׉?4ׁB!'בCט{u׉׉ 7cassandra://OYpt-amonfhZjVO-wkNbMXnzD6Ksr9eGZ0zB7ZoRieQ` ׉ 7cassandra://ev1lzOsLsSjSx3Kst_PJHuUWKdhIcAdotTyoZyohWxkUr`S׉ 7cassandra://vwiP47YpegwMVcoO5xsbSVfLgJ-ke42VToybU9PRBZ0l`̵׉ 7cassandra://EiVkja6ToGQb-sml4gKR67susAFTpuahDpJwWUtC3dMx͠ay=!ҡ׈Eay=!S׉E׉ 7cassandra://vwiP47YpegwMVcoO5xsbSVfLgJ-ke42VToybU9PRBZ0l`̵ay=!Tay=!S{בCט{u׉׉ 7cassandra://W1jXznzTjr5HaIoGtKaOUltQuw-RYjCFv4BU7WleBtE;` ׉ 7cassandra://04vOU76TYVZ07L4daY__iz-qoycyQCc7ZWrAzsxipaQI`S׉ 7cassandra://VuxthXrheRitA9SHogeeSouVomciiNk_wLw1XJGUcnM`̵׉ 7cassandra://VaqInHyaKyayU8epc3G4iKxNV-HdNTJb87LayIr64Xkr ͠ay=!Ҥט{u׉׉ 7cassandra://hXG8Cqf2THYDeyNxQOKMjyKF3n19LGX-M8UeNfA5fWwq` ׉ 7cassandra://ir4dFPEffdJGHZHBoWse7vMa79TFXEGg7yI5ZCZFU-Ai`S׉ 7cassandra://H_jX7gREMupfCEoige3s-_uQetzMCG2NHaIDQIBQEPE#`̵׉ 7cassandra://yZRNEd1MynDVA8Pwo1Y_MzxRbFs_bVCfyuCmlYQZ52o͠ay=!ҥנay=!ҧO̠9ׁHhttp://www.waterklaar.nlׁ ׁ Ј׉EInhoudsopgave Inleiding Flowchart Bergen op het dak • Natuurdak • Sedumdak • Retentiedak Bovengronds opvangen in objecten • Regenton • Regenzuil • Regenschutting Bovengronds opvangen in de tuin • Wadi • Grindterras • Steen vervangen door groen • Natuurlijke regenwatervijver • Rechte regenwatervijver Andere soorten verharding • Waterdoorlatende bestrating Ondergronds opvangen in de tuin • Grindkuil • Infiltratiebox • Regenwatertank • Verticale infiltratie • Steenwolblokken Bijlage • Bijlage I - Ontluchting, ontlastput en noodoverloop • Bijlage II - Goten • Bijlage III - Waterkwaliteit • Bijlage IV - Waterkwaliteit in een regenwatervijver • Bijlage V - Plantenlijst Partners 6 8 10 12 14 16 18 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40 42 46 50 52 ׉ 7cassandra://VuxthXrheRitA9SHogeeSouVomciiNk_wLw1XJGUcnM`̵ay=!U׉E.Samen waterklaar! Het veranderend klimaat zorgt aan de ene kant voor extreme hoeveelheden neerslag met veel wateroverlast. Aan de andere kant worden de zomers juist heel droog. Droogte gaat regelmatig gepaard met hittestress. Een ding is duidelijk: Het veranderend klimaat komt sneller dan we dachten en het is nu tijd voor actie. In deze brochure staan maatregelen om jouw tuin Waterklaar te maken. Er is zoveel mogelijk rondom je eigen woning. Zo kan je regenwater vasthouden in je eigen tuin. Door minder tegels en meer groen maak je jouw tuin minder kwetsbaar tegen het veranderend klimaat en het is ook nog eens een stuk koeler in de zomer. Je zorgt voor een win-win situatie: de maatregelen zijn goed voor je tuin, het klimaat en de biodiversiteit en je kan meer genieten in je groene tuin. Dan ben je Waterklaar! Lees de brochure voor inspiratie, tips en instructies. We hopen dat je door de voorbeelden in deze brochure aan de slag gaat om ook jouw tuin Waterklaar te maken. Ga ook naar www.waterklaar.nl en kijk of er een subsidieregeling beschikbaar is in jouw gemeente. Deze brochure van Waterklaar is een initiatief van Waterpanel Noord, een samenwerkingsverband van vijftien gemeenten in Midden- en Noord-Limburg, het Waterschap en de Waterleidingmaatschappij in Limburg en gemaakt in samenwerking met Yuverta. 3 ׉ 7cassandra://H_jX7gREMupfCEoige3s-_uQetzMCG2NHaIDQIBQEPE#`̵ay=!Vay=!U{בCט{u׉׉ 7cassandra://ypcGw5jSO8Tl48ixG-ZpSTOJ6ankQll4nG_JwTzpEp48` ׉ 7cassandra://tdHb5q94tJtQ0EAER9cmI___K9OM791kSCBvPIAXFNwJ`S׉ 7cassandra://xA0hlnp2pguFQ6a4eW2PU5zVG1nhz4zuwxTZGy-b0wgx`̵׉ 7cassandra://dG0FrBfZNzdhw4UqgnLz6VaLtkRYpukRMc3GK-4oT0kFw ͠ay=!Ҩט{u׉׉ 7cassandra://hya7ADgYA3OLSwQF7YUqkaJN_YdxvQArhpJW8f424wA` ׉ 7cassandra://Rpnlyhwe-pHxkhInkcN3tsauiYwjTLcOeubOCNGInuk?`S׉ 7cassandra://_vozD8a9TYe7w3tOdhYqLOq47FuRfWvgSdHvH0QuPF0`̵׉ 7cassandra://vzaPLc99Qj5koEhhqplpv_wIU7FEqgTXXxzShSmoQ0U l͠ay=!ҩ׉ELWelke manier van afkoppelen past bij u? Start Wilt u uw dak afkoppelen? Nee Wilt u uw bestrating afkoppelen? Ja Ja Wilt u het water op het dak vasthouden? Nee Wilt u het water bovengronds bufferen? Nee Wilt u het water zichtbaar in uw tuin houden? Nee Wilt u bestrating met waterbuffer? Nee Wilt u het water ondergronds bufferen? 4 ׉ 7cassandra://xA0hlnp2pguFQ6a4eW2PU5zVG1nhz4zuwxTZGy-b0wgx`̵ay=!W׉EJa Bergen op het dak Ja Bovengrondse opvang in objecten Ja Bovengrondse opvang in de tuin Ja Ander soort verharding Ja Ondergrondse opvang 5 > > ׉ 7cassandra://_vozD8a9TYe7w3tOdhYqLOq47FuRfWvgSdHvH0QuPF0`̵ay=!Xay=!W{בCט{u׉׉ 7cassandra://JoTw53RjgRsoOTbW7gMpu_16zc7sMVesDPIkhQmIFh8r\` ׉ 7cassandra://_wJTxg1rGO4ENdyh_9CG29mcFupvqRqu1S10VkvEeRgS%`S׉ 7cassandra://jU9Wz1Yf3nF97grSTvTB1LKxrnts-MhO2oJJhk9oa2YT`̵׉ 7cassandra://tk8wYxbLGEiHa6IqgFN3426hgY0MVZ0kx2xKgMjm20Eq͠ay=!Ҭט{u׉׉ 7cassandra://DoI2pGhAb4hKOfDzy7Dase9rE9uAjJ9VbxhuotfyaH0h` ׉ 7cassandra://6V04JeauaS1mBbouB0ySQ8DPf94t5ogwvD7m6eTxMiQa`S׉ 7cassandra://fy40QYmlTQVIfLsKpAgaF6sYx1aQTcPecweqA1txZJwy`̵׉ 7cassandra://Tayfyofx2ffHQUqbz-9RltrN3xcX21p4GXIvOPKLtswR ͠ay=!ҭ׉E Wat is een natuurdak? Maak van jouw grijs dak een prachtig stukje natuur of een bloemenweide. De beplanting van een natuurdak bestaat uit sedum, grassen, vaste planten en een grote diversiteit aan kruiden. Deze beplanting heeft veel variatie in bloeitijd en bloeikleur. Dat ziet er niet alleen mooi uit, maar biedt tevens een aangename leefruimte voor vogels, vlinders, bijen en andere insecten. Omdat het pakket dikker is, kan een natuurdak meer water vasthouden. Aandachtspunten • Het dak moet minimaal 100 kg/m² kunnen dragen. • Probeer grassen weg te houden uit de vegetatie. • Tijdens het onderhoud moeten onkruiden verwijderd worden. • Controleer ook regelmatig de afvoeren. • Jaarlijks bemesten komt de beplanting ten goede. Onderhoud Na de aanleg van een natuurdak, is het belangrijk dat het ook onderhouden wordt. Natuurdaken hebben minimaal twee keer per jaar onderhoud nodig. Tijdens dit onderhoud zorg je ervoor dat onkruiden, maar ook ongewenste planten verwijderd worden (denk aan zaailingen van bomen). Ook kun je ongewenste kruiden (bijvoorbeeld te veel grassen) verwijderen of juist stukken bijzaaien indien nodig. In het najaar kun je de vegetatie afmaaien, zodat ze het volgende jaar een frisse start hebben. Vergeet ook niet om regelmatig de regenwaterafvoer te controleren. Deze mag niet verstopt raken. Wat heb je nodig? • Beschermdoek • Drainageplaat • Filterdoek • Controleschacht hemelwaterafvoer (optioneel) • Substraat • Profielen om randen te maken • Grind (voor de randen) • Beplanting: sedum/ kruiden Technische informatie • Gewicht: vanaf 100 kg/m² • Systeem dikte: 100-250 mm • Waterbuffering: ca. 30 - 80 l/m² Opbouw • Vegetatielaag • Substraatlaag • Filterlaag • Drainage-bufferlaag • Bescherm-absorptielaag Gereedschappen 6 ׉ 7cassandra://jU9Wz1Yf3nF97grSTvTB1LKxrnts-MhO2oJJhk9oa2YT`̵ay=!Y׉EPlant nu de planten, de voorgekweekte matten* en/of zaai de zaden in het substraat. Deze soorten, bij voorkeur inheemse soorten, moeten passen op een natuurdak. Het is aan te raden de planten, zaden en matten in de eerste weken water te geven. Doe dit met een zachte straal water zodat ze geactiveerd worden, kunnen kiemen en zich goed kunnen vastzetten. Breng een substraatlaag aan op de drainageplaten. Deze moet minimaal 60 mm hoog zijn. Het substraat is de voedingsbodem voor de planten. Tussen de dakrand en het substraat breng je grind aan, zodat het substraat op zijn plek blijft. Boven op de drainageplaten komt een filterdoek, om te voorkomen dat het substraat in de drainageplaten terecht komt. Bedenk waar de hemelwaterafvoer komt en maak een gat. Als er waterafvoeren in het midden van de beplanting komt te zitten, is het nodig een controleschacht aan te brengen rondom de waterafvoer. Leg vervolgens per hemelwaterafvoer circa 30x30 cm aan grof grind rondom de afvoer. Leg op de beschermabsorptielaag drainageplaten met een hoogte van minimaal 40 mm. Deze zorgen ervoor dat het regenwater snel afgevoerd wordt. Zoek uit wat het dragend vermogen van het dak is. Bescherm de dakbedekking door een bescherm-absorptielaag op het dak aan te (laten) brengen. Hiermee voorkom je dat het dak beschadigt door de wortels van de planten. Kan de constructie het gewicht van het groen dak en eventuele weersinvloeden opvangen? De natuurdaken beginnen vanaf 100 kg/m² aan gewicht. Dit kan men het beste navragen bij een constructeur of architect. * Er bestaan voorgekweekte matten met planten die geschikt zijn voor natuurdaken. Dit scheelt een hoop tijd en een goed eindresultaat kan gegarandeerd worden. Categorie - Bergen op het dak 7 ׉ 7cassandra://fy40QYmlTQVIfLsKpAgaF6sYx1aQTcPecweqA1txZJwy`̵ay=!Zay=!Y{בCט{u׉׉ 7cassandra://zqBpswQ6amu1QIs5z2aADJQ0VAaz4cDCnszgMYKM7CA` ׉ 7cassandra://m1PaWFyP6T6A4cDRLjgw4-x-ZYLHMJc7Zakl3lj6VFQT`S׉ 7cassandra://x4DD20HN02Wvp6-ZoG8UpQKckrYHcngkimtYatmBMYI`̵׉ 7cassandra://0fuiWKUnhWpDJH22RNLTsKerFlDilX792yJIGaJm82s:p ͠ay=!Ұט{u׉׉ 7cassandra://t0UJx_3MaCaL5FoXIXL5-s8DvvhaNbF9TTztZPX5GZ0` ׉ 7cassandra://oRzUFdcGXym99vAmD0PLzI6MLHc57hVz-ezKmZ2D9hMQ`S׉ 7cassandra://jtT-HQgY-eqxP-1U6WgoQnJSH5lgDYq5GtF7wZPjXe0e`̵׉ 7cassandra://lr2mRQtK4thE5tFMGs-oSxJWlukos10GrHztNAtY5pYn ͠ay=!ұ׉ELeg een sedumdak aan! Wat is een sedumdak? Een sedumdak is een dak met vetplanten. Dat zijn sterke plantjes die vocht opnemen in hun bladeren. Sedumbeplanting is uitermate geschikt, omdat deze planten veel water kunnen opslaan en op die manier lange droogteperiodes kunnen doorstaan. De capaciteit van een sedumdak om water vast te houden is echter beperkt, dus met alleen een sedumdak ben je nog niet volledig waterklaar. Combineer een sedumdak daarom met het aansluiten van de regenwaterpijp op een infiltratievoorziening. Aandachtspunten • Het dak moet minimaal 50 kg/m² kunnen dragen. • Zorg dat afvoeren vrij blijven van rotzooi, zodat het water altijd weg kan. Dit kan met een boldraadrooster. • Controleer de afvoeren regelmatig. • Tijdens het onderhoud moet onkruid verwijderd worden (circa vier keer per jaar). • Jaarlijks bemesten komt de beplanting ten goede. Onderhoud Net als alles wat groeit en bloeit in de tuin is er onderhoud aan een sedumdak nodig. Tip: denk er voor aanleg over na hoe je op het dak kunt komen voor het onderhoud. Het controleren van de afvoeren is belangrijk. Zorg dat deze schoon zijn en er geen bladeren in zitten. Verwijder ook regelmatig onkruiden uit de dakranden. Wat heb je nodig? • Beschermdoek • Drainageplaat • Filterdoek • Controleschacht HWA afvoer • Substraat • Profielen om randen te maken • Grind (voor de randen) • Beplanting: sedum • Boldraadrooster Technische informatie • Gewicht: vanaf 50 kg/m² • Systeem dikte: 50 mm • Waterbuffering: ca. 18 l/m² Opbouw • Vegetatielaag • Substraatlaag • Controleschacht boven HWA afvoer • Filterlaag • Drainage-bufferlaag • Bescherm-absorptielaag Gereedschappen: 8 ׉ 7cassandra://x4DD20HN02Wvp6-ZoG8UpQKckrYHcngkimtYatmBMYI`̵ay=![׉E Breng nu de sedummatten, sedumpluggen of spruiten* aan. Geef de eerste weken water indien nodig. Breng een substraatlaag aan op de drainageplaten en breng grind aan tussen de dakrand en het substraat. Leg op de bescherm-absorptielaag drainageplaten met een hoogte van minimaal 25 mm. Deze zorgen ervoor dat het regenwater snel afgevoerd wordt. Sedumplanten houden niet van teveel water. Ze hebben liever een langere droogte. Boven op de drainageplaten komt een filterdoek, om te voorkomen dat het substraat in de drainageplaten terecht komt. Bedenk waar de hemelwaterafvoer komt en maak een gat. Plaats een boldraadrooster en leg grind rondom de afvoer. Zoek uit wat het dragend vermogen van het dak is. Kan de Bescherm de dakbedekking door een bescherm-absorptielaag op het dak aan te (laten) brengen. Hiermee voorkom je dat het dak wordt beschadigd door de wortels van de planten. constructie het gewicht van het groen dak en eventuele weersinvloeden opvangen? De Sedumdaken beginnen vanaf 50 kg/m² aan gewicht. Dit kan men het beste navragen bij een constructeur of architect. * Sedumpluggen: jonge sedumplanten die in kleine bakjes groeien en lijken qua vorm op pluggen. * Spruiten: afgemaaide stukken sedum die je als zaad verspreidt over het substraat. Categorie - Bergen op het dak 9 ׉ 7cassandra://jtT-HQgY-eqxP-1U6WgoQnJSH5lgDYq5GtF7wZPjXe0e`̵ay=!\ay=![{בCט{u׉׉ 7cassandra://-u9EwhuOc5KIYN3cl8Db1jWN9XRIVIcqgVZj42V3O40C` ׉ 7cassandra://xL5c0S-h-pRG7CjEtJrvGYispWtWYOQki9H6K5NZVdET`S׉ 7cassandra://S2bsjTIQMmfzCaTntkA1D-VPFBLOnPtPmr4VMSOuw8w8`̵׉ 7cassandra://XiYt5SabxKRiamRWG5JnM1vvRMRblzuO0v6RyxymvBE q ͠ay=!ҳט{u׉׉ 7cassandra://aD6-kJxhpo8674pIpHOuXwq3-ZUd2AKyRcHvV0--nHY` ׉ 7cassandra://3aXon1ai4DlioU8FIaSiBqHmI7tJAPJ4MgwkFaNdxWMx`S׉ 7cassandra://3cUOfe9Xx132lPsJt1XPLOKxbuEv4LiGHruGmCyKur4%`̵׉ 7cassandra://iGr2qoGL4Ty58cYtuKc_NQHQ_zxLOIos4ooYVMsSO9gv .͠ay=!Ҵ׉E>Leg een retentiedak aan! Wat is een retentiedak? Een retentiedak is een groen dak met onder de substraatlaag een extra laag om regenwater te bufferen. Zo voorkom je wateroverlast bij een piekbui. Vanwege de extra buffercapaciteit is een retentiedak de duurste variant van alle groene daken. Voor het aanbrengen van een retentiedak is het raadzaam gedegen voorbereidingen te treffen. De gewichten zijn dusdanig groot, dat er goed gekeken moet worden naar de constructie. Daarnaast wordt de totale opbouw van het systeem zo hoog, dat het moeilijk wordt op een normaal dak van een particulier woning. Schakel hiervoor altijd een gespecialiseerd bedrijf in. Aandachtspunten • Het dak dient minimaal 100 kg/m² te kunnen dragen. • Een retentiedak heeft veel mogelijkheden voor waterberging, door het creëren van een holle ruimte onder de beplanting. • Tijdens het onderhoud moeten onkruiden verwijderd worden en de afvoeren dienen gecontroleerd te worden. • Het is nodig een overstortmogelijkheid te hebben, voor als de berging vol zit. • Jaarlijks bemesten komt de beplanting ten goede. • Grassen moeten zoveel mogelijk weg gehouden worden uit de vegetatie. Onderhoud Net als alles wat groeit en bloeit in de tuin is er onderhoud aan een retentiedak nodig. Tip: denk er voor aanleg over na hoe je op het dak kunt komen voor het onderhoud. Het controleren van de afvoeren is belangrijk. Zorg dat deze schoon zijn en er geen bladeren in zitten. Verwijder ook regelmatig onkruiden uit de dakranden. Wat heb je nodig? • Beschermdoek • Waterretentieboxen • Optigroen Drossel Systeem of vergelijkbaar • Controleschacht HWA afvoer • Filterdoek • Substraat • Profielen voor de randen • Grind (voor de randen) • Beplanting: sedum / kruiden / vaste planten Technische informatie • Gewicht: vanaf 100 kg/m² • Systeem dikte: 140-250 mm • Waterbuffering: vanaf 32 l/m² Opbouw • Vegetatielaag • Substratlaag • Controleschacht boven HWA afvoer • Filter- en absorptielaag • Waterretentiebox • Optigroen Drossel Systeem (Gepatenteerd) • Bescherm-absorptielaag Gereedschappen 10 ׉ 7cassandra://S2bsjTIQMmfzCaTntkA1D-VPFBLOnPtPmr4VMSOuw8w8`̵ay=!]׉E Plant nu de planten, de voorgekweekte matten* en/of zaai de zaden in het substraat. Deze soorten moeten passen op een retentiedak. De begroeiing op retentiedaken is zeer gevarieerd. Van sedumdaken tot dakparken met bomen en vijvers. Het is aan te raden de planten, zaden en matten in de eerste weken water te geven zodat ze geactiveerd worden, kunnen kiemen en zich goed kunnen vastzetten. Breng een substraatlaag aan op de retentiekratten en breng grind aan tussen de dakrand en het substraat. Boven op de retentiekratten komt een filterdoek. Om te voorkomen dat het substraat in de retentiekratten terecht komt. Ook kan dit doek het water vanuit de capillaire cones gelijkmatig verspreiden over het substraat. De hemelwaterafvoeren moeten goed functioneren bij een retentiedak. Als er echt te veel water valt, moet dit water wel weg kunnen. Op de hemelwaterafvoeren kunnen speciale pijpjes geplaatst worden die het water vertraagd of later afvoeren dan normaal. Zo kun je water stuwen en bergen op het dak. Het is noodzakelijk dat de waterafvoeren minimaal één keer per jaar worden gecontroleerd om de werking te controleren. Bescherm de dakbedekking door een beschermabsorptielaag op het dak aan te (laten) brengen. Hiermee voorkom je dat het dak beschadigt door de wortels van de planten. Het is mogelijk een Smart Flow Control te plaatsen. Deze slimme tool zorg er op basis van weersvoorspellingen voor dat het dak het water op de juiste momenten opslaat en afvoert. * Er bestaan voorgekweekte matten met planten die geschikt zijn voor groene daken. Dit scheelt een hoop tijd en een goed eindresultaat kan gegarandeerd worden. * Capillaire cones: een wateropnemende plug die in de retentiekratten zitten. Ze zijn van een stof gemaakt die zoveel water opnemen dat dit via deze cones in de substraatlaag komt. Categorie - Bergen op het dak 11 Breng op de beschermabsorbtielaag waterretentiekratten aan. Deze kratten hebben verschillende hoogtes, afgestemd op de gewenste bergingscapaciteit van het dak. In deze kratten zal het water opgeslagen worden na een bui. Middels capillaire cones* kan het water getransporteerd worden na het substraat, zodat de beplanting kan profiteren van het aanwezige water. Zoek uit wat het dragend vermogen van het dak is. Kan de constructie het gewicht van het groen dak en eventuele weersinvloeden opvangen? Bekend moet zijn wat het dragend vermogen van het dak is. De natuurdaken beginnen vanaf 100 kg/m² aan gewicht. Dit kan men het beste navragen bij een constructeur of architect. ׉ 7cassandra://3cUOfe9Xx132lPsJt1XPLOKxbuEv4LiGHruGmCyKur4%`̵ay=!^ay=!]{בCט{u׉׉ 7cassandra://-EeLOiPsVTwsDLOnPng4hjrZpQAl-ZnG3xAFa8nJN8k` ׉ 7cassandra://RJIvj7R0tvFsEPQlW1iF0w-yEKnPmKR4fwNmxCb6GWsWi`S׉ 7cassandra://vLxGk6g7G7bf6Fhnz6yZMeLoXpND6dstCtlwgniJrbI``̵׉ 7cassandra://BSWMX3rMnpbv-URrapvIhwiqEoDuVSuHqVue985qDps<͠ay=!Ҷט{u׉׉ 7cassandra://aBwrHDj_UYkUxdwTOLyUkA63QvmRTN0eVnupWZBQ3xs` ׉ 7cassandra://NoYqTgO4-4WlR8dV_SJDj_oFi_VTEhgci5JtrRJ8XwEJ"`S׉ 7cassandra://IhNSZZeF5zRKwOPfBnami3S6t4hxvzQg6wOHnjbEKx0`̵׉ 7cassandra://x7p6PMyGgQuwJxeG1PCJPkYYjsgnTuaZvEaltJP8tVc+ ͠ay=!ҷ׉EWater bergen in een regenton Wat is een regenton? Een regenton vangt water op dat via de regenpijp vanuit de dakgoot in de ton komt. Regentonnen heb je in allerlei soorten en maten. De inhoud kan variëren van 80 tot maar liefst 800 liter. Deze zijn verkrijgbaar in veel bouwmarkten, tuincentra en via het internet. Regentonnen zijn in verschillende vormen verkrijgbaar zoals bloembak en andere creatieve vormen. Tegenwoordig heb je ook speciaal ontworpen regentonnen. Een goed voorbeeld hiervan is Raindrop met geïntegreerde gieter van ongeveer 75 liter. Aandachtspunten • De ondergrond van de regenton moet vlak en stevig te zijn. Een volle regenton is immers zwaar. • Zet de regenton bij voorkeur in de schaduw om algengroei te voorkomen. • Plaats de ton op een onderstuk of voet, zodat je onder het kraantje een gieter kunt plaatsen. • Gebruik een bladvang om te voorkomen dat de regenton vol raakt met rotzooi. • Zorg dat de regenton aan de bovenzijde afgesloten is, om te voorkomen dat het een broedplaats van insecten wordt. • Leeg een regenton bij de eerste nachtvorst, om te voorkomen dat de regenton barst door uitzettend ijswater. • Bevestig aan het uiteinde van het kraantje een kort stukje tuinslang. Zo kun je gemakkelijker een gieter vullen. • Sluit de overloop van de regenton aan op een infiltratievoorziening in je tuin in plaats van op de riolering. Onderhoud Een regenton heeft weinig onderhoud nodig. Het is wel belangrijk om het bladrooster en de bladvang schoon te houden. Daarnaast is het aan te raden een houten regenton bij de eerste vorst te legen. Wat heb je nodig? • Regenton • Bladvang • Overloop-/vulautomaat • PVC pijp Gereedschappen Waterpas Rolmaat Potlood Zaag Lijm 12 ׉ 7cassandra://vLxGk6g7G7bf6Fhnz6yZMeLoXpND6dstCtlwgniJrbI``̵ay=!_׉E{Bevestig de bladvang en overloop-/vulautomaat aan de regenpijp. Bepaal de hoogte waarop je de regenpijp gaat doorzagen. Dit doe je door op te meten hoe lang de bladvang en overloop-/ vulautomaat zijn. Plaats het verloopstukje van de overloop-/vulautomaat in de regenton en zorg ervoor dat deze voldoende lang is en goed is aangedrukt. Lijm de bladvang en de overloop-/ De regenton is nu aangesloten. vulautomaat aan elkaar vast, zodat de opening van de overloopautomaat open blijft. Denk na over Plaats de regenton op de gewenste plaats, bij mogelijkheden om de regenton te legen. Kun je er bijvoorbeeld een kraantje aan koppelen? Of wil je een koppeling maken naar een infiltratiekrat onder de grond? voorkeur op een schaduwrijke plek en een harde ondergrond. Zet de regenton eventueel op een regenton-statief (zorg dat deze waterpas staat). Categorie - Bovengronds opvangen in objecten 13 ׉ 7cassandra://IhNSZZeF5zRKwOPfBnami3S6t4hxvzQg6wOHnjbEKx0`̵ay=!`ay=!_{בCט{u׉׉ 7cassandra://5xAMEYz80uk6OPZJeKlHkJr68gqALKppNfrxUUVPvYo` ׉ 7cassandra://ppxMObJ0-4hlrtCNFRSwFBxczgCW0rV95yGP6PEMXvUJg`S׉ 7cassandra://I3zzt82mGJ_8FCbna3VNdcwJAfIGCA2GjX65dEC52C4`̵׉ 7cassandra://xFtysJwvbrbJV9L18h00RI9NfiOy61hFzHKsB182CIoV͠ay=!ҹט{u׉׉ 7cassandra://OLduaeU8QGNCOh1Tc8DHxAfGTQHfF2Gg2dJ7YkK4X_E` ׉ 7cassandra://OwNa3mTKwjqnpaj5c6vAg4u_cgZoQKY6fQF2DUANXm4Lw`S׉ 7cassandra://kVlPNnTNa-eH_aAs645jN7qsmw0izPU_jO6N_5X6cZg`̵׉ 7cassandra://44LfR7shBu_5baMH_bFdKhbvzYLMwGath-cVK-mn09gGj͠ay=!Һ׉EMWater bergen in een regenzuil Regenzuil Een regenzuil is vaak groter en hoger dan een regenton. De inhoud hiervan is tot wel 400 liter. Het voordeel van een regenzuil is dat je de tuinslang kan aansluiten vanwege de waterdruk die de regenzuil bevat. De regenzuil is verkrijgbaar in sommige tuincentra en kun je bestellen via het internet. De kosten zijn +/- €300,- voor een regenzuil van 400 liter. Aandachtspunten • De ondergrond van de regenzuil moet vlak en stevig te zijn. Een volle regenzuil is immers zwaar. • Zet de regenzuil bij voorkeur in de schaduw om algengroei te voorkomen. • Gebruik een bladvang om te voorkomen dat de regenzuil vol raakt met rotzooi. • Zorg dat de regenzuil aan de bovenzijde afgesloten is, om te voorkomen dat het een broedplaats van insecten wordt. • Sluit de overloop van de regenzuil aan op een infiltratievoorziening in je tuin in plaats van op de riolering. Onderhoud Alleen bladrooster en bladvang schoonhouden. Wat heb je nodig? • Regenzuil • Bladvang • Overloop-/vulautomaat • PVC pijp Gereedschappen Waterpas Rolmaat Potlood Zaag Lijm 14 ׉ 7cassandra://I3zzt82mGJ_8FCbna3VNdcwJAfIGCA2GjX65dEC52C4`̵ay=!a׉EBevestig de bladvang en overloop-/vulautomaat aan de regenpijp. Bepaal de hoogte waarop je de regenpijp gaat doorzagen. Dit doe je door op te meten hoe lang de bladvang en overloop-/vulautomaat zijn. Plaats het verloopstukje van de overloop-vulautomaat in de regenzuil en zorg ervoor dat deze voldoende lang is en goed is aangedrukt. De regenzuil is nu aangesloten. Afbeelding: GRAF Garantia Regenwaterzuil Plaats de regenzuil op de gewenste plaats, bij voorkeur op een schaduwrijke plek en een harde ondergrond. Zorg dat de regenzuil waterpas staat, en stevig is bevestigd aan bijvoorbeeld de muur. Lijm de bladvang en de overloop-/vulautomaat aan elkaar vast, zodat de opening van de overloopautomaat open blijft. Categorie - Bovengronds opvangen in objecten 15 ׉ 7cassandra://kVlPNnTNa-eH_aAs645jN7qsmw0izPU_jO6N_5X6cZg`̵ay=!bay=!a{בCט{u׉׉ 7cassandra://KZ5fqCy8ZOBNMlS-qZxbeMQdhOcJ46KyNxpF4zO4IC8` ׉ 7cassandra://Q4w3KW7fmmY2g6x9rf0A5t09FnY51K1D1f9ZCNBH0fIHM`S׉ 7cassandra://N4moEA38QevIZmmF3gjyU787mtkrn9-RnT4LBcBvVns`̵׉ 7cassandra://2zF9K9TkGyJ3n7KVaKEP7APkgFPpAV_bUJILbKo6sDs|͠ay=!Ҽט{u׉׉ 7cassandra://Hwe9bxnBtMvMBb1csDpzVtLwbw8Qe9zE4RDHMtH7q7MZ` ׉ 7cassandra://8jMgAKg5YgX7R50dCA6PTlS87yEeivHgttqTxbM-O2MB`S׉ 7cassandra://UfbX7cbFsJ0JdWO2qjCzz3TTKsu2mIs0bZDiZY-Nv2Q`̵׉ 7cassandra://T0TluhCmwSc5pscUK2Fy26GVsP1MTUvWt4g3P4sa6tASz͠ay=!ҽ׉EWater bergen in een regenschutting Wat is een regenschutting? Een regenschutting kan dienstdoen als gewone schutting en tevens regenwater opslaan. Een voorbeeld hiervan is de Rainwinner. Een element is 90 cm lang, 22 cm breed en 60 cm hoog. Er kan 110 liter water in opgeslagen worden. Een stapel van drie elementen is 180 cm hoog en heeft een inhoud van 330 liter. De consumentenprijs bedraagt € 479,inclusief BTW. Aandachtspunten • De constructie waaraan de regenschutting bevestigd wordt, dient stevig te zijn vanwege het zware gewicht van de gevulde elementen. • Draai de afsluiter in de vorstperiode open zodat het systeem leeg kan stromen en niet voor problemen kan zorgen. • Sluit de overloop van de regenschutting aan op een infiltratievoorziening in je tuin in plaats van op de riolering. Wat heb je nodig? • Element Rainwinner • Bladvang • Overloop-/vulautomaat • PVC pijp Gereedschappen Waterpas Rolmaat Potlood Zaag Lijm 16 ׉ 7cassandra://N4moEA38QevIZmmF3gjyU787mtkrn9-RnT4LBcBvVns`̵ay=!c׉EOPlaats de regenwaterautomaat op de juiste hoogte. Verwijder eventueel de bestaande schutting. Sluit de overloop en afsluitkraan weer Zorg voor een stevige constructie waaraan de aan op de regenpijp. Plaats de regenschutting volgens de voorschriften. regenschutting bevestigd kan worden. Categorie - Bovengronds opvangen in objecten 17 ׉ 7cassandra://UfbX7cbFsJ0JdWO2qjCzz3TTKsu2mIs0bZDiZY-Nv2Q`̵ay=!day=!c{בCט{u׉׉ 7cassandra://_AXocdVpcoTKdX19a5Sa71S00rvDgwri9WTxFcAEZVg` ׉ 7cassandra://x3SxXbT3DwaRoM4znWmYHthGXNs_kN3QPRiagurV8zMZ?`S׉ 7cassandra://ovLSe1Ev1SLXjvjz3FZLPPd_aHp0fyYp_s11f8WN8H8B`̵׉ 7cassandra://_aibqYZsGa1c42PWPZSpIJhNcRsZ3kMePH-Q1I6lBqY ͠ay=!ט{u׉׉ 7cassandra://uLTFvyH4ymGl4AHySvXOjP1cawtNOvJtPAdAbxOHE0Io` ׉ 7cassandra://7vFQ7aNNj5-Js4HYNDWN9zkgrckfGg6iqrt5JgW2pi8H`S׉ 7cassandra://P2FB9OR_WF-pgIdJqfQVdXFLxUrQL1n09ubvzo6iASQ`̵׉ 7cassandra://l3NIpWIlPmArNWJT2C-KB1PoXfoMCG2t72vzkBqzng4V͠ay=!נay=!Á9ׁHhttp://www.waterklaar.nlׁ ׁ Ј׉ELeg een wadi aan! Wat is een wadi? Een wadi is een lager gelegen stuk grond zoals een greppel of een glooiende kuil die doorgaans geen water bevat. Wanneer het hevig regent wordt het regenwater hier heen geleid. Zo vormt de wadi een goede buffer bij hevige regenval en wordt verdroging van de bodem beperkt. Je kunt een wadi beplanten. Kies dan voor planten die goed tegen droogte en warmte kunnen, bijvoorbeeld een Salix cinerea (grauwe treurwilg) of een Cornus sericea (Canadese kornoelje). Tip: Meer informatie over de beplanting van een wadi? Bekijk dan bijlage V Plantenlijst achterin de brochure. Wil je water langer vasthouden? Dicht dan een stukje bodem af met vijverfolie. Het water zakt dan minder snel weg. Wat heb je nodig? • Goot • Moerasplanten (zone 2) • Oeverplanten (zone 1). Gereedschappen Optioneel • Dakpannen voor de goot • Enkele stenen voor onder aan de goot • Vijverfolie • Afwerking zijkant mini-vijver (gazonband) • Zand om de bodem te verschralen voor infiltratie 18 ׉ 7cassandra://ovLSe1Ev1SLXjvjz3FZLPPd_aHp0fyYp_s11f8WN8H8B`̵ay=!e׉E_Maak een overstort. Dit kan via het oppervlak naar een lager deel, of via een putje op het riool. Plant de wadi aan met planten die tegen droogte en water kunnen. Meestal zijn dat oeverplanten (zone 1) die je in het tuincentrum bij de vijverplanten kunt vinden. Leg een goot aan naar dat gedeelte van je tuin waar je het water wilt laten wegzakken. Dakpannen hergebruiken? Oude dakpannen vormen een prima goot. Zorg er voor dat de dakpannen aflopen naar de kuil. In dit geval zijn de dakpannen op de zwarte grond gelegd. In de dakpannen zit al een profiel waardoor ze perfect op elkaar aansluiten. Graaf de wadi. Hoe diep en groot? Dit is afhankelijk van het oppervlak dat afgekoppeld wordt. Bereken de benodigde inhoud en pas dit toe in je tuin. Laat de grond snel water door? Doe de emmertest op www.waterklaar.nl Categorie - Bovengronds opvangen in de tuin 19 ׉ 7cassandra://P2FB9OR_WF-pgIdJqfQVdXFLxUrQL1n09ubvzo6iASQ`̵ay=!fay=!e{בCט{u׉׉ 7cassandra://MtGzgtnhvt5LF8aSlUY7tFFmCyTugKfARxfZVi00oS8A` ׉ 7cassandra://z2bWTXD9-3c9UfnxGuNXwGeNdGck9Z5ZtO72F2fV__8b,`S׉ 7cassandra://T-lkq6zUljbBENpBd2IrfUYRUKNABW7Cl1_fQ4moZ98x`̵׉ 7cassandra://JgOQvzo94B2ckCZFENW9sUIhO1wPJgqf5DaViRQSCcIS͠ay=!ט{u׉׉ 7cassandra://N6Jen3tfs7-k0964QBVdlWpIYk4swt1_ZizRcl11kBU%s` ׉ 7cassandra://H6mangcD2wUCvU2SVOHpil2M-sGgOm5ZPn2lZUUZm2cK`S׉ 7cassandra://76D7ffFSPg8TxO_svzGHqkgQYl_zX5x9gtZPlhXVWJM3`̵׉ 7cassandra://bN_f1DubsuS51805GwhWR1PhRC4rjc5AaRBAZ9S32yU ͠ay=!׉EInfiltreren via een grindterras Wat is een grindterras? Een grindterras (of grindpad) is eenvoudig aan te leggen en vraagt niet om veel onderhoud. Onderhoud Dit systeem van bovengrondse opvang van je regenwater vraagt weinig onderhoud. Je ziet dat het zand en fijne slib wordt opgevangen in het infiltratiekolkje. Tip: Maak de bodem en de zijwand regelmatig schoon. Aandachtspunten • Gebruik geen anti-worteldoek. Deze laat het regenwater slecht door. • In oude woningen is de regenpijp vaak ook de ontluchting van het vuilwaterriool. Koppel je deze regenpijp af dan moet je de ontluchting weer herstellen. • Bij extreme onweersbuien kan het grindterras te weinig capaciteit hebben. Zorg er voor dat het overtollig water kan wegstromen naar bijvoorbeeld een lager gelegen deel van je tuin of naar de straat. • Zorg dat je een afstand van circa drie meter aanhoudt wanneer je een kruipruimte of kelder hebt. Wat heb je nodig? • Afgekoppelde regenpijp met bladvanger • PVC-buis • Infiltratiekolk in grindpakket of lavasteen • Kantopsluiting Gereedschappen Waterpas • Uitgegraven verlaging in de tuin • Infiltratiedoek • Grind Zaag Schop Stamper, bijv. een houten balk om zand te verdichten na aanleg van de buis Kruiwagen Schuurpapier Schaar 20 ׉ 7cassandra://T-lkq6zUljbBENpBd2IrfUYRUKNABW7Cl1_fQ4moZ98x`̵ay=!g׉EzMaak een kantopsluiting van het grindterras. In dit geval zijn klinkers op z’n kant gebruikt. Breng het grind aan op de gewenste dikte. Hoe meer grind des meer opslagcapaciteit je hebt voor het regenwater. Bij een dikker grindpakket heb je ook minder kans op onkruidgroei. Breng direct op de zwarte grond infiltratiedoek aan. Graaf het Leg een leiding of een goot aan vanaf de regenpijp naar het grindterras. In dit geval is gekozen voor een ondergrondse leiding met een infiltratiekolkje als uitstroomvoorziening. Zie de bijlage Goten voor andere mogelijkheden. terras uit op de gewenste hoogte. Plaats het infiltratiekolkje en sluit hierop de pvc-buis op aan. Als het kolkje geen aansluitverbinding heeft, boor dan een gat op de gewenste hoogte in de wand van het kolkje en lijm er een pvc-mof in. Vul de ruimte rond het kolkje met grind. Categorie - Bovengronds opvangen in de tuin 21 ׉ 7cassandra://76D7ffFSPg8TxO_svzGHqkgQYl_zX5x9gtZPlhXVWJM3`̵ay=!hay=!g{בCט{u׉׉ 7cassandra://kuFeDUzG7KWpfdbc0OeOXp2lFuCrYBBKZeNj7NefE_EP ` ׉ 7cassandra://wPAf4-wD7z5crcKiFXqftiulXjYTDyigpCaG-ljbwKkJ`S׉ 7cassandra://0a3bz9lJnAWpyDFC6qlxFFJnOd6WQPOW4DEFG5mCRtU`̵׉ 7cassandra://FjLEpQxQWbot19VtGGk0jhvwPNNR4McEbzVV_CIWf240 J͠ay=!ט{u׉׉ 7cassandra://PHmuClXcaymndElQlUaX190Bxt8ct9ziMlQYuw2kzcw` ׉ 7cassandra://dTLfmfVTEGtfNwBXSRJCDVLYDzKwDdhoeBt6DnTKkRQ8`S׉ 7cassandra://2ZXJ41cqoOcWu5ixGcj-yv_ZYtikP3cVYPtixYY0mvY`̵׉ 7cassandra://5WrDZgH9Tc-GzLbIyTKMmLEu5Bj6SOS9tAw87JUQsVsMof͠ay=!׉ESteen vervangen door groen Waarom steen vervangen? Regenwater dat op groen valt, zakt meestal weg in de bodem. Veel tuinen bevatten veel te veel steen. De gemakkelijkste manier om het regenwater op te vangen en in de bodem te laten wegzakken, is het vervangen van een aantal stenen in je tuin door groen. Als je de plantvakken wat lager aanlegt, kun je er ook mooi het regenwater opvangen. Plantvakken zijn niet alleen goed voor de opvang van het regenwater, maar planten zorgen ook voor verkoeling van je tuin, dragen bij aan de biodiversiteit en zijn leuk om te zien. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat de mens in een groene tuin beter tot rust komt. Aandachtspunt • Wil je ook een gedeelte van het regenwater van de woning afkoppelen en in je tuin laten weglopen? Kijk dan voor de aandachtspunten bij oppervlakkig afkoppelen. Onderhoud Een groot misverstand is dat een stenen tuin minder onderhoud vraagt. Een stenen tuin moet worden schoongeveegd, het onkruid tussen de tegels moet worden verwijderd en veel mensen willen geen algenaanslag. Een goed aangelegde tuin hoeft niet meer tijd te kosten. Wat heb je nodig? • Zand vervangen door bemeste teelaarde • Beplanting • Kantopsluiting van de overblijvende verharding Gereedschappen Kruiwagen 22 ׉ 7cassandra://0a3bz9lJnAWpyDFC6qlxFFJnOd6WQPOW4DEFG5mCRtU`̵ay=!i׉EPlant de planten. Vul het nieuwe plantvak met bemeste teelaarde. Gebruik de uitkomende stenen of tegels als kantopsluiting van de overblijvende verharding. Leg deze kantopsluiting iets lager aan, dan kan het regenwater afkomstig van de verharding in je nieuwe perk lopen en daar wegzakken in de bodem. Verwijder de tegels die je wilt vervangen door groen. Verwijder het zandbed en/of fundering onder deze verharding. Categorie - Bovengronds opvangen in de tuin 23 ׉ 7cassandra://2ZXJ41cqoOcWu5ixGcj-yv_ZYtikP3cVYPtixYY0mvY`̵ay=!jay=!i{בCט{u׉׉ 7cassandra://6u1zo-ivRrznDyiLroYsTTIp9hZcU3soF6G_H0__zOkp` ׉ 7cassandra://fFbhARkBi7T--pFyE8Np_yWYEDeugjZ2pxe6Ri-SmlE[`S׉ 7cassandra://OVrhTTIs8Qa3l9teKtR9-Ad9rxM7hKH5OVpFhT0Ajk8@`̵׉ 7cassandra://7M_5HPJmTFb581dLpnZuJTMC7jAnJXeqUDmTj2vOh7M3/ ͠ay=!ט{u׉׉ 7cassandra://xP9VAB61S6GI1iYKQc_i5bd2w4aWrbsHihTv-UIe8mQl` ׉ 7cassandra://ZMyWzaVOqa670djleGaHXYhxSIucVcTilA5J1yCXtjod`S׉ 7cassandra://7GHeIsgbyzziaVz6GDEdXLMaX3PpDO5xYRG5goV94ZI `̵׉ 7cassandra://DHyMh7LHz8c5gLZ3cI1nyW46Yqi95ggNLnvFK3PcbCI͠ay=!׉ENatuurlijke regenwatervijver Natuurlijke regenwatervijver Een natuurlijke regenwatervijver is een prima oplossing voor het opvangen van je regenwater. Het regenwater is niet van een constante kwaliteit en daarom niet voor alle vissen geschikt. Vissen in de vijver zijn wel belangrijk voor het schoon houden van de planten en bestrijding van muggen. Het regenwater kun je het beste infiltreren in de oeverzone van de vijver. Dan komen niet alle voedingstoffen in het vijverwater terecht. Als het hard regent, fungeert de vijver als overloop. Als de waterstand in de vijver te laag is, kun je tijdelijk het regenwater rechtstreeks in de vijver laten lopen. Een natuurlijke regenwatervijver is leuk om te zien en is goed voor de flora en fauna. Deze vijver is ook eenvoudiger in aanleg en onderhoud. Uiteraard kun je ook nog kiezen uit tal van sierelementen en stromend water. Aandachtspunten • Controleer voordat je je vijver gaat aanleggen de grondwaterstand. Is het grondwater te hoog dan bestaat het risico op opdrijven van de vijverfolie. • Regenwater is relatief zuur en voedselrijk qua samenstelling.* • Check de ontluchting. De regenpijp functioneert soms ook als ontluchting van het vuilwateriool; breng indien nodig een alternatieve ontluchting aan. • Leg de vijver en oeverzone op voldoende afstand, minimaal 2 meter, tot een kelder of kruipruimte. • Breng een bladvanger aan in je regenpijp. Deze is meer bedrijfszeker dan een bladvanger in de goot die snel dicht gaat zitten met vuil en bladeren. Tip: Meer weten over een goede waterkwaliteit? Zie de bijlage III Waterkwaliteit achterin. Wat heb je nodig? • Bladvanger • Infiltratiezand onder de vijverfolie • Eventueel beschermingsdoek (meestal niet nodig bij toepassing van infiltratiezand) • Hardhouten piketten en kunststof strip • EPDM rubberfolie • Goot of ondergrondse leiding met eventueel een infiltratieputje • Vijverplanten en substraat • Oeverplanten • Afwerking vijverrand • Sierelementen naar keuze • Filter- en circulatiepomp naar keuze Gereedschappen 24 ׉ 7cassandra://OVrhTTIs8Qa3l9teKtR9-Ad9rxM7hKH5OVpFhT0Ajk8@`̵ay=!k׉EVul de vijver met leidingwater en voeg ook direct voedingstoffen voor de planten toe. Bepaal de afmeting van de folie (lengte en breedte vermeerderen met twee Breng in de vijver de plantsubstraat aan. Werk de oeverzone af met stenen (of andere sierelementen) en planten die tegen water en droogte kunnen. Zie voor meer informatie de bijlage Wadi beplanting. Werk het restant van de vijverfolie onder in de oeverzone. maal de diepte van de vijver en 1 meter extra voor de afwerking van de oever. Voorbeeld: vijver 4 x 2,5 meter, 80 cm diep: afmeting folie 6,6 x 5,1 m2.) Breng de vijverfolie aan. Vijverfolie moet losjes op de bodem liggen, dus niet te strak aantrekken. Monteer in de regenpijp een bladvanger. Vul het uitgegraven gat met 10cm grof zand of lavazand. De vijverfolie wordt zo beschermd en het regenwater van de oeverzone kan gemakkelijk onder de vijver infiltreren. Leg een goot of leiding aan tussen de regenpijp en de oeverzone van de vijver. Als je met de leiding lager uitkomt dan de bovenkant van de oeverzone, kun je de regenpijp laten uitmonden in een infiltratieputje met rondom wat grind. Breng in twee rijen de hardhouten piketpaaltjes aan en bevestig hieraan de kunststof strip. Maak een grondplan en paal de buitenkant van de vijver uit met paaltjes en/of lint. Een vijver met verschillende diepten graaf je gefaseerd uit. Bij twee diepten graag je eerst de hele vijver op het minst diepe niveau en vervolgens de diepere delen. Verwijder in de uitgegraven vijver alle scherpe voorwerpen, zoals boomwortels en stenen. Graaf de vijver 10 cm dieper uit dan de uiteindelijk gewenste diepte. Onder de vijver moet je namelijk nog 10 cm grof zand of infiltratiezand aanbrengen. Categorie - Bovengronds opvangen in de tuin 25 ׉ 7cassandra://7GHeIsgbyzziaVz6GDEdXLMaX3PpDO5xYRG5goV94ZI `̵ay=!lay=!k{בCט{u׉׉ 7cassandra://0POTvkRKCSrOZBNNRlSTe-Aqx2rtX9v07GweJggOxLcTP` ׉ 7cassandra://pP81BIFPpyym-o_0uZUe2RoENNahD5cVWLRKWlRGsfATU`S׉ 7cassandra://riK4aBJPSciXQa-BGyS_vGcETLDFl_buMNyxRYjmTcw*`̵׉ 7cassandra://L4eTp89v3p1Q0KCveQz-aejy2x7IipF38M3bsDGtKx0*͠ay=!ט{u׉׉ 7cassandra://DpPrcWRSpRADZi3l6e9GDaU7e8xeydZ6Hk8w1J0kNiQ~͠ay=!׉EStrakke rechte regenwatervijver Strakke rechte regenwatervijver Ook een strakke rechthoekige vijver is een prima oplossing voor het opvangen van je regenwater. Het regenwater is niet van een constante kwaliteit en daarom niet voor alle vissen geschikt. Vissen in de vijver zijn belangrijk voor het schoon houden van de planten en bestrijding van muggen. Je kunt een aantal maatregelen nemen om de waterkwaliteit goed te houden. Hier lees je hoe je dit het beste kunt doen. In de vijverfolie kun je waterdoorvoeren maken voor de aanvoer van het regenwater, de afvoer van het overtollig water en eventuele kabels en leidingen. Uiteraard kun je ook nog kiezen uit tal van sierelementen en stromend water. Aandachtspunten • Situeer de vijver in een lager gelegen deel van je tuin. Dan heb je als de oever en de vijver vol is nog voldoende bufferruimte in je tuin. • De infiltratiekrat moet voldoende inhoud hebben voor de opvang van het overtollige vijverwater. • Zet sterke vissen uit in je vijver die tegen regenwater kunnen, die de planten schoonmaken en die muggenlarven eten. • In oude woningen is de regenpijp vaak ook de ontluchting van het vuilwaterriool. Koppel je deze regenpijp af dan moet je de ontluchting weer herstellen. Tip: Meer informatie over de beplanting van een strakke rechte regenwatervijver? Bekijk dan bijlage V Plantenlijst achterin de brochure. Wat heb je nodig? • Bladvanger • PVC-buis • Doorvoeren in vijferfolie • Beschermingsdoek • Tempex voor de wanden, ter bescherming tegen ijsvorming in de winter • Vijverfolie • Betonstenen of andere materialen zoals hardhout voor de wanden • Hardsteen voor de afwerking van de wanden of andere materialen zoals hardhout • Overloopleidingen voor de afvoer van overtollig vijverwater • Infiltratiekrat voor het infiltreren van het overtollig vijverwater • Ontluchtings- en overloopbuis voor de infiltratiekrat • Vijverplaten en substraat • Sierelementen naar keuze Gereedschappen 26 ׉ 7cassandra://riK4aBJPSciXQa-BGyS_vGcETLDFl_buMNyxRYjmTcw*`̵ay=!m׉EVul de vijver met leidingwater en voeg voedingstoffen voor de planten toe. Breng een overloopleiding aan voor de afvoer van het overtollige regenwater. Knip de vijverfolie op maat en breng de randafwerking aan. Breng ter bescherming bij vorst tempex aan tegen de wanden. Sluit de regenpijp aan op de aangebrachte doorvoer in de vijverfolie. Sluit de overloopleiding aan op een infiltratievoorziening. Breng de wanden van de vijver aan. Plant de vijver aan. Breng 10 cm zand of beschermfolie aan op de vijverbodem. Breng de vijverfolie aan. Graaf de vijver uit en verwijder de scherpe voorwerpen, zoals stenen en wortels. Categorie - Bovengronds opvangen in de tuin 27 ׉ 7cassandra://u2xqjgCDk1CblDCIFGveqaI7eJhgHhh_0wzioarRRkk!`̵ay=!nay=!m{בCט{u׉׉ 7cassandra://dE-YTynWGuEqPOYAwIfOfga0QnhOiJqrHCpw9jgQdXg ` ׉ 7cassandra://Hm03v842k0vcul3buFBJwMPfVqSnE75PvumgxIYgOaw[_`S׉ 7cassandra://7REMO9x80YD19Wf04M9woxZEidBeyil7orLvuMB0Gak`̵׉ 7cassandra://MoZkmCX79JE8qAiwyUoQV-nMYJ5W6uga7RWjnc20to4C͠ay=!ט{u׉׉ 7cassandra://l0NeeMqsAd9DMtnVw4Tbae_LINvuc-buxTQs0Y3yKdc:n` ׉ 7cassandra://lVNkBRnvuAc6NqDP6BGy5HI8CH3aSIW-CuuwOYDYKzARw`S׉ 7cassandra://ePHmMC0St2Ewwl_7FgIV_X-Ja9nvAxW8MpXHSWOwwIw|`̵׉ 7cassandra://EpG5TxmJnD49KZKywlGnHknqS_KXnX3--zdoWhOEQ00)̈͠ay=!׉EWaterdoorlatende bestrating Klinkers en tegels Grasbetontegels Regenwater zakt makkelijk in de grond, veel ruimte voor gras en snelle aanvulling van grondwater. Ruimte tussen het beton opvullen met teelaarde waardoor er gras kan groeien. Poreuze betonklinkers Door de open structuur van de klinkers kan regenwater door de klinker heen infiltreren in de ondergrond. Klinkers met open voeg of los verband Uitstraling blijft hetzelfde, maar door brede voegen met daarin zand, gras of grind kan water toch wegzakken in de grond. Stapstenen Klinkers of betontegels met tussenruimte waardoor water weg kan zakken in de grond. Grind, steenslag of schelpen Verharde ondergrond waarin water snel weg kan zakken. Bij grind of steenslag is een kantopsluiting door middel van bandjes of klinkers gewenst om de verharding op zijn plaats te houden. Grind of split in roosterstenen De roosters houden het grind of ander materiaal op de plek. Daarnaast wordt voorkomen dat bij een minder stevige ondergrond het grind wegzakt. 28 ׉ 7cassandra://7REMO9x80YD19Wf04M9woxZEidBeyil7orLvuMB0Gak`̵ay=!o׉EHoutspaanders, dennenschors of cacaodoppen Houtspaanders, dennenschors of cacaodoppen Regenwater kan makkelijk de bodem in zakken en er is plaats voor veel insecten. Voordelen van waterdoorlatende bestrating Waterdoorlatende bestrating heeft meerdere voordelen, zowel praktisch als esthetisch. Omdat water meteen door de verharding kan infiltreren ontstaan geen plassen of waterstromen. Er zijn dan ook geen opvanggoten, afvoerputten of afvoerleidingen nodig. Dankzij waterdoorlatende bestrating kan de tuin groener worden vormgegeven met toch draagkracht in de verharding. De waterdoorlatende bestrating heeft naast bovengrondse voordelen ook voordelen voor de ondergrond; het grondwater wordt op een natuurlijke wijze aangevuld en op peil gehouden. Aandachtspunten Waterdoorlatende bestrating heeft andere eigenschappen dan ‘gewone’ bestrating. Daarom is het belangrijk vooraf naar de aandachtspunten te kijken. • Omdat de bestrating poreus is en niet afwatert via een riool wordt aanbevolen de waterdoorlatende bestrating nagenoeg vlak aan te leggen. • Bij de aanleg van stenen moet de vlijlaag (laag direct onder verharding) uit poreus materiaal bestaan zoals lava of gebroken grind. Dit geldt ook voor de ruimte tussen de straatstenen. • De porositeit van de vlijlaag bepaalt hoeveel regenwater wordt geborgen of geïnfiltreerd. Naast de vlijlaag is het ook belangrijk om de voegen op te vullen met waterdoorlatend materiaal. Voor het beheer is het van belang regelmatig te vegen om te voorkomen dat de voegen dichtslibben. • Tussen doorlatend cunet en omliggende grond dient een scheidingsdoek aanwezig te zijn om te voorkomen dat het zand in de steenslag stroomt. Het beste kan dit van geotextiel non-woven worden gemaakt en geen anti-worteldoek. Dit laat minder water door. • Poreus materiaal kan bijvoorbeeld steenslag, lava, grind en drainagezand zijn. Tussen verschillende korrelgrootten dient scheidingsdoek aanwezig te zijn. Ook tussen vlijlaag en bergend cunet. • Denk eraan bij realisatie dat de omliggende bodem niet wordt versmeerd. Versmering van de bodem vindt plaats bij mechanische ontgraving in natte toestand. Categorie - Andere soorten verharding 29 ׉ 7cassandra://ePHmMC0St2Ewwl_7FgIV_X-Ja9nvAxW8MpXHSWOwwIw|`̵ay=!pay=!o{בCט{u׉׉ 7cassandra://kTY1FaeH0aovyVIl4dKJQkPbl8zgUKWnuiMETDNuIGQ;|` ׉ 7cassandra://B5uM6KtOrbJMOUWz4StNrz08QvwW5wGwwExKwTH8XmgA`S׉ 7cassandra://Gxn-KprUbHdsbRzRgWKAQzbrLMiYsDcG1ZB4CiK_lYc2`̵׉ 7cassandra://E-7jZuwHCLqvOG3BQm16lEfA9jjWrOWz9F8T4o6QKQAl ͠ay=!ט{u׉׉ 7cassandra://vKLNJLpkWYTg7tU1jskbWwwyGZxOwoTfKtiSrbX4yyk` ׉ 7cassandra://1gw71prvFMCu9j2Adn6CKNjn2rEbp0M4qtfCmKNmuoQK`S׉ 7cassandra://30f8U4NEMSSdI9b9CowI5wprEwWHa7KobOMJ6Xxpp7w`̵׉ 7cassandra://hTDlmWA_MBr8M0LRqsPEQD2wev_4bAX5HPIEPtSXoc88.͠ay=!׉ELeg een grindkuil aan! Wat is een grindkuil? Een grindkuil is een ondergrondse berging vol met grind. In de holle ruimtes kan water geborgen worden wat vervolgens vertraagd kan infiltreren in de bodem. Om de grindkuil schoon te houden van vuil, wat zou zorgen voor dichtslibbing van de kuil, wordt rondom een geotextieldoek aangebracht. Met een grindkuil ben je niet gebonden aan vaste maten of vormen. Je kunt zelf bepalen hoe groot je de kuil maakt, afhankelijk van je beschikbare ruimte. Aandachtspunten • Houd rekening met minimaal 25 cm dekking. • Leg de kuil circa een halve meter boven de gemiddelde grondwaterstand. • Houd rekening met korrels van ongeveer dezelfde grootte. • Gebruik geen worteldoek, maar een geotextieldoek. • Situeer de ontluchtings- en overlooppijp in een lager deel van de tuin. Bij piekbuien kan hier het regenwater worden opgevangen dat niet meer in de grindkuil past. • Maak gebruik van een blad- en zandvang om dichtslibbing te voorkomen. Een bladvang kan tevens dienstdoen als overloop in extreme gevallen. • Houd rekening met een holle ruimte tussen het grind van circa 30% of 50% bij lavasteen. • Blijf circa 2 tot 3 meter weg van de fundering en bomen. • Check de ontluchting. De regenpijp functioneert soms ook als ontluchting van het riool. Breng indien nodig een alternatieve ontluchting aan. Onderhoud Een grindkuil vraagt weinig onderhoud. Je hoeft eigenlijk alleen maar te zorgen dat de zandvang en bladvang schoon blijven. Dit is om dichtslibbing te voorkomen. Wat heb je nodig? • Bladvanger • Pvc-buizen met hulpstukken • Zandvangput • Geotextieldoek • Grind of lavasteen • Ontluchtingsleiding en ontluchtingskap Gereedschappen 30 ׉ 7cassandra://Gxn-KprUbHdsbRzRgWKAQzbrLMiYsDcG1ZB4CiK_lYc2`̵ay=!q׉EVul het gat met grond. Gebruik opvulzand wanneer de kuil onder de verharding ligt. Dicht de bovenkant van de kuil af met geotextieldoek. Leg de ontluchting van de grindkuil aan. Deze ontluchting dient tevens als overloop als het grindkuil vol is. Sluit de regenpijp, in combinatie met de blad- en zandvang, aan op de grindkuil. Zorg dat de regenpijp 1 á 2 decimeter in de grindkuil steekt. Bepaal de locatie en de afmetingen van de grindkuil. Houd er rekening mee dat alleen de holle ruimtes (30%) van de grindkuil gebruikt kunnen worden om water te bergen. Bij lavasteen is dit 50%. Vul de kuil met grind of lavasteen. Bekleed het gat met een geotextieldoek. Bepaal de hoeveelheid te bergen regenwater. Graaf het gat voor de grindkuil en de uitsparingen waarin de regenpijp komt te liggen. Houd er rekening mee dat circa 25 cm grond op de grindkuil komt. Als je de grindkruil gebruikt als tuinverharding is dit niet nodig. Categorie - Ondergronds opvangen in de tuin 31 ׉ 7cassandra://30f8U4NEMSSdI9b9CowI5wprEwWHa7KobOMJ6Xxpp7w`̵ay=!ray=!q{בCט{u׉׉ 7cassandra://MuUb-FGl3lnox0rw8fhJeAKLIRjTl2L2Q9Bgvq04zbYz` ׉ 7cassandra://4Af0QfhFH_iJLN_I4Qcns-xwfKlAX19jkIOfm7n7yg8JS`S׉ 7cassandra://P3WhZEyetAo8k9WL2HB_i3kyegd5qY978mkKEHFXrLg4`̵׉ 7cassandra://oJxKm2mu7vWZ08aGjjFqSIAfHpRSKo32pOUV4Tksy0Mx͠ay=!ט{u׉׉ 7cassandra://BrBi8CgFgzD6W8Xo7Fbn4BqJBifG4-iUFaLElIo3Pd4` ׉ 7cassandra://vveP40zSbcGoxKZbY3UQ5JRzW7_czeEtvRGdqbYOAtgF`S׉ 7cassandra://RD6jLwMUWN1pVUmeyy1z0oDApAQj1KttKbD6kteHXVA~`̵׉ 7cassandra://FjkpG6NmKjFE-CUinM_DfiiFHto0rJz0oaEHN7x6fSk= ͠ay=!בנay=!ف<i̝9ׁHhttp://www.regenwater.comׁ ׁ Ј׉EuPlaats een infiltratiebox! Wat is een infiltratiebox? Een infiltratiebox (ook wel inifiltratiekrat genoemd) is een sterk waterdoorlatende box met een extreem hoge buffercapacitieit. In de infiltratiebox wordt het regenwater gebufferd waarna het geleidelijk kan infiltreren naar de bodem. Voordeel hiervan is dat het riolering ontlast wordt omdat het betreffende oppervlak afgekoppeld is. Sinds de jaren 80 is de infiltratiebox aan een opmars bezig. Met een groeiende bevolking en economie stijgt immers ook het watergebruik. De infiltratieboxen bieden het regenwater dan een nieuwe uitweg en ontziet daarbij het riool. Ze worden gebruikt op onderdaken, parkeerplaatsen, daktuinen en als afwatering voor sportvelden. De inifiltratieboxen hebben een hoge druksterkte, zijn aan alle zijden open en uitbreidbaar in alle richtingen. Voor meer informatie kijk op: www.regenwater.com Aandachtspunten • Houd rekening met minimaal 25 cm dekking. Bij zware belasting, zoals kratten onder een oprit, dient 50 cm dekking aangehouden te worden. • Leg de krat circa een halve meter boven de gemiddelde grondwaterstand. • Gebruik geen worteldoek, maar een geotextieldoek. • Maak gebruik van een blad- en zandvang om dichtslibbing te voorkomen. Een bladvang kan tevens dienst doen als overloop in extreme gevallen. • Blijf circa 2 tot 3 meter weg van de fundering en bomen. • Situeer de ontluchtings- en overlooppijp in een lager deel van de tuin. Bij piekbuien kan hier het regenwater worden opgevangen dat niet meer in de infiltratiekrat past. • Check de ontluchting. De regenpijp functioneert soms ook als ontluchting van het riool. Breng indien nodig een alternatieve ontluchting aan. Wat heb je nodig? • Infiltratiebox(en) • Geotextiel • Zand Gereedschappen Technische informatie • Verkeersbestendig • Hoge druksterkte • Uitbreidbaar • Verschillende hoogtes leverbaar • Recyclebaar Tape 32 ׉ 7cassandra://P3WhZEyetAo8k9WL2HB_i3kyegd5qY978mkKEHFXrLg4`̵ay=!s׉EPlaats de infiltatiebox(en) op het doek in het gat en vouw het geotextiel volledig om de box(en). Sluit het vervolgens af met tape. Ga nu door met opvullen met de volgende laag zand van 300 mm. Zorg ervoor dat na elke laag van 300 mm de laag wordt verdicht. Monteer in de regenpijp een bladvanger en sluit de regenpijp via een zandvangput aan op de infiltratiekratten. Leg het geotextiel op de bodem en tegen de wanden van het uitgegraven gat. Gebruik wit zand om de ondergrond te egaliseren. Het zand dient waterpas gemaakt te worden. Vul de zijkanten op en dek de bovenkant van de tank af met 300 mm zand. Gebruik lichtgewicht materiaal om het zand te verdichten. Graaf het benodigde gat uit voor de infiltratiebox. Categorie - Ondergronds opvangen in de tuin 33 ׉ 7cassandra://RD6jLwMUWN1pVUmeyy1z0oDApAQj1KttKbD6kteHXVA~`̵ay=!tay=!s{בCט{u׉׉ 7cassandra://qMxCjEufMrGlK0Zac_INUEnMNxi5sr-gXRflMSfFiTUQQ` ׉ 7cassandra://VHfFpyznAp4L0EnFrbWY3Kd0Cl5eycadol0uBVies54U:`S׉ 7cassandra://Wpys1gJ8BtNGfr4_SsreI3gigL4B5zghWonRuk3XwGQ;`̵׉ 7cassandra://Q5PMED7pby1htb2HzBUopyn_1ipYM02Pgk_8mIMYsq41͠ay=!ט{u׉׉ 7cassandra://pSSGAmAIj3wRaeGBepfys0a92Kwng0oDkKzTYO0oi4A` ׉ 7cassandra://dB8dlkRNzcAj8hNUYqUdsbvJc1Dy6RByaVJpcOSdtzcK`S׉ 7cassandra://8HQnuDIsDZmzk5OArCDc3aZzM_rUXs4AMa22oBTFc5UT`̵׉ 7cassandra://VE6fMRwkGahow9cYEFrjGH0LkpZBv1TM_E2DN_uR8PM^ ͠ay=!ۑנay=!݁Ɂ̝9ׁHhttp://www.regenwater.comׁ ׁ Ј׉E EPlaats een regenwatertank! Wat is een regenwatertank? Een regenwatertank is een tank waarmee je regenwater opvangt. Deze is vaak ondergronds gelegen waarin het regenwater wordt opgeslagen voor wc-, wachmachine- en tuingebruik. Afkoppelen van regenwater wordt tegenwoordig steeds vaker geëist door gemeentes. Infiltratie van regenwater in de bodem is dan een optie, maar het gebruik van regenwater neemt een steeds grotere vlucht. Men heeft dan immers iets aan de investering, omdat men werkelijk iets doet met het regenwater. Het is een gratis bron van water voor schoonmaak, tuinbesproeiing, wc-spoeling, wasmachines enz. De kwaliteit van regenwater is goed. Regenwater is arm aan kalk en zet geen kalkaanslag af op leidingen en wasmachines. Er is bij regenwater zelfs minder wasmiddel nodig. Dus eigenlijk is gefilterd regenwater wat dat betreft beter dan duur drinkwater. Om continue regenwater tot je beschikking te hebben moet het worden opgeslagen in een regenwatertank die voldoende groot is om meerdere droge dagen te kunnen overbruggen. Er zijn verschillende modellen regenwatertanks van kunststof in verschillende volumes leverbaar. Voor meer informatie kijk op: www.regenwater.com Aandachtspunten In het algemeen is het van belang dat de regenwatertank uit één stuk vervaardigd is, dus naadloos geproduceerd. Daarmee is het gegarandeerd dat de tank 100% waterdicht is en blijft. Regenwatertanks die uit ringen of schaaldelen bestaan hebben altijd één of meerdere naden die afgedicht moeten worden. Deze naden moeten waterdicht blijven, ook op de lange termijn, en ook bij zetting van grond en leidingen. Verder is het van belang dat de aansluitingen op de tank of put ook waterdicht zijn, bij voorkeur voorzien van rubber doorvoeringen om kleine zettingen van de tank te kunnen compenseren. Wat heb je nodig? • Regenwatertank • Filterbehuizing • Filterdeksel • Trident filterplaat • Rubber ring • Rustige toevoer • Telescopische buis • Manchetverbindingen • Glijmiddel voor ring Gereedschappen Technische informatie • Volumes van 1.500 tot 15.000 liter • Gronddekking is maximaal 150 cm • Verkeerbelastbaar • Schacht 360 graden draaibaar • PE verlengstukken • Uit één stuk vervaardigd • Meerdere prefab aansluitingen • Verschillende deksels leverbaar • Kinderveilige afdekking • Optie: Automatische filter cleaner 34 ׉ 7cassandra://Wpys1gJ8BtNGfr4_SsreI3gigL4B5zghWonRuk3XwGQ;`̵ay=!u׉EPlaats de filterschotel met de buis in de filterschacht en bepaal de gepaste lengte. Plaats de Trident filterplaat in de filterschotel en borg de schotel in de schacht door de vier kinderveilige borgingen een halve slag te draaien. Plaats het onderste deel van de telescopische buis in de rustige toevoer. Borg de rustige toevoer aan de buis met de meegeleverde kunstof druknagel. Doe dit aan beide kanten van de buis. Bepaal de juiste zijde voor de buis aansluiting en zaag deze zijde open. Monteer vervolgens de buis middels een machetverbinding. IN OUT Plaats de tank fliterschacht op de kraag van de tank of put en draai de filterschacht in de gewenste positie. Sluit de hemelwater aanvoer en afvoer aan met manchetverbindingen. Plaats de dikke ring in de schacht. Zorg ervoor dat deze in de inkeping wordt geduwd. Smeer deze daarna in met glijmiddel. Plaats de tank op de juiste diepte in de grond. Categorie - Ondergronds opvangen in de tuin 35 ׉ 7cassandra://8HQnuDIsDZmzk5OArCDc3aZzM_rUXs4AMa22oBTFc5UT`̵ay=!vay=!u{בCט{u׉׉ 7cassandra://lHrWLg-xpfGSy6360ac9X7ZAxnL-RSFu1Yh3ijGzKmUc` ׉ 7cassandra://uFvfHG4ACWy8h-UWeVqnSKezdiqvyHgbombM7Vs-rUkVR`S׉ 7cassandra://yRZoLNUaMqCqe3Vk0kDBISTO-Z1h2-rDLzRvk_mmw0o`̵׉ 7cassandra://aJN1Fx4CzcM996y8Y-mxSCSSz_ukfk5cZeh0y-wVi1QU @͠a y=!ט{u׉׉ 7cassandra://ePO0GWG1sXDQ4PILKQSVUpmLEVI1PkPZMeyiJHd9F3Qj` ׉ 7cassandra://Z9xC8Adu5ZnUsxkNxp34JaQxdmwrAl07luuZql2qcxQ>`S׉ 7cassandra://sQRatMAT9_ShBmZHBiAHsE6WW7cTjMCDeCm5NDR-43Ue`̵׉ 7cassandra://ZQsJZV6-22o7MD8SoGVmKbWF8sVGmM_qTGQRKsiBLe4] ͠a y=!׉Eb͠ay=!׉EBijlage V Groen voor steen - kruidachtige Geschikt voor Naam kleine tuin (k), grote tuin (g), plantsoen (p), natuurlijke omgeving (n) Virginische ereprijs - Veronicastrum virginicum Duizendknoop - Persicaria amplexicaulis Leverkruid - Eupatorium maculatum Verwant beemdkroon - Knautia godetii Lavendel - Lavandula angustifolia Pimpernel - Sanguisorba obtusa Ruit - Thalictrum flavum subsp. Glaucum Zeekool - Crambe cordifolia Wingstem - Verbesina alternifolia Pastinaak - Pastinaca sativa Mengsel eenjarige akkerbloemen A6 -Cruydt Hoeck 66 k, g, p k, g, p k, g, p, n k, g, p, n 5-7 wit k, g, p k, g, p 7-9 7-10 roze rood Bloeimaand Kleur k, g, p 8-9 rood-paars k, g, p k, g, p k, g, p k, g, p 8-10 roze 6-7 paars 7-9 roze 6-7 geel 9-10 geel 7-9 geel 5-8 alle kleuren ׉ 7cassandra://dXN6OI88G0tKWKmbanlrHOL26LREW6vnV4YxN5YR4WM`̵ay=!ҕ׉EWaterbehoefte nat (n), vochtig (v), droog (d) v n-v Groeihoogte Bestuiver breedte (b), hoogte (h) 70 - 150 cm 90 - 100 cm nectar (n), pollen (p), waarde 0-5 honingbij n3 / p0 n5 / p0 n-v 50 - 150 cm n3 / p3 v-d 50 - 60 cm n3 / p3 v-d 500 - 800 cm n5 / p0 v-d 50 - 80 cm n4 / p4 n-v 50 - 150 cm n0 / p3 v-d 90 - 150 cm n3 / p3 v 70 - 200 cm n5 / p0 v-d 50 - 150 cm n2 /p2 v-d 60 - 100 cm waardevol Bijlage V 67 ׉ 7cassandra://GUDDP1PqPrHaSdiIQL2Zt4aq7vML1U7pMxhicKlR-xs`̵ay=!Җay=!ҕ{בCט{u׉׉ 7cassandra://_okWA8qjyGyQTllRLjDlFcPFjxB0fd_77fLdPfXjWRs ` ׉ 7cassandra://ld4g0C75135hoCOSeBbg4Drd8KafZWFMv-cW9X-nYgMLe`S׉ 7cassandra://SMKbTsg4EGym2ZZyOML2JrHsj1DWx8gRDmJKS5ZHXWY`̵׉ 7cassandra://PElKnKfQ4kiOpRQuUWVLJVOzoa4et8ELNJOOgg5UBlcw͠ay=!ט{u׉׉ 7cassandra://YOtq3yjczCQN-nRaPzX-4rVbmpE5GPQv3GhlyA6adasK` ׉ 7cassandra://hrp0T18jNVfaE2yVIxNFOwg7b5PIRL29gtGuUnP87xg=`S׉ 7cassandra://Oie4P7CooaBOizrtd4SGhIlWmpQajdhH7K_wdgNtSy8Z`̵׉ 7cassandra://uW-gjVL7HPjAKR-yhBHomTc20K1jOkrmyg4uJwxQ4WY_͠ay=!׉E7Bijlage V Groen voor steen - kruidachtige Geschikt voor Naam kleine tuin (k), grote tuin (g), plantsoen (p), natuurlijke omgeving (n) Kleurrijk mengsel ruderale soorten B1 - Cruydt Hoeck Bloemrijk bijenmengsel met vaste soorten N1 - Cruydt Hoeck Bijenmengsel met 1 en 2 jarige soorten N2 - Cruydt Hoeck Bloemrijk graslandmengsel voor lichtere gronden G1 - Cruydt Hoeck Eetbaar bloemenmengsel voor culinaire avonturen C1 - Cruydt Hoeck Soorten bij 11400 - Vb2 Vlinder en bijenmengsel - De Bolderik 10100 - A1 Akkerbloemenmengsel 1-jarig - De Bolderik 11500 - S1 Snijbloemenmengsel - De Bolderik 11700 - Vog1 Vogelmengsel - De Bolderik 12400 - Bij3 Bijenmengsel inheems meerjarig - De Bolderik 12600 - E1 Eetbaar bloemenmengsel 1-jarig - De Bolderik k, g, p, n k, g, p, n k, g, p, n k, g, p, n k, g, p, n 6-10 4-10 4-9 4-9 4-9 alle kleuren alle kleuren alle kleuren alle kleuren alle kleuren Bloeimaand Kleur k, g, p, n 5-10 k, g, p, n k, g, p, n k, g, p, n k, g, p, n k, g, p, n 6-9 5-9 5-9 5-9 5-9 alle kleuren alle kleuren alle kleuren alle kleuren alle kleuren alle kleuren 68 ׉ 7cassandra://SMKbTsg4EGym2ZZyOML2JrHsj1DWx8gRDmJKS5ZHXWY`̵ay=!җ׉EWaterbehoefte nat (n), vochtig (v), droog (d) v-d n-d v-d v-d n-d Groeihoogte Bestuiver breedte (b), hoogte (h) 30 - 200 cm 30 -120 cm 30 - 140 cm 50 - 100 cm 30 - 120 cm nectar (n), pollen (p), waarde 0-5 honingbij waardevol waardevol waardevol waardevol waardevol v-d 20 - 120 cm v-d v-d v-d v-d v-d 10 - 100 cm 40 - 120 cm 50 - 150 cm 40 - 120 cm 30 - 120 cm waardevol waardevol waardevol waardevol waardevol waardevol Bijlage V 69 ׉ 7cassandra://Oie4P7CooaBOizrtd4SGhIlWmpQajdhH7K_wdgNtSy8Z`̵ay=!Ҙay=!җ{בCט{u׉׉ 7cassandra://8h9jbza6hvouTqUr6-Nex1rAm1UcYOSx_77e6W7-w1EN` ׉ 7cassandra://8ksUywVlnA4v0jLUgxIpJ11NtrIc797Rh6Fcjo36o5wE`S׉ 7cassandra://_Ss_fEmWCTC2lvonBN6NLe0OgcPv3-beQpCy7_wE7SU`̵׉ 7cassandra://Rv2NZboQEBmzLbe2pVfDOfJ1hVui-gM4z9QnE9BXsi4ͺY͠ay=!ט{u׉׉ 7cassandra://-nTTp_pE9rVZFkNtw3drwfRHW_sDJebppboAdogzCds` ׉ 7cassandra://xsR2UlMYrx_ECFs5csnoLip5kl2UBJdon6WBSeQuWt4P`S׉ 7cassandra://hFI4Fi4kqNiVaoojKoMmIhXEfCNGhKEIeA_C7PyJPTA`̵׉ 7cassandra://dK58UEe_3HhJ76HeAZ-U0kj77ga6wd2Gs1p9ufI4EFM&B͠ay=!׉EBijlage V Natuurlijke regenwatervijver - kruidachtige Geschikt voor Naam kleine tuin (k), grote tuin (g), plantsoen (p), natuurlijke omgeving (n) Watermunt - Mentha aquatica Gele lis - Iris pseudacorus Moerasvergeet-mij-nietje - Myosotis palustris Moeraswederik - Lysimachia thyrsiflora Grote waterweegbree - Alisma plantago-aquatica Grote kattenstaart - Lythrum salicaria Gele watergentiaan - Nymphoides peltata Gewoon sterrenkroos - Callitriche platycarpa Krabbenscheer - Stratiotes aloides Grof hoornblad - Ceratophyllum demersum 70 k, g, p, n 7-9 roze Bloeimaand Kleur k, g, p, n 5-7 geel k, g, p, n 5-8 blauw k, g, p, n 5-6 geel k, g, p, n 7-9 roze k, g, p, n 7-9 roze rood k, g, p, n 7-9 geel k, g, p, n 5-11 groen k, g, p, n 9-10 wit k, g, p, n 7-10 groen ׉ 7cassandra://_Ss_fEmWCTC2lvonBN6NLe0OgcPv3-beQpCy7_wE7SU`̵ay=!ҙ׉EoWaterbehoefte nat (n), vochtig (v), droog (d) n-v Groeihoogte Bestuiver breedte (b), hoogte (h) 50 - 80 cm nectar (n), pollen (p), waarde 0-5 honingbij n3 / n3 n 90 - 100 cm n1 / p1 n 30 - 30 cm n1 / p0 n 30 - 60 cm n1 / p1 n 40 - 100 cm n1 / p1 n-v 50 - 100 cm n5 / p5 n 50 - 40 cm n3 / p3 n 40 - 40 cm n0 / n0 n 40 - 30 cm n0 / p0 n 40 - 40 cm n0 / p0 Bijlage V 71 ׉ 7cassandra://hFI4Fi4kqNiVaoojKoMmIhXEfCNGhKEIeA_C7PyJPTA`̵ay=!Қay=!ҙ{בCט{u׉׉ 7cassandra://pPPT4WXJb5WHNT-DFqIlSte4iRM-lC9Jz5XRweSQAGg` ׉ 7cassandra://pN8FdpdHPhtLirdgc42eLP8AfRmol580XXX42h5gaC09s`S׉ 7cassandra://VQys-yfJU0sqRJ3EkrNP8SN2SCjMYSBRoQKuITSNFh8`̵׉ 7cassandra://abXtfZnKavq-hPtcgxTYCZbfez9xfksA8qie_qSfk4k~8͠ay=! ט{u׉׉ 7cassandra://DQTPXVemtG8m1CkZdEpB12TuH_18vB0fEGtNhvJL6CIݿ` ׉ 7cassandra://GVt2kn6VY6hwcqsCFF4kDk2wq3_Nep-hWv0FN4XNqn8N?`S׉ 7cassandra://svbra2qjCVucZjDdtnKOpfQMhd3f6p-uwBvgAerafYY`̵׉ 7cassandra://eH89pqno7OkxzvXz-Bg5CVWs7wERReyVoxtqCl2K1b0 B͠ay=!!׉EBijlage V Strakke regenwatervijver - kruidachtige Geschikt voor Naam kleine tuin (k), grote tuin (g), plantsoen (p), natuurlijke omgeving (n) Japanse iris - Iris ensata Siberische lis - Iris sibirica Gewone dotterbloem - Caltha palustris subsp. palustris Kalmoes - Acorus calamus Grote kattenstaart - Lythrum salicaria ‘Blush’ Japanse holpijp - Equisetum japonica Witte waterlelie - Nymphaea alba Gekroesd fonteinkruid - Potamogeton crispus Brede waterpest - Elodea canadensis Waterviolier - Hottonia palustris 72 k, g, p 6-7 paars Bloeimaand Kleur k, g, p 7-10 blauw k, g, p, n 4-5 geel k, g, p, n 6-7 groen k, g, p 7-9 roze k, g, p k, g, p, n 5-8 wit k, g, p, n 5-8 groen k, g, p, n 5-8 groen k, g, p, n 4-7 roze ׉ 7cassandra://VQys-yfJU0sqRJ3EkrNP8SN2SCjMYSBRoQKuITSNFh8`̵ay=!қ׉EpWaterbehoefte nat (n), vochtig (v), droog (d) n Groeihoogte Bestuiver breedte (b), hoogte (h) 50 - 90 cm nectar (n), pollen (p), waarde 0-5 honingbij n0 / p0 n-v 40 - 80 cm n0 / p0 n 30 - 40 cm n3 / p3 n 70 - 100 cm n0 / p0 n-v 40 - 80 cm n5 / p5 n-v 50 - 90 cm n0 / p0 n 100 - 10 cm n0 / p1 n 50 - 50 cm n0 / p0 n 50 - 50 cm n0 / p0 n 30 - 30 cm n1 / p0 Bijlage V 73 ׉ 7cassandra://svbra2qjCVucZjDdtnKOpfQMhd3f6p-uwBvgAerafYY`̵ay=!Ҝay=!қ{בCט{u׉׉ 7cassandra://a4pwnRPcP3iG5m0MiefYuk4KtIuosOOv3k2cmM8nr8Q` ׉ 7cassandra://5nISxw5I2EXU0_GCrOnJDJ-X0vGsF8tef7n6BNNX3wI=`S׉ 7cassandra://J3e6-PUaYcpnXkBkVqokNXD9yCpXxJKhluSfnJ1vozQ`̵׉ 7cassandra://gldcVjE3puqzHewFm39dgHpAVQScuJ4OzAqLvgCrbQcl 4͠ay=!#ט{u׉׉ 7cassandra://voQbN2NNMnvHob_eoxqapKjKoCXvFmZdp9g0DgOacmoz` ׉ 7cassandra://jHQVanIcSiadCLVlGAlKfAjD9ApnrbWcFSvFPCQgXUs?4`S׉ 7cassandra://zVz-klZM-CyUZPfTxV7ECfhjdrsQGwFIQ5plwXNnbzY`̵׉ 7cassandra://0zscK1bGkqXgkrPHKu4-4EOFwEI4TtHGIbVc3zlS0nwg͠ay=!$׉E74 ׉ 7cassandra://J3e6-PUaYcpnXkBkVqokNXD9yCpXxJKhluSfnJ1vozQ`̵ay=!ҝ׉EMede mogelijk gemaakt door: 75 ׉ 7cassandra://zVz-klZM-CyUZPfTxV7ECfhjdrsQGwFIQ5plwXNnbzY`̵ay=!Ҟay=!ҝ{בCט{u׉׉ 7cassandra://Yv9YPnJj2o4f0wfo0xq0FuSA-j7mO-FpHeu-GA3nFEc%` ׉ 7cassandra://Jv4JfNka-i-jdfYhnnR-Wj8XbhWg_GFUTiQCG9VSBGQ`S׉ 7cassandra://AsLXId8XRAKiglFwur3N0AHyyiU11adqtpIrcy_cDk4+`̵׉ 7cassandra://6NdBt0x-DJHYpQWBrORIvWiv9wksbMSDyCKwxLozElo{+|͠ay=!&׉E׉ 7cassandra://AsLXId8XRAKiglFwur3N0AHyyiU11adqtpIrcy_cDk4+`̵ay=!ҟ׈Eay=!Ҡay=!ҟ{)Brochure Waterklaar 2021Brochure Waterklaar 2021afrJ®