouwmakelaars van deelplannen in Westergouwe gevraagd hun reactie te geven op hoe om te gaan met klimaatrisico’s in het plangebied. Helaas wilden of konden geen van hen medewerking verlenen. De ontwikkelaar van Westergouwe houdt rekening met een stijgende zeespiegel door onder meer dijkversterking, irrigatie en andere technieken om bodemdaling tegen te gaan, ruimte voor waterberging en niet te bouwen in kwelwatergebieden maar juist op hoger gelegen kreekruggen. Verder wordt ingezet op het stimuleren van de toekomstige bewoners van Westergouwe om hun tuinen en daken zoveel mogeli׉ 7cassandra://UAI1YHBzdjgeilt_n3tnU16-3__QtrE3CyfDv87Mv5s!j`a]KڥpXJ3׉E xtekst • Elsie Schoorel provincie DEWONINGMARKT IN... FrFries landies WESTERLINGEN OMARMEN FRIESE PLATTELAND MAKELAARDIJ IN FRIESLAND De ene provincie is de andere niet. In Noord-Holland spelen andere factoren mee dan in Drenthe of Limburg. Daarom vanaf deze editie aandacht voor de woningmarkt per provincie. We trappen af met Friesland: de cijfers in beeld en drie makelaars over hun ervaringen. Rang Gemeente Gemiddelde koopsom In de Vastgoed Gemeenteranking 2020, samengesteld door Woningmarktcijfers.nl, scoort Leeuwarden van de Friese gemeenten het beste, met een 21e 21 plek. Hier vinden de meeste transacties plaats en de theoretische verkooptijd is minder dan een maand. Dat laatste geldt ook voor Smallingerland en Tytsjerksteradiel. In deze laatste gemeente zijn te koop staande woningen zelfs binnen zo’n 18 dagen verkocht. Wel is in deze gemeente de afname van het woningaanbod in 2020 groot geweest, namelijk -87% t.o.v. 2019. In Dantumandiel wisselden slechts 3,6% van de koopwoningen van eigenaar in 2020, bijna het laagste percentage van heel Nederland. Op de Friese Waddeneilanden Schiermonnikoog, Vlieland, Ameland en Terschelling zijn de huizen verreweg het duurst. Het aantal transacties is hier laag. Op Vlieland werden slechts 12 huizen verkocht in 2020. Leeuwarden 76 Waadhoeke 98 101 121 133 152 176 179 200 210 213 249 254 263 267 353 Tytsjerksteradiel Smallingerland 115 Weststellingwerf Achtkarspelen Harlingen Heerenveen De Fryske Marren Noardeast-Fryslan Schiermonnikoog Sudwest-Fryslan Opsterland Dantumadiel Ooststellingwerf Vlieland Ameland Terschelling 214.074 203.097 238.091 230.087 241.274 220.497 219.554 260.894 274.310 196.939 359.855 233.262 256.083 237.428 231.233 381.079 300.246 346.711 Aantal transacties 1.786 603 400 812 352 338 248 668 674 596 17 1.247 375 161 329 12 41 55 Stijging transacties t.o.v. 20132015 73% 98% 47% 56% 80% 71% 103% 62% 61% 72% 50% 70% 54% 64% 57% 50% 38% 13% Theoretische verkooptijd in maanden 0,9 1,2 0,6 0,9 1,5 1,3 1,8 1,3 1,6 1,3 1,4 1,7 1,4 1,5 1,6 2,0 1,8 3,7 In T󰉘󰉄s󰈑e󰈹k󰈻󰉄󰈩r󰇽󰇷i󰈩󰈘 w󰇽󰈸e󰈞 t󰈩 󰈔󰈢o󰈦 s󰉃󰈀󰇽󰈞de 󰉒󰈡󰈞󰈏n󰈇e󰈞 b󰈎󰈝󰈞󰇵n 󰉛o’󰈞 18 da󰈇󰈩󰈞 ve󰈸󰈕󰈡c󰈊󰉄. In׉ 7cassandra://gSGKZFCnd-rQTwNO62OpVuYqqNldl2WlSCDpkVEVmgo$`a]KڥpXJ3āa]KڥpXJ3ÁkrבCט6ru׉׉ 7cassandra://Y_PYhVTuD9tmJpm8XNcI-20eGA6DXig5AL2fJ4NOgRc`׉ 7cassandra://o3fi8Pfmb_FiZgBjnYyhQhsB9syReDpy_IKjS_TUzmkp`s׉ 7cassandra://2OplJP7fqyeobB3QVRWSJoOgboJgtHewJwue9WuoKeo$X`׉ 7cassandra://ESC7e5ctvo3rPG4i7AeMgMXfBBL6JLUnvXWKuFEDRvs͠]a]KޥpXJ43ט66ru׉׉ 7cassandra://nUkpDHFOWVb1a6-pAV_vyF1ZWFhUeao7F-tKtmuyKaI`׉ 7cassandra://_6jwAcSxd2qahmPKKjBCrnLvoUFNZ4p069jFxM58IJAv`s׉ 7cassandra://YhIJo6O1XTy0jOTsjiBFjp8U49IZrAZGdReDIM8bjtM#`׉ 7cassandra://6_9_dFAJGt-uqE-Wi8vLN6GcC8Ng2nIgU2BQChVFwlI8V ^͠]a]KޥpXJ45׉E DROOM VAN TWEE ZUSSEN Het was de droom van de twee Friese zussen Annet en Janina Wouda om samen een makelaarskantoor te runnen. In 2017 maakten ze de droom waar: het werd SUZ in Leeuwarden. Een makelaardij die zich richt op aankoop, verkoop, verhuur en beheer. Met de hulp van twee medewerkers verkopen ze gemiddeld 50 woningen per jaar. Het kantoor is aangesloten bij Vastgoedpro. Janina Wouda heeft geen spijt van deze stap. “Vanaf dag één hebben we niet te klagen gehad. Toen wij startten waren we een van de weinige jonge kantoren. Dat we vrouwen zijn in een wereld van hoofdzakelijk mannen helpt ook om onderscheidend te zijn. En wij werken heel informeel.” SUZ beleefde bovendien een kickstart door deelname in 2018 aan het tv-programma Makelaars met een missie. Ze kaapten de eerste prijs weg voor de neus van twee geroutineerde concurrenten. “We werden het beste beoordeeld voor de manier waarop we mensen begeleiden bij het aankoopproces. Dit gaf ons veel bekendheid. Nog steeds worden we ervan herkend.” ALS WARME BROODJES Wouda ziet de prijzen van woningen in haar provincie oplopen, vooral op het platteland. “Op plekken waar je de huizen vroeger niet verkocht, gaan ze nu als warme broodjes. Vooral richting de dijk, Franeker, Harlingen, Sneek; westerlingen die hierheen komen willen liefst wel een beetje in de buurt van de Afsluitdijk blijven.” Het is nu soms vechten om de huizen die beschikbaar komen, geeft Wouda toe. “Na december was het even spannend, het leek toen echt tot stilstand te komen. Maar daarna is het wel weer wat opgestart. Het is heel hard werken: als je een woning online zet, krijg je zo enorm veel reacties. Je wilt iedereen een kans bieden, staat iedereen te woord en bent druk met bezichtigingen.” Ondanks de drukte kiezen de zussen ervoor elke woning zelf te stylen. “We geloven er heilig in dat dat helpt, zelfs in deze markt. Voor klanten kan het heftig zijn dat we hun huis anders inrichten, maar ze zien wel in dat dit voor de verkoop gunstig kan zijn; het gaat dan niet om mooier maar vooral om minder smaakgevoelig.” Janina startte onlangs met de opleiding tot taxateur, ook om een extra dienst aan te kunnen bieden. “Verder zijn we een rapportage aan het ontwikkelen met concrete adviezen om de stap naar een ander energielabel te zetten. Zo proberen we verduurzaming te stimuleren. Groei is voor ons geen hoofdzaak. We richten ons erop wat we doen nog veel beter te doen, waardoor mensen nog tevredener zijn.” Janina (links) en Annet Wouda: 'Wij werken heel informeel'. VOORSPOEDIG VAN START In 2017 ging Matteije de Vos in Leeuwarden als eenpitter van start met De Vos Makelaardij (aangesloten bij Vastgoedpro). Inmiddels kent zijn kantoor een collega-makelaar, drie medewerkers binnendienst en een taxatie-expert. Het kantoor verwacht dit jaar meer dan honderd woningen te verkopen. Matteije de Vos: "De trek van Randstedelingen is enorm toegenomen'. 32 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2021 De Vos spreekt van een buitengewoon goed jaar, met het cijfer 9,3 volgens de beoordelingen op funda. “De trek van Randstedelingen is enorm toegenomen, ik denk wel met een derde. Marktbreed zien we uiteraard het aanbod verminderen. Maar wij zijn in de gelukkige omstandigheden dat we daar weinig last van hebben. Juist in deze vluchtige markt nemen we toch de tijd voor kijkers, plannen een tweede bezichtiging in waar mogelijk en hebben veel persoonlijk contact. Een verkoper wil ook graag dat een kijker de tijd krijgt om zijn geliefde woning te bekijken.” ׉ 7cassandra://2OplJP7fqyeobB3QVRWSJoOgboJgtHewJwue9WuoKeo$X`a]KڥpXJ3׉Eprovincie FLEXIBELE BOERENZOON Sjoerd Veenstra ging in 2007 in Drachten van start met zijn makelaardij, die aankoop, verkoop, verhuur en taxatie biedt. Als Makelaarswerk Garantiemakelaars (aangesloten bij de landelijke formule Garantiemakelaars) verkoopt hij met een collega samen zo’n 55 tot 60 woningen per jaar. Het kantoor is lid van NVM. “Als boerenzoon vind ik het heerlijk om op de fiets langs weilanden en boomsingels te fietsen onderweg naar een afspraak”, schetst Veenstra een mooi element van zijn werk in Friesland. De woningmarktgekte tijdens de coronasituatie heeft hem zeer verrast. “Ik had zeker niet verwacht dat het zo ontzettend druk zou worden. Als ik vroeger op school had verteld dat de woningmarkt zou aantrekken in tijden van een pandemie was ik nooit makelaar geworden.” Hij merkt dat veel klanten vanuit de Randstad een woning in Friesland zoeken, omdat ze thuis gaan werken en wellicht één of twee dagen naar hun werk afreizen. Dat het aanbod krimpt hoort erbij, geeft Veenstra aan. “Rond 2009 waren er te weinig kopers en nu zijn er te weinig woningen. Een goede makelaar is ook in staat om hierin zijn weg te vinden. Wij hebben tot op heden nog geen last ondervonden bij het verkrijgen van nieuwe opdrachten. De markt is grillig en het enige vaste is dat het morgen anders kan zijn; plannen maken is goed maar nog beter is het om flexibel om te gaan met de omstandigheden.” BESTE IN FRIESLAND Zijn kantoor werd in 2020 en 2021 als ‘beste in Friesland’ beoordeeld op Wie is de beste makelaar. nl. En daar is hij trots op. “Bij ons is altijd de klant belangrijker dan het pand. Gecombineerd met moderne marketing en concurrerende tarieven zorgt dit voor goede beoordelingen. En als de feedback minder goed is, bekijken we wat we kunnen veranderen.” Deelname aan Garantiemakelaars noemt hij een goede strategische keuze. “Ze zorgen voor de marketing van ons kantoor en geven actieve ondersteuning. Daarnaast is het fijn om met meer dan 60 kantoren verdeeld over Nederland te kunnen overleggen en kennis te delen.” Ook van belang vindt hij het volgen van opleidingen en trainingen. “In 2018 heb ik de opleiding Register-executeur gevolgd om nabestaanden beter te kunnen informeren bij het overlijden van een dierbare. Goed advies hierover kan veel ellende en kosten besparen.” Sjoerd Veenstra (naast assistent Fokje Ritsma): 'Ik volgde de opleiding tot Register-executeur.' (foto: Roy Klompmaker) PLATFORM WENSK De Vos was betrokken bij de oprichting van Wensk, een innovatief platform om koper en verkoper nog dichter bij elkaar te brengen, door op woonwens te selecteren. Waarbij de makelaar beide partijen met elkaar kan matchen. Maar inmiddels is zijn kantoor afgehaakt bij dit initiatief. “Het platform is overgenomen door een ‘grote marktspeler’ en is in mijn ogen zijn doel voorbijgeschoten. Het kan succes hebben als iedereen er ‘wat’ aan heeft. Nu is het te veel eenrichtingsverkeer.” De Vos redt zich ook zonder dit platform te gebruiken, gezien de sterke groei van zijn bedrijf. Die groei wil hij rustig doorzetten, zonder kwaliteit te verliezen. “Kwaliteit is waar het om draait. Ons beroep is anders geworden, de makelaar van nu is een coach, vraagbaak, adviseur, marketeer en onderhandelaar. De klant verwacht veel meer van ons. Om hierin de kwaliteit te borgen is een uitdaging. Maar zeker een mooie.” Dat advies geeft hij ook steeds vaker als het gaat om verduurzaming. “Anders denken kan daarbij verhelderend zijn. Een pand uit 1930 is lastig energieneutraal te maken, maar met zonnepanelen en een zonnecollector gekoppeld aan een goede cv met wellicht elektrische verwarming kan het verbruik van aardgas flink verminderen, ook als niet alles optimaal geïsoleerd kan worden.” NVM-cijfers over 2e Regio Leeuwarden e.o. -23,1% Zuidwest-Friesland -13,3% Oost-Friesland Opsterland Zuid-Friesland -28,4% -25,8% -21,1% kwartaal 2021 Ontwikkeling verkopen t.o.v. een jaar eerder Prijsontwikkeling t.o.v. een jaar eerder 19,2% 22,2% 30% 21,5% 25,9% 33 ׉ 7cassandra://YhIJo6O1XTy0jOTsjiBFjp8U49IZrAZGdReDIM8bjtM#`a]KڥpXJ3Ɓa]KڥpXJ3ŁkrבCט6ru׉׉ 7cassandra://6VErZflCR59Oi6PzeTgr8-1t7fpArqx3ISK74ivq5HQʳ`׉ 7cassandra://at9AG2e1II8jibE7IS12TAIct48OBJoVA5s7WCxRddwP`s׉ 7cassandra://jv87nb7u-2Zwt1RT7l8D3vFLKE39LtfLYss_6ne4BJc;`׉ 7cassandra://10ho95szlZXBU1zBOaF5FlNEAr56xzuryBRJQC0kJoA*͠]a]KߥpXJ47ט66ru׉׉ 7cassandra://84-HUe4HNwq6Ml9J89PPkb3NGveZxaJiiacZMmupNhcz$`׉ 7cassandra://BcbpXyIb5TwkD95zC9uECL7CNxYDvkz6YZPYd1QDdiA^`s׉ 7cassandra://iJM2Fb4BdaBBOXOanZGhGM9mtTxqDTRFZul_i5SPCzg|`׉ 7cassandra://zgPkgZzYrU0dWVV0XrVzYImkS1A4pcdoSxBt7DJQWPg{Y,͠]a]KߥpXJ48׉EVADER JAN EN ZOON HENK WESTENENG UIT BARNEVELD ZES DAGEN PER WEEK BEREIKBAAR In deze rubriek staat een makelaarskantoor centraal waarbij een vader of een moeder samen met zoon(s) of dochter(s) aan het roer staan. Wat hebben ze gemeen, kunnen ze goed samenwerken en hoe verdelen ze de taken? Dit keer Jan Westeneng (61) en zijn zoon Henk (36) van Westeneng Makelaardij in Barneveld. 34 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2021 ׉ 7cassandra://jv87nb7u-2Zwt1RT7l8D3vFLKE39LtfLYss_6ne4BJc;`a]KڥpXJ3׉E• Westeneng Makelaardij Van start in: 1961 Waar actief: Barneveld en omgeving Specialisatie: aankoop, verkoop, taxatie, bedrijfshuisvesting Brancheorganisatie: NVM Aantal medewerkers : 10 tekst • Pieter de Leeuw vader & zoon Zijn hele leven woont Jan Westeneng al in Barneveld. Net als zijn zeven kinderen. Nu is het nog een onschuldig grapje, maar het kan goed dat zijn kleinzoon over een jaartje of twintig de trotse makelaar is. Eigenlijk wilde Jan helemaal geen personeel. Dat nam hij zichzelf ook voor toen hij ruim veertig jaar geleden besloot om het bescheiden makelaarskantoor van zijn vader te gaan versterken. De gedachte die hem toen het beste paste was: “Ik neem nooit personeel aan, wat ik wil is alleen maar makelaar zijn.” Met warmte in zijn stem vertelt hij over zijn vader, die drie jaar geleden op 87-jarige leeftijd overleed. “Hij was meer een ondernemer dan ik, hij dacht altijd vooruit.” En anders dan zijn zoon had senior het niet zo begrepen op nieuwerwetse vindingen. Met een glimlach waaruit een zekere bewondering voor zijn vader spreekt, zegt Jan: “Een computer gebruikte hij niet, hij had niet eens een pasje in zijn portemonnee.” PERSOONLIJKE AANPAK Maar de persoonlijke aanpak van vader en zoon sloeg aan in de kleine gemeenschap. Het werd drukker en drukker op het kantoor. Jan had amper nog tijd voor zijn gezin. Inmiddels werken er tien medewerkers op het makelaarskantoor dat wordt gedreven door vader Jan, zoon Henk en schoonzoon Martijn Cluistra. Henk is geen man die zijn gedrevenheid onder stoelen of banken steekt. Volgens zijn vader lijkt hij op zijn grootvader, die net iets meer affiniteit had met de commerciële kant van de makelaardij. Hij praat snel, maakt makkelijk contact en oogt hier en daar wat ongeduldig. Na de middelbare school dacht Henk even aan een baan als autoverkoper: “Ik ben altijd gek geweest op auto’s, maar mijn vader was op dat moment op zoek naar uitbreiding en dus leerde hij mij het vak, samen met mijn grootvader die toen, ruim vijftien jaar geleden, nog aan het kantoor verbonden was. Ik heb er geen moment spijt van gehad.” Henk volgde met gezonde tegenzin de nodige opleidingen. “Ik heb geen talent voor leren, maar ik voel me nu als een vis in het water.” ÉÉN MIDDAG VRIJ Eén middag in de week heeft Jan vrij en daar blijft het ook bij. De vraag of er al een plan klaarligt om zo zachtjes aan af te gaan bouwen, wordt gevolgd ZONDAGSRUST RESPECTEREN Barneveld bevindt zich in de ‘Biblebelt’, waar de zondag is gewijd aan God. Op deze rustdag wordt de bezoeker van de website van de makelaardij dan ook vriendelijk verzocht de volgende dag terug te komen. Jan: “Slechts één keer heb ik van een klant gehoord dat hij op zoek ging naar een makelaar die wel zeven dagen per week bereikVad󰈩󰈸 󰈺󰇽󰈞 󰈉es󰉃󰈩󰈞󰇵n󰈇: ‘I󰈕 vi󰈝󰇶 h󰈩󰉃 no󰈇 󰉐󰈩󰇵l 󰉃e 󰈘󰈩󰉊k a󰈗󰈘󰈩m󰇽a󰈗’ baar was.” Onderwerp van gesprek is het nauwelijks in het dorp waar de kerk nog wel massaal bezocht wordt. Plannen om te groeien zijn er volgens Jan niet. “Maar als je mij tien jaar geleden had gezegd dat we hier nu met tien man zouden zitten, had ik gezegd dat je naar je huisarts moest.” Er is weleens gedacht aan een tweede kantoor, een paar keer zelfs, een kleine vestiging elders in de regio, maar voorlopig vinden vader en zoon het belangrijker om het persoonlijke karakter van de makelaardij te bewaren. Henk: “Ik moet er niet aan denken dat ik niet weet wat er binnen mijn kantoor speelt.” 35 door een krachtig hoofdschudden. “Ik vind het nog veel te leuk allemaal. Laatst komt hier een ouder echtpaar binnen, zonder afspraak. Ik zie ze omdat mijn werkkamer op de receptie uitkijkt, dus ik ga naar ze toe en vraag of ze even in mijn kamer komen zitten. Na een kopje koffie is het eerste wat ze vertellen dat ze al bij heel wat makelaarskantoren langs zijn geweest en nog nergens zo vriendelijk zijn ontvangen.” Na een korte adempauze zegt Jan: “Dat vind ik mooi.” Een paar jaar geleden, toen de woningnood nog niet haar huidige niveau had bereikt, besloten zij al met een platform te gaan onderzoeken in hoeverre het aanbod in de regio kon worden gekoppeld aan de woonwensen van de kandidaat-kopers. “Stilstand is achteruitgang”, aldus Jan. Hij toont een recent exemplaar van de plaatselijke krant en wijst op een advertentie van het makelaarskantoor waarin mensen worden ׉ 7cassandra://iJM2Fb4BdaBBOXOanZGhGM9mtTxqDTRFZul_i5SPCzg|`a]KڥpXJ3ȁa]KڥpXJ3ǁkrבCט6ru׉׉ 7cassandra://iMp3QrLuxsvLVvI-wBA4rHv9Xev-sOy08CdI0bYlh2k\`׉ 7cassandra://OAWD1BJ9r0-OSbMWwiSbwyRRExkalAlxeVPA7irfQa0oL`s׉ 7cassandra://NO0S0fBbNgRgmy-izj0eJMPgZg4YIWkQfsCA0ORY7iw%w`׉ 7cassandra://gMGcffExD5YHXZTiNwARRO4cpksznEvwD4hs4U-QWKc $͠]a]KߥpXJ4:ט66ru׉׉ 7cassandra://mPhFG0T8Vs6x8TMVTzELgPdJRgsrTL7dX2O9WpRUFCs`׉ 7cassandra://SikCWm-YfmGSGRi0B1tufAV7dIF6-TPyjlsCtwFgp34aQ`s׉ 7cassandra://2AuCCh92X_hhxezx1TqBVVZ5cKGP0p9-NnLjQgnI5cwY`׉ 7cassandra://B88m5ceVPupfM3JZso-3NatJRZ2W6Xa2yatOhW3mB6wu.4͠]a]KߥpXJ4;׉Ethema Verduurzaming & energietransitie BIJ DE VERDUURZAMING VAN DE WONINGVOORRAAD DE MAKELAAR ALS OLIEMANNETJE Reeds vele honderden jaren is de rode draad in de rol van de makelaar in de vastgoedketen: het bemiddelen bij de aan- en verkoop van een huis. Maar er is ook een ‘groene draad’, de verduurzaming in de woningmarkt, waar makelaars en taxateurs de laatste jaren steeds meer mee te maken krijgen. De rol van bemiddelaar, werkend op een hoog niveau, in het voor zijn opdrachtgevers spannende proces van verkoop en aankoop is de makelaar op het lijf geschreven. Dat gold toen de woningmarkt stroperig en lastig was, tijdens de financiële crisis van een aantal jaren geleden, alsook in het heden, waar de huizen als warme broodjes over de toonbank gaan. De makelaar als dealmaker en procesbegeleider is er een die de branche terecht koestert, zeker als het goed gaat. Maar daarnaast ziet de overheid de makelaartaxateur, juist vanwege zijn prominente rol in het verkoopproces, ook als een ideale partner in het realiseren van de zo gewenste of wellicht zelfs noodzakelijke verduurzaming van de woningvoorraad. Dit natuurlijk naast vele andere initiatieven, programma’s en partners die de overheid hierin organiseert. Want als de makelaar zijn dealmakerskwaliteiten nu eens combineert met zijn rol als adviseur duurzaamheid, dan is de logische gedachte dat het mes aan twee kanten snijdt. VERNIEUWD ENERGIELABEL Tot zover de theorie van de gedachte. Maar wat is de praktijk; waar staat de makelaar in deze opdracht? Is er naast de rode draad van deal-maker ook een consequente groene draad zichtbaar in zijn rol als adviseur duurzaamheids? Pakt de makelaar zijn rol als oliemannetje op? Een van de tools die door de overheid hiervoor wordt ingezet 36 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2021 ׉ 7cassandra://NO0S0fBbNgRgmy-izj0eJMPgZg4YIWkQfsCA0ORY7iw%w`a]KڥpXJ3׉Etekst • Jan-Kees Duvekot, KPE Vastgoed partnercontent ONDERZOEK NAAR VERDUURZAMING is het vernieuwde energielabel. Bedoeld voor de bewustwording en aandacht bij de koper voor de energetische prestaties van de aan te kopen woning. Het is energielabel is gekoppeld aan een advies hoe het nieuwe huis door middel van het uitvoeren van energiebesparende maatregelen (nog) duurzamer gemaakt kan worden. Het is jammer dat de start met horten en stoten op gang komt. Of misschien zelfs: ondanks horten en stoten nog steeds niet op gang komt. En dat is jammer, want eerlijk is eerlijk, als je de moeite neemt om eens goed de gemiddeld tien pagina’s van een energielabel door te nemen, dan zie je dat er ten opzichte van het vorige energielabel grote stappen zijn gezet. In overwegend simpele en heldere taal worden de energiezuinigheid en de eventueel te nemen maatregelen verwoord. ' Het 󰈩󰈝󰇵󰈹gi󰈩󰈗󰇽󰇻el 󰉒󰈡󰈹d󰉃 󰈈󰇵de󰈇󰈹󰈀d󰇵e󰈸󰇶 to󰉃 󰉐󰈩r󰈥󰈘󰈏c󰈊󰉄 do󰈻󰈼󰈎󰇵r󰇷o󰇸󰉉m󰇵󰈝󰉄' Ook een doorkijkje naar de toekomst, waarin we volledig overgaan naar hernieuwbare energie (lees: van het gas af) wordt weergegeven. In het onderdeel ‘Warmtebehoefte in de wintermaanden’ is aangegeven of het huis op dit moment voldoet aan de standaard voor woningisolatie. Is de woning voor wat betreft duurzaamheidsmaatregelen klaar voor de toekomst? Dit deel had wat mij betreft best wat prominenter gepresenteerd kunnen worden. FINANCIËLE VOORDELEN Een nadrukkelijke focus op de financiële voordelen van een duurzaam huis zou nog meer opleveren. Simpel gezegd: hoeveel euro’s zijn maandelijks te besparen op de energierekening bij een keuze tussen huis A en huis B? En hoe ziet de maandelijkse energierekening er uit na een bepaalde investering in duurzaamheid? De vertaalslag van een voor de consument weinig zeggende ‘kWh/m2 per jaar’ naar keiharde euro’s kan absoluut beter en vooral financieel tastbaarder. We zien dit fenomeen ook bij elektrische auto’s. Als de dealers in hun advertenties aangeven hoeveel de autokoper kan besparen via subsidies en Prof. dr. Dirk Brounen, hoogleraar Vastgoedeconomie aan de Universiteit van Tilburg, vraagt brede aandacht voor de verduurzaming van de woningvoorraad en de noodzaak om deze verduurzaming op de juiste waarde te schatten. Brounen doet in dat kader een meerjarig onderzoek voor het ministerie van Binnenlandse Zaken en voert daartoe een reeks gesprekken en discussies met alle grote spelers in de koopwoningmarkt. De discussies gaan onder meer over de waardering door de taxateur (en makelaar) van duurzaamheidsmaatregelen en voorzieningen om energie te besparen in een woning. De kernvraag is of de waarde van de maatregelen en investeringen terug te zien is in de koopsommen en de taxatierapporten. En dan gaat het niet zozeer om de koopsom of de waarde als totaal getal, maar juist in een deel van het totaal. Met andere woorden, kan het aandeel van de maatregelen en voorzieningen in duurzaamheid als afzonderlijke component op waarde worden geschat, net zoals een kavel, opstal of bijgebouwen dat in de opbouw van de waardering kunnen weergeven? Een aantal opvallende conclusies: • Alle betrokken partijen zijn het erover eens dat duurzaamheid en energiezuinigheid thuishoren in de waardering van een woning. • Een juiste verwerking van de energetische kwaliteit in het taxatierapport lijkt noodzakelijk. Juist de taxateur kan in de periode rondom de wisseling van eigendom een belangrijke rol spelen in de bewustwording bij de koper. • De huidige taxatiemethodiek, de comparatieve methode met referentieobjecten, werkt onvoldoende inzichtelijk bij de waardering van duurzaamheidsinvesteringen. De huidige databases ontsluiten immers geen of onvoldoende informatie over de aanwezigheid van deze voorzieningen bij de referentieobjecten, waardoor een goed inzicht in de waardering mank gaat. Het lijkt dus noodzakelijk om de databases met deze data te verrijken. Als tegenhanger zou ook gekeken kunnen worden naar methodieken zoals bij de waardering van huurwoningen gangbaar is. Daar wordt getaxeerd op basis van toekomstige kasstromen. Een verduurzaming leidt tot een hogere huurkasstroom en daarmee tot een hogere waardering. • Taxateurs hebben onvoldoende kennis van de meerwaarde van duurzaamheid terwijl er al tientallen jaren wetenschappelijk bewijs is dat investeringen in duurzaamheid tot een hogere waarde leiden. Hier steekt de wetenschap deels haar hand in eigen boezem; want blijkbaar lukt het dezelfde wetenschap niet om de taxateur deze kennis bij te brengen. Maar ook de taxateur zelf zou leergieri׉ 7cassandra://2AuCCh92X_hhxezx1TqBVVZ5cKGP0p9-NnLjQgnI5cwY`a]KڥpXJ3ʁa]KڥpXJ3ɁkrבCט6ru׉׉ 7cassandra://2g8OqRWsVc_tiMHyHS_wfK9gbEohbNewk5e4owUWGVMN}`׉ 7cassandra://9F-ASeLCfG5hjUOnqAYbszMiTEVEBCGvyqCvYuceo_Ue`s׉ 7cassandra://wm6fjt6J7w7rFcYUFXP5KZITp85VL37SlPyUQ7rpgSg!`׉ 7cassandra://LsC7lbg5t5IeZzXx_fpAwffmQ-ooo-KEVTGIso-Tdt0$͠]a]KߥpXJ4>ט66ru׉׉ 7cassandra://t4CS687usgMqdv8iHff_sxOQ1-OmyQhV960dEo_ruM8p`׉ 7cassandra://HvbdARSLIl7Jj98XTLJe4w-9ZbqWjw6dHsRevPHAJ88\`s׉ 7cassandra://Sup85uXRprCfAM_SS3FkfY76WOYJ9XXysEltcKVkJZI`׉ 7cassandra://VL2lhXbD-BVw7SoIholl_0I7Rceyv8sB7VKgMqRkhwwr̲͠]a]KߥpXJ4?נa]KߥpXJ4=Z9׉H!http://www.vandesandeadvocaten.nlGׁ ׁ rנa]KߥpXJ4AZ9ׁH!http://www.vandesandeadvocaten.nlׁ ׁ Ј׉Epartnercontent andere financiële regelingen, schieten de verkoopcijfers omhoog. Maar als de subsidiestroom opdroogt, daalt de verkoop direct, terwijl de besparing in brandstof en de gevolgen voor het milieu niet wijzigen. Blijkbaar is de portemonnee van de consument een zeer belangrijke motivatie om een aankoop te doen… of niet te doen. Ondanks een groeiend besef dat de wereld groener moet worden, zijn financiële voordelen absoluut nodig om stappen te zetten. De vertaalslag van besparing op fossiele brandstof naar de gevolgen voor de maandelijkse energierekening moet veel meer gewicht krijgen, pas dan krijgt het energielabel de gewenste prikkel tot actie. De makelaar en de taxateur moeten daarvoor meer doen dan nu vaak het geval is. Want omdat de consument ogenschijnlijk weinig waarde hecht aan het energielabel, wordt het gedegradeerd tot een verplicht dossierdocument. Het energielabel vormt een sluitstuk in plaats van een beginpunt in de bewustwording en aanzet tot acties en investeringen op het gebied van verduurzaming. INSPANNINGSVERPLICHTING Correct duurzaam taxeren is essentieel voor de energietransitie. Dit is een opdracht aan alle partijen, waarbij de taxateur niet achterover kan leunen. Maar de conclusie lijkt zeker ook gerechtvaar' Tax󰈀󰉃󰇵u󰈹s 󰉒󰈩󰉄󰇵n o󰈝󰉐󰈡l󰇷󰈢e󰈞d󰈩 󰈢󰉏e󰈹 de 󰈚󰈩󰇵󰈹wa󰈀󰈸󰇶󰇵 va󰈝 󰇶󰉉󰉊r󰉛a󰈀󰈛h󰇵i󰇷' digd dat er op het gebied van onderwijs en communicatie een brug geslagen moet worden tussen de wetenschappelijke literatuur en de makelaar-taxateur. Onderwijsinstellingen als KPE pakken deze handschoen graag op. Samen met branchepartijen en toezichthouders is het mogelijk hiervoor passende en vooral praktische leerprogramma’s te maken. De gehele branche heeft hierbij een inspanningsverplichting, me׉ 7cassandra://wm6fjt6J7w7rFcYUFXP5KZITp85VL37SlPyUQ7rpgSg!`a]KڥpXJ3׉E tekst • Johan van de Sande beeld • Rens Groenendijk column thema HET GESCHIL Verduurzaming & energietransitie NIEUWE TIJDEN, NIEUWE VERWACHTINGEN Waar de grenzen liggen die de makelaar in acht moet nemen bij het aanprijzen van te verhuren of te verkopen panden is hier al vaker aan de orde geweest. Heeft het huidige verduurzamingsbeleid daar invloed op? Dat ligt genuanceerd. In het algemeen geldt dat overdrijven mag, maar de verklaringen mogen niet misleidend zijn of onwaar. De bepaling over dwaling (artikel 6:228 BW) geeft het helder weer: als een overeenkomst bij een juiste voorstelling van zaken niet zou zijn gesloten zit het fout. Die onjuiste voorstelling kan onder meer te wijten zijn aan een inlichting van zijn wederpartij of een verzwijging van een omstandigheid, tenzij aangenomen mocht worden dat de overeenkomst ook zonder deze inlichting zou worden gesloten. Welke ‘zaken’ verkeerd voorgesteld zijn, en relevant voor de totstandkoming van die bepaalde overeenkomst, is tijd-, zaak- en persoonsgebonden. ' Ove󰈸󰇶r󰈎󰈑󰉐󰇵n 󰈚a󰈈, m󰈀󰇽󰈸 󰈛is󰈗󰈩󰈏󰇶en󰇷󰈩 of 󰈡󰈝󰉓󰇽re 󰉏󰈩󰈹k󰈗󰇽󰈹in󰈇󰈩󰈞 m󰈢󰈇e󰈞 n󰈎󰇵󰉃' Het recente IPCC-rapport over klimaatverandering is voor velen zeer alarmerend, waarbij de urgentie van energietransitie ervan afspat. De duurzaamheid van een gebouw, energieneutraliteit en, nog beter, energie-opwekkendheid hebben groter gewicht gekregen dan een aantal jaren geleden. Is het niet om de aarde te redden van een gewisse ondergang dan in ieder geval om commerciële redenen. Gebouwen met een goede energieprestatie zijn stukken goedkoper in het gebruik en dus meer waard. De temperatuur op aarde stijgt langzaam, maar de energiebelastingen, toeslagen, opslagen, contributies, retributies en nog meer heffi ngen gaan als een raket de hoogte in. In dit licht meende een koper van een woning dat hij zware zonnepanelen op een dak moest kunnen plaatsen, maar volgens hem was de draagkracht daarvan ontoereikend. Dat leidde volgens hem tot 39 non-conformiteit. Neen, aldus de rechtbank Groningen op 13 januari dit jaar. Niet alleen was het gemis aan draagkracht van het dak niet aangetoond, maar bovendien had koper die eis ook niet besproken. Ook de klager over een onjuist energielabel ving bot bij het gerechtshof Arnhem, dat oordeelde dat geen sprake was van dwaling van de koper, omdat het voor de verkoper niet kenbaar was dat het energielabel A ondeugdelijk was. Het label geeft waarschijnlijkheidsonderdelen, niet gebleken is dat de kopers belang hechtten aan het label en het was geen onderdeel van de koopovereenkomst. Tja, hoe meer vergroening, hoe groter de verwachtingen, hoe meer claims met succeskans? Voorlopig zou ik als aankoopmakelaar daar niet op rekenen en over deze bijzondere wensen nadru׉ 7cassandra://Sup85uXRprCfAM_SS3FkfY76WOYJ9XXysEltcKVkJZI`a]KڥpXJ3́a]KڥpXJ3́krבCט6ru׉׉ 7cassandra://daLwrq8qXspKOsn18oewcfKG6CHeg4H9x1pCYwYMswQ3`׉ 7cassandra://b7CnpB_qu49i7AwdINXGnIw3TrwPJRwESmOx37LKDhoCU`s׉ 7cassandra://Gk1cMHpHG3Gp48wYjLUPijjCBsOiN1DSgyURA-CqsI0`׉ 7cassandra://YmiLJsNdvNdd0n-L-dBaAbslmTvjI4KxQ5LLTnTNPtY5,,͠]a]KߥpXJ4Bט66ru׉׉ 7cassandra://YyNaM66VfgaOvHiQt0Kow_xJztePfoXSqtP73G3yfIQe`׉ 7cassandra://9DuZmPJiczyxtZBlsznmDPOdsu7zjJ_ZkzEotvEHItcW`s׉ 7cassandra://7b-MwmvwKGOOq9GDvNuhd2qKweUUZ15oF6d5HNjaNXE`׉ 7cassandra://C0hIMl1xi8X9KfhHbVcbMyDTsTWna7e2QgyX5SD5EeUy ,͠]a]KߥpXJ4C׉EMENTAL COACH HELPT BIJ STRESS Veel makelaars knokken om het hoofd boven water te houden, juist nu het goed gaat met de woningmarkt, want genoeg aanbod krijgen is een hele strijd. De concurrentie is moordend. Privé en werk vloeien daardoor volledig in elkaar over. De huidige woningmarkt is voor veel makelaars zeer stressvol. Makelaar G., 40 jaar met een eigen kantoor, twee medewerkers en een gezin met twee kinderen, loopt inmiddels op zijn laatste benen. Hij zit er mentaal bijna doorheen. Moe, hoofdpijn, misselijk en depressief. 40 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2021 De kans op een burn-out is groot. Een mental coach helpt hem er in vijf sessies bovenop. Door te luisteren, te inventariseren en hem te begeleiden naar de juiste keuzes. Dat brengt rust. ׉ 7cassandra://Gk1cMHpHG3Gp48wYjLUPijjCBsOiN1DSgyURA-CqsI0`a]KڥpXJ3׉EKtekst • Judith Bakkers helpdesk Ju󰈎s󰉃 󰈏󰈞 s󰉃i󰈘t󰈩-󰈚󰈢󰈛en󰉃󰈩󰈞 l󰇽a󰇷󰉄 de 󰈇󰈩󰇵󰈼t 󰉛i󰇸h󰉛󰈩󰈘f 󰉒󰇵e󰈹 󰈡p, on󰉃󰈼t󰈀󰇽󰈝 a󰈞d󰈩󰈸󰇵 i󰈞z󰈎󰇹󰈋t󰇵󰈝 Er is soms geen tijd meer voor het gezin, vrienden of ontspanning. Dat kan een behoorlijke wissel trekken op iemands mentale uithoudingsvermogen. In de waan van de drukke dag lijkt er geen ruimte om mentaal even bij te tanken. Makelaars moeten continu 'aan staan' in deze krappe aanbodmarkt. De klant vraagt optimale aandacht. Een makelaar cijfert zichzelf en zijn ongemakken snel weg voor het bedrijf en de klanten. Maar misschien kan het wel anders? Een tandje lager. Want altijd maar doorjakkeren is ongezond. De geest kan daardoor overbelast raken. SYMPTOMEN Want uiteindelijk begint het lichaam tegen te stribbelen. Hoofdpijn, misselijk, depressief, lusteloos, moe, spierpijn, suizende oren, maagpijn of hyperventilatie: waarschuwingen van een aanstaande burn-out. Een burn-out die niemand wil, waarbij het hele lichaam verstard en de persoon zelfs wel een jaar uit de running kan zijn. Dus luister goed naar het lichaam, dat fantastisch aangeeft wanneer het fout gaat. Neem die signalen dus serieus en trek aan de bel. Ga eerst naar de huisarts om uit te vinden of het puur fysiek is of een mentale overbelasting. Heeft de geest hulp nodig, dan is een mental coach een aanrader. Niet zo zwaar als een psycholoog, maar een deskundige die goed kan luisteren, inventariseren waar het aan schort en om samen mee naar oplossingen te zoeken. STA EVEN STIL Om stil te kunnen staan, moet er eerst gekeken worden hoe een dag volloopt. Inventariseer de dagelijkse activiteiten. Hoeveel uur wordt besteed aan wat? Wat zijn de verwachtingen (van de makelaar zelf en van de klanten)? Wat is echt belangrijk en wat minder? Krijg inzichten, herijk, reset de geest, relativeer en maak keuzes. Hoe ver moet iemand gaan voor z’n klanten? Waar draait het leven om? Plan momenten om uit te rusten. Ga af en toe gewoon zitten, kijk uit het raam en denk aan niets (dat is best moeilijk!). Lukt dat niet, iets langer tandenpoetsen en daar volledig op focussen, kan ook al helpen. Juist in die stilte-momenten laadt de geest zichzelf weer op, ontstaan andere inzichten. WERK EN PRIVÉ Werk en privé van een makelaar zijn bijna nooit in evenwicht. Er moet altijd gelaveerd worden tussen het een en het ander. Een makelaar moet continu flexibel meedeinen met wat er zich aandient. Verander dat een beetje. Bepaal vastgestelde werktijden en communiceer duidelijk over je bereikbaarheid, bijvoorbeeld voor 9 uur ’s ochtends en 6 zes uur ’s avonds, één dag in de week niet of in het hele weekend niet. Dat wordt ook in deze tijden echt wel geaccepteerd. Stoppen met werken is dan niet nodig. Met anders indelen kan er al lucht komen. Hoe de indeling eruit ziet? Dat is voor iedereen anders. Het is een zoektocht naar wat het beste bij de betreffende ondernemer past. Het vak blijft altijd laveren tussen werk en privé, maar laat het werk niet overheersen. Bepaal grenzen. PRAKTISCHE TIPS Vaak zit verandering in de kleine details. Daarom een aantal praktische tussendoortips van de mental coach: • beweeg meer (al is het maar een wandeling in de buurt) • adem meer gezonde buitenlucht in (bos, strand, natuur) • probeer genoeg te slapen (van 11 tot 7) • zorg voor rust en regelmaat • maak een begrensd dagprogramma • zoek naar de ultieme ontspanning (wat deed u vroeger graag?) • verlaag het tempo van eten, lopen, drinken. Neem de tijd hiervoor. • verander de sneltrein in een gewone trein. De belangrijkste les van de gesprekken met een mental coach is: relativeer. Hoe moeilijk het o׉ 7cassandra://7b-MwmvwKGOOq9GDvNuhd2qKweUUZ15oF6d5HNjaNXE`a]KڥpXJ3ρa]KڥpXJ3΁krבCט6ru׉׉ 7cassandra://eEIEBSSXGq8SuCmLCBFb6wRnPbQtITlxYXiGQzuZycY`׉ 7cassandra://eyeMhMA77kPdT84DrRlrYODfflQzSqPmC8TbBYF3n90u``s׉ 7cassandra://I8mNMuDoUj9w-jUVdhh_IluUhWRlzWA3jtZvJXEzuPM!m`׉ 7cassandra://GOYNi6IgDtYI9nge7M0B4wzxMtUXV7d5E7LY-6CTNRI͒u&͠]a]KpXJ4Mט66ru׉׉ 7cassandra://3auuxKefDSN7SY6daHHox4KBaJwseM8aytAEs-FKRbE7a`׉ 7cassandra://Rti2afR9fxZQef0YCQTpWtqjbzP130H-ZXb6rDE4l3Mc"`s׉ 7cassandra://FEHAV3_6dLHMxBrak5Q3Ji_AHtOAf9vXJ1UxahKpKd8 `׉ 7cassandra://fQvl3IC5l0ZsGELNVQnNYWpu0-zI54Uk2iGFs59M22I@D͠]a]KpXJ4Nנa]KߥpXJ4E̟b̸9ׁHmailto:theo@propertypeople.nlׁ ׁ rנa]KߥpXJ4FkČ 9׉Hhttp://www.vastgoedactueel.nlGׁ ׁ rנa]KߥpXJ4GZց̣ 9׉H"mailto:redactie@vastgoedactueel.nlGׁ ׁ rנa]KߥpXJ4HẒ 9׉H"mailto:redactie@vastgoedactueel.nlGׁ ׁ rנa]KߥpXJ4I6zy 9׉Hmailto:thila@acquimedia.nlGׁ ׁ rנa]KߥpXJ4J6{ 9׉Hmailto:henk@acquimedia.nlGׁ ׁ rנa]KߥpXJ4K$ 9׉H&http://www.vastgoedactueel.nl/magazineGׁ ׁ rנa]KߥpXJ4L9ׁHmailto:info@factotum.nlׁ ׁ rי ׉Hhttps://factotum.mediaGa^be;@5Tי ׉Hhttps://www.propertypeople.nl/Ga^?be;GS̜Eי ׉Hhttps://2bconnected.org/Ga^Kbe;&b#:י ׉Hhttps://2bconnected.org/Ga^ީbe;i_́נa]KpXJ4X9ׁHmailto:info@factotum.nlׁ ׁ Ј׉E vacatures HOUTEN Toonaangevend makelaarskantoor zoekt een gecertifi ceerde RMTmakelaar voor het opzetten van een nieuwe vestiging in Houten. Je zet hiermee als makelaar/kantoorleider een volgende stap in je carrière. De marketingafdeling lanceert in samenspraak campagnes, er is administratieve, fi nanciële en juridische ondersteuning, een eigen fotograaf en samenwerking met de beste hypotheekshop. APELDOORN Voor een gerenommeerd makelaarskantoor, actief in de verkoop van het exclusieve segment onroerend goed, zijn wij op zoek naar doortastende, professionele en ervaren makelaars, K-RMT/RMT gecertifi ceerd. Het kantoor houdt zich bezig met de verkoop van landgoederen en buitenplaatsen, maar ook villa’s, woonboerderijen en landhuizen. De vacatures betreff en de regio’s midden-, noord-, en oost-Nederland. EINDHOVEN Gezocht: gedreven, ervaren en proactieve aankoopmakelaar, ARMT of KRMT gecertifi ceerd of in opleiding, die een nieuwe uitdaging zoekt. Je hebt passie voor de woningmarkt in Eindhoven en kent de stad op je duimpje. Het kantoor richt zich uitsluitend op de aankoopbegeleiding van woningen. Op de vestiging Eindhoven werk je samen met een binnendienstmedewerker aan de verdere uitbouw van dit kantoor. Tevens werk je samen met collega’s van verschillende vestigingen. AMSTERDAM Toonaangevend makelaarskantoor met vestigingen in Amsterdam, Diemen, Zaanstad en Almere groeit in rap tempo en zoekt daarom naar een nieuwe vestigingsdirecteur (K)RMT of RMT in Amsterdam, minimaal hbo-niveau. Je bent ondernemend en gaat altijd voor het beste resultaat. Je kantoor is onderdeel van een grote professionele organisatie, lid van de MVA. Je geeft leiding aan je eigen team en hebt een coachende en motiverende rol. Je hebt een goed en stevig netwerk in de regio Amsterdam. Herken je jezelf in een van de vacatures van Property People? Mail naar theo@propertypeople.nl NEDERLAND Ervaring in de makelaardij is voor deze baan mooi, met een KRMT- of ARMT-diploma nog beter, maar onze voorkeur gaat naar uit een ondernemer of een sales topper die kwaliteit op 1 heeft staan en afspraken weet te verzilveren. Kandidaten met een bewezen sales record in allerlei sectoren kunnen zeer snel opgeleid te worden in de praktische zaken van de makelaardij. Het betreft een makelaardij die reeds actief is in Amsterdam, Almere, Lelystad, Amersfoort, Bussum, Utrecht, Nijmegen en Den Bosch, maar snel gaat uitbreiden naar het hele land. BONAIRE Een droombaan: (K)RMT/RMT makelaar op Bonaire! Het is een fl inke stap, want je bent langdurig aan het tropische eiland verbonden. Het toonaangevende makelaarskantoor is sinds 1993 op Bonaire actief, telt 14 werknemers, en bemiddelt in de verkoop, verhuur en ontwikkeling van onroerend goed. Voordat er een contract getekend kan worden, wordt je gevraagd om (betaald) enkele maanden mee te draaien, om te zien of de wederzijdse klik er is. AMSTERDAM Gezocht: een binnendienstmedewerker die afspraken inplant (géén acquisitie) en de administratie verzorgt bij een makelaardij in hartje Amsterdam, die in het hoge segment actief is. Hij of zij is daarom competent met ICT-applicaties en secuur in aanpak. Je spreekt vloeiend Engels, want veel klanten zijn expats en buitenlandse investeerders. HOOFDDORP Voor een ervaren gecertifi ceerde NRVT-taxateur woningen is dit een prachtige uitdaging: het opstarten van een kantoor voor Hoofddorp en omgeving. Dit voor een onafh ankelijk makelaars- en taxateurskantoor dat meerdere taxatiekantoren wil openen in Noord- en ZuidHolland. Je zult voornamelijk zelfstandig taxeren, met ondersteuning van een KRMT-makelaar. Geïnteresseerd in een van bovenstaande vacatures? Ga naar 2bconnected.org om te reageren. Onafh ankelijk vakblad voor de woningmakelaar en vastgoed-professional | Verschijnt 10 x per jaar: 8 x print, 2 x digitaal e-zine | ISSN0166-4204 Online media- en vacatureplatform | wekelijkse gratis nieuwsbrief | www.vastgoedactueel.nl Uitgever AcquiMedia, Henk van der Brugge Amstelwijckweg 15 3316 BB DORDRECHT Hoofdredactie Elsie Schoorel redactie@vastgoedactueel.nl Eindredactie Rens Groenendijk redactie@vastgoedactueel.nl Medewerkers aan dit nummer: Judith Bakkers | Jaap Hoeve | Pieter de Leeuw | Marcel van Rijnbach | Johan van de Sande Coverfotografi e Raymond Rutting Media management, abonnementen, vacatures, advertentieverkoop: AcquiMedia, Thila Mos thila@acquimedia.nl, 0184-481043 Henk van der Brugge henk@acquimedia.nl, 0184-481041 Vormgeving Dock35 Media B.V., Jessica Dales Druk Damen Drukkers B.V. 42 VASTGOED ACTUEEL | oktober 2021 Disclaimer & Copyright AcquiMedia heeft deze uitgave op de meest zorgvuldige wijze samengesteld. AcquiMedia, (hoofd)redactie en auteurs kunnen echter op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de gegevens. Uitgever, (hoofd) redactie en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard dan ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op informatie in deze uitgave. Het is niet toegestaan om zonder uitdrukkelijke toestemming van de uitgever foto’s of (gedeelte van) teksten uit deze uitgave over te nemen. Ook met toestemming blijft bronvermelding en fotocredit verplicht. Abonnement Het abonnement (NL) kost € 149 excl. BTW per jaar, inclusief één gratis online vacatureplaatsing met publicatie in de nieuwsbrief. Kenningsmakingsabonnement? Dit kost € 25 excl. BTW per kwartaal voor maximaal een jaar en kan eenvoudig tussentijds opgezegd worden. U krijgt bij aanmelding meteen twee recente print-uitgaves toegezonden. Eén proefnummer ontvangen is gratis. www.vastgoedactueel.nl/magazine ׉ 7cassandra://I8mNMuDoUj9w-jUVdhh_IluUhWRlzWA3jtZvJXEzuPM!m`a]KڥpXJ3׉EkGoed nieuws! We hebben een plug-in voor je gemaakt waarmee je je aanbod automatisch op je website publiceert. In de kleuren van jouw huisstijl en voorzien van diverse filter- en sorteermogelijkheden. Woningzoekers vinden vervolgens alle informatie op unieke woning websites. Onze API zorgt voor automatische updates zodat je aanbodpagina altijd je complete aanbod toont. Oja, aan iedere woning website kun je een biedingsformulier toevoegen zodat geïnteresseerden een bod uit kunnen brengen. De biedingen beheer je natuurlijk op het Factotum platform. Bel Thalitha of Francis via 0297 230 320 of mail info@factotum.nl ׉ 7cassandra://FEHAV3_6dLHMxBrak5Q3Ji_AHtOAf9vXJ1UxahKpKd8 `a]KڥpXJ3فa]KڥpXJ3؁krבCט6ru׉׉ 7cassandra://gj0zadAdGtmbi6uStBrtfmxipzHw1F6fe6Lzh62x7q42J`׉ 7cassandra://_lQkJMJUNvu22TlfC3f_Lrl36AJtZgKKXtWjA044by8V`s׉ 7cassandra://J3TRD0mURwPa604zyotR2gvuLPg4cJac99g3cyuVtAI2`׉ 7cassandra://F_t4nkq5AzfVRa_51m94GsVD3YqjbpbGMLmBov6GmWgVr͠]a]KpXJ4Yי ׉Hhttps://www.knb.nl/hetmomentGa^vbe;-׉E׉ 7cassandra://J3TRD0mURwPa604zyotR2gvuLPg4cJac99g3cyuVtAI2`a]KڥpXJ3׈Ea]KڥpXJ3ہa]KڥpXJ3ځlr)!Vastgoed actueel 8 - oktober 2021Thema verduurzaming & energietransities - groenewaterstof voor monumenten - pleidooi label overstromingsrisico - kijk op de woningmarkt in Friesland - coverinterview: Erik Faber, wethouder Súdwest-Fryslâna]KfrJ¤