׉?ׁB!בCט{u׉׉ 7cassandra://FuZq_rADzaMDXlO6aaa6XmWguooiuTbSz3mRpMe5u_4t` ׉ 7cassandra://cmSUWNJnZ-AmBQkKh0t3XPOIXVWv1aFwEtSt6zcN9lḾ`S׉ 7cassandra://hSAapOg4Sbc2vTdAGou0ax3d5NeAHsyGiwE0uWO4eXU,`̵׉ 7cassandra://zEXOgKHa9LFWgJRvqTycp_BtRLjyxCpjUx3SqPIJbc0ף)l͠`C?~=Ecט{u׈frJ׈E`C?~=EA׉EExPress Magazine voor gepensioneerden van VVG-PGB 6e jaargang nr. 1 maart 2021 r i e t i v r r t f i - n e Pensioenfonds PGB is in de afgelopen jaren getransformeerd van i n r z i i s e e g bedrijfstakpensioenfonds voor de grafische industrie naar een multi-sectoraal pensioenfonds. Met de komst van AVH en Reiswereld bestaat Pensioenfonds PGB nu uit 16 verschillende sectoren. r o n m i s i s c c h Dit is een uitgave van i s h e a n t m u i e n v a r s d o d f a e l d t T e a n e n r r i e n o P c t i i d b e m d t i n D r r n e l r i s r g e C a a d u r i l r n t i e u u i p i j A v c s e K t t n G h c e Z e R h i o t j a e t e n M k b m l i e s s i g o e n g a G o t e e e i n e i a r c ld a s i j U e i c g r m o o u n i h s V n b n e r n u c r o h i h r o m r a m u t h e e e d i e s i t e n p a u e r c a t ee k e l e d - d a r c n r t n f i e o v n s n b g s d n d f a h m e s n e h a l o i n n s P e i e e I K e e f u t r t r o n r s s l s m t v u e u n i i ׉ 7cassandra://hSAapOg4Sbc2vTdAGou0ax3d5NeAHsyGiwE0uWO4eXU,`̵`C?~=EB`C?~=EA{בCט{u׉׉ 7cassandra://knMVPg_V8zDI1-Wh3aSVd13YYl3zfZ7bk64Pk2AyaX8|a` ׉ 7cassandra://6stAxuX-EIPW2MHwK8moxWQsJnK9atF2j72S-pQUlkwf`׉ 7cassandra://6EaXJ6GiN07pZus-_kiDssFRIzTVCBrUc-hQylUqOG0Du`j׉ 7cassandra://pcWrKAXVRYLw2R7kc3i47GTA7642-5aGjA2ttGKAYSkJl͠ `C?~=Efנ`C?~=EjՁg9ׁHhttp://www.vvgpgb.nlׁ ׁ Ј׉EIn dit nummer 2 Jos van Rijsingen, duidelijkheid over pensioenen nog ver weg 3 Welkom nieuwe gepensioneerden 4 Bestuur PGB streeft naar ‘community’ met deelnemers 5 We willen zo persoonlijk mogelijk communiceren 6-7 Melk, kaas, eieren, appelen, het hoort nu allemaal bij ‘ons’ PGB 8-9 We komen zeker in Rome, alleen hoe weten we niet 10-11 Het is zuur, maar we konden niet anders 12 Welke reiswereld krijgen we terug? 13 Nieuwe bestuursleden pensioenfonds PGB 14-15 Hulpgoederen brengen Nico Opdam naar Letland 16-18 Ik ben een generalist. Een erudiet zonder poeha neemt afscheid 19 Scherpe vragen zijn ons belangrijkste instrument 20-21 Gezondheid ouderen krijgt een tik van de coronacrisis 22-23 Virus geocoaching besmet Fred en Annemieke 24-25 Koepel nog lang niet gelukkig met pensioenakkoord 26-27 Vragen van onze leden aan Pensioenfonds PGB en VVG-PGB 28-29 Iene miene mutte verkiezingen 30-31 Bijzondere verkiezingen en colofon 32 Advertentie VGZ Blijft het punt dat ik me zorgen maak over de weg naar het nieuwe stelsel. Op aanwijzing van De Nederlandsche Bank en de (demissionaire) minister van Sociale Zaken moeten we in de overgangsperiode een nóg lagere rekenrente hanteren dan we al deden. De benodigde dekkingsgraad om te mogen indexeren is weliswaar verlaagd naar 105 procent, maar nog steeds is er sprake van dubbele veiligheidswaarborgen. Omdat slechts een periode van circa vijf jaar hoeft te worden overbrugd, zou één veiligheidsklep (bijvoorbeeld die dekkingsgraad van 105 procent) meer dan voldoende zijn. Als we van een voorzichtig, maar verantwoord rekenrendement van 2 à 3 procent mogen uitgaan, ziet de wereld er in één klap heel anders uit. Er verdwijnt dan meteen een flink stuk van de negativiteit uit de pensioendiscussie. cOlOFON Express is een uitgave van VVGPGB. 6e jaargang nummer 1 Redactie: Theo Leoné, Ruud Peys, Tonnie Klein Hemmink, Jos van Rijsingen en Nicoline Maarschalk Meijer Eindredactie: Geer Meershoek Vormgeving en DTP: Hans Brand Druk: Drukkerij Tuijtel Oplage: 25.000 stuks Reacties kunt u sturen naar: redactie@vvgpgb.nl 2 En let wel, we vragen geen bijdrage uit de staatsruif, we willen gewoon een eerlijk deel uit onze eigen spaarpot. Op 17 maart zijn er verkiezingen, als Corona tenminste geen roet in het eten gooit. Voor een belangrijk deel doet het dat natuurlijk al, want de verkiezingsstrijd stond en staat - begrijpelijk - in het teken van deze wereldwijde pandemie en de manier waarop die bij ons wordt gemanaged. Nu was ik al niet van plan een stemadvies te geven, maar onder de huidige omstandigheden vind ik dat nog onverstandiger. Bovendien zijn de pensioenparagrafen in de verkiezingsprogramma’s meestal niet erg concreet. Een aantal mensen zal zijn of haar keuze alleen baseren op de veronderstelde pensioenstandpunten, andere mensen vinden andere maatschappelijke thema’s net zo relevant. Wat ook de uitkomst van de verkiezingen zal zijn, met de formatie die daarop volgt, begint het echte werk pas. Wie kruipt bij wie en welke thema’s krijgen prioriteit in het regeerakkoord? Dan is het opletten geblazen, want ondergesneeuwde onderwerpen kunnen in die fase alsnog aan de orde worden gesteld. Bijvoorbeeld de rekenregels die gelden tot het nieuwe pensioenstelsel van kracht is. Partijen kunnen een deal sluiten of afdwingen dat in de overgangsperiode naar het nieuwe stelsel wél een redelijke rekenrente mag worden gehanteerd. Om dit op de onderhandelingstafel te krijgen, zouden pensioenfondsen, vakbonden, werkgevers en onze Koepel Gepensioneerden een gezamenlijke, gecoördineerde lobby kunnen inzetten. Als er aan de onderhandelingstafel politieke partijen zitten die daar voor open staan, valt er misschien toch iets te bereiken. Welke partijen dat zijn? Dat laat ik graag aan u over. Als kiezer. Op woensdag 17 maart. Jos van Rijsingen Voorzitter Vereniging van Gepensioneerden en voorzitter van het Verantwoordingsorgaan PGB Ja, er is een principeakkoord gesloten over een nieuw pensioenstelsel. De voorzitter van ons pensioenfonds PGB is hierover in principe positief gestemd, als het maar op een ordentelijke en faire manier kan worden ingevoerd. Zo sta ik er - als voorzitter van het verantwoordingsorgaan van PGB, het toezichtorgaan vanuit de achterbannen, én als voorzitter van de Vereniging van Gepensioneerden - ook in. Er zijn partijen die zeggen dat het oude stelsel zo slecht niet was. Ze hebben misschien gelijk, maar als het bereikte akkoord nu in de prullenbak verdwijnt, houdt de discussie nooit op. Daar zit ik ook niet op te wachten. Duidelijkheid over pensio cO luMN ׉ 7cassandra://6EaXJ6GiN07pZus-_kiDssFRIzTVCBrUc-hQylUqOG0Du`j`C?~=EC׉E7enen nog ver weg Welkom nieuwe gepensioneerden Uitnodiging voor leden van AVH en Reiswerk Deelnemers en gepensioneerden van de pensioenfondsen AVH en Reisbranche zijn al welkom geheten door PGB. Als Vereniging van Gepensioneerden van Pensioenfonds PGB (VVG-PGB) sluiten we ons daar graag bij aan. Alle gepensioneerden ontvangen als kennismaking met onze vereniging dit exemplaar van ons kleurenmagazine ExPress. Wij leren in dit nummer enkele vertegenwoordigers van AVH kennen. Wij hopen dat het naar meer smaakt, want we zouden het fantastisch vinden als u in groten getale lid wordt van onze vereniging. Voor drie kwartjes per maand behartigen wij uw belangen binnen PGB en in de landelijke politiek. Via ExPress en extra nieuwsbrieven houden we u daarvan op de hoogte. Het aanmeldformulier heeft iedereen ontvangen. Maar aanmelden via onze website kan ook: www.vvgpgb.nl Jos van Rijsingen 3 Zo’n 600 deelnemers van Pensioenfonds PGB die afgelopen jaar met pensioen zijn gegaan, hebben zich al gemeld als lid van onze vereniging. Zij ontvangen voortaan ExPress. Ons verenigingsblad wordt deze keer ook gestuurd naar een heel grote groep gepensioneerden van fondsen die zich recent bij PGB hebben aangesloten. Dat betreft onder meer ruim 11.000 gepensioneerden van AVH (een bundeling van 900 bedrijfjes en bedrijven in de Agrarische Voedselvoorziening Handel), 550 gepensioneerden uit de Reisbranche (750 werkgevers) en nog enkele fondsen. Welkom allemaal bij PGB. Als de kennismaking in dit nummer bevalt, is de keuze om lid te worden van de Vereniging van Gepensioneerden van Pensioenfonds PGB hopelijk snel gemaakt. In dit nummer maken we kennis met gelederen van AVH en Reiswerk. Het laat nog eens zien dat Pensioenfonds PGB - met roots in de grafische industrie - zijn vleugels afgelopen jaren wijd heeft uitgespreid. Ondernemingen en bedrijfstakken uit een 16-tal sectoren hebben zich in de loop van bijna 75 jaar bij PGB aangesloten. Het hoort inmiddels tot de tien grootste fondsen van Nederland. Er is echter geen pensioenfonds dat zo breed vertakt is in de Nederlandse samenleving als PGB. `C?~=ED`C?~=EC{בCט{u׉׉ 7cassandra://plgXDN_NQ5EExZYXw9zOy-onTROmmkWL4hQZWx7OtD4!` ׉ 7cassandra://w865Kw31DjxOqoaDnhEsdlIG1zUx_d8fW9azavVBRGY`׉ 7cassandra://XG1bXl12gEVeum0GjUlvdQIZF1hefCHux73NqbeGQLMH`j׉ 7cassandra://EmObQ2nbKQAeYS-49jJTTYneONWSpY4CAPoww43W_tAN4 0͠ `C@~=Ekנ`C@~=Ep]i 9ׁHmailto:reuder@upcmail.nlׁ ׁ Јנ`C@~=EoV 9ׁHhttp://VGZ.nl/vvgׁ ׁ Јנ`C@~=En:4 9ׁHhttp://Beheer.nlׁ ׁ Ј׉EBestuur PGB streeft naar ‘community’ met de deelnemers Het bestuur van Pensioenfonds PGB wil de positie van individuele deelnemers, ook de gepensioneerden, versterken. Ook wil het bestuur meer direct contact, zowel op individueel niveau als meer in groepen. ‘’Eigenlijk gaat het om community vorming, om die uitdrukking te gebruiken. We zijn samen één grote gemeenschap, bestuur, sociale partners, werkgevers en deelnemers. Gezamenlijk staan we voor een zo goed mogelijk pensioen. Dat wil het bestuur meer tot uitdrukking proberen te brengen.’’ Dat vertelt Ans Bouwmans, momenteel als manager communicatie belast met de coördinatie van mediacontacten alsmede met de bewaking van de identiteit van Pensioenfonds PGB. In die rol speelt ze ook een belangrijke rol bij het beantwoorden van vragen van leden van de VVG-PGB die bijvoorbeeld via ExPress worden gesteld of die zijn binnengekomen na het webinar over het nieuwe pensioenstelsel. ‘’Dat blijf ik doen. Daarnaast ga ik meer functioneren als intermediair tussen het bestuur en de deelnemers, zeg maar de samenleving die we met z’n allen bij Pensioenfonds PGB vormen.’’ Houvast bieden ‘’Het pensioenfonds is er voor de deelnemers en het bestuur wil dat graag tot uitdrukking brengen. We willen met name houvast bieden aan individuele deelnemers, ook dus aan gepensioneerden, die menen onvoldoende gehoord te worden of die vastlopen in het systeem. Het eerste contact blijft de klantenservice, daar 4 verandert niets in. De meeste vragen kunnen door onze pensioendeskundigen daar uitstekend worden beantwoord. Maar er zijn soms kwesties die meer aandacht vragen. Daar wil het bestuur oor voor hebben.’’ Dat past in de nieuwe bestuurlijke aanpak bij Pensioenfonds PGB. Een deel van de uitvoerende taken is gedelegeerd aan commissies die zelf besluiten kunnen nemen over de uitvoering van het beleid waarvoor ze van het bestuur de bevoegdheid hebben gekregen. Hierdoor kunnen de bestuursleden zich meer richten op de grote lijnen: het beleid en de strategie van het pensioenfonds. “Het doel is om wendbaarder worden. Zodat we sneller kunnen inspelen op veranderingen door het nieuwe stelsel, klantwensen van deelnemers en werkgevers en op maatschappelijke ontwikkelingen”, legde voorzitter Jochem Dijckmeester in een vorige ExPress al uit. Ombudsvrouw Bouwmans wordt daarbij een soort ombudsvrouw. ‘’Zo kun je het ’t best omschrijven. Deelnemers die daar behoefte aan hebben, helpen de weg te vinden als ze er niet uitkomen met ons. Ook kijken we of er regelmatig terugkerende vragen zijn die mogelijk een meer structurele aanpak verdienen. Blijken er veel vragen over eenzelfde onderwerp binnen te komen, dan kun je kijken of je daar een oplossing voor kunt vinden. Ik zie mijn rol daarbij als een second opinion, dus naast het normale proces dat door de klantenservice in gang wordt gezet.’’ ‘’Wat de praktische gang van zaken betreft: soms zal ik eerst contact opnemen met de deelnemer zelf om in kaart te brengen wat er precies speelt. Dan ga ik de organisatie in, proberen uit te vinden hoe het zit. Indien nodig haal ik er misschien ook informatie van buiten PGB bij. Op basis daarvan kan er dan een advies aan het bestuur uitkomen: pak dit aan, verander dat, laat dat nog eens verder uitzoeken. Daarbij staat steeds voorop hoe we Pensioenfonds PGB en onze organisatie nog klantvriendelijker kunnen maken. Daarnaast vinden we het belangrijk dat het bestuur ook zelf in gesprek is met deelnemers.’’ Bredere aanpak Om de ‘community’ verder te versterken houdt Pensioenfonds PGB allerlei bijeenkomsten: met sociale partners, HR-medewerkers, en sinds kort dus ook met deelnemers. Zodra dat weer mogelijk is ook fysiek, en daarnaast digitaal. ‘’Het bestuur wil graag af en toe direct met deelnemers kunnen praten over belangrijke onderwerpen op pensioengebied. Het pensioenakkoord en de verdere uitwerking daarvan, maatschappelijk verantwoord investeren of andere aspecten van het beleggingsbeleid. We hebben al klantenpanels voor deelnemers en werkgevers. En het Verantwoordingsorgaan is er natuurlijk als belangrijk medezeggenschapsorgaan van belanghebbenden. Maar die hebben een nauwkeurig omschreven, afgebakende taak. Het bestuur wil dit breder zien en ook breder aanpakken, dichter bij de deelnemers gaan zitten. In het belang van PGB maar zeker net zo veel in het belang van die deelnemers. Bij ons Verantwoordingorgaan leeft overigens dezelfde gedachte. Ook daar wordt meer geïnvesteerd in het gesprek met de achterban.’’ Ruud Peys IN TERVIEW ׉ 7cassandra://XG1bXl12gEVeum0GjUlvdQIZF1hefCHux73NqbeGQLMH`j`C?~=EE׉E’We willen bij Pensioenfonds PGB zo persoonlijk mogelijk communiceren met onze deelnemers. Je bent bij ons geen nummer, je bent een persoon. Dat geldt zeker ook voor de gepensioneerden. PGB is weliswaar een groot pensioenfonds, maar we houden rekening met de 16 verschillende sectoren die zich bij ons hebben aangesloten. Elke sector is anders en dat klinkt door in onze communicatie. We hebben bijvoorbeeld voor de gepensioneerden in de reisbranche een speciale welkomstkaart gemaakt. Voor de agrarische en voedselvoorzieningshandel is dat zelfs uitgesplitst naar de vier branches die daaronder vallen, iemand uit de eierhandel kreeg dus een andere welkomstkaart met een andere foto dan iemand uit de kaassector.’’ ‘’We willen zo persoonlijk mogelijk communiceren’’ Dat vertelt Marcel Veen die als senior communicatiespecialist samen met z’n collega’s de communicatie van PGB verzorgt. Amsterdammer Veen werkt al bijna dertig jaar voor PGB. ‘’Jarenlang was ik applicatiebeheerder, totdat ik in 2010 overstapte naar de communicatie. De liefde voor tekst was namelijk altijd al groot. Buiten mijn werk om volgde ik een kleinkunstopleiding, schreef ik liedteksten en trad ik op als cabaretier. Waarom dan geen mooie teksten over pensioen?, dacht ik op een gegeven moment.’’ Veen heeft zich de laatste maanden vooral beziggehouden met komst van de agrarische en voedselvoorzieningshandel en de reisbranche. ‘’Toen in het najaar duidelijk werd dat de overgang heel waarschijnlijk door zou gaan, hebben we voor beide branches een communicatieplan gemaakt. Natuurlijk krijgt iedereen die nieuw bij ons komt een welkomst- of een startbrief, maar we wilden een stapje extra zetten zodat ze zich snel thuis voelen bij ons pensioenfonds. We hebben onze plannen afgestemd en uitgewerkt in nauw overleg met de oude pensioenfondsen Reiswerk Pensioenen en Bpf AVH. Daarbij is ook zeker gelet op de belangen van de gepensioneerden.’’ Dat heeft onder meer geleid tot de welkomstkaarten en een welkomstfilmpje dat ook bij enkele webinars is vertoond. ‘’Omdat de oude pensioenfondsen er slecht voor stonden, was een verlaging van de pensioenen helaas nodig. We begrijpen goed dat dit voor onze nieuwe deelnemers en gepensioneerden geen makkelijke boodschap is. De pijn van die verlaging kunnen we niet wegnemen, maar we kunnen wel op een persoonlijke manier vertellen dat we zo goed mogelijk voor de pensioenen gaan zorgen.’’ Een andere activiteit waar Veen enthousiast over praat zijn de bijeenkomsten voor bijnagepensioneerden. ‘’Die pensioenin-zicht bijeenkomsten zijn altijd een groot succes. De deelnemers krijgen niet alleen informatie over het pensioen zelf maar ook over de AOW, de belasting, de VVG en andere aspecten van pensionering. Vorig voorjaar konden de fysieke bijeenkomsten niet doorgaan vanwege de corona. Toen hebben we het als webinar gedaan. Daar hadden zich bijna duizend mensen voor opgegeven; 600 personen hebben het direct gevolgd en de meeste anderen hebben het later bekeken. Dat is ook wel het voordeel van zo’n webinar, dat je het later nog eens rustig kunt bekijken. Half maart staat er weer één op het programma, daar kijk ik nu al naar uit.’’ Voordeelacties voor onze leden Op deze website zijn elke week aantrekkelijke aanbiedingen te vinden. U kunt zich op deze site aanmelden met de gebruikersnaam: VVGPGB en Wachtwoord: Pensioen Er zijn drie mogelijkheden - een dagelijks bericht per mail - wekelijks een mail - de App raadplegen (als u dat prettiger vindt) centraal Beheer.nl Centraal Beheer geeft een korting op de bestaande tarieven, van 5% en 8% tot 10 % op auto verzekeringen. Onder vermelding van de Collectiviteitscode voor VVG PGB 53034 VGZ.nl/vvg-pgb Op de website van VGZ kunt u direct zien wat voor u de ziektekosten zijn voor de verschillende keuzes die VGZ u kan bieden. Er is geen medische selectie, u bent altijd welkom. Het Collectiviteitsnummer van VVG PGB is 87712332 Indien u hier vragen over heeft kunt u terecht bij ons bestuurslid leden services Thijs Reuder mail: reuder@upcmail.nl 5 `C?~=EF`C?~=EE{בCט{u׉׉ 7cassandra://F5XRo8gUPjz91Fs1YMt9bdc138u8PXfLj9JkiNy82uA` ׉ 7cassandra://X2EiskO4UxLnAqvE2Tugr5fC9JlgnorGyjoJMaxpV2w `׉ 7cassandra://2LV-mM1vUU6q-Bd4XpWqy0b4f4SMlVHUShLyGhv_oIYP `j׉ 7cassandra://C_Zeh6Wq9h15DKBVUa89vT44kqSiWdHOfHGDeONmgMI)MT͠ `C@~=Eq׉E Of je nu een pak melk, een kilo kaas, een doos eieren of een paprika koopt, de kans is groot dat dat in de winkel is gekomen via één van de bedrijven die sinds begin dit jaar bij Pensioenfonds PGB horen. Ook wie, als dat eenmaal weer kan, een vakantie boekt doet dat waarschijnlijk bij een ‘PGB-bedrijf’. Het aantal sectoren waar ‘ons’ pensioenfonds actief is, is daarmee opnieuw verder uitgebreid. Van de agrarische groothandel tot baggeraars en van zeevissers tot de aloude grafici, het zit bij PGB nu allemaal onder één pensioendak. Het grootste ‘nieuwe’ fonds is dat voor de agrarische en voedingsmiddelenhandel AVH. Dat verzorgde tot 31 december de pensioenen voor gepensioneerden en werknemers in de groothandel in kaas, aardappelen, eieren en groente en fruit. AVH brengt 77.000 deelnemers waaronder 11.000 gepensioneerden en 900 bedrijven bij PGB binnen. Die bedrijven zijn verenigd in vier verschillende organisaties die een goed beeld geven van het nieuwe ‘werkgebied’ van PGB. Zuivel Gemzu staat voor Vereniging Gemeenschappelijk Zuivelsecretariaat, de brancheorganisatie voor de zuivelgroothandel. Als achtergrond: Nederland telt volgens de laatste gegevens 1,6 miljoen koeien. Die leveren jaarlijks samen 13,8 miljard kilo melk die wordt verwerkt in 53 zuivelfabrieken. De zuivel draagt 7,9 6 Aard miljard euro per jaar bij aan de export en vertegenwoordigt daarmee zeven procent van de totale uitvoerwaarde. Gemzu houdt zich binnen die keten vooral bezig met handels technische aspecten, zoals het nationaal en Europees zuivelbeleid, de wetten op het gebied van levensmiddelen of kwaliteit maar ook met sociale aangelegenheden waaronder dus pensioenen. De vereniging telt ruim 80 bedrijven die kaas verhandelen, 36 handelaren in poedervormige zuivelproducten en een twintigtal ondernemingen die zich – ook - bezig houden met boter(olie). De ledenlijst telt talrijke ook voor de consument bekende namen als Royal Friesland Campina, Royal Bel Leerdammer, Eru Kaasfabriek of Uniekaas. Ook zijn er buitenlandse leden met activiteiten in ons land zoals de Ierse Kerry Groep van Kerrygold of de Australische zuivelgigant Fonterra. Daarnaast zijn er ook talrijke kleinere kaas- en zuivelhandelaren bij Gemzu aangesloten. Groente en fruit GroentenFruit Huis behartigt de belangen van ruim 320 bedrijven die actief zijn in de afzet van groenten en fruit. De leden vertegenwoordigen een aandeel van ruim 80% van de totale omzet (groenten en fruit) van liefst € 14 miljard per jaar. Op het gebied van de tuinbouw is Nederland al vele jaren een wereldspeler met grote exportstromen naar alle delen van de wereld. In 2019 werd er voor €9,6 miljard uitgevoerd naar 152 landen. De vijf belangrijkste tuinbouwproducten zijn uien, tomaten, wortelen, komkommer en paprika’s. We voeren ook veel in uit andere landen, zoals bananen, druiven, avocado’s en sinaasappelen. ‘’De sector is één van de belangrijkste motoren voor de Nederlandse economie en vervult een deel van de wereldwijde ׉ 7cassandra://2LV-mM1vUU6q-Bd4XpWqy0b4f4SMlVHUShLyGhv_oIYP `j`C?~=EG׉E (Melk, kaas, eieren, appelen, het hoort nu allemaal bij ‘ons’ PGB meegenomen, is gebleken dat de transitie voor alle deelnemers op de langere termijn gunstiger uitpakt dan het apart blijven als zelfstandig fonds.’’ dappelteler: samenwerking met Albert Heijn behoefte aan gezonde voeding voor miljoenen mensen. Nederlandse handelaren in groenten en fruit kennen overal de weg naar eerste klas producten van Nederlandse bodem, uit Nederlandse kassen of waar dan ook in de wereld. Hierbij geldt: zo dichtbij als mogelijk, zo ver weg als noodzakelijk. Importeurs, exporteurs en binnenlandse groothandel zijn intermediair in de schakel tussen producenten en afnemers. Zij vervullen een essentiële functie, onder andere op het gebied van logistieke dienstverlening, borging van voedselveiligheid en hebben kennis van taal, cultuur en regelgeving,’’ schrijft de organisatie zelf. Het bestuur van GroentenFruit Huis meldt verder blij te zijn dat aan de periode van onzekerheid en wisselende informatie over de pensioenen een eind is gekomen. ‘’Uit recente berekeningen van het pensioenfonds (AVH), waarin ook de scenario's als gevolg van het pensioenakkoord zijn Aardappelen Waar Nederland ook groot in is, is de teelt, groothandel en export van aardappelen. Daarbij komen we bij de Nederlandse Aardappel Organisatie NAO. Ons land produceert jaarlijks liefst zeven miljoen ton aardappelen. De helft daarvan komt op het bord, als piepers of frites, thuis of bij McDonalds en hier of in het buitenland, van de andere helft zijn twee miljoen ton zetmeelaardappelen en 1,5 miljoen ton pootgoed. Los van wat we in eigen land aan aardappelen eten, wist de vaderlandse sector vorig jaar ruim 363.000 ton consumptie- en fabrieks (frites) aardappelen en ook nog eens 311.000 ton aan pootgoed te verkopen. Vooral wat pootgoed betreft, dat naar zo’n 100 landen wordt uitgevoerd, is ons land veruit marktleider in de wereld. Eieren De vierde organisatie in het bestuur van AVH is Anevei, officieel de Algemene Nederlandse Vereniging van Eierhandelaren en Eiproductfabrikanten. Die organisatie, die dit jaar zijn zeventigjarig bestaan viert, telt momenteel 38 aangesloten bedrijven. Die leden produceren, verzamelen, sorteren, verpakken en verhandelen eieren of verwerken ze tot eiproduct. Gezamenlijk verwerken en verhandelen zij 80 procent van de eieren in Nederland en zijn ze goed voor 90 procent van de totale werkgelegenheid in de eiersector. Dat gaat dan over zo’n 600.000 ton aan eieren per jaar, waarbij de aantallen eieren zelf nauwelijks in getallen zijn uit te drukken. Die eieren gaan via de handel naar de supermarkten of horeca en de eiproducten worden grotendeels verwerkt in andere consumptieproducten. Dat is een drukke business want in Nederland ‘verbruiken’ we gemiddeld al 202 eieren per hoofd per jaar, dat is inclusief wat er verwerkt wordt in brood, gebak, mayonaise en een reeks andere voedingswaren. Bovendien gaat tweederde van alle in ons land geproduceerde eieren naar andere landen met Duitsland als verreweg grootste afnemer. Ruud Peys Mooie uitstalling in een van de winkels 7 `C?~=EH`C?~=EG{בCט{u׉׉ 7cassandra://62uNtgszBMEvvgxACJv_yL2NuDtHM9-4e3URuUr2_eE` ׉ 7cassandra://91nVllfCwr87631kw4cH-S6CmoX46GMRCEkk3zEBskY`׉ 7cassandra://ebxHrqtItpiRz61ucVIf7g7P8zCz8V3NuBRbtAbguKAI`j׉ 7cassandra://5Ks7LMxXGZnGqKtc8c7YFVqGV_env-XEyjAwiphdEBYء>͠ `C@~=Etנ`C@~=EwG{ 9ׁHmailto:thl@theoleone.nlׁ ׁ Ј׉E +“Op mijn 28ste was ik me totaal niet bewust van zoiets als pensioen. Op die leeftijd wil je geld, een huis, de vleugels uitslaan. Jongeren moeten niet aan hun pensioen denken. Niet doen. Maar de samenleving moet dat wel doen. Jammer dat de pensioenen zich zo in de hoek laten drukken.” De Bree zet de pensioenen neer in de cirkel mens – maatschappij – economie - financiën. “De principes achter de pensioenen zijn mooi. Het stelsel is pas na de Tweede Wereldoorlog ontwikkeld. Bestaat dus nog niet zo lang. Pensioenen zijn een verschijnsel van een goed georganiseerde samenleving. Van jong op oud wordt zo het estafettestokje doorgegeven, over de hele cyclus van het leven.” Altijd in top drie Objectief laat zich vaststellen dat Nederland dankzij AOW plus pensioen een van de beste oudedagsvoorzieningen ter wereld heeft. Bij het opmaken van lijstjes komt ons land steevast in de top drie terecht. “Alle fondsen zijn uitstekend geleid, hebben een goed administratief systeem en een prima beleggingsbeleid. De branche is goed georganiseerd. Waarom dan toch die negatieve beleving? Ik denk dat te veel een verwachtingsproces gecreëerd is. Wanneer ben je gelukkig? Als je altijd alles kunt kopen? Of is voldoende om je heen, ook genoeg. Sommige mensen zijn met weinig tevreden, anderen hebben nooit genoeg. Ieder jaar een koopkrachtverbetering van 3 tot 4 procent zit er in ieder geval niet meer in.” De Bree adviseert niet dagelijks achter Ruud de Bree kijkt als toezichthouder bij PGB en bestuurder bij Staples van twee kanten aan tegen het pensioenfonds. Geboren in 1947, is bovendien zelf ook nog eens gepensioneerd. Zijn oordeel over het pensioenstelsel? Fantastisch. Klaar. Ruud de Bree, nu nog woonachtig in Holten, binnenkort in Nijverdal: “Van jong op oud geeft het pensioenstelsel het estafettestokje door over de hele cyclus van het leven.” de komma naar alle details te kijken. Pensioenen zijn gebouwd op de lange termijn. Wie lekker wil rijden, moet niet telkens onder de motorkap duiken. “Garanties bestaan We komen zeker in Rome, alleen hoe weten we niet niet. Houd rekening met variabelen. Als de verkoper zegt dat de koelkast acht jaar meegaat en het apparaat bezwijkt na zes jaar. Is dat de schuld van de verkoper? Nee, je hebt gewoon pech. Als pensioenfonds moet je gewoon de waarheid vertellen. Alle wegen leiden naar Rome. Maar we weten nog niet het hoe en wanneer. Maar zeker is: we komen in Rome.” Slagwerker De jonge De Bree 8 (Amsterdam, 1947) wilde onderwijzer worden. Studeerde aktes voor het middelbaar onderwijs. In de vrije uren werd tijd gevonden om als slagwerker op te treden. “Toeval en bewuste keuzes wisselden elkaar af in mijn werkzame leven. Voor de dienstplicht – lichting 69-3 – wilde ik het liefst naar zee, leek me wel wat. Op de vraag marine of mariniers bij de keuring had ik zo snel geen antwoord. Vroeg wat het verschil was. Bij de mariniers had je meer sport. Daar koos ik dus voor. Nou, dat heb ik geweten.” De kans om in Rotterdam een administratieve rol te vertolken bij de opleidingsscholen van de mariniers greep De Bree met beide ׉ 7cassandra://ebxHrqtItpiRz61ucVIf7g7P8zCz8V3NuBRbtAbguKAI`j`C?~=EI׉E handen aan. Binnen de kortste keren zat de Amsterdammer tot over zijn oren in de paperassen. Om de papierbranche nooit meer te verlaten. De eerste halte werd Paragon, verkoper buitendienst bij de specialist in doorschrijfsystemen en kassablokken. Te beginnen op de fiets in Amstelveen, later met de auto door ZuidHolland. “Paragon nam voor de buitendienst mensen aan zonder ervaring. Ik was 21. Hoe kon ik ervaring hebben? Je leert met vallen en opstaan. Ik ontdekte de grafische sector als een fijne branche. De mensen zijn bezig met ondernemen. Je concretiseert een idee en maakt daar wat moois van. Of dat nu een boek is of een folder.” Al snel volgde de overstap naar de Groningse drukker van kettingformulieren Lijnco. Een jaar of tien zou De Bree aan het bedrijf verbonden blijven. Een geweldige tijd. Lijnco groeide in die jaren van tachtig naar zeshonderd medewerkers. Heel Europa door De inmiddels gepokt en gemazelde verkoopleider vervolgde zijn loopbaan bij Bührmann Ubbens te Zutphen, groothandel in papier, verpakkingen en papierwaren. Werd directeur van het kantoor in Rotterdam. Zou die functie twaalf jaar uitoefenen. Om vervolgens vanuit Zutphen de taak op te pakken van verkoopleider enveloppen. Voortaan reisde De Bree heel Europa door. Getint papier kwam op, het milieu liet zich gelden. Op het hoogste punt werden in 700 soorten in een jaar 800 miljoen enveloppen verkocht. Na zestien jaar Bührmann Ubbens maakte De Bree opnieuw de balans op. Nam concern Bührmann Ubbens de enveloppentak wel voldoende serieus? Al vroeg had De Bree voor zichzelf de beslissing genomen alleen te willen werken voor marktleiders met een hoog ambitieniveau. Daar immers liggen de beste ontplooiingskansen. Kom op, aanpakken. Enveloppenproducent Joost Vlaar in Krommenie zocht voor de overbrugging van een jaar of zes een commercieel directeur. Dan zou zoon Wouter het bedrijf kunnen overnemen. De Bree hapte toe. “Ik voelde me als een vis in het water. Hoge kwaliteit en harde werkers. Wel hadden we te maken met een moeilijke markt en moesten we scherp aan de wind varen. Dat leidde tot stevige discussies. Joost Vlaar overleed vier weken na mijn komst. Ik had nog niet eens mijn contract getekend. Het klikte met algemeen directeur Wouter, we werkten jaren goed samen.” Het slotakkoord was voor de Enfa Groep in Venlo. In 2012 volgde het pensioen. “In 2010 kreeg ik de vraag om namens de enveloppenbranche zitting te nemen in het Verantwoordingsorgaan van pensioenfonds PGB. Wat wist ik van pensioenen? Dat ik straks te weinig zou krijgen. Net als ieder ander. Weet je wat, het Nederlands pensioenstelsel is fantastisch. Klaar.” Theo leoné Oproep voor interviews Pensionering zorgt na een werkzaam leven voor een zee van tijd. Wie kent collega’s met bijzondere hobby’s die opnieuw tot bloei komen? De redactie van Express haalt hen graag voor het voetlicht. Gestreefd wordt naar een spreiding van sectoren, regio’s en bijzondere activiteiten. Suggesties kunnen gericht worden aan redacteur Theo Leoné: thl@theoleone.nl. Pakhuizen vol enveloppen 9 `C?~=EJ`C?~=EI{בCט{u׉׉ 7cassandra://ZY2ro_3ucTRtmmgevAlB3GnmiUuMbg74qgaVg2t2LWc` ׉ 7cassandra://UQOOGNhpfuZrsoJgYG7VfyiBUS3shfFvACohYs0ljIwT`׉ 7cassandra://WWSKWHDpVPBfYDVA-0OaMR8l-v_Wb16Cp9zzK7kX2RwHK`j׉ 7cassandra://tk80fSCb48DfC3dWGQX6EWWiHI9uPZWgwniUBiRpMK8F|͠ `CA~=Ex׉E`De twee pensioenfondsen die per 1 januari zijn toegetreden tot Pensioenfonds PGB hebben daartoe forse kortingen moeten doorvoeren op de pensioenen en de aanspraken. De korting op de pensioenen bij AVH wordt wel gespreid over een periode van tien jaar. Die kortingen waren nodig omdat de beide toetreders een slechtere financiële positie hadden dan PGB en de huidige gepensioneerden en andere deelnemers van PGB geen nadeel mogen ondervinden van de toetreding van nieuwkomers. ‘’Het is ontzettend zuur maar we konden helaas niet anders,’’ zegt vicevoorzitter Willem Jan Boot van Reiswerk Pensioenen. Kortingen bij overgang naar Pens ‘’Het is zuur maar Bij het Bedrijfspensioenfonds voor de agrarische en voedselvoorzieningshandel AVH zijn de lopende pensioenen per 31 december al gekort met twee procent en daar komt de komende negen jaar nog een – vermoedelijk kleinere – korting bij. Het definitieve jaarlijkse percentage wordt in de loop van 2021 vastgesteld. De situatie op 31 december 2020 is daarbij bepalend. Bij Reiswerk Pensioenen krijgen alle gepensioneerden een korting van 9,09% en worden de aanspraken van actieve deelnemers met 18,18% ofwel bijna een vijfde gekort. Reiswerk Pensioenen heeft voor mensen die nog geen uitkering ontvangen een ‘knip’ gelegd bij 60 jaar. Wie per 1 januari 2021 60 was, ziet de aanspraken teruglopen met 9,09% en niet met 18,18%. Dat is een vaste datum, wie net te laat 60 is geworden valt onder de ‘zware’ korting van 18,18%. ‘’We hebben duidelijkheid willen verschaffen en een vast moment bepaald, hoe sneu dat ook kan zijn voor mensen die er nét buiten vallen,’’ aldus Boot. Niet meer ingehaald De kortingen worden na toetreding tot PGB niet meer ingehaald of gecompenseerd, ook al zou het de komende tijd financieel goed gaan. ‘’Die kortingen zijn definitief. Die zijn nodig omdat de positie van onze huidige gepensioneerden en andere 10 deelnemers bij toetreding van andere fondsen niet in gevaar mag komen. Dat geldt vanaf nu dus ook voor deelnemers uit de reiswereld en van de agrarische handel als er weer nieuwe toetreders komen. Wel is het zo dat de ‘nieuwe’ gepensioneerden die sinds 1 januari bij PGB zijn gekomen, kunnen profiteren van de resultaten die wij realiseren. Is er een indexatie van de pensioenen mogelijk, dan krijgen ook de gepensioneerden en andere deelnemers in de reisbranche en de agrarische groothandel een verhoging, net als alle andere deelnemers in ons pensioenfonds,’’ aldus bestuursvoorzitter Jochem Dijckmeester van Pensioenfonds PGB. Voor alle duidelijkheid: bij de huidige beleidsdekkingsgraad is de kans op zo’n indexatie nog steeds klein, zoals Dijckmeester al eerder in ExPress heeft uitgelegd. Lange weg Bij Bpf AVH is het proces van de overgang naar PGB lang geweest. Feitelijk is dat al in 2016 gestart met overleg met sociale partners over hoe zij naar de toekomst van het fonds keken vanwege de slechte financiële positie. In de jaren daarna is op veel fronten nader onderzoek verricht. Daarbij is naar alle opties in pensioenland gekeken en zijn alle combinaties om toekomstige opbouw en opgebouwde pensioenrechten onder te brengen, bekeken. Uit al dat onderzoek bleek dat een overgang naar PGB zowel voor de combinatie van de opgebouwde rechten als de nog op te bouwen pensioenrechten de beste optie was, legt het bestuur uit. ‘’Ultimo 2019 stonden we al op het punt om de overgang naar PGB af te ronden. Alle puzzelstukken lagen op z’n plaats maar het bestuur van Bpf AVH vond op dat moment dat de noodzakelijke korting om de overgang te realiseren te hoog was. Die korting was iets hoger dan 15% (en de spreiding van die korting zou over vijf jaar plaatsvinden). In maart 2020 bleek het aantrekkelijk om opnieuw naar een mogelijke overgang naar PGB te kijken. Op dat moment was de noodzakelijke korting stevig gedaald. In de maanden daarna is aan alle kanten hard gewerkt om de overgang naar PGB mogelijk te maken. Uiteindelijk is dat goed gekomen en is de overgang per 1 januari 2021 een feit. De korting lijkt iets onder de 15% uitgekomen, maar de spreiding van de korting vindt nu over tien jaar plaats. Spreiden van de korting heeft een dempende werking op de korting voor met name de ouderen,’’ legt het bestuur van Bpf AVH uit. Uitdagingen AVH heeft nut en noodzaak van de overstap aan alle groepen deelnemers op dezelfde wijze uitgelegd, dus ook aan de gepensioneerden: ‘het fonds is te ׉ 7cassandra://WWSKWHDpVPBfYDVA-0OaMR8l-v_Wb16Cp9zzK7kX2RwHK`j`C?~=EK׉E klein, de financiële situatie van het fonds slecht en naar de toekomst toe zijn grote investeringen noodzakelijk (nieuw pensioencontract) en zijn er forse uitdagingen t.a.v. governance’. Ook is inzichtelijk gemaakt wat er zou gebeuren als de overgang van Bpf AVH naar PGB niet zou doorgaan. De kortingen tot en met het moment van invaren in het nieuwe pensioencontract zouden hoger uitvallen hetgeen nadelig was voor alle betrokkenen. ‘’De voordelen die PGB biedt zijn dat ioenfonds PGB: we konden niet anders’’ het een goede financiële positie heeft en meer kan beleggen in aandelen. Met deze voorwaarden kan dit leiden tot een beter pensioen bij PGB. PGB geeft rust en stabiliteit door de omvang van het fonds. De financiële situatie is prima op orde en door de omvang van het fonds en de professionaliteit van de organisatie kan het fonds ook naar de toekomst toe haar rol goed spelen. Ook kan er meer belegd worden in aandelen, zodat een hoger rendement gehaald kan worden voor de deelnemers,’’ aldus het bestuur van AVH. Reiswerk ‘’Het was een moeilijke beslissing maar we konden niet anders,’’ aldus vicevoorzitter Boot over de situatie bij Reiswerk Pensioenen. Ook dat fonds werd geconfronteerd met een sterk gedaalde dekkingsgraad ‘en daar kwamen we niet uit.’ ‘’We hebben, net als de hele pensioenwereld, te maken met een ongelofelijk gedaalde rente. Dat raakt ons nog erger omdat we een relatief heel jong deelnemersbestand hebben waar die lage rente veel zwaarder aankomt. Bij rendement op het vermogen deden we het overigens best goed; in 2019 waren we op één na de beste in Nederland. De combinatie van de tot nul gedaalde rente, de lage gemiddelde leeftijd en de steeds stijgende levensverwachting zorgt er voor dat Reiswerk Pensioenen niet uit het dal kwam.’’ ‘’Bestuur en sociale partners hebben besloten dat Pensioenfonds PGB als beste uit de bus komt. Pensioenfonds PGB heeft, door de omvang en vele sectoren, veel meer een doorsnee van de leeftijdsgroepen. PGB kan door de schaalgrootte werken met lagere kosten en efficiënter en gunstiger beleggen. Bovendien beschikt men daar over veel meer expertise op pensioengebied en dat komt vanaf nu ook de deelnemers van Reiswerk Pensioenen ten goede.’’ Als Reiswerk Pensioenen zelfstandig was doorgegaan, dan had het de pensioenen en aanspraken waarschijnlijk nog sterker moeten korten. Boot: ‘’De minister heeft wel beloofd dat er niet gekort hoeft te worden boven de 90 procent maar wij zouden onder die grens uitgekomen zijn.’’ Ruud Peys 11 `C?~=EL`C?~=EK{בCט{u׉׉ 7cassandra://3QfjVs1tFgVSuKRM41Xy1xXTS1mOuy8tV8IoU7lQi-gs` ׉ 7cassandra://tkFfeNbKdVenQqaqkf22RerPFyLiJp8xmnWd1Rlh_a8`׉ 7cassandra://N8NDIylwsXoI8OUXzIoSj5ApP5W6DH6hVmV7nEV1yOQGu`j׉ 7cassandra://1Zh86I3qxp9mdZls2InXaP-7S4PtVai_O0sdIMTJ7JU͠ `CA~=Ez׉E Welke reiswereld krijgen we terug? Reiswerk Pensioenen, dat sinds 1 januari is opgegaan in Pensioenfonds PGB, verzorgt de pensioenen voor reisprofessionals. Dat zijn mensen die werken voor reisbureaus, voor touroperators of voor de sector business travel, legt Frank Radstake uit. Hij is als hoofdonderhandelaar bij brancheorganisatie ANVR nauw betrokken geweest bij de overgang naar PGB. ‘’Je kunt binnen de reisprofessionals drie groepen onderscheiden. Aan de ene kant hebben we de touroperators, bedrijven die reispakketten samenstellen met de hotels, vliegreizen, huurauto’s, noem maar op. Daarnaast heb je reisbureaus waar je als vanouds als consument terecht kunt om een reis te laten boeken. Die rollen zijn door de komst van het internet steeds meer in elkaar over gaan lopen, maar we hebben het nog steeds over reisagenten en reisorganisatoren. Een derde, kleinere groep qua aantallen werknemers, houdt zich bezig met zakenreizen.’’ ‘’De meeste mensen die bij dit soort bedrijven werken, horen wat hun pensioen betreft nu onder Pensioenfonds PGB. Een enkel bedrijf, TUI bijvoorbeeld, heeft een dispensatie van het verplichte 12 Bedrijfspensioenfonds omdat ze al heel lang een eigen regeling hebben. Uiteindelijk hebben we het over zo’n 10.000 actieve deelnemers alsmede 550 gepensioneerden die naar PGB over zijn gegaan.’’ Reiswerk Pensioenen was al sinds 1996 het – verplichte - bedrijfspensioenfonds voor de reiswereld. Radstake is daar zelf ook een tijd voorzitter van geweest. Had ANVR in het bestuur van Reiswerk Pensioenen drie zetels, bij Pensioenfonds PGB zit de werkgeversvereniging voor de reisbranche niet in het bestuur. ‘’Maar dat vinden wij geen probleem. We hebben nog zeggenschap over onze pensioenregeling, over de hoogte van de premie en over andere zaken die ons betreffen. Ook krijgen we een sectorcommissie. Als sociale partners in de reisbranche hebben we gezocht naar de beste oplossing voor de gepensioneerden en de mensen die pensioen opbouwen. Dat dat met een forse korting gepaard is gegaan, betreuren ook wij zeer. Gelukkig kunnen we dat over tien jaar uitsmeren en komt de pijn wat minder hard aan.’’ ‘’Maar als we ons eigen pensioenfonds hadden gehouden, dan hadden we ook fors moeten korten, misschien niet op 1 januari 2021 maar zeker op 1 januari 2022. Bovendien kunnen de mensen die pensioen opbouwen profiteren van de betere resultaten bij PGB. De korting kunnen ze op die manier meer compenseren dan bij Reiswerk Pensioenen had gekund. Wij zaten in een spagaat, aan de ene kant hadden we met een meer risicovol beleggingsbeleid misschien betere resultaten gehad maar aan de andere kant mocht dat niet van de toezichthouder DNB omdat we er financieel slecht voor stonden.’’ Radstake is somber gestemd over de nabije toekomst voor de reissector die zich door de coronacrisis op het moment van toetreding tot PGB in een zware, wereldwijde crisis bevindt. ‘’Het lijkt er niet op dat we daar heel snel uitkomen. We hoopten eerst dat een groot deel van de bevolking de eerste jaarhelft gevaccineerd zou zijn maar dat lijkt voorlopig niet te lukken. Veel landen hadden of hebben nog steeds beperkingen op het reizen over de grens afgekondigd. Krijgen we de tijd dat we allemaal in het vliegtuig stappen om op vakantie of even op reis te gaan ooit weer terug? Het ziet er niet naar uit dat dat de komende jaren zal gebeuren in aantallen die we gewend waren uit het verleden. Toch blijkt uit alle onderzoeken dat het animo om weer te reizen groot is. Daar houden we ons dan ook aan vast!’’ Ruud Peys ׉ 7cassandra://N8NDIylwsXoI8OUXzIoSj5ApP5W6DH6hVmV7nEV1yOQGu`j`C?~=EM׉ENieuwe bestuursleden Pensioenfonds PGB van het pensioenfonds en die per 1 januari dit jaar is afgetreden. “Dat was een goede strategie”, zegt Kamps. “En het is mooi om betrokken te zijn bij de verdere ontwikkeling.” Hans Kamps Bij Pensioenfonds PGB zijn twee nieuwe leden toegetreden tot het bestuur. Hans Kamps (61) is sinds begin dit jaar vicevoorzitter en benoemd op voordracht van de werkgeversraad. Edwin de Jong (56), eveneens benoemd door de werkgeversraad, is eind vorig jaar tot het PGB-bestuur toegetreden. Kamps komt van Koninklijke Boskalis, één van de grootste baggerconcerns ter wereld dat in 2014 bij Pensioenfonds PGB kwam. “Ik was nauw betrokken bij de overgang naar dit pensioenfonds. En ik ben zelf ook deelnemer hier. Pensioen moet goed geregeld zijn, bij een maatschappelijke organisatie waar samen optrekken belangrijk gevonden wordt. Dat vond ik al als lid van de raad van bestuur van Boskalis, en dat is ook nu een belangrijke reden om actief te worden in het bestuur van Pensioenfonds PGB,” zegt hij. “Dat er de komende jaren veel verandert, is voor mij een buitenkans. Dat maakt het extra boeiend om nu pensioenfondsbestuurder te zijn.” Hans Kamps is de opvolger van Ruud Degenhardt die lang aan het roer heeft gestaan van Pensioenfonds PGB en leiding gaf aan de verbreding en groei Meer dan 30 jaar werkte Hans Kamps bij Boskalis. Van 2006 tot 2019 was hij lid van de raad van bestuur. “Ik kom niet uit de pensioenwereld en ben geen pensioenprofessional. Maar ik heb veel ervaring als bestuurder van een grote, complexe onderneming.” Bij Boskalis was hij in het bestuur verantwoordelijk voor de financiële huishouding. Financiën is een van de expertises die hij meeneemt, onder meer als voorzitter van de commissie Audit van het pensioenfonds. Maar hij denkt ook breed na over de toekomst van pensioen. “Dat je vanuit een ander perspectief naar de ontwikkelingen kijkt, heeft toegevoegde waarde. Ik vind het mooi dat dit kan.” Pensioen is echter voor Kamps geen onbekend terrein. Tot de overgang van Pensioenfonds Boskalis naar Pensioenfonds PGB in 2014 zat hij in het bestuur van het ondernemingspensioenfonds. En tot 2015 was hij actief als bestuurder bij het bedrijfstakpensioenfonds Waterbouw. Naast zijn werk voor Pensioenfonds PGB is Hans Kamps commissaris bij 3 ondernemingen. Enthousiast Edwin de Jong is eveneens enthousiast dat hij de komende jaren de invoering van het nieuwe pensioen van dichtbij kan meemaken: “Het leuke van pensioen is dat iedere keer dat je net denkt dat het allemaal klaar en geregeld is, er nieuwe wetgeving komt en je weer flink kunt en moet bijsturen.“ Tot voor kort was Edwin de Jong directeur van het bestuursbureau van Pensioenfonds PGB. Zijn toetreding tot het bestuur valt samen met een verandering in de aansturing van het pensioenfonds. Zo zijn onder meer een aantal taken van het bestuursbureau overgeheveld naar de eigen uitvoeringsorganisatie PGB Pensioendiensten, zoals in de vorige ExPress al is toegelicht. In het bestuur van PGB is hij de opvolger van Bert Coenradie die eveneens in december afscheid heeft genomen. “Ik zal me net als Bert onder meer richten op de aansluitingen”, zegt De Jong. Dit is een terrein waarop hij als actuaris en voormalig consultant bij Willis Tower Watson zeer goed thuis is. Hij wordt voorzitter van de commissie Pensioenbeheer, die zich onder meer bezighoudt met pensioenproducten en -diensten en relatiebeheer. Vanuit die commissie krijgt hij de mogelijkheid mee te denken over innovatie bij het pensioenfonds, bijvoorbeeld op het gebied van dienstverlening en producten. Ook dat spreekt hem aan. “PGB was het eerste pensioenfonds dat ervoor zorgde dat deelnemers in een beschikbare premieregeling na pensionering een stabiele uitkering konden krijgen, met de mogelijkheid om mee te delen in beleggingsopbrengsten. Dat is inmiddels door anderen overgenomen. Dat vind ik nou mooi. En ook een compliment voor de creativiteit bij dit pensioenfonds.” De Jong begon in de jaren tachtig als actueel rekenaar bij verzekeraar Onderlinge ’s Gravenhage, en stapte begin jaren negentig over naar adviesbureau Towers Perrin, één van de voorgangers van het huidige Willis Towers Watson. Ruud Peys Edwin de Jong 13 `C?~=EN`C?~=EM{בCט{u׉׉ 7cassandra://ajFF0yG8nlrStb0oOrB0nj0-UGC-LuyawtVIuWYCtg4W ` ׉ 7cassandra://MGbZesto3U993hS7t1_EBC0DA0KX-Ia7y6kS0Dya2tA`׉ 7cassandra://AekyHjQebilfji1JrK1sYmbL9CR7WgMZey6-veNqf_AA`j׉ 7cassandra://Ra_o32P_5QgPQwNLBI6l40rItZnCjxd2jnXQlST4nMcì͠ `CB~=E|׉E Opdam: “Oldenzaal heeft Letland goed geholpen.” Hulpgoederen brengen Nico Opdam naar Letland Trap op in het gemeentehuis van Lielvārde. Linksaf naar de trouwzaal, rechts woont Nico Opdam (1940). De strenge winter van 2002-2003 beviel zo goed dat de journalist besloot zich definitief te vestigen in letland. In de stroom hulpgoederen die na de Val van de Muur naar het oosten op gang kwam, blijkt Opdam ook zichzelf te hebben geëxporteerd. “De dag na mijn feestelijk vertrek bij de Twentsche Courant – Tubantia ben ik in twee etappes van Oldenzaal naar Lielvārde gereden. In een bestelauto, handig om hulpgoederen mee te nemen. Ik wilde wel eens ervaren hoe de winters in Letland zijn. Van de kou had ik geen last. Sterker, ik genoot van temperaturen tot twintig graden onder nul. In de winter is het Letse landschap van een onbeschrijflijke schoonheid. Toen ik in april 2003 terug reed, stond mijn besluit vast. Ik ga emigreren.” Slag om Arnhem Geboren in 1940 te Elst, moest de familie vier jaar later vanwege de Slag om Arnhem evacueren. De weg voerde via Eindhoven naar Leiden. In de sleutelstad ging Nico in 1963 als journalist aan de slag bij de Leidsche Courant. Via De Stem in ZeeuwsVlaanderen en een uitstapje naar de Philips Persdienst meldde de journalist zich in 1970 In Hengelo bij de Twentsche Courant, waar hij jarenlang chef van de redactie Binnen- en Buitenland was. 14 “Journalistieke hoogtepunt? Het einde van de Molukse gijzeling op een vroege zaterdagochtend in 1977. De trein bij De Punt en de school in Bovensmilde. De TC was die dag de enige krant in Nederland die uitkwam met al het nieuws over de beëindiging van de gijzelingen.” Na de avond- en nachtdienst stond Nico samen met collega Peter Vinken om zes uur ’s ochtends klaar om naar huis te gaan. Begon daar ineens de telex van het ANP te rinkelen. Nieuws, groot nieuws! Meer volgt later. Jas weer uit, hoofdredacteur en collega’s bellen, contact opnemen met technisch directeur Blijlevens. In een race tegen de klok werd de hele krant omgegooid, inclusief zaterdagbijlage. Pff. Rond het middaguur werden op de markt van Hengelo gratis de eerste exemplaren van de gijzelingskrant verspreid. Vrijwilligerswerk Ondanks het drukke krantenvak grossierde Opdam in nevenactiviteiten, doorgaans vrijwilligerswerk. Van ondernemingsraad en volleyclub tot lokale politiek. In 1993 werd hij secretaris van de Stichting Oldenzaal – Letland en daardoor verantwoordelijk voor de contacten met het gemeentebestuur van Lielvārde. “Wat we allemaal voor elkaar gebokst hebben? Heel wat, al is dat niet allemaal mijn persoonlijke verdienste. Bestuursleden in Oldenzaal en contactpersonen in Lielvārde droegen flink bij.” De scholen in Lielvārde, een plaats met 6300 inwoners, ontvingen Lente in Letland. gebruikt en soms ook nieuw schoolmeubilair. Rotary Oldenzaal hielp mee het dak van een kinderdagverblijf te repareren. Nederlandse experts zorgden voor betere verwarmingsinstallaties in de openbare gebouwen. Zo goed zelfs dat een lokale Zware olietreinen passeren Lielvārde vanuit Rusland op weg naar Riga. ׉ 7cassandra://AekyHjQebilfji1JrK1sYmbL9CR7WgMZey6-veNqf_AA`j`C?~=EO׉Exondernemer nu het op een na grootste bedrijf in Letland leidt dat gespecialiseerd is in de levering en onderhoud van verwarmingsinstallaties. De lijst van activiteiten waarin Oldenzaal Letland hielp is lang. De Drieëenheidsparochie schonk bijna twee ton aan guldens om het dorp Mazozoli aan een school te helpen. Opdam begeleidde het project en werd tot zijn verrassing ereburger, een onderscheiding die volgens hem meer toekomt aan de initiatiefnemers in Oldenzaal. Ook Lielvārde maakte hem ereburger. Tijdens de Hanzedagen in 1999 te Oldenzaal werden voor de Letten die op bezoek kwamen goedkoop onderkomen en bijna gratis maaltijden geregeld. Culturele groepen konden een centje bijverdienen met optredens in bejaardencentra. Kern met Pit In 2005, Opdam woonde al weer elf jaar in Letland, kwam de Heidemij in beeld. De vereniging had in Nederland met succes de campagne Kern met Pit op de kaart gezet en keek naar de Baltische staten. De eerste proef in Nico Opdam op het station van Lielvārde. Daugavpils was geslaagd. Zou Opdam misschien namens de Heidemij mee kunnen denken en de projecten inspecteren? “Zonder aarzelen zei ik ja. Wist echter niet wat op me af kwam. Tot ik in 2013 de fakkel overdroeg, heb ik meer dan 1500 projecten begeleid in 53 verschillende Letse gemeenten. De Heidemij stelde ruim een miljoen euro beschikbaar, dat gespreid werd over kleine projecten. Denk aan het opknappen van trappenhuizen, het realiseren van speeltuintjes en het onderhouden van begraafplaatsen. Geld wordt alleen vrijgemaakt voor materialen, niet voor het inhuren van mankracht. Ik ontdekte dat de begraafplaatsen op een andere manier dan in Nederland heel belangrijk zijn voor de Letten. Op de ontmoetingsdagen in augustus komen nabestaanden soms van ver om elkaar te ontmoeten. De graven krijgen dan een onderhoudsbeurt, gevolgd door bijkletsen onder het genot van een soort picknick.” Theo leoné 15 `C?~=EP`C?~=EO{בCט{u׉׉ 7cassandra://O-5k5d6iIjeAB3LD7xiQa-5KIu-jOQVQVa3wrbHzE1o`` ׉ 7cassandra://aJKYe1fX_zj46FWbEfhGy1tLlBZ5UtEd0N2YuFJQOsE`׉ 7cassandra://C4uWuA4H64cz8hemdy-BF9M_9fAleJYCjyDUyS-0GQEM`j׉ 7cassandra://r6_ODcl9h9n_uXIUrluoMUrhTxP7YOCy_sUNp0DdLd0 ͞,͠ `CB~=E~׉E .Erudiete generalist neemt afscheid Hans Brader: Per 1 juli aanstaande legt Hans Brader zijn functie in het VO namens cNV-senioren neer. Hij wordt komende lente 85. Een goed moment om te stoppen, vindt hij zelf. Tegenwerpingen pareert hij met de grap Brader, die steevast wordt omschreven als ‘puntig’, ‘scherp’, ‘hartelijk’, ‘enthousiast’ en ‘inspirerend’, is het prototype van de authentieke ‘krantenman’, die goed ondernemerschap combineert met een breed maatschappelijk bewustzijn. Een gentleman, die het voortouw neemt zonder te domineren. Hij kiest zijn woorden met overleg, maar zonder omhaal: een erudiet zonder poeha die houdt van biljarten en nog steeds ieder jaar gaat kamperen met zijn vrouw. Zelfs Corona hield hem afgelopen jaar niet tegen in Zuid-Frankrijk’. Bij hoge uitzondering mogen we afspreken in het nieuwe gebouw van PGB, waar sinds de opening bijna uitsluitend digitaal kantoor wordt gehouden. In de grote vergaderzaal waar we bijna verdrinken in de ruimte, moeten we regelmatig, zwaaiend met onze armen, zorgen dat het licht niet uitvalt. Om energieverspilling te dat hij ‘niet van plan is te wachten tot hij de vergaderzaal wordt uitgezet wegens geestelijk verval’. VO-leden en bestuurders van de VVG die mede onder zijn leiding tot stand kwam zien hem met spijt vertrekken. voorkomen wordt de verlichting er door sensoren aangestuurd. "Het nieuwe kantoor werd ruimschoots onder de begroting gerealiseerd" ‘Van de organisatieafdeling’ Intussen overpeinst Brader zijn lange loopbaan, die gekenmerkt wordt door wat nu ‘verandermanagement’ zou heten. Een woord dat nog lang niet bestond toen Brader, na zijn studie Economie in Tilburg, zijn eerste organisatiemodellen ontwierp. Sinds zijn eerste stappen op de arbeidsmarkt bij het katholieke dagblad Het Binnenhof, is zijn blik gericht op effectief stroomlijnen van organisaties. ‘Ik ben van de organisatieafdeling,’ zegt Brader vrolijk. ‘Ik ben een generalist, géén specialist. Details en techniek laat ik graag aan experts over.’ Hij bekijkt het functioneren van een organisatie liever op hoofdlijnen. ‘Ik zeg altijd: maak het niet te ingewikkeld. Het moet duidelijk zijn waar de verantwoordelijkheden liggen.’ Brader blijft acht jaar bij Het Binnenhof, waar hij op advies van de actuaris, die de premies van pensioenverzekeraars veel te hoog vindt, een eigen pensioenfonds opzet. De overname door Sijthoff slaat hij met pijn in het hart gade. ‘Kleine zelfstandige kranten sneuvelden door de komst van televisiereclame,’ zegt hij over de teloorgang van lokale journalistiek. ‘Door het wegvallen van reclame-inkomsten konden ze niet langer overeind blijven.’ Het nieuwe PGB gebouw – toonbeeld van bescheiden pracht 16 Vooroorlogse huren De bedrijfscultuur bij Sijthoff spreekt Brader niet aan. In 1973 stapt hij over naar de Vereeniging voor den Effectenhandel, volgens Brader destijds een van de meest archaïsche fenomenen van het Nederlandse geldwezen. ‘Het beginsel “hoe kan ik met zo min mogelijk kosten zo veel mogelijk verdienen” werd er bijna als een godsdienst nageleefd. Grote effectenhandelaren, bankiers en hoeklieden betaalden vooroorlogse huren voor de ‘nissen’ waar zij fortuinen verdienden. Salarissen van medewerkers werden netto uitgekeerd, de belasting moest door de straatarme vereniging worden opgehoest.’ ׉ 7cassandra://C4uWuA4H64cz8hemdy-BF9M_9fAleJYCjyDUyS-0GQEM`j`C?~=EQ׉E pBrader bestuurslid van het Audetpensioenfonds. In die rol maakt hij al snel kennis met Pensioenfonds PGB, ook toen al een autoriteit in de pensioenwereld. Brader: ‘We hadden als bestuur van het Audet pensioenfonds contact gezocht om te kijken of aansluiting bij PGB interessant voor ons was. We konden van de directeur van het uitvoeringsorgaan nog net een kop koffie krijgen, voor hij ons naar buiten dirigeerde. Hij vond ons geen partij, ons vermogen was veel te klein. Toen we er, inmiddels onderdeel van het Wegener Pensioenfonds, najaar 2009 beter voor stonden, konden we toch bij PGB aansluiten.’ Hans Brader – een gentleman die het voortouw neemt zonder te domineren Na twee jaar had Brader een werkbaar organisatiemodel ontworpen en een controlebureau in de steigers staan dat moest zorgen dat leden voortaan hun afdrachten betaalden. Hij stelde voor een goede accountant aan te stellen en keerde zelf met plezier terug naar de krantenwereld, waar hij als mededirecteur aan de slag kon bij het Brabantse dagblad De Stem. ‘Een verantwoordelijke baan. Net als de andere Audet-bladen zoals De Gelderlander en De Limburger, was De Stem een zelfstandig bedrijf met eigen commissarissen. Een statutaire vennootschap, waar een statutair directeur zonder pardon kan worden ontslagen. Mijn vrouw zei meteen: “Gefeliciteerd! Nu kun je iedere dag de deur uit worden geschopt”.’ Als directeur van De Stem wordt Professionaliseringsslag Brader, die in 1996, fit en wel, op zijn 60ste verplicht met de VUT moest, meldde hij zich bij Slachtofferhulp, waar vrijwilligers telefonisch of fysiek hulp kunnen bieden. ‘Een cursus nederigheid’, zegt hij terugkijkend op deze periode. Hij deed het werk drie jaar lang met overgave. ‘Daarna kwam de professionaliseringsslag bij Slachtofferhulp. De protocollen, de diploma’s, de bureaucratie.’ Hij zag het hart, de menselijke gedrevenheid, wegebben en voelde zich er steeds minder thuis. In de vrijgevallen tijd stortte Brader zich met een aantal oud-Wegener kompanen op de oprichting van de Wegener gepensioneerdenvereniging, waarvan de oprichtingsakte in 2006 wordt gepasseerd. Deze actieve gepensioneerdenvereniging vormt nog steeds een belangrijk segment binnen ‘onze’ VVG-PGB. Dan meldt Bestuursvoorzitter Jochem Dijckmeester zich in de vergaderzaal. Hij heeft een gat in zijn volle agenda geslagen om Brader een privérondleiding te geven. De kans dat VO-leden er voor Braders vertrek kunnen vergaderen en het kantoor kunnen bewonderen is door Corona immers klein. Terwijl Brader gewoontegetrouw vragen afvuurt op zijn gids, vergapen de fotograaf en ik ons aan de vele bijzondere details, die de karaktereigenschappen van het fonds tot uitdrukking brengen: duurzaamheid, kostenbewustzijn Lees verder op pagina 18 17 Het Verantwoordingsorgaan telt 18 leden: 6 werkgevers, 6 werknemers en 6 gepensioneerden. Zij komen op voor de belangen van de achterban en zorgen gezamenlijk voor een eerlijke belangenafweging tussen alle groepen betrokkenen. In deze serie gaat Nicoline Maarschalk Meijer in gesprek met leden van het VO. Dit nummer Hans Brader die in juli afscheid neemt. Een gezonde biologische lunch in de kantine `C?~=ER`C?~=EQ{בCט{u׉׉ 7cassandra://GDF3SWExbtX8qbPkTaLjVlNTjtb7sSOTXgF5lEieVTMY` ׉ 7cassandra://VoZwMjHDMvE32R0S96lkDF0RD95Nxj5PuXVgWwxgbD8`׉ 7cassandra://P49YBR7pRiasTOWN6tRSODuaVHogFNiy-61VFMpdzboF`j׉ 7cassandra://nQpkIex9WZWveDbpyhAVA5GEKFUrLTKtNop7JQssYLwA ͌͠ `CC~=E׉E AHet domein van PGB-voorzitter Dijckmeester – kleinste directiekamer die we ooit zagen (het nieuwe kantoor werd zelf ook ruimschoots onder de begroting gerealiseerd), gastvrijheid (eigen parkeerplek en goed bereikbaar met OV) en saamhorigheid, wat blijkt uit de grote variëteit aan samenwerkingsplekken. Het gebouw, een toonbeeld van bescheiden pracht, is een samensmelting van technisch vernuft – goede digitale oplossingen zijn tenslotte de levensader van een groot en divers pensioenfonds als PGB – en spaarzaamheid, de solide basis voor verantwoord beheer van zo veel vermogen. (pigment, groothandel), via werkplekken in alle soorten en maten naar het eigen domein van de voorzitter. "Mijn vrouw zei nog: "Gefeliciteerd! Nu kun je iedere dag de deur uit worden geschopt" Verbaasd betreden we de allerkleinste ‘directiekamer’ die we ooit zagen. De inrichting van de voorzitterskamer bestaat voornamelijk uit een in hoogte verstelbaar bureau met daarop een Voorzitterskamer De rondleiding voert langs vergaderzalen met namen die verwijzen naar de verschillende aangesloten sectoren groot scherm met camera. Aan een van de zijmuren hangt een nog groter scherm. Door het raam verschaffen de hoge bomen, waarachter de VU campus schuilgaat, de digitale bezoekers een ruimtelijk beeld van hun gesprekspartner in een lommerrijk decor. De nieuwste ‘inclusieve’ vergadertools, waarover we het vorige nummer van Express berichtten, zijn geïntegreerd in de beeldschermen en dragen bij aan een gezamenlijke vergaderbeleving zonder dat daar pompeuze directiekamers voor nodig zijn. Dijckmeester: ‘Doordat de inrichting van het gebouw juist werd voltooid tijdens de eerste Corona lockdown, kregen we de kans de allernieuwste digitale toepassingen nog in de plannen mee te nemen. Dat was voor ons, naast alle ellende, een groot voordeel.’ Langs de fraaie monumentale trap, de blikvanger en het centrale verbindingspunt van PGB, dalen we af naar de kantine waar Dijckmeester ons op een gezonde, biologische lunch trakteert met uitzicht op de prachtige, (uiteraard) duurzaam aangelegde tuin, voorzien van vogelhuisjes, zelfredzame planten en een parking met laadpalen voor elektrische auto’s. Het ruime, verlaten terras biedt hoop op een plezierig punt van samenkomst zodra Corona is geweken. De namen van vergaderzalen verwijzen naar de aangesloten sectoren 18 ׉ 7cassandra://P49YBR7pRiasTOWN6tRSODuaVHogFNiy-61VFMpdzboF`j`C?~=ES׉E ‘Scherpe vragen zijn ons belangrijkste instrument’ Als voorzitter van het verantwoordingsorgaan (VO) maakt Jos van Rijsingen zich sterk voor meer slagkracht van het VO. Goede informatie-uitwisseling met de achterban is daarbij cruciaal. Inmiddels krijgen zijn plannen vorm. ‘De scenario’s liggen klaar.’ Ook hoopt hij dit jaar geïnteresseerden van de nieuwe aansluitingen te kunnen verwelkomen bij het VO en de vereniging van gepensioneerden (VVG). Sinds hij voorzitter is, maakt Van Rijsingen vaart met het opbouwen van een effectieve organisatie, die bestand is tegen de zwaardere verantwoordelijkheden die het nieuwe pensioenstelsel het VO oplegt. ‘Het PGB-bestuur is al een paar jaar geleden begonnen de eigen organisatie onder de loep te nemen. Nu moet het VO stappen zetten.’ In een digitale serie individuele gesprekken met oud-VO lid Louwe Dijkema en groepssessies onder leiding van het nieuwe, door de VVG voorgedragen PGB-bestuurslid Ronald Heijn werden criteria geformuleerd waaraan een goed functionerend VO zou moeten voldoen. Van Rijsingen: ‘Heijn hield de groepen met opzet klein zodat iedereen echt aan het woord zou komen. Zo werd een visie en missie bepaald met inbreng van alle VO-leden.’ Het klinkt modieus, geeft Van Rijsingen toe, maar duidelijke richtlijnen zijn voor de controlefunctie essentieel. ‘Als je "We moeten weten wat er bij de achterban leeft" wilt dat je werk zin heeft, moeten taken helder zijn. Er is veel discussie tot hoever de bemoeienis van het VO moet gaan. De juiste prioriteiten zijn belangrijk gezien de zware verantwoordelijkheden die in het nieuwe stelsel bij het VO zijn neergelegd en achterhalen wat er precies bij de sectoren en de achterban leeft. Pas dan hebben we voldoende kennis om het bestuur gericht te bevragen om effectief toe te zien dat alle partijen op een eerlijke manier kunnen profiteren van wat is opgebouwd. Scherpe vragen zijn ons belangrijkste instrument.’ Als voorzitter en afgevaardigde van de VVG vindt Van Rijsingen dat gepensioneerden de afgelopen jaren veel tekort zijn gekomen. ‘Dat heeft niets te maken met potverteren. "Een realistisch rendement kan het negatieve sentiment rond pensioenen in één klap wegnemen" Gepensioneerden willen helemaal geen beslag leggen op algemene middelen. Ze verzetten zich tegen een gedwongen lage waardering van het geld dat ze zelf opzij hebben gezet.’ Het spijt hem dat de pensioendiscussie zo negatief is geworden. ‘We zouden trots moeten zijn dat we met elkaar zo’n enorme financiële voorziening hebben weten op te bouwen. Er is zo veel geld om over alle groepen te verdelen.’ Hij wil zich waar mogelijk inzetten dat er een prudent rekenrendement van 2 à 3 procent in de overgangsperiode naar het nieuwe stelsel kan worden gehanteerd. ‘Dan zouden we weer voorzichtig kunnen indexeren. Dat is hard nodig, ook voor de werkenden van wie het spaargeld nu te weinig rendeert. Een realistisch rendement kan het negatieve sentiment rond pensioenen in één klap wegnemen.’ Van Rijsingen hoopt dat ook gepensioneerden van de nieuwe aansluitingen en sectoren, zoals AVH en Reiswerk, zich bij gepensioneerdenvereniging VVG-PGB aansluiten. ‘Zonder opscheppen kan ik zeggen dat de gepensioneerden van PGB een actieve rol spelen binnen Bestuur en VO. Onze afgevaardigden hebben de afgelopen jaren veel in gang gezet om voor de belangen van de achterban op te komen.’ Om de kosten hoeft niemand het te laten, zegt hij. ‘Voor drie kwartjes per maand wordt je stem het hele jaar gehoord!’ 19 `C?~=ET`C?~=ES{בCט{u׉׉ 7cassandra://SdlRMOGcFtltqJCKo0L2cKCU9Wj3TWUEyJzuwZJJaFk0` ׉ 7cassandra://gFeYevcHRNAr10sXoZKnqPUvBooK8WHkO7TOrmbspOI`׉ 7cassandra://PJar2D-pHh9KSS2RmkMhseoDoB4JkhDgz_mM138fmJsDr`j׉ 7cassandra://KmXKDqKJDPPrZM4gGC5xMVi0ddyZ451rz0E_C-znls4j ͠ `CC~=E׉ETDe gezondheid van veel mensen, zeker ouderen, heeft door de coronacrisis en de opeenvolgende lockdowns soms zwaar te lijden gehad. ‘’Dat geldt voor lichamelijke, psychische of sociale problemen. Bij iemand die bijvoorbeeld tegen geheugenverlies aan zat en door de lockdown of de sluiting van de verzorgingstehuizen lange tijd geen of nauwelijks contact met anderen heeft gehad, zal dat geheugenverlies ernstiger zijn geworden. Mensen die toch al problemen met lopen begonnen te krijgen maar dat nog konden opvangen door dagelijks een rondje te wandelen of naar de winkel te lopen hebben nu misschien een rollator nodig.’’ Dat zegt Suzanne Boon, geriater bij Franciscus Gasthuis & Vlietland in Rotterdam en Schiedam over de gevolgen van de corona pandemie voor ouderen. ‘’Je kunt niet zeggen of de lockdown erger is voor jongeren of voor ouderen, elke leeftijdsgroep heeft zijn problemen. Het is voor de meeste jongeren ook verschrikkelijk om maar thuis te zitten en niet de dingen te kunnen doen die ze zo graag zouden willen doen. Maar voor veel ouderen is het in ieder geval ook ingrijpend geweest. Daar zullen we nog lang de problemen van ondervinden, het is niet uit te sluiten dat de kosten van de gezondheidszorg daar nog verder door zullen toenemen.’’ Boon vindt het wel een goed uitgangspunt om ouderen prioriteit te geven bij vaccinatie tegen corona. ‘’Kwetsbare ouderen die besmet raken, worden vaak ernstiger ziek dan 20 Gezondheid ouderen krijgt een tik van de coronacrisis jongeren. Ze leggen daarmee dus een zwaarder beslag op onze ziekenhuizen en de gezondheidszorg. Ouderen zijn niet allemaal kwetsbaar, dat is waar, maar over het algemeen is de kwetsbaarheid bij mensen van over de 70 wel groter. Naarmate je ouder wordt, krijg je eerder lichamelijke of psychische klachten. Rond de 50 procent van de mensen in die leeftijdsgroep gebruikt medicijnen tegen hoge bloeddruk, suikerziekte of andere kwalen. Dat percentage ligt aanzienlijk hoger dan bij andere leeftijdsgroepen.’’ Druk en actief leven Is er voldoende reden om senioren boven de 70 jaar dan als groep als kwetsbaar aan IN TERVIEW ׉ 7cassandra://PJar2D-pHh9KSS2RmkMhseoDoB4JkhDgz_mM138fmJsDr`j`C?~=EU׉Ete duiden? Er zijn immers best veel ouderen die zichzelf niet als zodanig beschouwen? Ook in de praktijk zijn er voorbeelden van ouderen die weinig "In het algemeen moet ik zeggen dat we veel geleerd hebben van deze crisis" kwetsbaar lijken. Ee n groot aantal heeft tot ver na de pensioenleeftijd nog een druk en actief leven in besturen, verenigingen zoals de VVG-PGB of ook bedrijven. Neem alleen al de nieuwe president van de Verenigde Staten Joe Biden die 78 is. Geriater Boon zet dat echter in een gesprek met ExPress graag in perspectief: ‘’Dat is misschien wel zo maar ook veel van die actieve ouderen hebben klachten en gebruiken vaak medicijnen. Het gemiddelde van 50 procent voor dat medicijnengebruik geldt over de hele linie. Misschien doet mijnheer Biden dat ook wel, dat weten we niet. Hoewel actieve ouderen zichzelf meestal wel fit achten, zijn ze uit dat oogpunt toch als kwetsbaar aan te duiden. Er is in deze coronacrisis voor gekozen om mensen van 70 jaar of ouder als groep als kwetsbaar te beschouwen. En kijk, er zijn best mensen van 90 die nog redelijk actief zijn en hun hele leven geen medicijnen hebben geslikt. Maar dat is dan toch de uitzondering.’’ Vaccin beschermt Kunnen we dan als we eenmaal de prikken hebben gehad weer gewoon leven zoals vroeger? Naar ons tweede huisje in Frankrijk, met de boot er op uit, weer gewoon winkelen en naar een terras? ‘’In principe wel, als alles wel weer open is natuurlijk. Vaccin is het enige middel waarmee we een eind kunnen maken aan deze epidemie. Wie gevaccineerd is, is beschermd tegen het coronavirus. Dan kun je dus zonder gevaar om besmet te raken en weer alles doen. Bovendien kun je het virus ook zelf niet meer verspreiden. Dat is heel erg belangrijk voor iedereen, voor mijzelf ook. Het vaccin beschermt misschien niet altijd voor 100 procent maar als je dan toch nog corona mocht krijgen dan zijn de gevolgen veel minder ernstig.’’ De les die voorlopig uit de coronacrisis te trekken is, is dat samenwerking tussen alle betrokken instellingen, autoriteiten en personen van essentieel belang is. ‘’In het algemeen moet ik zeggen dat we veel geleerd hebben van deze crisis. Ik heb zelf gezien dat we door samenwerking veel dingen snel van de grond hebben kunnen krijgen. In de toekomst moeten we daarom nog meer die richting ingaan. We zullen het crisismanagement en alle daarbij horende aspecten nog eens in kaart moeten brengen maar ik denk toch dat we dankzij de ervaringen van deze keer beter voorbereid zijn, mocht het onverhoopt opnieuw een keer gaan gebeuren.’’ Ruud Peys Ouderen bewegen minder tijdens corona De helft van de ouderen doet minder aan bewegen en sporten door corona. Mensen die in quarantaine moeten, doen vrijwel helemaal niets aan bewegen. Een niet gering deel van de ouderen geeft ook aan dat ze minder eten dan normaal en warme maaltijden overslaan. Dat komt mede doordat ze moeite hebben om boodschappen te doen. Hierdoor verliezen ze gewicht en bestaat het risico op ondervoeding. Dat komt naar voren uit het zogenoemde LASA, een langlopend onderzoek van de VU in Amsterdam naar gevolgen van het ouder worden. De enquête over de gevolgen van de corona-epidemie is afgenomen onder 1.119 zelfstandig wonende ouderen van 62 tot 98 jaar. De groep die aangeeft minder te eten is relatief ouder en vaker alleenstaande vrouw. Vaak hebben ze ook andere functionele beperkingen. Alleenstaanden hebben juist ook een grotere kans op meer eten door stress van de coronapandemie. Ook 'jongere ouderen' van onder de 60 jaar hebben hiermee te maken. Uit dit onderzoek blijkt overigens wel dat corona niet hetzelfde effect heeft op alle ouderen. Veel hangt af van karakteristieken zoals de woonsituatie en leeftijd. 21 `C?~=EV`C?~=EU{בCט{u׉׉ 7cassandra://fLq_huxAhvZmiSs_y4_YzlztaT8UZxX8NEYzIM54y14` ׉ 7cassandra://OUAVMjGbe2FIXLutIDWxUcM9DjFJpJjS0QdTP18iKrU/`׉ 7cassandra://D8dlvc7PGu3m558ymCvn6DrorTB8x5aFuXtTPHWGYAcH`j׉ 7cassandra://m5A3W-zmxHxW3OxLSA1eWiYbaX60szZi5g9BcAFYwm8b͸͠ `CD~=Eנ`CD~=Ef]9ׁHhttp://geocaching.nlׁ ׁ Ј׉E laat je besmetten door het virus geocaching en je wereld krijgt een nieuwe dimensie. Bomen hebben plotseling deurtjes en uit brugrailings komen geheimzinnige filmkokertjes tevoorschijn. Fred en Annemieke Vermeulen uit Heerhugowaard schreven vorig jaar maar liefst 4006 vondsten in hun logboek bij. De ene schat is nog beter verstopt dan de andere. caches bestaan in iedere vorm, van munitiekist en plastic doos tot smalle magnetische kokers. Hun inhoud varieert van uit te wisselen poppetjes, herdenkingsmunten tot andere gekkigheid. Altijd voorzien van een logboekje om te bewijzen dat ook jij de schat gevonden hebt. De even na de eeuwwisseling begonnen rage is knap uit de hand gelopen. Geocaches zijn te vinden van Spitsbergen tot Antarctica en meer nog: vlak om de eigen hoek. Nederland telt minstens 40.000 actieve beoefenaren, heerlijk in de buitenlucht. Internationaal spreek je over een groep van 2,4 miljoen. Bruine bonen “Alles is begonnen met een blik bruine bonen”, zegt Fred Vermeulen (1944). Op 3 mei 2000 verdwenen de bonen samen met wat software, boeken en geld in de woestijn van Oregon. De Amerikaan Dave Ulmer zette de coördinaten van de plek op het internet. Zoeken maar! Twee dagen eerder was de nauwkeurige militaire variant van het Globale Positioning System voor de burgers vrijgegeven. Tot op vijf meter nauwkeurig kon voortaan iedereen zoeken en vooral ook vinden. Met de GPS in de hand waren de geocachers al snel niet meer te stuiten. In Nederland nam Staatsbosbeheer met uitgezette routes het voortouw. Boomhengel Geocachers houden van uitdagingen. Zie je iemand met een hengel in een boom vissen? Vast een geocacher. Fred en Annemieke gebruiken naar gelang nodig is een ladder, waadpakken, magneten, een prikstok, een UV-lamp en een rolmaatje. Plus alles wat verder handig is. 22 Fred en Annemieke met hun mascotte. Goofy is behangen geo-trofeeën. Virus geocaching besmet Fred en Annemieke “Onze eerste geocache? Die vonden we in januari 2005 in Nieuw-Zeeland. We moesten na drie dagen onze reis al afbreken omdat de vader van Annemieke stierf. Triest. We gingen snel weer terug naar Nederland.” Grafische school Fred groeide op in Utrecht op amper 750 meter van de Grafische School aan de Jutfaseweg, nu een rijksmonument. Hij volgde een opleiding voor de automobielhandel. Ontdekte al snel dat de techniek hem beter beviel dan de handel. Na een begin bij de importeur van Bosch en Blaupunkt volgden de jaren als werktuigbouwkundige bij een Amsterdams makelaarskantoor. Als regisseur van het technisch onderhoud had hij te maken met aannemers, installatiebedrijven en vastgoedeigenaren. Heel de portefeuille van pensioenfonds PGB in Buitenveldert hoorde tot zijn domein, evenals de winkelcentra in Schagen en Wervershoof. “In de jaren negentig schakelde ik over naar de automatisering. Niemand wist daar in ons bedrijf iets van of had daar interesse voor. In het land der blinden is eenoog koning. Ik was koning II”. Annemieke Vermeulen (Zandvoort, 1951) maakte carrière als directiesecretaresse. Ze Eerst geocache, een blik ׉ 7cassandra://D8dlvc7PGu3m558ymCvn6DrorTB8x5aFuXtTPHWGYAcH`j`C?~=EW׉E werkte in de farmacie bij Merck Sharp & Dohme te Haarlem en drukkerij Van den Boogaard in Limmen. “Bij de drukkerij wilde ik graag in het pensioenfonds. Als vrouw werd ik geweigerd. Dat was zo in het begin van de jaren tachtig. Legde me daar ook bij neer. Ik kreeg daardoor netto wel meer maar het is nu erg jammer dat ik geen pensioen opgebouwd heb.” Na de drukkerij volgde een reclamebureau, de afdeling conservatorium van Hogeschool InHolland en de gemeente Heerhugowaard. Om te landen bij een eigen, inmiddels beëindigd, pedicurebedrijf. Annemieke is van het wandelen, ze maakt dagelijks een ommetje van een kilometer of acht. Fred pakt liever de fiets. Samen struinen ze onder de – bij geocaches overbekende - schuilnaam zompies stad en land af op zoek naar caches. Schitterend uitzicht Fred: “Aan de ene kant heb je de uitdaging. De ene dag vind je tien caches, dan weer twintig. Een tweede punt is dat je plekken bruine bonen. ziet waar je normaal gesproken nooit zou komen. De caches zijn neergelegd door lokale mensen die je graag bijzondere plekken wijzen. Zo reden we in Noorwegen over een eindeloze weg. Geen moer te bekennen. Vanaf een parkeerplaats gingen we naar de juiste locatie. Eerst een bergrug over en dan, schitterend. Wat een uitzicht. Je hoort geen auto. Kijkt uit over een prachtig meer naar de bergen. Dat is geocaching.” Annemieke: “In Heerhugowaard voert een route langs vijf beeldhouwwerken. Op iedere plek moet je een vraag beantwoorden. Daar fiets je dan langs. Zelfs de mensen uit ons eigen dorp worden verrast. Komen onbekende kunstwerken tegen.” In het logboek van de zompies staan vondsten uit alle werelddelen. Van Groenland tot het Zuidpoolgebied, 53 landen in totaal. Vaak zijn de twee met hun camper op pad. Dan weer met een hele bus tegelijk naar steden als Gewoon een kabouterhuisje of toch een verstopplek voor een geocache? Parijs, Berlijn en Kopenhagen. Fred: “Eens per jaar doen we de voortuintocht, bedacht door mensen in Vroomshoop. Flink wat mensen hebben in hun eigen tuin een geocache verstopt.” Corona haalde afgelopen jaar een streep door de meeste evenementen. Zo ging ook het jubileumtreffen in Seattle niet door, een herinnering aan dat eerste blik bonen. “Hopelijk kan het event ter gelegenheid van twintig jaar geocachen dit jaar door gaan. Dan reizen wij af naar Seattle.” Theo leoné Soorten en maten Caches bestaan in soorten en maten. De traditionele zijn eenvoudig te vinden via een op het internet vermelde locatie. Bij multicaches is alleen het beginpunt bekend en moeten voor een goed vervolg vragen worden beantwoord. De mystery cache vraagt vooraf een puzzel op te lossen. Voor nadere informatie: geocaching.nl Enthousiaste geocachers in Pskov, Rusland. 23 `C?~=EX`C?~=EW{בCט{u׉׉ 7cassandra://hNAi_oCnXSfOcCmSLBZTYhnNSzvYRtXaNV-Qm1rOU7w` ׉ 7cassandra://CDlwVTIit93nnorCG_wfPDYJ5pGZonrJDpXFEUrxXGk`׉ 7cassandra://LQw2lctMfWTN8mIKt6K7PZNi7-SOhPEAckAkT868qN4I`j׉ 7cassandra://FH8oVcWrsGpViadG2PH231uXSkX7kuBwu0Z0HCgp530N͠ `CD~=Eנ`CE~=EF 9ׁH1https://www.koepelgepensioneerden.nl/2021/01/helpׁ ׁ Јנ`CE~=EGq9ׁH#http://www.koepelgepensioneerden.nlׁ ׁ Ј׉E^Minister Koolmees tijdens een overleg over de wijziging van de Pensioenwet. Foto ANP: Bart Maat De Koepel Gepensioneerden, waarbij ook de VVG-PGB is aangesloten, heeft het nog altijd druk met de verdere uitwerking van het Pensioenakkoord. Aan de door minister Koolmees ingediende wetsvoorstellen moet nog flink worden gesleuteld voordat de Koepel er zijn instemming aan kan geven. De kans bestaat dat bij het verschijnen van deze ExPress het definitieve wetsontwerp voor het nieuwe pensioenstelsel bij de Tweede Kamer is ingediend. Of dat gebeurt, hangt af van de vraag of het pensioenakkoord voor het demissionaire kabinet tot prioriteit is bestempeld. Ligt het wetsontwerp er, dan is het aan het – nieuwe – parlement om daarover te beslissen. ‘’Inmiddels is wel gebleken dat het 24 Koepel nog lang niet gelukkig met Pensioenakkoord onderwerp ‘pensioen’ erg ingewikkeld is en dat de belangstelling ervoor en de kennis erover bij veel politici, ondanks allerlei opvattingen erover, niet groot is. Misschien dat er daarom in de partijprogramma’s zo weinig aandacht voor het onderwerp pensioen is. Dat kan echter geen excuus zijn. Het gaat om 3 miljoen gepensioneerden en om meer dan het dubbele aantal mensen dat pensioen opbouwt,’’ aldus de Koepel-voorzitters Jaap van der Spek en Joep Schouten (zie www. koepelgepensioneerden.nl). Het gaat dan nadrukkelijk ook over de transitieperiode tot 2026 wanneer het nieuwe stelsel volgens de huidige plannen ingevoerd moet zijn. ‘’Er worden dus ook beslissingen genomen over de vraag hoe onnodige kortingen in deze vier jaren kunnen worden voorkomen en hoe nog enig ׉ 7cassandra://LQw2lctMfWTN8mIKt6K7PZNi7-SOhPEAckAkT868qN4I`j`C?~=EY׉Eperspectief op indexatie kan worden gerealiseerd. De beslissingen in het parlement worden genomen door een nieuwe Tweede Kamer waarvan we niet weten wat hun kennis van de materie is. Ze zijn, op een uitzondering na, in ieder geval niet op grond van de pensioenkennis op de lijst gezet. Een zorgelijke aangelegenheid.’’ Inmiddels is wel een aantal door de Koepel ingebrachte wensen vervuld. ‘’In het toekomstig stelsel gaat gerekend worden met het projectierendement in plaats van de nu verlammende risicovrije rente (RTS) en de geschatte langere termijn renteverwachtingen (de UFR). Buffervorming is niet meer nodig. Daardoor kunnen kortingen eerder aan de orde zijn, maar er zijn veel meer kansen op indexering. Ander voordeel is dat we bij het nieuwe, op de premie gebaseerde stelsel, eindelijk (als het goed is) af zijn van de steeds terugkerende discussie ‘jong/oud’. Pensioenfondsen moeten meten bij de deelnemers en gepensioneerden hoeveel risico’s ze wel of niet willen nemen als het om de beleggingen gaat. Op basis daarvan wordt over alle generaties gemiddeld (het uniform beleggen) gespreid belegd. Tenslotte is een deel van onze wensen ingevuld ten aanzien van de overgangsfase, omdat met de bril op van het toekomstig stelsel is gekeken naar de overbruggingsperiode. Met als resultaat dat pensioenfondsen nu in 5 jaren tijd mogen toegroeien van een dekkingsgraad van nu ongeveer 90% naar 95% in 2026, als zij bereid zijn over te stappen op het nieuwe stelsel.’’ Wat er nu aan voorstellen ligt is echter in de ogen van de Koepel lang niet voldoende. ‘’Er zijn nog grote vragen rondom de toedeling van de rendementen aan de gepensioneerden. Voor de pensioenuitkeringen blijft de risicovrije rente als een zwaard van Damocles boven ons hoofd hangen en is het volstrekt onduidelijk wat met de te meten risicohouding binnen de pensioenfondsen wordt gedaan. Ook de bestuurlijke rol van gepensioneerden in het pensioenfonds roept nog veel vragen op, omdat de vakbonden (lees werknemers) een erg dominante rol spelen en omdat er ten onrechte een maximum is aan het percentage gepensioneerden in het bestuur (max. 25%). Grote vraagtekens zijn er ook over het invaren in het nieuwe stelsel, het toedelen van collectief vermogen naar meer persoonlijke vermogens. Deze verdeling moet ‘evenwichtig’ zijn maar niemand heeft gedefinieerd wat evenwichtig is en dus kan het door iedereen naar eigen believen worden ingekleurd.’’ Bij die transitie zijn voor de Koepel uiteindelijk twee dingen erg belangrijk: wat gebeurt er in de periode voorafgaande aan de overstap en in hoeverre krijgen de gepensioneerden gecompenseerd voor de jarenlange tekorten die zij hebben opgelopen door het dragen van het lage renterisico en subsidiëren van te lage premie (inmiddels met een waarde van ruim 100 miljard euro). Met andere woorden: hoe wordt ontstane onevenwichtigheid hersteld in de zoektocht naar evenwichtigheid. In de jaren tot 2026 blijft er vooral een grote kortingsdreiging door het doorgaan met een rente die glijdend alleen maar lager wordt en met een nog lagere renteverwachting die de dekkingsgraad de komende jaren nog verder naar beneden trekt. ‘’Het gaat zonder verdere aanpassingen nooit lukken om op de zogenoemde richtdekkingsgraad van 95% te komen. En dus dreigen er grote kortingen. De enige oplossing is, naast wat pleisterwerk, de pensioenfondsen de mogelijkheid te geven om het projectierendement van het toekomstig stelsel ook nu al te mogen gebruiken in de overgangsfase. Daarmee komt de dekkingsgraad ruim boven de kortingsgrens en ontstaat er enig perspectief op indexatie. Voordeel is ook, dat de premie niet zo torenhoog hoeft te zijn en de opbouw voor actieven in stand kan blijven.’’ Ruud Peys Toelichting op Koepel bijdrage internet consultatie pensioenakkoord In de nieuwsbrief van de Koepel, terug te lezen op de website https//:www.koepelgepensioneerden.nl zijn de belangrijkste elementen van de opvattingen van de Koepel en vragen over de wetsvoorstellen aangegeven. Omdat verschillende lid-organisaties gevraagd hebben om wat meer inzicht te geven in de ingrediënten plaatste de Koepel op de site een uitgebreide samenvatting van de inbreng alsmede links naar andere aan het pensioenakkoord gerelateerde onderwerpen. Help mijn bank gaat dicht Vanaf mei vorig jaar kreeg KBO-PCOB ineens heel veel klachten van leden dat hun bankfiliaal sluit. Wat is er aan de hand? Om dat te peilen, startten zij het meldpunt Bank Dicht! Bijna achthonderd senioren meldden een sluiting en vertelden wat dat voor hen betekent. KBO-PCOB-lid Cees van Tiggelen legt de resultaten voor aan Chris Buijink, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Banken Het artikel is te vinden op de website van de Koepel Gepensioneerden https://www.koepelgepensioneerden.nl/2021/01/help-mijn-bank-gaat-dicht/ 25 `C?~=EZ`C?~=EY{בCט{u׉׉ 7cassandra://6bQCcqwqLf6qnghSndGKPrElisfqK1QvG3STkzW-RJsT` ׉ 7cassandra://Z7T4F-5Y6CW66tnUyxn_D4f-lPNjTGV0KPmOEo5uKJM`׉ 7cassandra://Sz5Sf37xxzKHv2dqWX9Q9DBM-z4vv61gvxHDB8NLnS8H|`j׉ 7cassandra://hLHe-azMrIuJLQqvSPmKo43PKPXRnRauK5flyND1idEq͠ `CE~=E׉E Vragen van onze leden aan Pensioenfonds PGB en aan VVG-PGB Vraag 1 Als ik het goed begrepen heb dan krijgen alle verenigen van gepensioneerden een hoorrecht bij de invulling van de nieuwe pensioenregeling. Hoorrecht is nog geen spreekrecht. Hoe zit dat? Antwoord De precieze invulling van het hoorrecht van gepensioneerden moet nog plaats hebben. De vraag is ook of deze inspraak alleen via de verenigingen van gepensioneerden verloopt of dat de pensioenfondsen ook de ongeorganiseerde gepensioneerden moeten benaderen. Vraag 2 Als gepensioneerde volg ik alles zo veel mogelijk op de voet omdat ik totaal geen vertrouwen heb in de huidige politiek. Uiteindelijk wordt het een akkoord tussen de vakbonden en de politiek. De grote pot wordt opgedeeld en het zou zo maar kunnen dat ouderen dan zwaar in het nadeel zijn. Antwoord Dat de verdeling van de ‘grote pot’ zwaar in het nadeel van ouderen kan uitpakken, is onwaarschijnlijk. Het bestuur van het pensioenfonds - ook dat van PGB - is verplicht met álle belangen rekening te houden. Dat heet ‘evenwichtige belangenafweging’. In het bestuur hebben ook twee leden zitting die zijn voorgedragen door de VVG-PGB. 26 Verder zijn de gepensioneerden met zes personen vertegenwoordigd in het verantwoordingsorgaan. Het verantwoordingsorgaan is er altijd op uit om alle partijen recht te doen. Samengesteld door Jos van Rijsingen Vraag 3 De ouderen in Nederland vormen een grote groep. Kunnen we ons wat luider laten horen naar de politiek toe of blijft het gewoon lijdzaam afwachten? Ouderen mogen wel voor wat meer reuring zorgen. Antwoord Via de Koepel Gepensioneerden, waarbij wij zijn aangesloten, laten we onze stem in Den Haag horen. De Koepel werkt nauw samen met andere ouderenorganisaties. In normale tijden valt het al niet mee om de senioren in de actiestand te krijgen. Mogelijk komt er toch een moment dat het nodig is. Vraag 4 Het moet toch mogelijk zijn om in de overgangsperiode naar het nieuwe stelsel eenmaal een verhoging van 2 à 3 procent indexatie af te dwingen? Antwoord Een eenmalige indexatie mag het bestuur niet doorvoeren en kunnen wij niet afdwingen, terwijl het wel alleszins redelijk zou zijn. We moeten hopen en ervoor strijden dat het politieke opvattingen zodanig veranderen dat die ruimte er wel komt. Vraag 5 De Vereniging Pensioenverlies bereidt een proces voor om de miljarden die uit de ABP-kas zijn gehaald terug te krijgen. Ondersteunt de Vereniging van Gepensioneerden dit proces? Via allerlei kanalen ontvangen we vragen en reacties van onze leden, vaak over het pensioenakkoord. Hoewel nog niet alles duidelijk is, proberen we die zo goed mogelijk te beantwoorden. Hierbij een selectie uit de oogst van afgelopen maanden. ׉ 7cassandra://Sz5Sf37xxzKHv2dqWX9Q9DBM-z4vv61gvxHDB8NLnS8H|`j`C?~=E[׉EAntwoord Met Pensioenfonds ABP hebben wij geen bemoeienis. Daarom ondersteunt onze vereniging dit proces niet. De juridische strijd van de Stichting Pensioenbehoud en KBO-Brabant daarentegen, die zich richt op de belangen van veel meer pensioenfondsen, steunen wij wel met een financiële bijdrage. Overigens heeft de rechtbank Den Haag de vordering in de bodemprocedure op 10 februari afgewezen. Partijen zien voldoende handvatten om de procedure in hoger beroep voort te zetten. Vraag 6 Hoe haalt PGB het in zijn hoofd om zwakke broeders als AVH en Reiswereld binnen te halen? De dekkingsgraden daar gingen wel heel hard op en neer en dat is verdacht. Antwoord Het verantwoordingsorgaan gaat zorgvuldig te werk bij het uitbrengen van een advies over aansluitingen. Een lagere dekkingsgraad komt niet ten laste van de huidige PGB- deelnemers. Dat verschil wordt - in één keer of uitgesmeerd over een aantal jaren - in rekening gebracht bij de deelnemers van het overgenomen pensioenfonds. Aansluitingen zijn voor heel PGB positief omdat de uitvoeringskostenkosten dan over meer deelnemers kunnen worden verdeeld. niet stijgen. Kan dat eens helder worden uitgelegd? Antwoord Afgelopen jaren hebben pensioenfondsen last van de sterk dalende rente. Deze rente wordt gebruikt om naar de toekomst toe uit te rekenen hoeveel geld er in kas moet zijn om met een hoge mate van zekerheid aan alle verplichtingen te kunnen voldoen voor alle deelnemers, slapers en gepensioneerden. Hiervoor moet ingevolge de wet de meest risicovrije rekenmethode worden gebruikt. Daarnaast hebben pensioenfondsen sinds 2008 te maken met een oplopende levensverwachting. Dit houdt in dat er langer pensioen moet worden uitgekeerd en dat leidt tot een daling in de dekkingsgraad. Verder moeten hele grote buffers worden opgebouwd voordat er een toeslag verleend kan worden. Dit houdt in dat onze dekkingsgraad tot 110% moet stijgen voordat zelfs een begin gemaakt kan worden met gedeeltelijk indexeren. Zonder de goede beleggingsresultaten zou de dekkingsgraad nog lager zijn. Vraag 8 Waarom denkt u dat het in de toekomst - in het nieuwe pensioenstelsel - wel gaat lukken om te indexeren? Antwoord In het nieuwe pensioenstelsel mogen we meer onzekerheid accepteren. Daarom hoeven minder strenge buffers te worden opgebouwd en aangehouden voordat het rendement bij de deelnemers terecht komt. Vraag 9 Waarom moet het nog 5 jaar gaan duren voor er een nieuw pensioen is? Antwoord Vraag 7 Het gemiddelde rendement is de afgelopen 10 jaar zo’n 8 procent. Desondanks werden de pensioenen al die jaren niet verhoogd en ook in de komende jaren zullen de pensioenen Dit komt omdat het wetgevingstraject veel tijd kost. Op dit moment ligt er conceptwetgeving bij de Tweede Kamer. Na behandeling in Tweede en Eerste Kamer later dit jaar moeten er afspraken worden gemaakt met sociale partners om tot een overgang 27 van het oude naar het nieuwe stelsel te komen. Vervolgens moeten de ICTsystemen worden aangepast aan de nieuwe situatie. Momenteel wordt er gesproken over 2026 als einddatum. Er is weinig kans dat het (veel) eerder lukt. Vraag 10 is er een indicatie wat het effect is op de dekkingsgraad van een verhoging van de rekenrente met 1 procentpunt? Antwoord Dat is ongeveer 15%. Als komende jaren een rekenrente van 2 à 2,5 procent gehanteerd zou mogen worden, schiet de dekkingsgraad met wel 30 procent omhoog. Vraag 11 Je krijgt wel eens het gevoel dat jong en oud tegen elkaar worden uitgespeeld. Antwoord Toch is en blijft het uitgangspunt het collectief en solidair regelen van pensioen. Dit heeft voordelen voor zowel jong als oud. PGB ziet vooral het gezamenlijke belang, ook in de overgang naar de nieuwe regeling. Pensioenfondsen moeten steeds afwegen wat in het belang is van alle deelnemers en wat evenwichtig is. Raad van toezicht en verantwoordingsorgaan letten er ook op dat iedereen ten opzichte van elkaar ‘fair’ wordt behandeld. Vraag 12 Het is niet duidelijk hoe het pensioen van de reeds gepensioneerden er komt uit te zien bij het invaren in het nieuwe stelsel. Antwoord Als randvoorwaarde geldt dat de huidige pensioenen bij het invaren niet worden verlaagd. Het is wel zo dat als we eenmaal over zijn naar het nieuwe stelsel dat dan zowel verhogingen als verlagingen vaker voor zullen komen dan nu. `C?~=E\`C?~=E[{בCט{u׉׉ 7cassandra://SicXBvO1-5uL2cNQxUDQ6ahXy2crRyCnQQp36w2wvGg#Y` ׉ 7cassandra://88IwKeA5QzRyhzXSHR48v5_qoT9dva8Gzjv1MtdDoN4`׉ 7cassandra://ULTTsF0sZraqd6mxm0mVDLvuAnuZDZMwmrHBqf1T5AcI`j׉ 7cassandra://90AoA94wLcnF1fvj2S5i5VOn0ppfQgg8U8_RCdC4MwY)͠ `CE~=Eנ`CE~=EL9ׁHhttps://podhub.nl/blog/podcastsׁ ׁ Јנ`CE~=ELԁ9ׁH"https://www.duurzaamnieuws.nl/alleׁ ׁ Јנ`CE~=EL9ׁH%https://www.partijgedrag.nl/index.phpׁ ׁ Јנ`CE~=EL̸9ׁHhttps://stemmentracker.nl/ׁ ׁ Јנ`CE~=EL9ׁH5https://www.volkskrant.nl/kijkverder/2021/stemcheckerׁ ׁ Ј׉E eIENE MIENE MUTTE Eindelijk kunnen we ons weer uitspreken over het landsbestuur van de afgelopen vier jaar. Dat valt niet mee in een complexe, van allerlei –vaak buitenlandse – factoren afhankelijke samenleving, waar maar liefst 37 partijen zich verdringen om de kiezersgunst. Wat moeten we Nederland duidelijk maken in het stemhok? Wat mag blijven? Wat moet absoluut overboord?? De aanstaande Tweede Kamerverkiezingen zijn op ieder gebied ‘anders’. Mensen op het hoogtepunt van de derde Corona-uitbraak veilig naar de stembus krijgen is sowieso een klus. Gelukkig mogen 70-plussers dit keer stemmen per post. Voor anderen, zeker voor kwetsbaren of mantelzorgers, is de stembusgang een uitdaging. Toch worden we, terwijl horeca, musea, bibliotheken en ‘niet essentiële’ winkels zijn dichtgetimmerd, massaal van overheidswege naar de stembureaus gedirigeerd. Bijna unaniem heeft de Tweede Kamer het advies van deskundigen van het OMT naast zich neergelegd en tegen uitstel naar de veiliger voorzomer gestemd. Waarom? Durft niemand een uitspraak te doen die mogelijk antidemocratisch uitgelegd zou kunnen worden? Natuurlijk: het democratisch recht mag niet met voeten getreden. Maar mogen we uitstel van twee maanden tijdens een wereldwijde, levensbedreigende pandemie wel het label ‘inperking van democratisch recht’ opplakken? Dat is een vraag die velen kwelt. Burgemeesters die zich dat ook afvragen worden als querulante paniekzaaiers ‘uit kleine gemeentes’ weggezet. Vooral de 28 laatste toevoeging, die ik meermalen tegenkwam, vind ik pijnlijk. Opkomst In mijn (senioren) omgeving gaan veel doorgaans trouwe kiezers het er niet op wagen. Maar bij volmacht willen ze liever ook niet stemmen, tenzij ze dat aan een naaste of goede vriend kunnen overlaten. In zijn wekelijkse peilingen besteedt Maurice de Hond aandacht aan de politieke gevolgen van dit fenomeen. De peilingen laten vooralsnog stabiele uitslagen zien. De kiezer gaat voor zekerheid, niet voor inhoud. Volgens De Hond, die hier onderzoek naar deed, is er – calamiteiten uitgezonderd – maar één factor die nog impact op de uitslag zou kunnen hebben: de opkomst. Zijn onderzoek wijst uit dat de angst om besmet te worden een grotere rol speelt dan werd aangenomen. Medio februari zei al 10% in verband met Corona misschien niet naar de stembus te gaan. En 33% zei liever per post te willen stemmen, wat aangeeft dat meer mensen bang zijn voor besmetting zonder dat uit te spreken. Bovendien zei bijna de helft van de ondervraagden liever op de extra dagen te willen stemmen, wanneer maar een klein deel van de stemlokalen De verkiezingsborden voor de Tweede Kamerverkiezingen staan weer in het straatbeeld. Ze worden er niet mooier op maar wel onpersoonlijker nu er niet meer op geplakt kan worden. De partijposters zijn voorbedrukt op de borden. De romantiek om met plaksel en ladder door de steden en dorpen te trekken is weg. Foto is gemaakt in het Betuwse dorp Ommeren. Foto ANP: William Hoogteyling (15% in de grote steden) geopend is. Dat kan, vreest De Hond, voor onverwachte drukte zorgen waardoor meer mensen besluiten thuis te blijven. ‘Hoeveel mensen niet gaan stemmen, kan niemand voor-spellen,’ schrijft De Hond, ‘maar één ding is zeker: invloed op de uitslag heeft thuisblijven zeker. Het kan zomaar 1 à 2 zetels schelen per partij.’ Omdat vooral ouderen thuis zullen blijven, zullen vooral traditionele partijen ׉ 7cassandra://ULTTsF0sZraqd6mxm0mVDLvuAnuZDZMwmrHBqf1T5AcI`j`C?~=E]׉Ebdaaronder leiden, wat de ongekende sleep nieuwkomers kansen biedt, met een mogelijke toename van onderbemande eenmansfracties tot gevolg. Ook dat geeft deze verkiezingen een bijzondere betekenis. Ouderen Helaas is aandacht voor specifieke ouderendossiers bij zowel nieuwe als gevestigde partijen nog steeds ver te zoeken. Zorgen van vijftigplussers (inmiddels de helft van de bevolking!) worden vrijwel uitsluitend indirect belicht: ondergeschoven in dossiers die sowieso aandacht verdienen (zorg, volkshuisvesting) of erbij gesleept om polarisatie te rechtvaardigen (veiligheid, immigratie). Alleen 50PLUS neemt de moeite specifieke zorgen van senioren (arbeidsdiscriminatie, pensioen, koopkrachtverlies, verdwijnen van zorg- en nutsvoorzieningen, digitalisering) integraal in kaart te brengen. De nieuwe lijstaanvoerder, oud-ANBO directeur Liane den Haan, heeft zich uitgeput om ook de samenhang tussen deze onderwerpen te schetsen in de hoop tot een oplossing van vaak schrijnende problemen te komen. De vraag dringt zich op waarom zoveel nieuwe politieke voortrekkers staan opgelijnd om zich, met alle kosten en moeite van dien – en soms zonder relevante voorkennis – als volksvertegen-woordiger op te werpen? Wat willen deze ‘new kids on the block’? Nieuwkomers Ruwweg zijn de nieuwkomers in vier categorieën in te delen: etnisch-cultureel, Europa gericht, constructief bezorgd of eenvoudigweg boos en ontevreden. Tot de eerste categorie horen Bij1 van Sylvana Simons (reeds actief in de gemeentepolitiek) en U-Buntu Connected Front, twee activistische partijen die hun plaats in Nederland/ de Nederlandse geschiedenis willen opeisen. Ook NIDA (al langer politiek actief) en Partij voor de Eenheid (islamitische roots) horen tot deze categorie, maar profileren zich juist gematigd en op zoek naar verbinding met Nederland(ers). Europees gericht zijn De Groenen, die hun klimaatambities baseren op wetenschappelijk onderzoek in plaats van op lobbyisten van de klimaatindustrie (en dus sceptisch zijn over de wildgroei van windmolens en goedkope, milieuschadelijke zonnepanelen), VOLT (jonge goed georganiseerde pro-Europa partij, focus: hoog opgeleide 20-plussers in Europa) en de in meerdere EU-landen actieve Piratenpartij, die aandacht vraagt voor digitale dreigingen, privacy bescherming en een betere verspreiding van kennis. ‘Constructief bezorgd’ vind ik NLBeter, gesticht door jonge artsen, die korte metten willen maken met de tabaksindustrie en ongezonde voedselproducenten, en Splinter, de partij van Merel van Kooten-Arissen die, ondanks teleurstellende politieke avonturen, als eenmansfractie goed presteert en nu opvalt met een sterk en goed verwoord verkiezingsprogramma dat getuigt van lange termijnvisie en oog voor de noden van verschillende bevolkingsgroepen (ook ouderen). Het is te hopen dat dit talent haar werk voort kan zetten. Stemwijzers De grootste categorie vormen de ontevreden burgerbewegingen, met als voorbeelden BBB (BoerBurgerBeweging), in mijn ogen "Aandacht voor specifieke ouderendossiers is zowel bij nieuwe als bij gevestigde partijen ver te zoeken" een milde variant van Farmers Defence Force, partij OPRECHT, die zegt burgerrechten te willen beschermen door overheidsmacht te beperken, maar er niet voor terugdeinst democratische fundamenten als het OM en de nationale omroep (NOS) af te schaffen. Ook de brokstukken GO (Henk Otten) en in mindere mate JA1 (Annabel Nanninga en Joost Eerdmans) van het uiteengespatte Forum voor Democratie passen in dit rijtje, net als oude bekende Trots op Nederland. Prototype is misschien wel het ondoorgrondelijke Code Oranje, van de omstreden oud-PVV-er Richard de Mos, de nieuwe naam voor de landelijke ‘Hart–beweging’ die De Mos jarenlang zorgvuldig heeft opgebouwd. Een massaal maar vormeloos adressenbestand zonder noemenswaardig programma, bijeengehouden door een bombardement van ‘Google alerts’ met onderbuik reacties op de waan van de dag. Moeilijk in te delen is LHK, van de bij 50PLUS vertrokken de publiekslieveling Henk Krol. Zolang pensioenprofessor Erik Lutjens betrokken blijft, biedt de partij een goed heenkomen voor gepensioneerden. Verder is de koers onzeker. In ieder geval zal hij zich rechts van 50PLUS bewegen. Wat te doen in het stemlokaal? Iene miene mutte op het stembiljet? In ieder geval kunnen we de lockdown doorbreken met de razend populaire ‘stemwijzers’ (op basis van feitelijk stemgedrag in plaats van door onwil of regeerakkoord onvervulde verkiezingsbeloften). Ook een breed scala van verkiezingsblogs vormen een leuke vrijetijdsbesteding. Nicoline Maarschalk Meijer Een greep uit het verkiezingsvermaak: https://www.volkskrant.nl/kijkverder/2021/stemchecker-tweede-kamer/#/ https://stemmentracker.nl/ https://www.partijgedrag.nl/index.php https://www.duurzaamnieuws.nl/alle-stemwijzers-kieswijzers-enpartijprogrammas-voor-de-tweede-kamer-verkiezingen-2021/ https://podhub.nl/blog/podcasts-over-verkiezingen-2021/ 29 `C?~=E^`C?~=E]{בCט{u׉׉ 7cassandra://oHeXjDvrtaeecwQNFEbMM_zHpxFTmY02U3-6YH6cjlU5H` ׉ 7cassandra://BGPcbKT5NrMUv-HXd1ZqTwhkMeDrS38nMJgR6ydR_dE`׉ 7cassandra://FQaomHFPhL7Bu0wzA-TSoweVdEWBHIUfwf95X4GUcsQA\`j׉ 7cassandra://9s_OrcSiHp1K5k8kgLiMoNn8ei2-amrkpCMh-syxgRIML͠ `CE~=Eנ`CF~=EA9ׁHhttp://vvgpgb.nlׁ ׁ Јנ`CF~=Eyځ̠9ׁHmailto:secretariaat@vvgpgb.nlׁ ׁ Јנ`CF~=E_Ɓ̇9ׁHmailto:redactie@vvgpgb.nlׁ ׁ Јנ`CF~=Elj9ׁHmailto:info@vvgpgb.nlׁ ׁ Јנ`CF~=E!9ׁH#mailto:ledenadministratie@vvgpgb.nlׁ ׁ Јנ`CF~=E%̃9ׁHmailto:reuder@upcmail.nlׁ ׁ Јנ`CF~=E܁̞9ׁHmailto:gmeershoek@planet.nlׁ ׁ Јנ`CF~=E(̧ 9ׁHmailto:kleinhemmink@home.nlׁ ׁ Јנ`CF~=E(̗9ׁHmailto:p.rietkerk@kpnmail.nlׁ ׁ Јנ`CF~=E(f9ׁH#mailto:Henk.van.der.rijst@planet.nlׁ ׁ Јנ`CF~=E(9ׁH"mailto:josvanrijsingen@hotmail.comׁ ׁ Ј׉EBijzondere verkiezingen Jos Heymans is politiek columnist De verkiezingen van dit jaar gaan de geschiedenisboekjes in. Misschien vanwege de uitslag, maar dat weten we nog niet. Het wordt sowieso een bijzondere verkiezing vanwege alle extra regels waaraan we ons moeten houden. Voor het eerst mogen 70-plussers per brief stemmen, maar de rest van ons moet in persoon naar het stemlokaal. We zijn niet gebonden aan die ene verkiezingsdag, woensdag 17 maart, we mogen ook al op maandag en dinsdag gaan stemmen. De spreiding van kiezers moet het risico op besmetting met het coronavirus zo klein mogelijk maken. Corona bepaalt het hele stemproces. De leden van het stembureau die vooraf een gezondheidscheck ondergaan, krijgen er een extra mannetje of vrouwtje bij. Die ziet erop toe dat we anderhalve meter afstand bewaren, een mondkapje dragen en onze handen desinfecteren. En informeert of we coronaachtige klachten hebben. Zo ja, dan mag u niet naar binnen. Heeft u al deze hindernissen genomen, dan loopt u naar de tafel met stembureauleden om uw identiteitsbewijs te tonen. Niet afgeven, dat mag niet! U houdt paspoort of rijbewijs tegen het kuchscherm, dat u scheidt van de stembureauleden. De stemhokjes staan op anderhalve meter van elkaar en worden met regelmaat gereinigd. In sommige gemeenten mag u het rode potlood na gebruik houden, de volgende kiezer krijgt een nieuwe. Bij het risico op besmetting wordt niets aan het toeval overgelaten. Toch zijn er burgemeesters die bang zijn dat de verkiezingen een nieuwe corona-uitbraak veroorzaken en daarom pleiten voor uitstel. Het gaat maar om een handjevol en bovendien niet van grote gemeenten, maar toch 30 oefenen zij met hun stellingname lichte druk uit op het kabinet en de Tweede Kamer. Minister Ollongren van Binnenlandse Zaken, verantwoordelijk voor een goed verloop van de verkiezingen, peinst niet over uitstel en wordt daarin gesteund door nagenoeg de hele Tweede Kamer. Maar dat kan in de resterende weken, als de druk verder wordt opgevoerd en de aantallen besmettingen exploderen, altijd nog veranderen. Ook om een andere reden zijn de verkiezingen bijzonder. Voor het eerst doen 37 politieke partijen mee, een naoorlogs record. Het hadden er ook 41 kunnen zijn, maar vier partijen met soms onbegrijpelijke, soms voor de hand liggende namen als Evert!, Jongerenpartij, Healthy Earth en Zorgend Nederland voldeden niet aan de spelregels. Er valt in ieder geval genoeg te kiezen. Maar dat is nog niet zo eenvoudig, want de meeste verkiezingsprogramma’s lijken erg op elkaar. En de teksten zijn vaak zo omfloerst, dat je geen idee hebt waar de partij precies voor staat. Neem nu de toekomst van de pensioenen. Bij de grote partijen overheerst vaag taalgebruik; ze spreken over solidariteit tussen generaties (CDA), de vrijheid om te kiezen voor pensioenopbouw die past bij voorkeuren (D66), iedereen gaat individueel sparen en collectief beleggen (GroenLinks), en zo verder. Slechts een paar partijen (onder andere PVV, SP, 50PLUS, ChristenUnie) spreken zich uit over zaken die centraal staan in de pensioendiscussie: de rekenrente en de indexering van de uitkering. Maar ook dan heb je er niet veel aan. Verkiezingsprogramma’s verdwijnen na de stembusgang in de prullenmand. In de formatie van een nieuw kabinet gaat het vooral om de gunfactor (wie mag meedoen en wie absoluut niet?) en om een paar in beton gegoten uitgangspunten. PVV en Forum voor Democratie maken geen kans op een plaatsje aan de formatietafel, omdat de meeste grote partijen samenwerking met die twee uitsluiten. De SP zet zichzelf buitenspel omdat Lilian Marijnissen niet met de VVD wil regeren. Wie met een schuin oog naar de peilingen kijkt, ziet dat een kabinet zonder de VVD schier onmogelijk is. Wie wil dat de plannen van een partij ook daadwerkelijk in het regeerakkoord terechtkomen, moet niet stemmen op een kleintje. Hoe sympathiek misschien ook, van partijen als Jezus Leeft!, Trots op Nederland en Partij voor de Republiek hoort u na 17 maart helemaal niets meer. Van de wat bekendere partijen is het bijvoorbeeld zeer de vraag of Henk Krol een zetel weet te veroveren. En door alle interne ruzies blijft 50PLUS een kleine partij die geen inbreng zal hebben in de kabinetsformatie. Waar het inhoudelijk om draait, zijn de standpunten waarmee een partij zich profileert. Bij D66 heette dat vroeger kroonjuwelen, maar dat woord mag niet meer worden gebruikt sinds de partij het referendum, de gekozen burgemeester en dito ministerpresident heeft ingeleverd voor regeringsdeelname. Ook bijna alle andere partijen hebben in het verleden moeten inleveren op diepgewortelde uitgangspunten om aangehaakt te blijven bij de vorming van een nieuw kabinet. Het wordt dus nog een hele klus voor de kiezer om te bepalen welk hokje rood gekleurd gaat worden. Wat dat betreft zijn het geen bijzondere verkiezingen. cO luMN ׉ 7cassandra://FQaomHFPhL7Bu0wzA-TSoweVdEWBHIUfwf95X4GUcsQA\`j`C?~=E_׉EVVG-PGB Bestuur Voorzitter: Jos van Rijsingen, tel. 073-6214378 josvanrijsingen@hotmail.com Tweede voorzitter: Henk van der Rijst, tel 030-6352441 Henk.van.der.rijst@planet.nl Penningmeester: Piet Rietkerk, tel 06-23340815, p.rietkerk@kpnmail.nl Bestuurslid/ledenadministratie Tonnie Klein Hemmink, tel 06-51605411 kleinhemmink@home.nl Bestuurslid/communicatie: Geer Meershoek, tel. 06-13199587 gmeershoek@planet.nl Bestuurslid/ledenservices: Thijs Reuder, tel. 06-52616833 reuder@upcmail.nl ledenadministratie/secretariaat: Postadres: Hunzestraat 18, 7555 WB Hengelo Mailadres: ledenadministratie@vvgpgb.nl Telefoon: 06-51605411 Algemeen mailadres: info@vvgpgb.nl Mailadres redactie: redactie@vvgpgb.nl Mailadres secretariaat: secretariaat@vvgpgb.nl Website: vvgpgb.nl 31 `C?~=E``C?~=E_{בCט{u׉׉ 7cassandra://wvMs2TaXw4yn1Lsae3pLkEL8rQQ3wfNbVTZfTUCH5i4 <` ׉ 7cassandra://D-ifLuTPA56vby-nPiPSPAYbAkyq-mmwWgBmveZCCcUZn`׉ 7cassandra://GRVeerVPDj9vXrMRteg9wHgvyArWIbcl9b2clL0ZMc8>`j׉ 7cassandra://0nKO7aS7KABa959kLhyCw7tKU925Fc4ieOD7Ma9P3y8R͠ `CF~=E׉E32 ׉ 7cassandra://GRVeerVPDj9vXrMRteg9wHgvyArWIbcl9b2clL0ZMc8>`j`C?~=Ea׈E`C?~=Eb`C?~=Ea{)'Magazine Express 2021 6e jaargang nr. 1`C9+E ,