׉?4ׁB!(בCט{u׉׉ 7cassandra://NRXmG8uWh6usfXEQjZ_z7Fwr3TIaMBXms2oQsoz83tw` ׉ 7cassandra://TbGTSg-8OXpS9LhQx7FzroqPx3xzyye9pPTW9IwgOcY<`S׉ 7cassandra://IC9hakhjwVfv6zPOBPE0_mPkcXT-sH1BbvgTEEitFgw`̵׉ 7cassandra://BZFJlBWwe8NYqk_EWMlLCIOvVhxwdOJsubMsGES6gos8A j͠VT-7E=Pr ׈EVT-7E=Pr ׉EKOnderzoek geletterdheid op Bonaire 2015 uitgevoerd door gefi nancierd door ׉ 7cassandra://IC9hakhjwVfv6zPOBPE0_mPkcXT-sH1BbvgTEEitFgw`̵VT-7E=Pr VT-7E=Pr {בCט{u׉׉ 7cassandra://z4Ze19RcB6Wmkb7MiAlaSv3k-0xDbvrUrxw466IDcxMu ` ׉ 7cassandra://bQLnXhslh-4yZWBJ-JsLc7NcxMYvg5G8bCbVoOqeB-w`S׉ 7cassandra://Ll1d7i5SFixQyrhi2Zdpe70bZjFHh04bEW6plG414rs=`̵׉ 7cassandra://buPs-GCf_mp7oki7H-1buVfGIQwoPmGQlQ77Kg0vWGU.L͠VT-7E=PrRט{u׉׉ 7cassandra://ltzB_TJjwJSWfHsY0IMUXiFEBLwCCXu6k6pXcyHEsMw,` ׉ 7cassandra://xzt0IK0c17uLr3EhgvjL52dvrdBJphLl7DbGh5a_Nvs0`S׉ 7cassandra://r8K42KFc80cwrGTzd5O5IKVXhx-LgltSuMHvyjYQIW4f`̵׉ 7cassandra://oBmDEg4ggCnybjw7jCtWFkv8vwfza4Vav3DGNXxcBooL4͠VT.7E=PrS5נVT-7E=Prl1̯9׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Prm1̭9׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=PrmH̭9׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Prm_̭9׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Prmw̭9׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Prl̯9׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Prm̭9׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Prcԁ̷9׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Prc̷9׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Prc̷9׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Prc1̷9׉IVT-7E=Pr Gׁ ׁ rנVT-7E=Pr!cI̷9׉IVT-7E=Pr Gׁ ׁ rנVT-7E=Pr"c`̷9׉IVT-7E=Pr Gׁ ׁ rנVT-7E=Pr#cw̷9׉IVT-7E=Pr$Gׁ ׁ rנVT-7E=Pr%c̷9׉IVT-7E=Pr&Gׁ ׁ rנVT-7E=Pr'c̷9׉IVT-7E=Pr(Gׁ ׁ rנVT-7E=Pr)cՁ̷9׉IVT-7E=Pr(Gׁ ׁ rנVT-7E=Pr*c̷9׉IVT-7E=Pr(Gׁ ׁ rנVT-7E=Pr+c2̷9׉IVT-7E=Pr,Gׁ ׁ rנVT-7E=Pr-cI̷9׉IVT-7E=Pr,Gׁ ׁ rנVT-7E=Pr.cx̷9׉IVT-7E=Pr,Gׁ ׁ rנVT-7E=Pr/c̷9׉IVT-7E=Pr0Gׁ ׁ rנVT-7E=Pr1c̷9׉IVT-7E=Pr0Gׁ ׁ rנVT-7E=Pr2c̷9׉IVT-7E=Pr3Gׁ ׁ rנVT-7E=Pr4c̷9׉IVT-7E=Pr5Gׁ ׁ rנVT-7E=Pr6n19׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Pr719׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Pr8H9׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Pr9_9׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Pr:w9׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Pr;n9׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Pr<9׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Pr=ԁ9׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Pr>9׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Pr?9׉IVT-7E=PrGׁ ׁ rנVT-7E=Pr@n19׉IVT-7E=Pr Gׁ ׁ rנVT-7E=PrAI9׉IVT-7E=Pr Gׁ ׁ rנVT-7E=PrB`9׉IVT-7E=Pr Gׁ ׁ rנVT-7E=PrCw9׉IVT-7E=Pr$Gׁ ׁ rנVT-7E=PrD9׉IVT-7E=Pr&Gׁ ׁ rנVT-7E=PrEn9׉IVT-7E=Pr(Gׁ ׁ rנVT-7E=PrFՁ9׉IVT-7E=Pr(Gׁ ׁ rנVT-7E=PrGj9׉IVT-7E=Pr(Gׁ ׁ rנVT-7E=PrHb9׉IVT-7E=Pr(Gׁ ׁ rנVT-7E=PrIn29׉IVT-7E=Pr,Gׁ ׁ rנVT-7E=PrJI9׉IVT-7E=Pr,Gׁ ׁ rנVT-7E=PrKay9׉IVT-7E=Pr,Gׁ ׁ rנVT-7E=PrLxb9׉IVT-7E=Pr,Gׁ ׁ rנVT-7E=PrMG9׉IVT-7E=Pr0Gׁ ׁ rנVT-7E=PrNb9׉IVT-7E=Pr0Gׁ ׁ rנVT-7E=PrO9׉IVT-7E=Pr0Gׁ ׁ rנVT-7E=PrPn9׉IVT-7E=Pr3Gׁ ׁ rנVT-7E=PrQn9׉IVT-7E=Pr5Gׁ ׁ r׉EGeletterdheid op Bonaire Onderzoeksrapport Auteur(s) Linda Odenthal en Aafke Bouwman Met medewerking van Henk Logtenberg Datum Referentie Januari 2016 Xxx ׉ 7cassandra://Ll1d7i5SFixQyrhi2Zdpe70bZjFHh04bEW6plG414rs=`̵VT.7E=PrT׉EInhoudsopgave 1 Inleiding 1.1 Waarom dit onderzoek? 1.2 Doel van het onderzoek 1.3 Onderzoekmethode 1.4 Instrumenten 2 Resultaten van het vragenlijstonderzoek 2.1 Wie hebben de vragenlijsten ingevuld? 2.2 Resultaten vragenlijst per leeftijdsgroep 2.3 Resultaten van leeftijdsgroep 9 tot18jaar 2.4 Leeftijdsgroep 18-65 jaar 3 Gegevens onderwijs Bonaire 3.1 Verzuimgegevens 3.3 Basisonderwijs 3.4 Voortgezet onderwijs Scholen gemeenschap Bonaire 3.5 FORMA: volwasseneducatie 4 Conclusies 4.1 Conclusies uit het vragenlijst onderzoek 4.2 Conclusies uit de gegevens van het basisonderwijs en Scholengemeenschap Bonaire en FORMA volwasseneducatie 5 Aanbevelingen 5.1 Aanbevelingen voor de lokale netwerkaanpak 4 4 4 5 5 7 7 11 16 21 55 56 56 59 64 69 69 70 71 71 5.2 Aanbevelingen voor facilitering van voorschoolse educatie, basisonderwijs en voortgezet onderwijs 71 5.3 Aanbevelingen voor stimulering en verbreding van samenwerkingsvormen met de openbare bibliotheek en andere instellingen zoals Fundashon Lesa ta Dushi en FORMA 73 5.4 Aanbevelingen activiteiten en projecten voor volwassenen 74 6 7 Bronnen Lijst met afkortingen en begrippen 76 77 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 2 ׉ 7cassandra://r8K42KFc80cwrGTzd5O5IKVXhx-LgltSuMHvyjYQIW4f`̵VT.7E=PrUVT.7E=PrT{בCט{u׉׉ 7cassandra://rmcaLOkMXpnuffwh7YxcdXBCtqcAHKpYMJZ3p91NQrQQ` ׉ 7cassandra://ONJ35jAubxqhEPnBHK3DpE0FJT01ETj7vQwXq6R3eAoD`S׉ 7cassandra://qJHV-S-bfFXst4WCU-cf_nMseXqyB7BPBTA5-4YfpE0`̵׉ 7cassandra://qYOqZ8kDuTEXNASvkNps-BZVoh1LiihpHx6gutk9lvoͻ̤͠VT.7E=PrXט{u׉׉ 7cassandra://F97kbmk8GKHBl2zEEZ7ZZAbeW96YhYZaS17uzdEvUdg;^` ׉ 7cassandra://6BZjnQ93eV-GNFWRW95ZYdzpYU7HUXin1mYZ5tw6nDkP`S׉ 7cassandra://RPTbFJx2ZD_roMxjixRWO6pwOqV7HpHJ4L8hsHxpMIE3`̵׉ 7cassandra://dQ8SjqPIA_burqAo0WTb_xz5UXh1Yo1gJqsWGSCoHBkG 4͠VT.7E=PrY׉E "Voorwoord Voor u ligt het rapport over ons onderzoek naar laaggeletterdheid. Het laatste onderzoek naar laaggeletterdheid op Bonaire stamt uit 2004 en stelde dat 24% van onze bevolking laaggeletterd zou zijn. Dat betekent dat ons eiland op plaats 150 van de wereld van geletterde landen zou staan. Toen wij vorig jaar begonnen met Stichting Lezen & Schrijven Bonaire, wilden wij eerst twee dingen weten: ● Hoe staat het met laaggeletterdheid anno 2015 op Bonaire? ● Wat zijn de acties die wij kunnen ontwikkelen om laaggeletterdheid te bestrijden? Wij hopen dat dit onderzoek ons antwoorden geeft op deze twee vragen. Dankzij de inzet van vele personen en bedrijven is de dataverzameling tot een succes geworden. Maar liefst 1067 vragenformulieren zijn ingevuld door volwassenen (8,5 % van de bevolking) en 940 door leerlingen tussen de 9 en 18 jaar ( 25,6 % van alle leerlingen). Daarnaast hebben wij de schoolgegevens ontvangen van alle scholen op Bonaire. De combinatie van vragenlijsten en schoolgegevens geeft ons onderzoek extra waarde. Met dank aan: de leden van de Rotary Club Bonaire, bestuursleden van Stichting Lezen & Schrijven Bonaire, Fundashon Forma, Fundashon Mariadal, Mangazina di Rei, Consulaat-Generaal van Venezuela, Selibon, WEB, Telbo, BIA, Cargill, CTS construction, Rocargo, BSC Bonaire, Obersi Group, Bonhata, Sapias Holding en Buddy Dive Bonaire, Divi Flamingo Beach Resort, Sand Dollar Bonaire, Plaza Beach Resort, Jong Bonaire, Centrum Jeugd en Gezin, Integrale Wijkaanpak, Miva 60+, Dienst Justitiële Inrichtingen CN, Openbare Bibliotheek Bonaire, diverse kerkgenootschappen, Fundashon Lesa ta dushi, OC&W-CN, Bureau Leerplicht Bonaire, Scholengemeenschap Bonaire, RK Schoolbestuur, Openbaar Schoolbestuur, Kolegio Kristu Bon Wardador, Kolegio Papa Cornes, Kolegio San Bernardo, Kolegio San Luis Bertran, Kolegio Rayo di Solo, basisschool De Pelikaan, Jeanin Martis, Judella de Aquino Ogenia, Jeanette Balentien, Yuliet Domacasse, Camilla Look, Denise Weeks, Scarlet Felida, Sharie Lasebelon, Ina Faber, Magda Stuur, Norca Lof, Zaïra Groenendal, vele anderen en natuurlijk Nancy Eelman. Januari 2016 drs. Addo Stuur Voorzitter Stichting Lezen & Schrijven Bonaire, Lid Rotary Club Bonaire januari 2016 drs. Addo Stuur Voorzitter Stichting Lezen & Schrijven Bonaire CPS Onderwijsontwikkeling en advies 3 ׉ 7cassandra://qJHV-S-bfFXst4WCU-cf_nMseXqyB7BPBTA5-4YfpE0`̵VT-7E=Pr׉E 1 Inleiding 1.1 Waarom dit onderzoek? De Stichting Lezen & Schrijven Bonaire is in het voorjaar van 2015 opgericht en is een initiatief van de Rotary Club Bonaire. De Stichting Lezen & Schrijven Bonaire zet zich in om op Bonaire laaggeletterdheid te helpen voorkomen en te verminderen. Geletterdheid is een fundamentele voorwaarde voor duurzame inzetbaarheid op de arbeidsmarkt, zelfredzaamheid van burgers en sociale cohesie (het voorkomen van uitsluiting). De leden van de Rotary Club Bonaire ervaren in de dagelijkse praktijk dat de laaggeletterdheid op Bonaire hoog is. Papiamentu is voor veel inwoners de moedertaal of dominante taal die zij spreken. Laaggeletterdheid is niet gelijk aan analfabetisme (helemaal niet kunnen lezen en schrijven). Mensen zijn niet geletterd of ongeletterd, maar zijn meer of minder geletterd. Het gaat dus om een glijdende schaal. De vraag wanneer dat niveau (on)voldoende is, wordt gerelateerd aan de mogelijkheden om maatschappelijk en beroepsmatig te functioneren. Laaggeletterdheid is dus te veel moeite hebben met lezen en schrijven om voldoende te kunnen functioneren in het dagelijks leven. Laaggeletterdheid is contextafhankelijk en toont zich voor een belangrijk deel in de problemen die door de persoon worden ervaren in zijn of haar functioneren. Laaggeletterdheid is daarom voor een deel normatief en voor een deel subjectief. Er is voor zover bekend geen onderzoek naar laaggeletterdheid in het Papiamentu gedaan. Er is wel onderzoek gedaan naar de taalvaardigheid in het Nederlands. Uit diverse onderzoeken (Berben, 2010; Taalunie, 2014) en onder andere rapportages van de onderwijsinspectie (2009a; Inspectieverslagen van de scholen in de periode 2010 - 2015) blijkt dat het taalniveau Nederlands van de Antilliaanse studenten onvoldoende is. Dat wil zeggen dat de studenten niet taalvaardig zijn in het Nederlands. Het is niet alleen van belang een beeld te krijgen van de geletterdheid in het Nederlands en het Papiamentu in diverse bevolkingsgroepen op Bonaire, maar ook om zicht te krijgen op factoren die van invloed zijn op de laaggeletterdheid, zodat er gericht acties kunnen worden ondernomen. Te denken valt aan factoren zoals het gebruik van Papiamentu en Nederlands in de thuissituatie, het lezen of voorgelezen worden of het gebruik in de werksituatie. Het gaat hierbij om taalcontact (luisteren en lezen) en taalgebruik (spreken en schrijven). 1.2 Doel van het onderzoek De Stichting Lezen & Schrijven Bonaire heeft dit onderzoek door CPS Onderwijsontwikkeling en advies laten uitvoeren, met als doel de omvang van de laaggeletterdheid in het Papiamentu en in het Nederlands op het eiland vast te stellen. Ook moeten de resultaten van het onderzoek input geven voor te nemen acties om de laaggeletterdheid op het eiland te voorkomen en te verminderen. Deze acties richten zich op het bevorderen van geletterdheid onder jongeren en onder volwassenen en het stimuleren van het lezen bij CPS Onderwijsontwikkeling en advies 4 ׉ 7cassandra://RPTbFJx2ZD_roMxjixRWO6pwOqV7HpHJ4L8hsHxpMIE3`̵VT.7E=PrZVT-7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://9oY6KGx_It7a5F5JkG7LYblhp6yJxTbn9azezz8h7a069` ׉ 7cassandra://7H0VuvQYO5rAHq8RPHyGEM2sMQgM1LfbfmPJ0BivwZcP:`S׉ 7cassandra://FL2Cb_ZyoiUot7v0m_DpGVaRwdhZKPk62l6hxBoPW-o`̵׉ 7cassandra://5QkT9oSyRQh6cZt6UQ7PbsfyJWkdRpVvsfhL9ClCUkkQH͠VT/7E=Pr]ט{u׉׉ 7cassandra://FbTa2b-3fvQkBLQuTlZPutiGUtfkuQs1kVQQR7k1cBkbr` ׉ 7cassandra://75hwaXuKgiP6gIREkx7zNamcEi8excaW4qRXYmeG4z0#`S׉ 7cassandra://8oGtb6FbikYRz6nwyejuwD9Uz1KczAACFnsfDKeYhLA `̵׉ 7cassandra://uPWD7V2TCh--y1L8-vVgYHx_BqIr08ex7AkfjhiigQc54͠VT/7E=Pr^׉E kinderen. De bedoeling is dat de hierdoor de laaggeletterdheid binnen 5 jaren zal afnemen. Om dit te kunnen vaststellen heeft de Stichting het voornemen het onderzoek na 5 jaar te herhalen. 1.3 Onderzoekmethode Rond het begrip laaggeletterdheid worden verschillende niveau-aanduidingen en definities gehanteerd. In Nederland is veelal sprake van laaggeletterdheid als volwassenen op het gebied van taalvaardigheden onder niveau 1F van het Nederlandse referentieniveau taal en rekenen presteren. Dit is het niveau dat kinderen aan het einde van de basisschool worden geacht te halen. Daarnaast bestaat een internationale definitie van laaggeletterdheid, afkomstig uit onderzoek naar vaardigheden van volwassenen in OECD-landen (IALS, ALL- en PIAAC-onderzoeken). De OECD definieert geletterdheid als het vermogen om geschreven teksten (digitaal of op papier) te begrijpen en te analyseren. Maar ook om met die informatie adequaat te kunnen handelen: een formulier invullen, een routeplanner gebruiken, een bijsluiter lezen of financiële producten kunnen beoordelen. Dit stelt mensen in staat om actief deel te nemen aan de maatschappij, doelen te bereiken en zich verder te ontwikkelen. Laaggeletterden zijn die volwassenen, die op de laagste niveaus van taalvaardigheden uit deze internationale onderzoeken presteren (OECD, 2013). Om aanbevelingen te kunnen doen voor acties gericht op specifieke leeftijdsgroepen zijn er op verscheidene manieren data verzameld over de volgende leeftijdsgroepen: A: Leeftijdsgroep 0 -4 jaar crèche: Voorschoolse opvoeding en voorschoolse instellingen (crèches en voorschoolse kinderopvang) B: Leeftijdsgroep: 4- 6 jaar start PO: groep 1 en 2 kleuterschool taalontwikkeling meertaligheid C: Leeftijdsgroep: 6-12 jaar: Einde basisschool, overgang voortgezet onderwijs D: Leeftijdsgroep jongeren tussen de 12 en 18 jaar: SGB = Scholengemeenschap Bonaire E: Leeftijdsgroep: 18- 65 jaar: volwassenen 1.4 Instrumenten Voor de leeftijdsgroepen B, C en D is gebruik gemaakt van data die scholen hebben aangeleverd. Daarnaast zijn voor de leeftijdsgroepen A, C, D en E vragenlijsten ontwikkeld. Voor de leeftijdsgroep E is ook eenvoudig instrument ontwikkeld om de geletterdheid in het Papiamentu en in het Nederlands te kunnen vaststellen. Het instrument is gebaseerd op bestaande instrumenten. Het instrument bestaat uit can-dostatements met betrekking tot Papiamentu en Nederlands. Deze zijn afgeleid uit de can-do-statements uit het Europees Referentie kader. De vragenlijsten zijn beschikbaar in verschillende talen. Tabel 1: Talen van vragenlijsten per leeftijdsgroep Taal vragenlijst Papiamentu Nederlands Spaans Vragenlijst leeftijdsgroep A: 0-4 jaar Vragenlijst leeftijdsgroep C en D: 9 tot 18 jaar Vragenlijst leeftijdsgroep E: 18 tot 65 jaar X X X X X X X X CPS Onderwijsontwikkeling en advies 5 ׉ 7cassandra://FL2Cb_ZyoiUot7v0m_DpGVaRwdhZKPk62l6hxBoPW-o`̵VT-7E=Pr׉EPEr is op de website van de Stichting Lezen & Schrijven Bonaire een link naar de vragenlijsten in het verzamelprogramma Surveymonkey geplaatst. Daarnaast konden de respondenten die dat niet wilden of konden een papieren versie van de vragenlijst invullen. De antwoorden zijn later in het verzamelprogramma Surveymonkey ingevoerd. Om de drempel om de vragenlijst in te vullen zo laag mogelijk te maken, konden respondenten bij het invullen van de vragenlijst gebruik maken van hulp van vrijwilligers en van docenten en studenten van Forma. Naast de resultaten van de vragenlijsten is gebruik gemaakt van gegevens van de basisscholen, Scholengemeenschap Bonaire (SGB) en Forma. Zie hoofdstuk 3 voor een overzicht van de gebruikte gegevens. In dit onderzoeksrapport vindt u de resultaten van dit onderzoek. In hoofdstuk 2 vindt u de resultaten van de vragenlijsten en in hoofdstuk 3 de resultaten van de analyse van de door de basisscholen, SGB en Forma aangeleverde gegevens. Hoofdstuk 4 bevat de belangrijkste conclusies en hoofdstuk 5 de adviezen per leeftijdsgroep. CPS Onderwijsontwikkeling en advies 6 ׉ 7cassandra://8oGtb6FbikYRz6nwyejuwD9Uz1KczAACFnsfDKeYhLA `̵VT/7E=Pr_VT-7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://jyDWU5ysH3sQeawVWW1WLAMGUonPAyAGKyvXJfqdo-QI` ׉ 7cassandra://t9m1wBgBzW9OfxXTPAstTax_r_SPmIDaGjtvbZ8qbvUU~`S׉ 7cassandra://78I-p6NfWR-g2fQzZX4jLqn2EzjfpmMmpbbnTNOs-_w``̵׉ 7cassandra://VYSm2zcUCX3sVAjGUfr9DBBggUzt5cgS5XaFurEmFOQPT͠VT07E=Prbט{u׉׉ 7cassandra://4cupCwYLFKhvDVByZNkZxIS8HkTyyxFZaKEWr9KSMj0- ` ׉ 7cassandra://RY7LpffDgSfprz2l8g0sMkO-NqwXZVUya5TZCcNs-D09O`S׉ 7cassandra://LZiZ8Fb2azli69EagV0vK2hd-DL0y9cBIZ93VzFU7vk1`̵׉ 7cassandra://6wiHSnkogiu41043myRgS3dD8rhEEFDgdHy05nQHA5wx ͠VT17E=Prc׉Eq2 Resultaten van het vragenlijstonderzoek 2.1 Wie hebben de vragenlijsten ingevuld? Er zijn vragenformulieren ingevuld door 1067 volwassenen (8,5 % van de bevolking) en 940 leerlingen tussen de 9 en 18 jaar, 25,6% van alle leerlingen. Ook hebben 183 ouders de vragenlijst voor leerlingen in de leeftijdsgroep van 0 tot 4 jaar ingevuld. Tabel 2: Aantal ingevulde vragenlijsten per leeftijdsgroep Leeftijdsgroepen Vragenlijst leeftijdsgroep A: 0-4 jaar Vragenlijst leeftijdsgroep C en D: 9 tot 18 jaar Vragenlijst leeftijdsgroep E: 18 tot 65 jaar Totaal Aantal 183 940 1.067 2.190 Voor de analyses is gebruik gemaakt van een indeling in vier groepen op grond van het geboorteland van de deelnemer. Tabel 3: Vier groepen geboortelanden Geboortelanden Groep 1: Geboren op Bonaire Groep 2: Geboren in Nederland Groep 3: Geboren op een van de andere Antilliaanse eilanden (inclusief Aruba) Groep 4: Geboren in Midden- of Zuid-Amerika Deze verdeling is gebaseerd op de indeling van het Centraal Bureau van Statistiek van Nederland (CBS). Zij geven aan dat de bevolking van Bonaire qua geboorteland als het volgt is: • De Antillen (inclusief Aruba) (58%) • Europees deel Nederland (14%) • Midden- en Zuid Amerika. (20%) (Statistics Netherlands, 2015) Aangezien er een verband is tussen geletterdheid en opleidingsniveau, is er ook een verdeling gemaakt op grond van de hoogste opleiding die de deelnemers hebben afgerond. De deelnemers zijn ingedeeld in drie opleidingsniveaus zoals deze door het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) worden onderscheiden: • Laag: Het hoogst behaalde onderwijsniveau is laag onderwijs. Dit omvat onderwijs op het niveau van basisonderwijs, het vmbo, de eerste 3 leerjaren van havo/vwo of de assistentenopleiding (mbo-1). • Middelbaar Het hoogst behaalde onderwijsniveau is middelbaar onderwijs. Dit omvat onderwijs op het niveau van de bovenbouw van havo/vwo, de basisberoepsopleiding (mbo-2), de vakopleiding (mbo-3) of de middenkader- en specialistenopleidingen (mbo-4). • Hoog: Het hoogst behaalde onderwijsniveau is hoog onderwijs. Dit omvat onderwijs op het niveau van hbo of wo. CPS Onderwijsontwikkeling en advies 7 ׉ 7cassandra://78I-p6NfWR-g2fQzZX4jLqn2EzjfpmMmpbbnTNOs-_w``̵VT-7E=Pr׉E2.1.1 Deelnemers leeftijdsgroep 0 tot 4 jaar 183 ouders van kinderen tussen de 0 en 4 jaar hebben de vragenlijst ingevuld. Van deze 183 ouders zijn 125 (68,3%) vrouw en 58 (31,7%) man. De meeste ouders (71,2%) zijn tussen de 21 en 40 jaar oud. Een van de ouders geeft aan jonger dan 18 jaar te zijn en meer dan drie kinderen van onder de 4 jaar te hebben. Hoewel dit in principe wel mogelijk is, is deze vragenlijst toch niet meegenomen in de analyses. Twee ouders hebben geen leeftijd aangegeven. Deze vragenlijsten zijn ook niet in de analyses meegenomen. Tabel 4: Leeftijd ouders in procenten jonger dan 18 18-20 jaar 21-30 31-40 41-50 51-60 61-65 lee$ijd 0,6 6,1 38,1 33,1 17,1 3,9 1,1 De meerderheid van de ouders (48,9%) is op Bonaire geboren, 28,8% is geboren op een ander eiland van de Antillen (inclusief Aruba), 12,9% in Midden- of Zuid-Amerika en 11,9% in Nederland. Tabel 5: Opleidingsniveau ouder per geboorteland in procenten Ander eiland Bonaire Laag Middelbaar Hoog 65,5 23,8 10,7 Nederland 4,5 27,3 68,2 van de An=llen (inclusief Aruba) 36,4 43,2 20,5 Midden- of Zuid-Amerika 47,8 30,4 21,7 De groep deelnemers die in Nederlands is geboren, heeft significant vaker een hoog opleidingsniveau dan de deelnemers in de andere groepen. Aantal kinderen in de leeftijd van 0 tot 4 jaar De ouders hebben de vragenlijsten ingevuld voor een of meerdere kinderen. Er zijn: • 149 ouders met één kind in de leeftijdsgroep van 0 tot en 4 jaar • 35 ouders met twee kinderen in de leeftijdsgroep van 0 tot en 4 jaar CPS Onderwijsontwikkeling en advies 8 ׉ 7cassandra://LZiZ8Fb2azli69EagV0vK2hd-DL0y9cBIZ93VzFU7vk1`̵VT17E=PrdVT-7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://VD_ay1LMb3Kmp_CpK1ojK8032ZRI3RqPjMCE9dsrG1UB8` ׉ 7cassandra://mYUmO6_p9FeJzmhF8V_huJ4YaSmb7otA3tjK3lfb5dY=`S׉ 7cassandra://DQMGI1nKw4pji7YQoyvZJZsrSFiqIF3PQDeUpTC-fpoC`̵׉ 7cassandra://V7nnQ53VF4suqnasfCsxmc3-NOGbbmc5iWBMbZUAEd0̈́͠VT37E=Prgט{u׉׉ 7cassandra://4tNve1-2g8R21Ei98O3aV2Cjc-Hxmezh5wV6ICM7zjYv` ׉ 7cassandra://Kpkr5cptXGyXqIi9eDqjlY-B1s47oCTUuTS17BPu0uMD`S׉ 7cassandra://ttCcbbzoxqU4RZG45KDJanmtQGyvhEcVRbYUvnxSUTs`̵׉ 7cassandra://EpoDgA4GgsWVYqVJCw2bGYRdIGrL1IO9FgNAjbKD7tYt͠VT47E=Prh׉E• 8 ouders met 3 kinderen in de leeftijdsgroep van 0 tot en 4 jaar • 2 ouders met meer dan 3 kinderen in de leeftijdsgroep van 0 tot en 4 jaar 2.1.2 Deelnemers in de leeftijdsgroep van 9 tot en met 18 jaar In de leeftijdsgroep van 9 tot 18 jaar is de vragenlijst 940 keer ingevuld. Dit betreft 25,6% van alle leerlingen binnen deze leeftijdsdoelgroep. De vragenlijst is door ongeveer evenveel jongens (48,7%) als meisjes (51,1%) ingevuld. De meeste leerlingen zijn 12 jaar (16,8%), gevolgd door de groep van 13 (15,4%) en die van 11 jaar (14,5%). Er zijn relatief weinig leerlingen in de leeftijd van 17 en 18 jaar die de vragenlijst hebben ingevuld. Deze vragenlijsten zijn ook niet in de analyses meegenomen. Tabel 6: Leeftijden deelnemers in leeftijdsgroep 9 tot 18 jaar in procenten. 10 15 20 6,6 0 5 Lee$ijden 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 De grootste groep leerlingen (41,9%) die de vragenlijst heeft ingevuld is op Bonaire geboren, gevolgd door de groep leerlingen die op een ander eiland in de Antillen (inclusief Aruba) is geboren (32,3%). Tabel 7: Percentage leerlingen per geboorteland geboorteland leerling Bonaire Nederland [WAARDE]% [WAARDE]% [WAARDE]% 16,8 14,5 9,5 15,4 13,4 9,7 7,6 4,3 2,5 Ander eiland van de An=llen (inclusief Aruba) Zuid-Amerika [WAARDE]% [WAARDE]% 2.1.3 Leeftijdsgroep 18-65 jaar De vragenlijst voor van 18 tot 65 jaar is ingevuld door 1.067 personen. Aangezien er naar verhouding veel meer vrouwen deze vragenlijst hebben ingevuld, is een steekproef getrokken van 813 vragenlijsten waarmee dit gecorrigeerd werd. In de steekproef komt de verhouding tussen mannen en vrouwen ongeveer CPS Onderwijsontwikkeling en advies 9 ׉ 7cassandra://DQMGI1nKw4pji7YQoyvZJZsrSFiqIF3PQDeUpTC-fpoC`̵VT47E=Pri׉Eovereen met de man/vrouw -verhouding in de totale bevolking van Bonaire. Binnen de steekproef komt ook de verdeling van het opleidingsniveau van de mannen en de vrouwen zoveel mogelijk overeen. Het opleidingsniveau in de steekproef ligt hoger dan het opleidingsniveau van de totale bevolking op Bonaire. Dit is niet vreemd, want uit ervaring weten we dat personen met een laag opleidingsniveau minder vaak meedoen aan onderzoeken, zeker als er een vragenlijst moet worden ingevuld. De overeenkomsten tussen de steekproef en de totale bevolking van Bonaire is echter groot en representatief genoeg om te kunnen generaliseren. Tabel 8:Verhouding man/vrouw op Bonaire en in de steekproef in procenten 44 46 48 50 52 54 Bonaire man vrouw 52,6 47,4 man vrouw De leeftijd van 82,4% van de deelnemers ligt tussen de 21 en 60 jaar. Er zijn deelnemers die ouder zijn dan 65 jaar (3,9%). Deze vallen eigenlijk buiten de doelgroep, maar zijn toch in de analyses meegenomen. Tabel 10: Leeftijden van deelnemers in procenten 10 15 20 25 18-20 jaar 21-30 jaar 31-40 jaar 41-50 jaar 51-60 jaar 61-65 jaar ouder dan 65 jaar 0 5 Lee$ijd 7,6 19,6 22,3 19,3 21,2 6,2 3,9 De grootste groep deelnemers (37,5% ) is geboren op Bonaire, gevolgd door een groep deelnemers die geboren is op een ander eiland in de Antillen (inclusief Aruba) (26,1%). 15,3% van de deelnemers is geboren in Nederland en 17,1% van de deelnemers in een land in Midden- of Zuid-Amerika. Een vergelijking met de gegevens van het CBS laat zien dat de groep geboren op Bonaire samen met de groep geboren op een van de andere Antilliaanse eilanden in de steekproef is oververtegenwoordigd. Volgens CBS (2015) is de verhouding tussen de groepen: • Voormalige Nederlandse Antillen (58%) steekproef totaal 49,6 50,4 laag middelbaar hoog Tabel 9: Verhouding opleidingsniveau op Bonaire en in de steekproef in procenten 10 20 30 40 50 60 0 Bonaire 53,3 29,6 16 steekproe f totaal 50,6 23,3 26,1 steekproe f mannen 51,3 22,3 26,2 steekproe f vrouwen 49,9 24,3 26,2 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 10 ׉ 7cassandra://ttCcbbzoxqU4RZG45KDJanmtQGyvhEcVRbYUvnxSUTs`̵VT47E=PrjVT47E=Pri{בCט{u׉׉ 7cassandra://5pylfRo2E0HLxz0-LjTxGpaED9ReZu9J8o9dleBP9qU` ׉ 7cassandra://EaklCAA2OeVEI302Iyg69QYmkiU7BWS3RtMIkAU1rpIY!`S׉ 7cassandra://9NjmsmcuMS6N3RTwG6UMfa7sPj3qeJL8mOJR_eW6xoA~`̵׉ 7cassandra://_75wbg4wZDNOeosL5iplJEkVF09RK2eqERIYJH2WIn8b&@͠VT57E=Prlט{u׉׉ 7cassandra://IyPni02OUVyznCLNyr_HqUz_aqvTlI1mUyewUOVH240߇` ׉ 7cassandra://EnZkvoSK0uRR_xMX3N7NhOdb4UNGLbuBzqL_uFd5ICEJ`S׉ 7cassandra://qbB_-UY_9yCbhmHdB6GY-OfRuOhLCJdAcnbFB13mKSEn`̵׉ 7cassandra://GqyqdRBEUBCLT1ii-cD7WjhLAHD6__-owD0wcTf1f90\R ͠VT67E=Prm׉E• Europees deel Nederland (14%) • Midden- en Zuid-Amerika (20%) (Bron: Statistics Netherlands, 2015) Deze scheve verhouding vormt geen probleem, omdat de resultaten per groep zijn geanalyseerd. Tabel 11: Aantal en percentage deelnemers in de leeftijdsgroep van 18 tot 65 jaar per geboorteland Aantal 305 124 212 139 33 Groep 1: Geboren op Bonaire Groep 2: Geboren in Nederland Groep 3: Geboren op een van de andere Antilliaanse eilanden (inclusief Aruba) Groep 4: Geboren in Midden- of Zuid-Amerika Overig Totaal 2.2 Resultaten vragenlijst per leeftijdsgroep 2.2.1 Resultaten leeftijdsgroep 0 tot 4 jaar Een belangrijke factor in taalontwikkeling bij jonge kinderen is taalcontact. Dat wil zeggen welke taal horen ze spreken en welke taal gebruiken ze zelf? In het vragenlijstonderzoek is onderzocht op welke wijze kinderen in contact komen met het Papiamentu en met het Nederlands. Er is gekeken naar de onderdelen luisteren en spreken. Daar waar relevant worden de resultaten gerapporteerd op groepsniveau. • Groep 1: Eén of beide ouders geboren op Bonaire • Groep 2: Eén of beide ouders geboren in Nederland • Groep 3: Eén of beide ouders geboren op eiland in de Antillen (inclusief Aruba) • Groep 4: Eén of beide ouders geboren in Midden- of Zuid-Amerika. In welke taal worden de kinderen opgevoed? Groep1: Eén of beide ouders geboren op Bonaire Van de kinderen in de leeftijdsgroep van 0-4 jaar waarvan één of beide ouders op Bonaire zijn geboren wordt 38,6% in het Papiamentu opgevoed en 22,7% in het Papiamentu en Nederlands. Vrijwel ieder kind in deze groep komt in de eerste levensjaren al in contact met het Papiamentu en daarnaast met andere talen. De meerderheid van de kinderen (59,2%) groeit in de eerste levensjaren dus meertalig op en iets meer dan 40% (40,8%) in één taal. Tabel 12: Percentage taal waarin wordt opgevoed. Papiamentu Nederlands Engels Spaans Papiamentu en Nederlands Papiamentu en Engels en/of Spaans en/of een andere taal 38,6% 1,1% 1,1% 0,0% 22,7% 25,1% Nederlands en Engels en/of Spaans en/of een andere taal 3,4% Papiamentu, Nederlands, Engels en Spaans 813 Percentage 37,5% 15,3% 26,1% 17,1% 4,1% 100,0% 8% CPS Onderwijsontwikkeling en advies 11 ׉ 7cassandra://9NjmsmcuMS6N3RTwG6UMfa7sPj3qeJL8mOJR_eW6xoA~`̵VT-7E=Pr׉EGroep 2: Eén of beide ouders geboren in Nederland Van de kinderen van 0 tot 4 jaar in groep 2 wordt 36,4% opgevoed in het Nederlands en 31,8% in zowel in het Papiamentu als in het Nederlands. In deze groep komt de meerderheid van de kinderen (54,4%) al op jonge leeftijd binnen de familie in contact met het Papiamentu. Van de ouders geeft 36,4% aan hun kind alleen in het Nederlands op te voeden. Dit kan betekenen dat deze kinderen pas op latere leeftijd taalcontact hebben met Papiamentu. Tabel 13: Percentage taal waarin wordt opgevoed. Papiamentu Nederlands Engels Spaans Papiamentu en Nederlands 4,5% 36,4% 0,0% 0,0% 31,6% Papiamentu Nederlands en Spaans 4,5% Nederlands, Engels en Spaans 4,5% Papiamentu, Nederlands, Engels en Spaans 13,6% Groep 3: Eén of beide ouders geboren op eiland in de Antillen (inclusief Aruba) Het grootste deel van deze kinderen (93,5%) komt al jong in contact met het Papiamentu; voor iets meer dan een kwart van deze kinderen (26,1%) is het Papiamentu tevens de enige taal waarin ze worden opgevoed. Wel komt 61,7% al in de eerste levensjaren in contact met het Nederlands. Voor 18, 2% is het de enige taal waarin ze worden opgevoed. Tabel 14: Percentage taal waarin wordt opgevoed. Papiamentu Nederlands Engels Spaans Papiamentu en Nederlands Papiamentu en Engels en/of Spaans en/of een andere taal 26,1% 18,2% 2,2% 0,0% 41,3% 26,4% Nederlands en Engels en/of Spaans en/of een andere taal 2,2% Papiamentu, Nederlands, Engels en Spaans 0,0% Groep 4: Eén of beide ouders geboren in Midden- of Zuid-Amerika. In groep 4, één of beide ouders zijn in Midden- of Zuid-Amerika geboren, wordt een relatief grote groep kinderen (20,8%) in het Spaans opgevoed. Daarnaast is er een groep van 12,5% die zowel in Spaans als in het Papiamentu wordt opgevoed. Nederlands is voor 34,2% van de kinderen een taal waarin ze worden opgevoed. Van 44,6% is Papiamentu één van de talen waarin de kinderen worden opgevoed. Tabel 15: Percentage taal waarin wordt opgevoed. Papiamentu Nederlands Engels Spaans Papiamentu en Nederlands 2,1% 0,0% 0,0% 20,8% 4,2% Papiamentu en Spaans Papiamentu, Nederlands en Spaans 12,5% 12,5% Papiamentu, Nederlands, Engels en Spaans 5,0% CPS Onderwijsontwikkeling en advies 12 ׉ 7cassandra://qbB_-UY_9yCbhmHdB6GY-OfRuOhLCJdAcnbFB13mKSEn`̵VT67E=PrnVT-7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://nIYPIW0o0z0Szfiooo5g2UL4ru5zG_6gGEX1P8cgvXcn` ׉ 7cassandra://BV_qZJ8AFMxJJk5Oxv-nDYrbfMiUOuthxZzTz5Ysnwg=`S׉ 7cassandra://cQUXXQDBP7cesfg76Pt9VwPwiRyvWjDQYl-aEUwAi00`̵׉ 7cassandra://tAIBC2E4VLxq7jKDABU2yTkBWmKJNAZ4PEUC9ONIcLkm͠VT77E=Prqט{u׉׉ 7cassandra://-DOX3t2Ua1m9NRIKKVnMozjHyE2UZhL1x_AYCySijNsQ[` ׉ 7cassandra://KIeKNpTDqCeccg8o8Gvl3k9WQZvYQXPbfXjdH9ZUXE4:_`S׉ 7cassandra://kZiGXZOAAwasx4SuGIBKbA6qzk-18U6VpYNEiONeWO0{`̵׉ 7cassandra://V5QQ-U0qi9LoKu4RigDEb0cDlVZRF4pKHSpNrcosu6AvAh͠VT;7E=Prr׉E2.2.2 Hoe vaak wordt aan kinderen voorgelezen? Voorlezen is belangrijk bij de taalontwikkeling van een kind. Niet elk kind wordt regelmatig in het Papiamentu voorgelezen. Ongeveer een derde van de ouders (34,5%) geeft aan dat ze hun kind of kinderen niet één keer in de afgelopen maand heeft voorgelezen in het Papiamentu. Er is een kleine groep ouders (13,1%) die aangeeft hun kind/kinderen in de afgelopen maand 20 keer of meer in het Papiamentu te hebben voorgelezen. Er blijkt geen verband met het opleidingsniveau van de ouders en het aantal keer dat wordt voorgelezen. Er is wel een verband met het geboorteland van de ouder. Ouders die geboren zijn in Nederland of een land uit Midden- of Zuid-Amerika lezen hun kinderen minder vaak voor in het Papiamentu dan de ouders in de andere twee groepen (zie tabel 5). Tabel 16: Percentages aantal keer voorgelezen in de afgelopen maand in het Papiamentu per geboorteland ouder. 10 20 30 40 50 60 70 0 Eiland Bonaire niet een keer 1 tot 5 keer 6 tot 10 keer 30,7 45,5 5,7 Nederland 63,2 26,3 5,3 An=llen (inclusief Aruba) 22,9 45,8 8,3 Middenen ZuidAmerika 45,8 37,5 4,5 Als we kijken naar het aantal keer dat kinderen in het Nederlands zijn voorgelezen, dan is er opnieuw een verband met het geboorteland. Zoals te verwachten worden kinderen het vaakst voorgelezen in het Nederlands door ouders die in Nederland zijn geboren. Ongeveer een derde (33,3%) geeft aan hun kind/kinderen 21 keer of meer te hebben voorgelezen in het Nederlands. Tegelijkertijd geeft ook een derde (33,3%) van de ouders die in Nederland zijn geboren aan dat ze hun kind in de afgelopen maand niet één keer in het Nederlands hebben voorgelezen. Ouders die in een land in Midden- of Zuid-Amerika zijn geboren, lezen hun kinderen het minst vaak voor in het Nederlands. Van hen blijkt 60,9% hun kind/kinderen in de afgelopen maand niet één keer te hebben voorgelezen in het Nederlands (zie tabel 6). CPS Onderwijsontwikkeling en advies 13 ׉ 7cassandra://cQUXXQDBP7cesfg76Pt9VwPwiRyvWjDQYl-aEUwAi00`̵VT;7E=Prs׉ETabel 17: Percentages aantal keer voorgelezen in de afgelopen maand in het Nederlands per geboorteland ouder. 20 30 40 50 60 70 10 0 Bonaire niet een keer 1 tot 5 keer 6 tot 10 keer 11 tot 20 keer 21 keer of meer 40,9 38,6 9,1 5,7 5,7 Nederland 33,3 19 0 14,3 33,3 Eiland in de An=llen (inclusief Aruba) 31,3 41,7 12,5 2,1 12,5 Midden- en Zuid Amerika 60,9 30,4 0 0 8,7 Totaal 40,3 35,9 7,7 5 11 Er blijkt bij het voorlezen in het Nederlands ook een verband met het opleidingsniveau. In de groep ouders met een hoog opleidingsniveau wordt het vaakst voorgelezen. De groep ouders met een hoog opleidingsniveau lijkt iets boven de beide andere groepen uit te steken, maar dit verschil is niet significant (zie tabel). Tabel 18: Aantal keer voorlezen in het Nederlands per opleidingsniveau. 10 20 30 40 50 60 0 niet een keer 1 tot 5 keer 5 tot 10 keer 10 tot 20 keer 20 keer of meer Laag 43,2 35,8 11,1 2,5 7,4 Middelbaar 38 50 6 4 2 2.2.3 In welke taal kijken de kinderen televisie? Het taalcontact met het Papiamentu en het Nederlands via de televisie voor kinderen in de leeftijd van 0 tot 4 jaar blijkt beperkt. De programma’s die het meest door deze groep kinderen wordt bekeken zijn in het Engels (46,4%). Het maakt geen verschil wat het geboorteland van de ouders is. Alleen de groep ouders met een laag opleidingsniveau geeft aan dat hun kind(eren) naar een Spaanstalig programma kijkt/kijken. Hoog 34,2 18,4 5,3 10,5 31,6 Totaal 39,6 36,1 8,3 4,7 11,2 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 14 ׉ 7cassandra://kZiGXZOAAwasx4SuGIBKbA6qzk-18U6VpYNEiONeWO0{`̵VT;7E=PrtVT;7E=Prs{בCט{u׉׉ 7cassandra://UsCcNozYWA7ez03wSnJv4wrosVa3MtLmvgyhM_WR5zw{-` ׉ 7cassandra://ngzWHrN3gUqk89eqCspabAtuSjRDWvxGwT7tLCtRvbw8`S׉ 7cassandra://-YZWjT8nElOECr9PHzUg5L3Svzw7-oYForepgcbdznM`̵׉ 7cassandra://ec6uKIa4oTImgTEtJZy6t_arCrKL4gXam44688aVKWg}q͠VT<7E=Prvט{u׉׉ 7cassandra://RcyNP78VT1yov_F_2vDXIdNf-syZ3HKNCXS_7wMlxMM` ׉ 7cassandra://v48CF_pZrSWtUpe62EuwEzziHddyJsP5V2BKCDKmW8AX `S׉ 7cassandra://b9dOZLIG-MGnTXMmbxVrZcxqMPNMs6Be2Rc7vPXnctY7`̵׉ 7cassandra://87CAThTTJdorbFIm5PBJ5UItVgiZq2vLFefFZcvb1nc^ ͠VT=7E=Prw׉E(Tabel 19: De taal van het televisieprogramma dat door de kinderen het meest wordt bekeken per opleidingsniveau in procenten 100 120 20 40 60 80 0 Laag Papiamentu Nederlands Engels Spaans anders 0 42,9 28,6 28,6 middelbaar 0 100 0 hoog 12,5 37,5 31,3 18,8 totaal 21,4 46,4 7,1 17,9 2.2.4 Taalcontact op een voorschoolse instelling Een plaats waar kinderen veel taalcontact hebben, is een voorschoolse instelling zoals een crèche of peuterzaal. Kinderen van de ouders die geboren zijn in Midden- of Zuid-Amerika blijken allemaal naar een voorschoolse instelling te gaan. Tabel 20: Percentage kinderen dat naar een voorschoolse instelling gaat per geboorteland ouders. Eiland in de Bonaire Neen Ja 28,6 71,4 Nederlands 9,1 90,9 An=llen (inclusief Aruba) 10 90,9 Zuid-MiddenAmerika 0 100 Over het algemeen wordt er in de voorschoolse instellingen een mix van talen gesproken. Ouders die in Nederlands zijn geboren kiezen vooral voor instellingen waar de leidsters Papiamentu en Nederlands spreken. Op 43,1% van de instellingen wordt door de leidsters/leiders het meest Papiamentu gesproken en op 43,1% van de instellingen zowel het Papiamentu als het Nederlands. 6,6% van de ouders geeft aan dat leidsters/leiders uitsluitend Nederlands spreken. Tabel 21: Taal of talen die het meest in de voorschoolse instelling wordt gesproken per geboorteland ouders in procenten. Groep 1: Een of beide ouders Groep 2: Een of beide ouders Groep 3: Een of beide ouders geboren op een Groep 4: Een of beide ouders geboren in ZuidPercentage van het totaal CPS Onderwijsontwikkeling en advies 15 ׉ 7cassandra://-YZWjT8nElOECr9PHzUg5L3Svzw7-oYForepgcbdznM`̵VT-7E=Pr׉E$geboren op Bonaire Papiamentu Nederlands Spaans Papiamentu en Nederlands Papiamentu en Engels Papiamentu, Nederlands en Engels Papiamentu, Nederlands en Spaans Papiamentu, Nederlands, Engels en Spaans 56,7% 4,5% 0,0% 35,8% 5,0% 0,0% 0,0% 0,0% geboren in Nederland 12,5% 0,0% 0,0% 87,5% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% Antilliaans eiland 29,1% 13,5% 0,0% 40,5% 0,0% 2,7% 2,7% 10,8% en MiddenAmerika 47,1% 5,9% 5,9% 35,5% 0,0% 0,0% 0,0% 5,9% 43,1% 6,6% 0,7% 43,1% 1,5% 0,7% 0,7% 3,6% 2.3 Resultaten van leeftijdsgroep 9 tot18jaar Voor de leeftijdsgroep van 9 tot 18 jaar is zowel gekeken naar de mogelijkheden voor taalcontact als voor taalgebruik. In het totaal hebben 940 leerlingen in de leeftijd van 9 tot en met 18 de vragenlijst ingevuld. 2.3.1 Welke taal gebruiken leerlingen? De thuistaal van de leerlingen is voor 31,3% het Papiamentu en voor nog eens 55,5% is het Papiamentu één van de talen die thuis wordt gesproken. Voor 3,3% van de leerlingen is het Nederlands de enige thuistaal. Voor 53,3% van de leerlingen is het één van de talen die thuis wordt gesproken. De taal die op school het meest wordt gesproken is het Papiamentu (49,7%) gevolgd door het Nederlands (39,7%). Met vrienden wordt het meeste in het Papiamentu gesproken (74,2%). Buiten de school leest 45,1% van de leerlingen in het Papiamentu en 32% het meest in het Nederlands. Buiten de school wordt weinig in het Engels gelezen. 7,5% van de leerlingen geeft aan buiten de school Engels te lezen en 7,7% leest buiten de school Spaans. Tabel 22 Taalgebruik leerlingen in procenten Papiamentu Nederlands Spaans Engels Papiamentu/ Nederlands Papiamentu en een of twee andere talen Thuistaal Schooltaal Spreektaal met vrienden 31,3% 49,7% 74,2% 3,3% 39,8% 8,1% 0,7% 2,1% 6,2% 4,2% 2,7% 5,8% 11,5% 55,5% Anders 0,65% 5,6% 5,7% CPS Onderwijsontwikkeling en advies 16 ׉ 7cassandra://b9dOZLIG-MGnTXMmbxVrZcxqMPNMs6Be2Rc7vPXnctY7`̵VT=7E=PrxVT-7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://GtQiZR4PlEojzNms_sjWubearJ3x8gFUikdi3vE7L-Mk` ׉ 7cassandra://hOzqijeFgigCOzeOUxLOlZM45kt1Y0yKqx2Hi6Xwmlw9`S׉ 7cassandra://Ob0kdkHbbM72Zd2W5rJvpJEfc_ikvCMDgZQQvaOxdK0`̵׉ 7cassandra://5gm6TefujC4sCeeB1TB5VuCtiLO9HTCvY3lAUKpF5yAt͠VT>7E=Pr{ט{u׉׉ 7cassandra://j5D0eIw71s1KZ3-feOwJEvC6QcUqqhYrfHO3-9tXUvYŇ` ׉ 7cassandra://YJObEjYaGJnMkKOwaBUPorqW9zFKQ5tDEABjejPwD7k?n`S׉ 7cassandra://qdKvwr0a_2kIn508X3LGX29JPLb-YkUEA5nMnNJD2IoX`̵׉ 7cassandra://Sp2XIF9XPnuxrj-vWBIdG5HwGUR6NxtHt8b8zgcp0fsw (͠VT?7E=Pr~׉EA2.3.2 Wat lezen leerlingen in het Papiamentu? Leerlingen maken vooral gebruik van het Papiamentu in de sociale media. WhatsApp steekt in alle leeftijdsgroepen er bovenuit in gebruik. Vanaf 12 jaar wordt er meer gelezen op Facebook in het Papiamentu dan dat er Papiamentu wordt gelezen in schoolboeken . Met de leeftijd neemt ook het percentage af van de leerlingen die boeken in het Papiamentu te lezen die niet voor school zijn. Van 48,3% van de 9 jarigen tot 15,4% van de 17 jarigen (zie tabel 22). Tabel 23: Percentages wat leerlingen lezen in het Papiamentu per leeftijd. 100 10 20 30 40 50 60 70 80 90 0 brieven berichten op facebook sms WhatsApp Mail schoolboeken literatuur voor school 9 jaar 10 jaar 11 jaar 12 jaar 13 jaar 14 jaar 15 jaar 16 jaar 17 jaar 40 38,3 16,7 56,7 21,7 56,7 16,7 boeken niet voor schoo 48,3 kranten 28,3 34,1 37,5 10,2 72,7 9,1 39,8 4,5 29,5 37,5 2.3.3 Wat lezen leerlingen in het Nederlands? Terwijl het Papiamentu vooral in de sociale media wordt gebruikt, wordt het Nederlands vooral voor het lezen van schoolboeken gebruikt. De meeste leerlingen in de leeftijd van 9 jaar (60,7%) lezen boeken die niet voor school zijn in het Nederlands, met 17 jaar is dat nog maar 12,5% (zie tabel 8). Wat lezen leerlingen in het Nederlands? 36,6 41,2 13 62,6 11,5 44,3 14,5 20,6 44,3 29,9 55,2 11 66,9 11,7 57,1 11 22,1 28,6 25,2 61,7 5 74,5 8,5 38,3 12,8 14,2 29,8 26,4 73,6 18,4 76,8 18,4 32,8 10,4 15,2 28 20,2 68,9 16,7 84,4 13,3 35,6 14,1 18,9 32,2 27,1 74,3 30 87,1 21,4 27,1 10 20 45,7 28,1 64,1 15,4 84,6 17,9 39,5 17,9 15,4 35,9 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 17 ׉ 7cassandra://Ob0kdkHbbM72Zd2W5rJvpJEfc_ikvCMDgZQQvaOxdK0`̵VT?7E=Pr׉EKTabel 24: Percentages wat leerlingen lezen in het Nederlands per leeftijd. 100 10 20 30 40 50 60 70 80 90 0 brieven berichten op facebook sms WhatsApp Mail schoolboeken literatuur voor school 9 jaar 10 jaar 11 jaar 12 jaar 13 jaar 14 jaar 15 jaar 16 jaar 17 jaar 52,5 32,5 16,4 49,2 29,5 86,9 49,2 33 15,9 5,7 boeken niet voor schoo 60,7 kranten 18 2.3.4 Bibliotheek lidmaatschap en bezoek Dat leerlingen steeds minder gaan lezen zien we ook terug in het bibliotheekbezoek. Het percentage van de leerlingen dat lid is van de bibliotheek neemt af naarmate de leerlingen ouder worden (van 55,7% op een leeftijd van negen jaar naar 13,5% op de leeftijd van 17 jaar). Met 16 jaar is er even een toename (36,4% is lid). Dat kan te maken hebben met het gegeven dat leerlingen rond die leeftijd meer boeken voor school moeten gaan lezen. Er zijn waarschijnlijk veel “slapende” leden onder de leerlingen, want 27,3% geeft aan nooit een boek te lenen in de bibliotheek en 32,7% maar één tot twee keer per jaar. Tabel 25: Percentage lid van de bibliotheek per leeftijd 100 20 40 60 80 0 Ja 9 jaar 10 jaar 11 jaar 12 jaar 13 jaar 14 jaar 15 jaar 16 jaar 17 jaar 40 55,7 neen 44,3 60 39,8 60,2 34,5 65,5 27,7 72,3 30,8 69,2 29,2 70,8 36,4 63,6 13,5 86,5 30,7 10,2 80,7 15,9 46,6 11,4 44,4 27,8 12,8 34,6 22,6 82 26,3 38,3 16,5 31,4 32,7 14,4 39,2 21,6 88,2 19,6 33,3 16,3 26,4 30,7 11,4 39,3 17,1 77,1 18,6 19,3 7,9 16,9 42,7 12,1 42,7 14,5 77,4 18,5 17,7 4,8 17,8 38,9 7,8 30 17,8 77,8 27,8 27,8 7,8 31,4 37,1 21,4 41,4 42,9 77,1 27 22,9 10 15 42,5 10 32,5 22,5 72,5 30 12,5 5 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 18 ׉ 7cassandra://qdKvwr0a_2kIn508X3LGX29JPLb-YkUEA5nMnNJD2IoX`̵VT?7E=PrVT?7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://atGDd4OaNeOFI_UX99wcrF6KUJYaiD8wZ3_KUzIOifQ ` ׉ 7cassandra://0iu8qOgIgz2Q-K1jLl_rLdtvNR4X-bOewpLU2cbyy3Y%`S׉ 7cassandra://wdb2DyDSAnFmhsiyrrKUdQ2GPzEbN37KMpRbdriFXL0 z`̵׉ 7cassandra://OKxCtDH-Dh3bwQGzYX943MYT-sB8H9PwGabQ691FMAg^͠VT@7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://kVAWYJ4XX1Gd4PLClUMxNztJm5li2UT8aMglKcu9OQEm` ׉ 7cassandra://VbbxuJcmIiSmTkDX8xgz576lggcKqBSqpt59J9GFM1Y6`S׉ 7cassandra://C-xnuI7TGPcJjELORgcPnjEQAX8cRgfIkPQQvnLI3nQ `̵׉ 7cassandra://75_fyCbfIa3yU_q31K8H-_Joaw4kCqs21fHxE5U6MhAf 8͠VTD7E=Pr׉ETabel 26: Aantal keren bibliotheek bezoek per leeftijd. 10 20 30 40 50 60 0 9 jaar nooit gemiddeld een of twee keer per jaar gemiddeld een of twee keer per maand gemiddeld een of twee keer per week meer dan een of twee keer per week 10 jaar 11 jaar 12 jaar 13 jaar 14 jaar 15 jaar 16 jaar 17 jaar totaa l 16,7 20,8 1,2 31,6 25,5 16,3 14,8 30 33,3 27,3 28,6 31,3 42,9 23,7 46,8 51,2 44,4 46,7 56,6 32,7 16,7 27,1 14,3 25 23,4 25,6 29,6 20 11,1 22,9 21,4 6,3 20,2 14,5 2,1 2,3 11,1 3,3 11,9 12,5 16,7 3,9 2,1 4,7 10,5 5,1 2.3.5 Taalcontact via de televisie. Veel taalcontact vindt plaats via de televisie, maar er wordt door 44,3% van de leerlingen nooit naar televisieprogramma’s in het Papiamentu gekeken en 44,7% van de leerlingen kijkt nooit programma’s in het Nederlands. 22,4% van de leerlingen kijkt dagelijks programma’s in het Papiamentu en 14,3% van de leerlingen kijkt dagelijks programma’s in het Nederlands. CPS Onderwijsontwikkeling en advies 19 ׉ 7cassandra://wdb2DyDSAnFmhsiyrrKUdQ2GPzEbN37KMpRbdriFXL0 z`̵VTD7E=Pr׉ETabel 27: Hoe vaak kijken leerlingen televisieprogramma’s in het Papiamentu per leeftijd 10 20 30 40 50 60 0 9 jaar nooit gemiddeld een of twee keer per jaar gemiddeld een of twee keer per maand gemiddeld een of twee keer per week dagelijks 10 jaar 11,5 5,7 1,6 0 11 jaar 8,3 5,3 12 jaar 5,2 4,6 13 jaar 8,6 14 jaar 15 jaar 16 jaar 6,6 10,1 5,7 17 jaar 5 3,6 11,5 10,1 18,6 12,5 13 18 jaar totaal 50,8 47,7 49,2 51,6 39,3 42,6 42,7 32,9 30 39,1 44,3 7,2 7,7 8,2 14,8 13,6 14,4 19,3 17,2 16,9 17,1 27,5 26,1 16,3 23 19,3 22 22,2 26,4 21,3 19,1 25,7 22,5 21,7 22,4 Tabel 28: Hoe vaak kijken leerlingen naar televisieprogramma’s in het Nederlands per leeftijd Hoe vaak kijken leerlingen televisieprogramma's in Nederlands? 10 20 30 40 50 60 0 9 jaar nooit gemiddeld een of twee keer per jaar gemiddeld een of twee keer per maand gemiddeld een of twee keer per week dagelijks 10 jaar 11 jaar 13,1 6,9 12 4,9 5,7 12 jaar 9,2 13 jaar 8,6 6,8 10,5 5,7 14 jaar 9,9 15 jaar 7,9 16 jaar 4,4 17 jaar 18 jaar 5 17,4 9,1 11,2 14,7 10 13 totaal 23 48,3 22,7 38,8 52,9 53,7 51,7 50 47,5 26,1 44,7 8 8,9 26,2 20,7 13,6 23 24,3 18,2 19,1 17,6 27,5 13 21,7 24,6 14,9 14,6 16,4 7,1 8,3 7,9 11,8 10 30,4 14,3 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 20 ׉ 7cassandra://C-xnuI7TGPcJjELORgcPnjEQAX8cRgfIkPQQvnLI3nQ `̵VTD7E=PrVTD7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://YduBiWpkEQ_rMF5YVmyZdd4Wf5mX7GyhZrvlHLI62uQp` ׉ 7cassandra://wwGrQBaIQKSG5L79JXnntoCwJnoMwn5AdR9xgZoBjCQR`S׉ 7cassandra://np1Khh5fVNKA_KIdpZseFnt4vZQsJPa7IZLnXQ8-e6Y;`̵׉ 7cassandra://vtVWarSsFxnfOUHVbfI27APC_NMM5rLoTBPzpXD3T9Aa ͠VTE7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://93FfwEG1d44kuPIGm3pqtwTwKWVW20zV4eGAP-Oh9Z8"U` ׉ 7cassandra://25yk25cp2W6N_VM626pPtrOO2Au10KCfHawv2OG9oHQF`S׉ 7cassandra://aP5zxoM43QVM1-xMhHZ8pm3Px2npN45O5YxVZlGz1ok`̵׉ 7cassandra://nH9vEGUG-gWMzGKCxk6-S3bjbkCzDLRGUT0GZlX3FnsOQ͠VTG7E=Pr׉E2.4 Leeftijdsgroep 18-65 jaar In de leeftijdsgroep van 18 tot 65 jaar is gekeken naar de mogelijkheden van taalcontact (lezen en luisteren) en taalgebruik (lezen en schrijven), zowel op het werk als daar buiten. Ook is gekeken naar de taalbeheersing. Daartoe is aan de deelnemers een aantal can-do-statements met betrekking tot het Papiamentu en het Nederlands voorgelegd. Bij can-do-statements kunnen deelnemers aangeven of ze een bepaalde activiteit waarbij een taal wordt gebruikt wel of niet beheersen. Tabel 29: Aantal en percentage deelnemers in de leeftijdsgroep van 18 tot 65 jaar per geboorteland Aantal Groep 1: Geboren op Bonaire Groep 2: Geboren in Nederland Groep 3: Geboren op een van de andere Antilliaanse eilanden (inclusief Aruba) Groep 4: Geboren in Midden- of Zuid-Amerika Overig Totaal 305 124 212 139 33 813 Percentage 37,5% 15,3% 26,1% 17,1% 4,1% 100,0% 2.4.1 Taalcontact en taalgebruik buiten het werk Voor iedere groep is gekeken naar het taalcontact en taalgebruik buiten het werk. Er is gevraagd in welke taal thuis het meeste wordt gesproken. In de groep geboren op Bonaire is dat het Papiamentu (81,3%). Tabel 30: De taal die thuis het meest wordt gesproken Groep Papiamentu Groep 1: Geboren op Bonaire Groep 2: Geboren in Nederland Groep 3: Geboren op een van de Antiliaanse eilanden (inclusief Aruba) Groep 4: Geboren in Midden- of Zuid-Amerika Totaal 81,3% 3,3% 44,8% 19,5% 22,1% Nederlands 2,9% 75,0% 24,2% 12,4% 23,9% Spaans 2,9% 3,8% 14,8% 23,1% 17,1% Engels 6,5% 14,4% 6,7% 44,4% 35,8% Andere taal 5,8% 2,9% 0.0% 0,6% 1,2% Voor taalcontact (lezen, luisteren) en taalgebruik (spreken en schrijven) buiten het werk is gevraagd naar een aantal activiteiten waarin de deelnemers in contact kan komen met het Papiamentu en het Nederlands. Dit zijn: • vrijwilligerswerk • bezoek aan een kerk of andere godsdienstige bijeenkomst • • • bezoek boekhandel • televisie kijken deelname aan georganiseerde activiteiten buiten het gezin en het werk bibliotheekbezoek CPS Onderwijsontwikkeling en advies 21 ׉ 7cassandra://np1Khh5fVNKA_KIdpZseFnt4vZQsJPa7IZLnXQ8-e6Y;`̵VT-7E=Pr׉E_Voor een deel van de deelnemers vormen deze activiteiten geen mogelijkheid voor taalcontact. • 69,2% verricht geen vrijwilligerswerk • • • • • • 33,2% bezoekt nooit een kerkelijke of andere godsdienstige bijeenkomst 50,9% neemt nooit deel aan georganiseerde activiteiten buiten het gezin en het werk 70,8% bezoekt nooit een bibliotheek 54,4% bezoekt nooit een boekhandel 16,7% kijkt nooit televisieprogramma’s in het Papiamentu 30,4% kijkt nooit televisieprogramma’s in het Nederlands In groep 1 worden . verschillende talen gesproken; . de taal die verreweg het meest wordt gesproken is het Papiamentu (81,3%). In groep 2 wordt het meest een combinatie van het Papiamentu en het Nederlands (75%). In groep 3 wordt aangegeven dat er in het gezin het meest in het Engels wordt gesproken (44.4%). In groep 4 wordt het meeste in het Papiamentu gesproken (44,4%). Tabel 31 : Deelname aan vrijwilligerswerk per geboorteland Groep Groep 1: Geboren op Bonaire Groep 2: Geboren in Nederland Groep 3: Geboren op een van de Antilliaanse eilanden (inclusief Aruba) Groep 4: Geboren in Midden- of Zuid-Amerika Totaal Ja 31,5% 24,4% 36,3% 24,6% 30,8% Neen 68,5% 75,6% 63,7% 75,4% 69,2% Tabel 32: Bezoek aan een kerk of andere godsdienstige bijeenkomst Groep Nooit Groep 1: Geboren op Bonaire Groep 2: Geboren in Nederland Groep 3: Geboren op een van de Antilliaanse eilanden (inclusief Aruba) Groep 4: Geboren in Midden- of Zuid-Amerika Totaal 22,2% 80,2% 26,4% 23,4 33,2% Minder dan een keer per week 47,9% 14,0% 41,8% 40,7% 38,4% Een keer per week of meer 29,9% 5,8% 31,8% 35,9% 28,4% CPS Onderwijsontwikkeling en advies 22 ׉ 7cassandra://aP5zxoM43QVM1-xMhHZ8pm3Px2npN45O5YxVZlGz1ok`̵VTG7E=PrVT-7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://-djl0kwvSigt0FWnDzCUsRYyROZ8CPEGSTuyJQN1fVc` ׉ 7cassandra://pV2a_atUbFY7oSpp2znnOe10CJkLBz7OxFjhW1nJkhU=`S׉ 7cassandra://c2H4dRvHv2cXazIAB8vtgRjWypPeYMq7QaoWg0f8YYo@`̵׉ 7cassandra://SNP9yzFTahswvqdZdgZ7kZi5L0t77-ARO-Cejyulh3sO< ͠VTH7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://fX110yn08_EQwMW36tFGS-F3QDJATiEAdxkBpWECaPU` ׉ 7cassandra://vb-7WLQDZyTDy-cVtR_7lXaOFT3EBibXIcu9o1AxI444`S׉ 7cassandra://kLzr0pbfN3dJJqz67mgIrtBPnfdLyq0t03HiHxwUWHo`̵׉ 7cassandra://cLDuQFYT5NhyglDgkWY8zCEGv9H97XRJI8qkWGeeWfgQ ͠VTJ7E=Pr׉EZTabel 33: Al dan niet deelnemen aan georganiseerde activiteiten buiten het gezin en het werk per geboorteland. Groep Nooit Gemiddeld een of twee keer per jaar Groep 1: Geboren op Bonaire Groep 2: Geboren in Nederland Groep 3: Geboren op een van de Antilliaanse eilanden (inclusief Aruba) Groep 4: Geboren in Midden- of ZuidAmerika Totaal 4,1% 4,1% 6,4% 5,4% 5,1% 73,1% 70,5% 66,8% 70,8% 70,8% Gemiddeld een of twee keer per maand 10,9% 14,8% 15,3% 15,4% 13,1% Gemiddeld een of twee keer per week 8,5% 8,2% 7,4% 6,2% 7,9% Dagelijks 1,0% 0,8% 0,5% 0,0% 0,6% Tabel 34: Aantal keren bibliotheek bezoek per geboorteland in percentages Groep Nooit Gemiddeld een of twee keer per jaar Groep 1: Geboren op Bonaire Groep 2: Geboren in Nederland Groep 3: Geboren op een van de Antilliaanse eilanden (inclusief Aruba) Groep 4: Geboren in Midden- of ZuidAmerika Totaal 4,1% 4,1% 6,4% 5,4% 5,1% 73,1% 70,5% 66,8% 70,8% 70,8% Gemiddeld een of twee keer per maand 10,9% 14,8% 15,3% 15,4% 13,1% Gemiddeld een of twee keer per week 8,5% 8,2% 7,4% 6,2% 7,9% Dagelijks 1,0% 0,8% 0,5% 0,0% 0,6% CPS Onderwijsontwikkeling en advies 23 ׉ 7cassandra://c2H4dRvHv2cXazIAB8vtgRjWypPeYMq7QaoWg0f8YYo@`̵VTJ7E=Pr׉EFTabel 35: Aantal keren bezoek aan boekhandel per geboorteland in percentages Groep Nooit Gemiddeld een of twee keer per jaar Groep 1: Geboren op Bonaire Groep 2: Geboren in Nederland Groep 3: Geboren op een van de Antilliaanse eilanden (inclusief Aruba) Groep 4: Geboren in Midden- of ZuidAmerika Totaal 2,8% 8,2% 6,6% 3,1% 4,8% 17,3% 38,5% 18,4% 31,8% 23,2% Gemiddeld een of twee keer per maand 11,4% 29,5% 11,7% 14,0% 14,9% Gemiddeld een of twee keer per week 2,8% 4,1% 2,0% 2,3% 2,7% Dagelijks 0,3% 0.0% 0,5% 0,0% 0,3% s Tabel 36: Kijken televisieprogramma’s in het Papiamentu per geboorteland in procenten Groep Nooit Groep 1: Geboren op Bonaire Groep 2: Geboren in Nederland Groep 3: Geboren op een van de Antilliaanse eilanden (inclusief Aruba) Groep 4: Geboren in Midden- of ZuidAmerika Totaal 6,9% 55,8% 6,6% 16,8% 16,7% Gemiddeld een of twee keer per jaar 1,7% 9,2% 5,1% 3,8% 4,3% Gemiddeld een of twee keer per maand 8,3% 16,7% 8,1% 14,5% 10,4% Gemiddeld een of twee keer per week 18,0 12,5 19,7 23,7 19,0 Dagelijks 63,3% 5,0% 59,1% 5,0% 63,% CPS Onderwijsontwikkeling en advies 24 ׉ 7cassandra://kLzr0pbfN3dJJqz67mgIrtBPnfdLyq0t03HiHxwUWHo`̵VTJ7E=PrVTJ7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://WYf-WPvBN0ldb-sSiJnIx5jlpKjNSiEqosFZNXK7zOw2` ׉ 7cassandra://BEmBJYSOFRdlbzlw4YwrAJA6gKKmDsxxpui9tyZyY8E4`S׉ 7cassandra://mWJ3m6Bz4mdELD46Zxm0ufvDs-yXGT4vnOCL9YOqBGYA`̵׉ 7cassandra://iRv9Rkf3xWhainlaKy71PQdr42ZR2ZmLcOX0tbdhoswP ͠VTK7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://sOVMc6kjnknnV9E1EMduS2Wq7vA-1y4z8Xi1XHK4iV0` ׉ 7cassandra://0QWE75GFKuSvTQlZBYLDht8NBwzil0XYcqCbecb6Oa4?V`S׉ 7cassandra://OCwnSh_TN6R0Op-CjD_MOQFDMsPlE9mNbnvmzvdPUJI`̵׉ 7cassandra://YmVpNncVsFN4qzYxfdKeG00sfIHj4EqqrA5dPEYxFJ8U ͠VTL7E=Pr׉EKTabel 37: Kijken televisieprogramma’s in het Nederlands per geboorteland in procenten Groep Nooit Groep 1: Geboren op Bonaire Groep 2: Geboren in Nederland Groep 3: Geboren op een van de Antilliaanse eilanden (inclusief Aruba) Groep 4: Geboren in Midden- of ZuidAmerika Totaal 33,7% 14,2% 24,9% 52,9% 30,4% Gemiddeld een of twee keer per jaar 4,3% 3,3% 7,8% 1,7% 4,7% Gemiddeld een of twee keer per maand 12,8% 10,8% 16,1% 10,2% 12,8% Gemiddeld een of twee keer per week 20,9% 18,3% 20,2% 16,9% 19,7% Dagelijks 27,3% 52,5% 29,0% 18,6% 31,1% Tabel 38: Hoe vaak voeren de deelnemers gesprekken met anderen dan gezinsleden in het Papiamentu per geboorteland in percentages. Groep Nooit Gemiddeld een of twee keer per maand Groep 1: Geboren op Bonaire Groep 2: Geboren in Nederland Groep 3: Geboren op een van de Antilliaanse eilanden (inclusief Aruba) Groep 4: Geboren in Midden- of ZuidAmerika Totaal 0,0% 53,4% 0,0% 17,5% 27,9% 3,4% 11,4% 3,7% 10,0% 9,0% Gemiddeld een of twee keer per week 6,9% 14,8% 7,4% 13,8% 12,9% Dagelijks 89,7% 20,5% 88,9% 58,8% 50,2% CPS Onderwijsontwikkeling en advies 25 ׉ 7cassandra://mWJ3m6Bz4mdELD46Zxm0ufvDs-yXGT4vnOCL9YOqBGYA`̵VTL7E=Pr׉EMTabel 39: Hoe vaak gesprekken met anderen dan gezinsleden in het Nederlands per geboorteland in percentages Groep Nooit Gemiddeld een of twee keer per maand Groep 1: Geboren op Bonaire Groep 2: Geboren in Nederland Groep 3: Geboren op een van de Antilliaanse eilanden (inclusief Aruba) Groep 4: Geboren in Midden- of ZuidAmerika Totaal 18,9% 6,1% 11,8% 79,% 28,2% 8,1% 1,0% 2,9% 1,6% 2,5% Gemiddeld een of twee keer per week 8,1% 1,0% 2,9% 1,6% 2,5% Dagelijks 56,8% 87,8% 79,4% 19,4% 63,5% 2.4.2 Taalgebruik Tabel 40: Hoe vaak schrijven de deelnemers in het Papiamentu buiten het werk per geboorteland in procenten Groep Nooit Groep 1: Geboren op Bonaire Groep 2: Geboren in Nederland Groep 3: Geboren op een van de Antilliaanse eilanden (inclusief Aruba) Groep 4: Geboren in Midden- of ZuidAmerika Totaal 2,4% 5,0% 4,5% 4,7% 4,2% Gemiddeld een of twee keer per jaar 6,6% 53,7% 5,5% 28,9% 18,1% Gemiddeld een of twee keer per maand 16,6% 12,4% 10,4% 18,8% 14,7% Gemiddeld een of twee keer per week 67,2% 16,5% 70,6% 24,5% 51,6% Dagelijks 63,3 5,0 59,1 38,2 47,8 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 26 ׉ 7cassandra://OCwnSh_TN6R0Op-CjD_MOQFDMsPlE9mNbnvmzvdPUJI`̵VTL7E=PrVTL7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://0QuFav6rslmy8b96xhg5NLHPIQnit8hemfr-wMFUFF4U` ׉ 7cassandra://zm5AHaaf9VSqdCqekH40eyg9HObgz-eYnmSTaUEMUEM7n`S׉ 7cassandra://HIQxUGnuSMaGq5BOyQ21cJ9rXiz1gGOxrIjH5Q-r5S4`̵׉ 7cassandra://8i7Sw3yv6AnCOkYcRXKYrrvwNatYBJNsa-e8gdArO-cr!l͠VTM7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://fYPBSxUaVKxHyMwURP6GtlGD-2yVBgpU7MnWEd2Gn7UN` ׉ 7cassandra://8JMSRyDlgFU5LoA7aIwNWCCQceqpPxrfEYETalWbUqo5`S׉ 7cassandra://R9EyWNwt2qe34wW7Ky8mIK1qt2Sn4M_t1NQVurYG0WA@`̵׉ 7cassandra://k11KgfE93h_D1TfayO9Zc1R39f3Pkq8Dpr10aGmNd7cmx͠VTN7E=Pr׉E+Tabel 41: Hoe vaak schrijven de deelnemers in het Nederlands buiten het werk per geboorteland in procenten Groep Nooit Gemiddeld een of twee keer per maand Groep 1: Geboren op Bonaire Groep 2: Geboren in Nederland Groep 3: Geboren op een van de Antilliaanse eilanden (inclusief Aruba) Groep 4: Geboren in Midden- of Zuid-Amerika Totaal 18,6% 0,8% 13,1% 20,6% 15,5% 14,1% 5,8% 8,6% 4,8% 9,4% Gemiddeld een of twee keer per week 18,9% 2,5% 22,2% 6,3% 14,9% Dagelijks 41,9% 90,1% 50,0% 15,1% 46,6% 2.4.3 Taalcontact en taalgebruik binnen het werk Van de deelnemers geeft 78% aan betaald werk te verrichten. 48,9% van de deelnemers geeft aan dat op het werk het meest in het Papiamentu wordt gesproken, 22,9% van de deelnemers geeft aan dat dit in het Nederlands gebeurt. Groep 1: Taalcontact en taalgebruik binnen het werk Van de deelnemers hebben 282 de vraag beantwoord of ze wel of niet betaald werk hebben. Van deze 282 deelnemers geeft 73,4% aan betaald werk te hebben en 26,6% geeft aan geen betaald werk te hebben. Tabel 42: Percentage deelnemers in groep 1 met betaald werk en/of een uitkering. 10 20 30 40 50 60 70 80 0 Betaald werk/geen uitkering Betaald werk/uitkering Geen betaald werk/geen uitkering geen betaald werk/uitkering Betaald werk/geenuitkering 69,5 3,9 16,9 10,6 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 27 ׉ 7cassandra://HIQxUGnuSMaGq5BOyQ21cJ9rXiz1gGOxrIjH5Q-r5S4`̵VTN7E=Pr׉ETabel 43: De meest gebruikte taal op het werk in groep 1 in procenten 10 20 30 40 50 60 70 80 0 Papimentu Nederlands Engels Spaans Papimentu en een andere taal Nederlands en een andere taal Papiamentu en Nederlands en een of twee andere talen Laag 67,7 12,6 3,9 0,8 1,6 0,8 12,6 Middelbaar 53,7 22,2 5,6 Hoog 53,3 6,7 50 18,5 50 De deelnemers met een laag opleidingsniveau gebruiken de meeste verschillende talen op hun werk. Het Papiamentu is voor de deelnemers op alle opleidingsniveaus de taal die ze op hun werk het meest gebruiken. De deelnemers met een hoog opleidingsniveau gebruiken daarnaast het meest Engels. Nederlands wordt relatief weinig genoemd als de taal die op het werk het meest wordt gebruikt. Tabel 44a:Taalgebruik op het werk in groep 1 in procenten 10 20 30 40 50 60 70 0 Lezen rapporten en memo's Papiamentu Nederlands Spaans Engels 59,4 59,8 7,1 32,6 schrijven rapporten en memo's 52,9 57,6 4,7 29,1 Papiamentu Nederlands interpreteren van grafieken en ander cijfermateriaal 48,7 51,3 3,9 35,7 Spaans opzoeken van informa=e op internet 23,1 50,6 8,3 64,1 Engels het plaatsen van informa=e op internet 40,7 44,1 7,6 50,3 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 28 ׉ 7cassandra://R9EyWNwt2qe34wW7Ky8mIK1qt2Sn4M_t1NQVurYG0WA@`̵VTN7E=PrVTN7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://HSHrCCyMrYW_zvJu9a5b2qJcLT0e6I39Y0I8yXZ5QvY` ׉ 7cassandra://k-3MYyQDwhSEmX59rTIjauSCIEhCHJFYSYlv_60kOYs3^`S׉ 7cassandra://SydBc37XSEff2W7CaT374qvhejaVAEvGmDTES19beK0`̵׉ 7cassandra://NPAhemMYI4gUtbOpErvvxxw-ANskjdsWFUA2VulFn24us͠VTO7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://Kq2VXJL9tFaRIj0DMoEwR7V5iTjye-WTC96Qwppi66s` ׉ 7cassandra://xnTnHhyMjMfUzgN85EYZAAhUlg_MzHD6dXa3SkRHEC81`S׉ 7cassandra://7SYug73rqd36YspkpR2WWqvKi_WPuyaytMg4WqQFZ1U`̵׉ 7cassandra://JOAzUtz8ATyuXwdx0aFqp_xaLA0WCsnVC50BwDuIn8Iij͠VTP7E=Pr׉EHet Papiamentu wordt voor alle activiteiten op het werk veel gebruikt. Uitzondering is het opzoeken van informatie op het internet, dat gebeurt het meest in het Engels. Het Papiamentu wordt veel gebruikt voor het schrijven van officiële brieven en het Nederlands wordt daarvoor weinig gebruikt. Tabel 44b: Taalgebruik op het werk in groep 1 in procenten 10 20 30 40 50 60 70 80 90 0 het lezen van emails Papiamentu Nederlands Spaans Engels 56,8 62,6 12,3 52,3 het schrijven van e-mails 61,9 64,9 10,4 48,1 Papiamentu Nederlands het schrijven van officiële brieven 82,2 4,7 41,1 Spaans het lezen van officiële brieven 57,4 68,2 5 33,5 Engels Groep 2: Geboren in Nederland Van de 119 deelnemers in deze groep heeft 89,1% betaald werk en 1,7% heeft daarnaast ook nog een uitkering. Het Nederlands is in alle opleidingsniveaus de meest gebruikte taal. Daarnaast wordt het Engels veel genoemd. Tabel 45: Percentage deelnemers in groep 2 met betaald werk en/of een uitkering. 100 10 20 30 40 50 60 70 80 90 0 Betaald werk/geen uitkering Betaald werk/uitkering Geen betaald werk/geen uitkering geen betaald werk/uitkering percentage 87,4 1,7 7,6 3,4 het lezen van handleidingen 63,5 60 7,1 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 29 ׉ 7cassandra://SydBc37XSEff2W7CaT374qvhejaVAEvGmDTES19beK0`̵VTP7E=Pr׉ETabel 46: De meest gebruikte taal op het werk in groep 2 in procenten 10 20 30 40 50 60 70 80 0 Papiamentu Nederlands Engels Laag 20 70 10 Middelbaar 27,6 55,2 17,2 Hoog 20,6 75,4 16,2 totaal 22,4 57,9 15,9 Bij de diverse activiteiten die in het werk worden ondernomen wordt het Papiamentu relatief weinig gebruikt. Hieruit kan worden opgemaakt dat het taalcontact met het Papiamentu van deze groep deelnemers beperkt is. Het schrijven van officiële brieven is de enige activiteit op het werk .waarvan de meerderheid aangeeft dat deze in het Papiamentu plaatsvindt. Tabel 47a: Taalgebruik op het werk in groep 2 in procenten Lezen rapporten en memo's Papiamentu Nederlands Spaans Engels 19,6 90,7 2,8 57,9 schrijven rapporten en memo's 15 90,7 59,4 interpreteren van grafieken en ander cijfermateriaal 11 89 1 54 opzoeken van informa=e op internet 8,4 83,2 71 het plaatsen van informa=e op internet 10,6 78,8 3,8 62,5 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 30 ׉ 7cassandra://7SYug73rqd36YspkpR2WWqvKi_WPuyaytMg4WqQFZ1U`̵VTP7E=PrVTP7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://jpTu7rSTcItkkOTW4jM08LOijj_O-Q3eWT0fkw7w8y8-` ׉ 7cassandra://44PdCd2sQFwHcMdpRU7t8ze_E_kuP8TUFjz3RGIrOJU5`S׉ 7cassandra://Nr5bkr8BsqnJjCUZ5LnGRE1r_MoxbHEMDllaiN1v7SQ`̵׉ 7cassandra://IxKKhAE97RE31lwAJBf1IhjwLmGCtYBvfSzZS7LhDh8xk͠VTQ7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://-5nmeOe3A1T9-RRcZW7YxOnps3JIC04sMoLMF2hDJbU` ׉ 7cassandra://EhvIFgqZX-P_9ZgpXsPJ79_u_IvRlIgg0hmdMmedETo(`S׉ 7cassandra://V2drd5rRmCuC0-_aD--8AGOaEf3rxysXlamd66Zccgc `̵׉ 7cassandra://dWHxBeQ47dH70VJmlmWRb8eY7umqJgJfmTFk6Qr_Sowh͠VTR7E=Pr׉E*Tabel 47b: Taalgebruik op het werk in groep 2 in procenten 100 120 20 40 60 80 0 het lezen van emails Papiamentu Nederlands Spaans Engels 22,5 93,4 10,4 67 het schrijven van e-mails 21,7 95,3 7,5 66 Papiamentu Nederlands het schrijven van officiële brieven 94,3 1 55,2 Spaans het lezen van officiële brieven 21,7 95,3 4,7 57,5 Engels het lezen van handleidingen 7,5 89,6 3,8 64,2 Groep 3: Taalcontact en taalgebruik binnen het werk Van de 282 deelnemers in deze groep heeft 79,8% betaald werk en 3,6% heeft daarnaast een uitkering. Tabel 48: Percentage deelnemers in groep 2 met betaald werk en/of een uitkering. 10 20 30 40 50 60 70 80 90 0 Betaald werk/geen uitkering Betaald werk/uitkering Geen betaald werk/geen uitkering geen betaald werk/uitkering Betaald werk/geenuitkering 76,2 3,6 7,3 13 Op het werk wordt het meest het Papiamentu gebruikt, al dan niet samen met een andere taal. Op het werk van deelnemers met een hoog of middelbaar opleidingsniveau worden minder verschillende talen gebruikt dan in het werk van de deelnemers met een laag opleidingsniveau. Bij de activiteiten die op het werk plaatsvinden wordt naast Nederlands veelal gebruik gemaakt van het Engels. Ook in deze groep wordt aangegeven dat officiële brieven vooral in het Papiamentu worden geschreven. CPS Onderwijsontwikkeling en advies 31 ׉ 7cassandra://Nr5bkr8BsqnJjCUZ5LnGRE1r_MoxbHEMDllaiN1v7SQ`̵VTR7E=Pr׉ETabel 49: De meest gebruikte taal op het werk in groep 3 per opleidingsniveau in procenten 10 20 30 40 50 60 0 Papiamentu Nederlands Engels Spaans Papiamentu en Nederlands Papiamentu en een of twee andere talen Laag 52,5 16,9 5,1 3,4 2,4 3,4 Tabel 50a: Taalgebruik op het werk in groep 3 in procenten 10 20 30 40 50 60 70 80 0 Lezen rapporten en memo's Papiamentu Nederlands Spaans Engels 45,3 68,7 6,7 40,7 schrijven rapporten en memo's 46,6 63,7 6,8 36,3 Papiamentu Nederlands interpreteren van grafieken en ander cijfermateria al 29,1 65,7 7,5 41,8 Spaans opzoeken van informa=e op internet 20,6 48,9 11,3 75,2 Engels het plaatsen van informa=e op internet 38,4 48,8 15,2 64,8 Middelbaar 45,2 26,2 14,3 Hoog 52,8 20,8 15,1 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 32 ׉ 7cassandra://V2drd5rRmCuC0-_aD--8AGOaEf3rxysXlamd66Zccgc `̵VTR7E=PrVTR7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://o2KhN6ZbSm_2iy65s222_J_EUiIvAQHM-7CCteYCVKw` ׉ 7cassandra://JfK-Vr7hIWJnkxRjxQgyYe6BJ6pRw_YiTGgGPPGgvKM/[`S׉ 7cassandra://CWQ7hQxDhpH3Bzu3WPkgK7LQdtgkUJ9qaZA5PFFYx3A`̵׉ 7cassandra://zPuluxRXXVomMJyJPi4WeaEibTpES2jYMv1l5QoX0Gkv͠VTS7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://n6qVxgP2JjE9vHy9MrDsEZozKQKTxBd540LpR2nZPKQJ` ׉ 7cassandra://BP9UmcoDOft0ZLB5D2dycpyAYPo4PJNv6dCPTM_Q5-M-`S׉ 7cassandra://dydqkeYsqQLFM4dt9hFTA8vNR54jtdc0J8YharqeOxU`̵׉ 7cassandra://83gyzSuuBmS2sSVrIdtuz6Ros7ABkeh1IT3ioJMKyzUgI͠VTT7E=Pr׉ETabel 50b: Taalgebruik op het werk in groep 3 in procenten Taalgebruik op het werk het lezen van e-mails Papiamentu Nederlands Spaans Engels 54,3 70,7 18,6 59,3 het schrijven van e-mails 60,9 72,5 13 55,1 Papiamentu Nederlands het schrijven van officiële brieven 83,6 10,2 46,9 Spaans het lezen van officiële brieven 48,6 75 9,5 43,2 Engels het lezen van handleidinge n 50,3 62,8 6,9 42,8 Groep 4: Geboren op in Midden- of Zuid-Amerika Van de 282 deelnemers in groep 4 heeft 78,4 % betaald werk. 11,1% heeft daarnaast ook nog een uitkering. Het Papiamentu is in alle opleidingsniveaus de meest gebruikte taal. Daarnaast wordt Spaans veel genoemd. De activiteiten die op het werk plaatsvinden worden . het meest in het Spaans uitgevoerd. Een uitzondering is het lezen en schrijven van memo’s en rapporten. Dat wordt vooral in het Papiamentu en het Nederlands gedaan. Tabel 51: Percentage deelnemers in groep 4 met betaald werk en/of een uitkering 10 20 30 40 50 60 70 80 0 Betaald werk/geen uitkering Betaald werk/uitkering Geen betaald werk/geen uitkering geen betaald werk/uitkering Betaald werk/geenuitkering 66,7 11,1 15,4 6,8 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 33 ׉ 7cassandra://CWQ7hQxDhpH3Bzu3WPkgK7LQdtgkUJ9qaZA5PFFYx3A`̵VTT7E=Pr׉ETabel 52: De meest gebruikte taal op het werk in groep 4 per opleidingsniveau in procenten 10 15 20 25 30 35 40 45 50 0 5 Papimentu Nederlands Engels Spaans Papiamentu en een of meerdere andere talen Laag 45,8 6,8 30,5 3,4 Tabel 53a: Taalgebruik op het werk in groep 3 in procenten Taalgebruik op het werk 10 20 30 40 50 60 70 0 Lezen rapporten en memo's Papiamentu Nederlands Spaans Engels 50,6 37,1 31,5 19,1 schrijven rapporten en memo's 32,4 39,4 33,8 21,1 interpreteren van grafieken en ander cijfermateriaal 29,2 38,5 33,8 27,7 opzoeken van informa=e op internet 18,8 27,5 60,9 33,5 het plaatsen van informa=e op internet 22,4 26,9 52,2 37,3 Middelbaar 35 15 25 Hoog 45,8 20,8 4,2 12,5 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 34 ׉ 7cassandra://dydqkeYsqQLFM4dt9hFTA8vNR54jtdc0J8YharqeOxU`̵VTT7E=PrVTT7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://HPfProDLpfK5ebb6ghVraxxisnK2zGuNwVATa_cwLWw^` ׉ 7cassandra://37BXKoyFDnVE-WKEwedu5PBzCQ7Mx1WbWoCZPalbhDA<>`S׉ 7cassandra://quvgYE9dWfR9cnyQE05N6B0BvhzXAfHnxDLKB6vBbJE`̵׉ 7cassandra://JAWAKzDUnHi_Ihw1FkabLemt420gQ7vGyzKPuigmM2Um6͠VTT7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://XgVu73NFqKkCqg78JjpUvdQUjdee9VyZ7VO3qwQ16Hk` ׉ 7cassandra://w07gTG8vBHXKm2a9XfZBmmaWvOS9ewpaJj_QDmvmMWAC)`S׉ 7cassandra://XfD1k6-j77H0MZkBCM4CCFpPs0Hsdplmf8LmFtfb2sg`̵׉ 7cassandra://ee8bc3SoTfmin4sFHiwO-qzHFfXF8onVapJNmxb30RMt;͠VTV7E=Pr׉ETabel 53b: Taalgebruik op het werk in groep 3 in procenten 10 20 30 40 50 60 70 0 het lezen van emails Papiamentu Nederlands Spaans Engels 28,8 37 54,4 35,6 het schrijven van e-mails 27,8 33,3 58,3 27,8 het schrijven van officiële brieven 45,9 50 28,1 het lezen van officiële brieven 32,9 45,7 35,7 22,9 het lezen van handleidingen 34,2 35,6 45,2 2.4.4 Taalbeheersing per groep Er is gekeken naar activiteiten die te maken met het praktische gebruik van het Papiamentu en . het Nederlands. Als deelnemers aangeven één of meerdere activiteiten niet in het Papiamentu te kunnen uitvoeren, wordt dit als een teken van onvoldoende taalbeheersing gezien. Gevraagd is welke van de onderstaande activiteiten de deelnemer kan uitvoeren in het Papiamentu en of ze deze kunnen uitvoeren in het Nederlands. 1. Het lezen van een medicijnvoorschrift 2. Het schrijven van een sollicitatiebrief 3. Voorlezen van kinderen 4. Boeken lezen 5. Officiële brieven lezen 6. Handleidingen lezen 7. Boekingen doen op internet 8. Belastingaangifte doen 9. Ondertiteling lezen bij televisieprogramma's Voor leesvaardigheden en schrijfvaardigheden is gebruik gemaakt van can-do-statements die zijn afgeleid van de niveaus die de OESO hanteert in onderzoek naar taalvaardigheden Voor leesvaardigheid zijn de volgende can-do-statements gebruikt: 1. Ik kan eenvoudige zinnen in het Papiamentu/Nederlands begrijpen. 2. Ik kan korte eenvoudige teksten in het Papiamentu/Nederlands lezen. 3. Ik kan specifieke informatie in alledaagse tekst in het Papiamentu/Nederlands vinden. 4. Ik kan korte, eenvoudige brieven in het Papiamentu/Nederlands begrijpen CPS Onderwijsontwikkeling en advies 35 ׉ 7cassandra://quvgYE9dWfR9cnyQE05N6B0BvhzXAfHnxDLKB6vBbJE`̵VTV7E=Pr׉EN5. Ik kan teksten in het Papiamentu/Nederlands begrijpen die bestaan uit alledaagse of aan mijn werk gerelateerde woorden. 6. Ik kan de beschrijving van gebeurtenissen, gevoelens en wensen in het Papiamentu/Nederlands in brieven begrijpen. 7. Ik kan artikelen en verslagen in het Papiamentu/Nederlands lezen die betrekking hebben op eigentijdse problemen. 8. Ik kan eigentijdse literaire proza in het Papiamentu/Nederlands begrijpen. Voor schrijfvaardigheid zijn de volgende can-do-statements gebruikt: 1. Ik kan korte, eenvoudige teksten in het Papiamentu/Nederlands schrijven. 2. Ik kan op formulieren in het Papiamentu/Nederlands persoonlijke details invullen. 3. Ik kan korte, eenvoudige notities en boodschappen in het Papiamentu/Nederlands schrijven. 4. Ik kan een eenvoudige brief in het Papiamentu/Nederlands schrijven. Groep 1: Geboren op Bonaire Als gekeken wordt naar de negen praktische toepassingen, dan zijn er tekenen van laaggeletterdheid bij gemiddeld 17,7% van de deelnemers in groep 1. Dat wil zeggen dat 17,7% van de deelnemers bij één of meerdere uitspraken aangeeft dit niet te kunnen. Een relatief hoog percentage deelnemers (30,8%) geeft aan geen belastingaangifte te kunnen doen in het Papiamentu. Dit percentage is niet meegenomen, omdat er misschien andere vaardigheden een rol spelen. Als het om de negen praktische toepassingen gaat , dan is de taalbeheersing in het Nederlands . iets lager dan in het Papiamentu. Gemiddeld 18,5% geeft bij één of meer activiteiten aan dat ze deze niet kunnen uitvoeren in het Nederlands. Tabel 54a: Praktische taalvaardigheden Nederlands per opleidingsniveau in groep 1 10 15 20 25 30 35 40 45 0 5 Het lezen van een medicijnv oorschri$ Laag Middelbaar Hoog totaal 14,2 4,1 0 9,4 Het schrijven van een sollicita= ebrief 25,2 13,3 3,9 19 Voorleze n van kinderen 15 2 0 9,4 Boeken lezen 6,7 0 0 2,9 Officiële brieven lezen 10,7 3,1 2 7,5 Handleidi ngenleze n 13,5 2 3,9 9,1 Boekinge n doen op internet 14,6 3,1 3,9 9,9 Belas=ng aangi$e doen 41,9 18,4 7,8 30,8 Onder=te ling lezen bij televisiep rogramm a's 14,5 4,2 0 9,7 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 36 ׉ 7cassandra://XfD1k6-j77H0MZkBCM4CCFpPs0Hsdplmf8LmFtfb2sg`̵VTV7E=PrVTV7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://hN-h8OKRaYuWW_-bPk7K2PrqzJenS3kLo_Li5lRID38c:` ׉ 7cassandra://7Rd0iWkzGNUgOpd0oyso1729uoEyvrC6iOr5jkeVF2Q:`S׉ 7cassandra://4rAI76R0G_628KDQxSG5zKM53J5G06AVFhYtWKNZ8BQ`̵׉ 7cassandra://rSoIi08s8Jt_dReadNOwh6glrEmr4l6zFmZ3zZYMOSAt`͠VTX7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://d9euUyb2oW2Pc2T9DerDz_8eGoh_l0doPhYuDxnOJrkp` ׉ 7cassandra://4zA1QGFdvM0MdFoDWiGNgofhiPo3KY0KnlslNJBgxzw5`S׉ 7cassandra://DgSHgcL5aACY9aaAPGOLRl1Ux_W2a8VMHIcWMaZ-mDU<`̵׉ 7cassandra://ABVXtgTnCqOmilGCJ8xb6keeP_PgSe_ndTqHuCczGnIl(͠VTY7E=Pr׉ETabel 54b: Praktische taalvaardigheden Nederlands per opleidingsniveau in groep 1 10 20 30 40 50 60 0 Het lezen van een medicijnv oorschri$ Laag Middelbaar Hoog totaal 27 7,4 2 18,4 Het schrijven van een sollicita= ebrief 34,4 5,2 6 22,5 Voorleze n van kinderen 2,8 1 0 2 Boeken lezen 18,9 5,2 4 13,1 Officiële brieven lezen 23,7 6,3 6 16,5 Handleidi ngenleze n 22,7 5,2 4 15,4 Boekinge n doen op internet 40,4 7,3 4 26,3 Belas=ng aangi$e doen 48,1 16,8 10 34,3 Onder=te ling lezen bij televisiep rogramm a's 23,9 6,3 2,1 16,2 Als gekeken wordt naar de can-do-statements voor leesvaardigheden in het Papiamentu, dan ligt het gemiddelde percentage van respondenten die aangeven een bepaalde activiteit niet zonder hulp te kunnen uitvoeren op 5,65%. Voor de deelnemers met een laag opleidingsniveau is het percentage . 9,25%. Voor schrijfactiviteiten ligt dit percentage . op 5,37%; voor de laagopgeleide op 8,7%. Voor schrijfvaardigheid in het Papiamentu geeft 5,4% van de deelnemers aan. een activiteit niet uit te kunnen voeren. Tabel 55a: Leesvaardigheden Papiamentu per opleidingsniveau in groep 1 10 12 0 2 4 6 8 Ik kan eenvoudige zinnen in het Papiamentu begrijpen. Laag Middelbaar Hoog totaal 9,3 1 0 5,8 Ik kan korte eenvoudige teksten in het Papiamentu lezen. 7,9 1 0 5 Ik kan specifieke informa=e in alledaagse tekst vinden. 10,7 0 0 6,3 Ik kan korte , eenvoudige brieven in het Papiamentu begrijpen 7 0 0 4,2 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 37 ׉ 7cassandra://4rAI76R0G_628KDQxSG5zKM53J5G06AVFhYtWKNZ8BQ`̵VTY7E=Pr׉E3Tabel 55b: Leesvaardigheden Papiamentu per opleidingsniveau in groep 1 10 12 14 0 2 4 6 8 Ik kan teksten in het Papiamentu begrijpen die bestaan uit alledaagse of aan mijn werk gerelateerde woorden. Laag Middelbaar Hoog totaal 8,1 1 0 5 Ik kan de beschrijving van gebeurtenissen, gevoelens en wensen in het Papiamentu in brieven begrijpen. 9,4 0 0 5,5 Ik kan ar=kelen en verslagen in het Papiamentu lezen die betrekking hebben op eigen=jdse problemen. 9,8 1 0 6,1 Tabel 56: Schrijfvaardigheden Papiamentu per opleidingsniveau in groep 1 10 12 0 2 4 6 8 Ik kan korte, eenvoudige teksten in het Papiamentu schrijven. Laag Middelbaar Hoog totaal 8,3 0 0 4,9 Ik kan op formulieren in het Papiaments persoonlijke details invullen. 8,8 2,1 0 5,8 Ik kan korte, eenvoudige no==es en boodschappen in het Papiaments schrijven. 8,4 0 0 5 Ik kan een eenvoudige brief in het Papiaments schrijven. 9,7 0 0 5,8 Bij de leesvaardigheden in het Nederlands ligt het gemiddelde percentage dat aangeeft een of meerdere activiteiten niet te kunnen op 13,7% en de schrijfvaardigheden op 13,6%. Opnieuw ligt het . percentage in de groep met een laagopleidingsniveau hoger, 19,7% voor de leesvaardigheden en 20% voor de schrijfvaardigheden. Ik kan eigen=jdse literiare proza in het Papiamentu begrijpen. 11,8 1 0 7,3 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 38 ׉ 7cassandra://DgSHgcL5aACY9aaAPGOLRl1Ux_W2a8VMHIcWMaZ-mDU<`̵VTY7E=PrVTY7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://AAJ3zUhWlaLHW-RVpWpKrQhNIKIVWysDP2-Ogo6wCJw` ׉ 7cassandra://CQ1oRouXZL9yt_MzXCKyCGOnkppd_ldM71bwDGrBUkI)`S׉ 7cassandra://jS4pv23_NVH1Q6Ls4PKXS7smPb9f_I2E4BSvwziuKH8`̵׉ 7cassandra://XCsbolPQWhxZKG9f_CoKxcyN5wp2J4t73jiGZs5hJvccT8͠VTZ7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://AcinzJkfFOZQlqO6X7udCj1Y5f9rSdHudDXgSfxYmNo` ׉ 7cassandra://QprOj7hGbpYs4apy4pP0-xaN-2C8GfbA5CiPjjV13sU)`S׉ 7cassandra://TXpkvndgRO1n5xjqFgePC57p9eSwqu1GnCF8IWktbmEa`̵׉ 7cassandra://h8UdMHXWtTdzzT2y_RxUB2bWnacLF3gvCqc4aojPRgwd͠VTZ7E=PrđנVTZ7E=Prȁ*1 9ׁHhttp://eeen.naׁ ׁ Ј׉ETabel 57a: Leesvaardigheden Nederlands opleidingsniveau in groep 1 10 15 20 25 0 5 Ik kan eenvoudige zinnen in het Nederlands begrijpen. Laag Middelbaar Hoog totaal 18,2 6,4 4 13 Ik kan korte eenvoudige teksten in het Nederlands lezen. 16,2 5,3 4 11,6 Tabel 57b: Leesvaardigheden Nederlands opleidingsniveau in groep 1 10 15 20 25 30 0 5 ke lr de b bsghijijpein dieang v Middelbaar Hoog totaal anands eecrr v Ik k b gse=eebk lu n eis v all dnr,sl gage ev o in h Laag i e artaan uretetnnseeeaageseon ense e m eeesrane gs i ent =jdid i wtrd k ik b i h bb b h g 19,8 5,3 4 fl aan tn NijndIkl kk i 20,6 5,3 4 13,7 13,7 w nreen gn ereezenerseer anoresarnenngrroeennnee r eeen.nan ss preogr epmn.n 21,1 5,3 4 w and h l late N dde ble eteoirdie p. ev za i e otpij Np gerl=jdde b blij ee id 24,4 6,4 6 14,4 17 Ik kan specifieke informa=e in alledaagse tekst vinden. 20,3 5,3 4 14 Ik kan korte , eenvoudige brieven in het Nederlands Papiamentu begrijpen 17,3 6,3 4 12,5 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 39 ׉ 7cassandra://jS4pv23_NVH1Q6Ls4PKXS7smPb9f_I2E4BSvwziuKH8`̵VTZ7E=Pr׉E0Tabel 58: Schrijfvaardigheden Nederlands opleidingsniveau in groep 1 10 15 20 25 0 5 Ik kan korte, eenvoudige teksten in het Nederlands schrijven. Laag Middelbaar Hoog totaal 21,1 4,2 4 14,1 Ik kan op formulieren in het Nederlands persoonlijke details invullen. 19,1 5,3 4 13,3 Ik kan korte, eenvoudige no==es en boodschappen in hetNederlands schrijven. 19,2 5,3 4 13,4 Ik kan een eenvoudige brief in het Nederlands schrijven. 20,7 4,3 4 13,9 Groep 2: Geboren in Nederland In groep 2 is er een groep deelnemers die geboren zijn in Nederland die aangeeft onvoldoende in staat te zijn activiteiten uit te voeren die te maken hebben met praktisch gebruik van het Papiamentu. Dat wil zeggen dat ongeveer 50% van de deelnemers bij één of meerdere activiteiten aangeeft deze niet uit te kunnen voeren in het Papiamentu. In deze groep zijn er vrijwel geen tekenen voor laaggeletterdheid in het Nederlands. Gemiddeld geeft 1,5% van de deelnemers in deze groep aan één of meerdere activiteiten niet in het Nederlands te kunnen uitvoeren. CPS Onderwijsontwikkeling en advies 40 ׉ 7cassandra://TXpkvndgRO1n5xjqFgePC57p9eSwqu1GnCF8IWktbmEa`̵VTZ7E=PrƁVTZ7E=PrŁ{בCט{u׉׉ 7cassandra://39sgu8RPJRF-mLzVPwc7VIWoPgwGo9Ih7Dbqnmg9g80z` ׉ 7cassandra://bReMTlgVkwywAl-ZhXKIWGpuswBBxHkN1C0vEkRlDt8A`S׉ 7cassandra://IX79FZzKgXOeS57I_o7De1dfxnlz6TN4kyLVz50ZGLs`̵׉ 7cassandra://XizSarkSzH7QbpnUoUrJpM3QGNRFClvYz7JMr2wsTVws \͠VT\7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://2XCaKtBhZa2zv62YKC7oBubV4b1oZ-C1cWIPm5boJxA|` ׉ 7cassandra://9YLWgQ1eYRyZCOQv0wK8TBRAhn204wvOn0x8L81xxJo1`S׉ 7cassandra://WxvdrlhG-uXz9_5ZfODzucMD1tCxCaliAYIye5k-3q4%`̵׉ 7cassandra://GoAohLZ7a0Sh4MT9Pul4egkcqeYietzo3ib8LlbgIYwcP͠VT]7E=Pr׉ETabel 59a: Praktische taalvaardigheden Papiamentu per opleidingsniveau in groep 2 10 20 30 40 50 60 70 80 0 Het lezen van een medicijnv oorschri$ Laag Middelbaar Hoog totaal 61,5 41,5 40,2 42,6 Het schrijven van een sollicita= ebrief 61,5 67,5 62,1 63,6 Voorleze n van kinderen 46,2 42,9 33 37,1 Boeken lezen 60 59,4 40,3 47,4 Officiële brieven lezen 58,3 61 56,8 58,2 Handleidi ngenleze n 46,2 35 46,6 43,3 Boekinge n doen op internet 53,8 58,5 54,5 55,6 Tabel 59b: Praktische taalvaardigheden Nederlands per opleidingsniveau in groep 2 100 101 93 94 95 96 97 98 99 Het lezen van een medicijnv oorschri$ Laag Middelbaar Hoog totaal 100 95,7 99 100 Het schrijven van een sollicita= ebrief 100 97,8 99 98,7 Voorleze n van kinderen 100 97,8 96,9 97,8 Boeken lezen 100 97,9 99 98,7 Officiële brieven lezen 100 97,9 97,9 98,1 Handleidi ngenleze n 100 97,8 99 98,7 Boekinge n doen op internet 100 97,8 97,9 98,1 Belas=ng aangi$e doen 100 95,6 96,9 100 Onder=te ling lezen bij televisiep rogramm a's 100 97,8 97,9 98,1 Voor schrijfvaardigheid in het Papiamentu ligt het percentage deelnemers dat aangeeft een activiteit niet uit te kunnen voeren op 30,7% en bij schrijfvaardigheden op is dit 33,1%. Bij de leesvaardigheden in het Nederlands ligt het percentage deelnemers dat aangeeft één of meerdere activiteiten niet te kunnen op 4,65% en voor de schrijfvaardigheden op 4,5%. Belas=ng aangi$e doen 46,2 46,3 38,6 41,5 Onder=te ling lezen bij televisiep rogramm a's 61,5 61 59 54,3 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 41 ׉ 7cassandra://IX79FZzKgXOeS57I_o7De1dfxnlz6TN4kyLVz50ZGLs`̵VT]7E=Pr׉ETabel 60a: Leesvaardigheden Papiamentu per opleidingsniveau in groep 2 10 15 20 25 30 35 40 45 50 0 5 Ik kan eenvoudige zinnen in het Papiamentu begrijpen. Laag Middelbaar Hoog totaal 35,7 12,2 5,2 10,1 Ik kan korte eenvoudige teksten in het Papiamentu lezen. 38,5 24,5 9,3 16,4 Ik kan specifieke informa=e in alledaagse tekst vinden. 35,7 24,5 16,7 20,8 Ik kan korte , eenvoudige brieven in het Papiamentu begrijpen 42,9 36,7 20,8 27,7 Tabel 60b: Leesvaardigheden Papiamentu per opleidingsniveau in groep 2 10 20 30 40 50 60 70 0 Ik kan teksten in het Papiamentu begrijpen die bestaan uit alledaagse of aan mijn werk gerelateerde woorden. Laag Middelbaar Hoog totaal 35,7 32,7 18,6 24,4 Ik kan de beschrijving van gebeurtenissen, gevoelens en wensen in het Papiamentu in brieven begrijpen. 57,1 43,8 42,3 44 Ik kan ar=kelen en verslagen in het Papiamentu lezen die betrekking hebben op eigen=jdse problemen. 50 48,9 43,3 45,6 Ik kan eigen=jdse literiare proza in het Papiamentu begrijpen. 57,1 56,3 57,7 57,2 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 42 ׉ 7cassandra://WxvdrlhG-uXz9_5ZfODzucMD1tCxCaliAYIye5k-3q4%`̵VT]7E=PŕVT]7E=Pŕ{בCט{u׉׉ 7cassandra://KkgSyUc95UScm4YrV1qgca9l2R_g_NFcgih_XGWB0RA` ׉ 7cassandra://K-hTeRKy3gM2z6OeSzKMr8ZzrnY1vtQk8DEPf5AVmmE/2`S׉ 7cassandra://0SspzCidpJg4uNidGDEajYwm4f9QazLs4unVPIYhv50`̵׉ 7cassandra://-6CgYmvw5n9CBFIAEpQnJZVy0yTEIxb5_P_H5JERTCsf!͠VT^7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://s9HwzRKft9fBmfkc1OO98-jGizYq_xbwJR0QFACacN0` ׉ 7cassandra://7QRE8QSKRQiS7OctHQl7wHexI09XTbQYPqNWMu0hLg4/`S׉ 7cassandra://RH_fZKgz_G8FUACHzh804hGpa2GqvFbEX6kha8P5juUR`̵׉ 7cassandra://tQbnhcQOj9-nu6SSf64iCzjpKF5dCKh2TDQGZWVNGTsc ͠VT_7E=Pr׉ETabel 61a: Schrijfvaardigheden Papiamentu per opleidingsniveau in groep 2 10 20 30 40 50 60 70 80 0 Ik kan korte, eenvoudige teksten in het Papiamentu schrijven. Laag Middelbaar Hoog totaal 50 35,4 30,9 34 Ik kan op formulieren in het Papiaments persoonlijke details invullen. 42,9 22,4 18,6 21,9 Tabel 62a: Leesvaardigheden Nederlands opleidingsniveau in groep 2 100 102 90 92 94 96 98 Ik kan eenvoudige zinnen in het Nederlands begrijpen. Laag Middelbaar Hoog totaal 100 93,5 94,4 94,9 Ik kan korte eenvoudige teksten in het Nederlands lezen. 100 93,5 95,9 95,5 Ik kan specifieke informa=e in alledaagse tekst vinden. 100 93,5 94,5 94,9 Ik kan korte , eenvoudige brieven in het Nederlands begrijpen 100 93,5 95,9 95,5 Ik kan korte, eenvoudige no==es en boodschappen in het Papiaments schrijven. 57,1 36,7 30,9 35 Ik kan een eenvoudige brief in het Papiaments schrijven. 71,4 41,7 37,1 41,5 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 43 ׉ 7cassandra://0SspzCidpJg4uNidGDEajYwm4f9QazLs4unVPIYhv50`̵VT_7E=Pr׉E(Tabel 62b: Leesvaardigheden Nederlands opleidingsniveau in groep 2 100 102 90 92 94 96 98 Ik kan teksten in het Nederlands begrijpen die bestaan uit alledaagse of aan mijn werk gerelateerde woorden. Laag Middelbaar Hoog totaal 100 93,5 95,9 95,5 Ik kan de beschrijving van gebeurtenissen, gevoelens en wensen in het Nederlands in brieven begrijpen. 100 93,5 94,8 94,9 Ik kan ar=kelen en verslagen in het Nederlands lezen die betrekking hebben op eigen=jdse problemen. 100 93,5 95,9 95,5 Tabel 63:Schrijfvaardigheden Nederlands opleidingsniveau in groep 2 100 102 90 92 94 96 98 Ik kan korte, eenvoudige teksten in het Nederlands schrijven. Laag Middelbaar Hoog totaal 100 93,5 95,9 95,5 Ik kan op formulieren in het Nederlands persoonlijke details invullen. 100 93,5 95,9 Ik kan korte, eenvoudige no==es en boodschappen in hetNederlands schrijven. 100 93,9 95,9 95,5 Ik kan een eenvoudige brief in het Nederlands schrijven. 100 93,5 95,9 95,5 Ik kan eigen=jdse literiare proza in het Nederlands begrijpen. 100 93,5 95,9 95,9 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 44 ׉ 7cassandra://RH_fZKgz_G8FUACHzh804hGpa2GqvFbEX6kha8P5juUR`̵VT_7E=PrӁVT_7E=Prҁ{בCט{u׉׉ 7cassandra://bHccj7rTRFCfMixUsJAaP20G-0LAeNPqMvt_IPE6zO0 +` ׉ 7cassandra://oWnHYQ4RpTPOy9PR3yBzKuMYRTheV4fMaw62THebxDo3`S׉ 7cassandra://xjHZKWp-iaHpUe-tzEc0_h_5HprF3c3JVyNq0PnBno0v`̵׉ 7cassandra://U1K_XFCdU6Hlaf8cKDrYyFGSgTigMK2-MCd4rHSoHGEu͠VT_7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://la2y_5TGZZRKdbQbGFavZOV_rgA2g90sH_LOcowwC5M` ׉ 7cassandra://mDXykwT9jmWyc_tkxmnD7Fauy7bRqB2oTRnuQ83ze-g;`S׉ 7cassandra://iO3L-MK2sSAYu-IG0MYLc4RTrGJwEF4XTtbO4vekk9Q`̵׉ 7cassandra://KRkk0_l19rnGBSYZPMvAA605gRFeCn8WVmtQC3XcmH0to`͠VTc7E=Pr׉EGroep 3: Geboren op een ander eiland in de Antillen (inclusief Aruba) In deze groep zijn er relatief weinig tekenen van laaggeletterdheid in het Papiamentu met betrekking tot de negen activiteiten. Gemiddeld 7,5% van de deelnemers geeft bij één of meer activiteiten aan deze niet in het Papiamentu te kunnen uitvoeren. Een uitschieter naar boven het is het schrijven van sollicitatiebrieven. Hierbij geeft 13,7% aan dit niet in het Papiamentu te kunnen. Hetzelfde geldt voor het doen van boekingen op internet, 14,3% geeft aan dit niet in het Papiamentu te kunnen. Bij het doen van belastingaangiftes geeft 27,2% aan dit niet te kunnen in het Papiamentu. Deze vraag is niet meegenomen in het gemiddelde. In deze groep ligt het gemiddelde percentage van deelnemers met tekenen van laaggeletterdheid in Nederlands op gemiddeld 10,6%. Voor de deelnemers met een laag opleidingsniveau is dit gemiddeld 19,4%. Tabel 64a: Praktische taalvaardigheden Papiamentu per opleidingsniveau in groep 3 10 15 20 25 30 35 40 0 5 Het lezen van een medicijnv oorschri$ Laag Middelbaar Hoog totaal 9,9 9,1 0 7,1 Het schrijven van een sollicita= ebrief 14,5 13 13,2 13,7 Voorleze n van kinderen 8,1 6,5 0 3,2 Boeken lezen 0 16,7 0 3,2 Officiële brieven lezen 5,4 7,9 1,5 5,1 Handleidi ngenleze n 5,5 7,8 1,5 5,1 Boekinge n doen op internet 21,1 16 1,5 14,3 Belas=ng aangi$e doen 35,5 31,6 9 27,2 Onder=te ling lezen bij televisiep rogramm a's 13 7,8 30 8,7 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 45 ׉ 7cassandra://xjHZKWp-iaHpUe-tzEc0_h_5HprF3c3JVyNq0PnBno0v`̵VTc7E=Pr׉EUTabel 64b: Praktische taalvaardigheden Nederlands per opleidingsniveau in groep 3 100 120 20 40 60 80 0 Het lezen van een medicijnv oorschri$ Laag Middelbaar Hoog totaal 70,4 87,7 97 82,7 Het schrijven van een sollicita= ebrief 66,7 89 98,5 81,9 Voorleze n van kinderen 80,6 94,5 98,5 89,5 Boeken lezen 81,5 95,9 100 90,7 Officiële brieven lezen 75,9 91,8 97 86,2 Handleidi ngenleze n 72,2 93,2 100 85,9 Boekinge n doen op internet 59,4 90,4 100 79,6 Belas=ng aangi$e doen 42,1 66,7 87,9 61,6 Onder=te ling lezen bij televisiep rogramm a's 75 93,1 98,5 86,6 Voor leesvaardigheden in het Papiamentu . geeft 4,6% van de deelnemers aan de activiteit niet uit te kunnen voeren en bij schrijfvaardigheden ligt dit op 4,17%. Bij de leesvaardigheden in het Nederlands ligt het gemiddelde percentage van deelnemers dat aangeeft één of meerdere activiteiten niet te kunnen op 10,8% en bij de schrijfvaardigheden op 10,0%. Tabel 65a: Leesvaardigheden Papiamentu per opleidingsniveau in groep 3 0 1 2 3 4 5 6 7 8 Ik kan eenvoudige zinnen in het Papiamentu begrijpen. Laag Middelbaar Hoog totaal 7,3 2,6 2,9 4,7 Ik kan korte eenvoudige teksten in het Papiamentu lezen. 4,5 2,6 2,9 3,5 Ik kan specifieke informa=e in alledaagse tekst vinden. 7,4 2,6 4,4 5,2 Ik kan korte , eenvoudige brieven in het Papiamentu begrijpen 6,4 1,3 2,9 3,9 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 46 ׉ 7cassandra://iO3L-MK2sSAYu-IG0MYLc4RTrGJwEF4XTtbO4vekk9Q`̵VTc7E=Pr܁VTc7E=Prہ{בCט{u׉׉ 7cassandra://5zPoOAbnmPiJKBgex6AdRqpyVO1uEZ3mcxyyjHun1wQ3` ׉ 7cassandra://CRpoI8rZ81HUKTNNsE9UIOUhjBZRCVXvCubwYXQW3DA1P`S׉ 7cassandra://0vVGoZxyDYWByH_SwrraTzk5wGYvV1_MrtEuZuvl7Rg`̵׉ 7cassandra://LjCV_4Kyxubgun50MN-n67P8fpVOgLnsrSeE6IRZf4gc͠VTe7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://Qd9Pk29HWaW49uSWApRnYqrIqqMXfDPhouUGOcF8am0K` ׉ 7cassandra://Iw3p8BEqRxs2AgnqqqTTnNWjI5KxvwoxEenwsWNBTCA0`S׉ 7cassandra://qPZx4s3G0ou2VAcQiGPFOkkLjKmdrKNqLO5SSTxY27Y`̵׉ 7cassandra://yTkERh3a29GOXElK89OFf-z5FcyAXJvYy4NlHphPCYcbS͠VTf7E=Pr׉ETabel 65b: Leesvaardigheden Papiamentu per opleidingsniveau in groep 3 10 12 0 2 4 6 8 Ik kan teksten in het Papiamentu begrijpen die bestaan uit alledaagse of aan mijn werk gerelateerde woorden. Laag Middelbaar Hoog totaal 6,6 1,3 2,9 4 Ik kan de beschrijving van gebeurtenissen, gevoelens en wensen in het Papiamentu in brieven begrijpen. 8,3 1,3 3 4,8 Ik kan ar=kelen en verslagen in het Papiamentu lezen die betrekking hebben op eigen=jdse problemen. 10,3 1,3 2,9 5,6 Tabel 66: Schrijfvaardigheden Papiamentu per opleidingsniveau in groep 3 0 1 2 3 4 5 6 7 Ik kan korte, eenvoudige teksten in het Papiamentu schrijven. Laag Middelbaar Hoog totaal 5,6 2,6 2,9 4 Ik kan op formulieren in het Papiaments persoonlijke details invullen. 6,5 2,6 3 4,4 Ik kan korte, eenvoudige no==es en boodschappen in het Papiaments schrijven. 6,5 1,3 2,9 4 Ik kan een eenvoudige brief in het Papiaments schrijven. 6,5 2,6 2,9 4,3 Ik kan eigen=jdse literiare proza in het Papiamentu begrijpen. 7,4 3,9 2,9 5,2 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 47 ׉ 7cassandra://0vVGoZxyDYWByH_SwrraTzk5wGYvV1_MrtEuZuvl7Rg`̵VTf7E=Pr׉ETabel 67a: Leesvaardigheden Nederlands per opleidingsniveau in groep 3 10 12 14 16 18 20 0 2 4 6 8 Ik kan eenvoudige zinnen in het Nederlands begrijpen. Laag Middelbaar Hoog totaal 17,4 9,5 4,5 11,6 Ik kan korte eenvoudige teksten in het Nederlands lezen. 13,8 8,1 4,5 9,6 Ik kan specifieke informa=e in alledaagse tekst vinden. 17,6 5,4 3 10,1 Tabel 67b: Leesvaardigheden Nederlands per opleidingsniveau in groep 3 10 15 20 25 0 5 Ik kan teksten in het Nederlands begrijpen die bestaan uit alledaagse of aan mijn werk gerelateerde woorden. Laag Middelbaar Hoog totaal 15,7 6,8 4,5 10 Ik kan de beschrijving van gebeurtenissen, gevoelens en wensen in het Nederlands in brieven begrijpen. 20,2 5,4 4,5 11,6 Ik kan ar=kelen en verslagen in het Nederlands lezen die betrekking hebben op eigen=jdse problemen. 19,4 5,4 4,5 11,2 Ik kan eigen=jdse literiare proza in het Nederlands begrijpen. 21,7 6,8 4,5 12,6 Ik kan korte , eenvoudige brieven in het Nederlands begrijpen 16,5 5,4 4,5 10 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 48 ׉ 7cassandra://qPZx4s3G0ou2VAcQiGPFOkkLjKmdrKNqLO5SSTxY27Y`̵VTf7E=PrVTf7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://ZfR38h0rSwns5HQDwTEjHwUbaSjRV7IlAnej5aHt8aQ#` ׉ 7cassandra://U-K_jebTGtwt3-NJm9ZyNNJy3eVOIhd-LxWjxCwjm3c,`S׉ 7cassandra://aTrpZDIeX5TH9bQEBISlrqMVHwh2e_U0R3_3qAD2GOQ`̵׉ 7cassandra://pYrcSuRKfleHAR5yoPFfJU_G1uQQFd1B0YyXUwhP584l͠VTh7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://VaTo-EaAVtgnomSgfZbRayai_Yf2Yr0LASPEnOc70Dkwe` ׉ 7cassandra://5KKsKP0fQ6WapBsFPylF-LpmFlv6Fq1cQveSgfYJ3gM6|`S׉ 7cassandra://AZqp8HdCVQYFngCPtBEjK0wLOQuCf6oArskbBDmjk78`̵׉ 7cassandra://djvWgLRv73KsUy41ve51bUMuJgVK2uw4bByeTOlBCpQj ͠VTi7E=Pr׉E$Tabel 68: Schrijfvaardigheden Nederlands per opleidingsniveau in groep 3 10 12 14 16 18 20 0 2 4 6 8 Ik kan korte, eenvoudige teksten in het Nederlands schrijven. Laag Middelbaar Hoog totaal 15,6 6,8 3 9,6 Ik kan op formulieren in het Nederlands persoonlijke details invullen. 17,6 5,4 4,5 10,4 Ik kan korte, eenvoudige no==es en boodschappen in hetNederlands schrijven. 16,7 5,4 3 9,7 Ik kan een eenvoudige brief in het Nederlands schrijven. 17,4 5,4 4,5 10,4 Groep 4: Geboren in Midden- of Zuid-Amerika. In deze groep wordt gemiddeld door 28,7% van de deelnemers aangegeven dat ze een activiteit niet in het Papiamentu uit kunnen voeren. Dit relatief hoge percentage wordt veroorzaakt door de deelnemers met een laag opleidingsniveau. In deze groep kan 36,1%.van de deelnemers een activiteit niet in het Papiamentu . uitvoeren .. De taalbeheersing in deze groep in het Nederlands is nog lager dan de taalbeheersing in het Papiamentu. Gemiddeld 49,5% geeft aan een activiteit niet in het Nederlands te kunnen uitvoeren. CPS Onderwijsontwikkeling en advies 49 ׉ 7cassandra://aTrpZDIeX5TH9bQEBISlrqMVHwh2e_U0R3_3qAD2GOQ`̵VTi7E=Pr׉ETabel 69a: Praktische taalvaardigheden Papiamentu per opleidingsniveau in groep 4 100 10 20 30 40 50 60 70 80 90 0 Het lezen van een medicijnv oorschri$ Laag Middelbaar Hoog totaal 26,1 5,3 15,8 19 Het schrijven van een sollicita= ebrief 47,8 25,6 36,1 40 Voorleze n van kinderen 23,9 13,2 18,9 20,4 Boeken lezen 50 0 42,9 28,6 Officiële brieven lezen 22,9 10,3 18,4 19,1 Handleidi ngenleze n 28 89,7 18,9 21,9 Boekinge n doen op internet 26,1 86,8 18,9 21 Belas=ng aangi$e doen 41,9 67,6 27 34,7 Onder=te ling lezen bij televisiep rogramm a's 58,5 44,7 44,4 54,2 Tabel 69b:Praktische taalvaardigheden Nederlands per opleidingsniveau in groep 4 10 20 30 40 50 60 70 80 0 Het lezen van een medicijnv oorschri$ Laag Middelbaar Hoog totaal 71 42,5 38,5 57 Het schrijven van een sollicita= ebrief 69,6 44,7 51,4 59,9 Voorleze n van kinderen 66,3 42,1 45,9 56,3 Boeken lezen 66,3 36,8 50 56 Officiële brieven lezen 70,7 41 51,4 59,5 Handleidi ngenleze n 70,7 38,5 47,4 58 Boekinge n doen op internet 68,5 48,6 42,1 58,1 Belas=ng aangi$e doen 73,3 55,3 47,4 63,3 Onder=te ling lezen bij televisiep rogramm a's 67,4 38,5 44,7 55,6 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 50 ׉ 7cassandra://AZqp8HdCVQYFngCPtBEjK0wLOQuCf6oArskbBDmjk78`̵VTi7E=PrVTi7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://y9ui98Mj7lxVfRB3jLwJjlfp-54gnWuEHy13S1T67oc` ׉ 7cassandra://PSYTioIJ1frkYASc-B_PJSXggMSIV5X5_QU2jXxjT_M)`S׉ 7cassandra://PVuIoWFieQRfRsYnSd8Cu1fhc4To0XVZJw35FL-Dz-IY`̵׉ 7cassandra://OQrhDOA-zFs7ywJymjvMgjyJEPLxyR11X7zes2k_4FUb͠VTi7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://5cRYwmqaeLZfLZz7Cr9u8cVtGlJpNGTF_Uht67NG1QA` ׉ 7cassandra://E6j1ZoyjS4DXPUp4UrMfJ7fgf3x0ifL2-CeNo4Fu-VQ1`S׉ 7cassandra://ME2oDyL0hNJSZjPkCMurwGYKaeM2YgOfbaOga9BolSM5`̵׉ 7cassandra://05xiNUliCkVDgp_aliMc-MqcLYe4CGjOcWeYZ0v3OXEdRx͠VTk7E=Pr׉EAls gekeken wordt naar de can-do-statements voor leesvaardigheden in het Papiamentu. In groep 4 dan zien we dat leesvaardigheden c in het Papiamentu 11,1% van de deelnemers aangeeft een activiteit niet uit te kunnen voeren en bij schrijfvaardigheden ligt dit op 16,1%. Bij de leesvaardigheden in het Nederlands ligt het gemiddelde percentage van deelnemers dat aangeeft één of meerdere activiteiten niet uit te kunnen voeren weer hoog, namelijk op 41,2% en bij de schrijfvaardigheden op 40,9%. Tabel 70a: Leesvaardigheden Papiamentu per opleidingsniveau in groep 4 10 12 14 16 0 2 4 6 8 Ik kan eenvoudige zinnen in het Papiamentu begrijpen. Laag Middelbaar Hoog totaal 12,8 7,7 5,1 9,9 Ik kan korte eenvoudige teksten in het Papiamentu lezen. 12,8 5,1 2,6 8,7 Ik kan specifieke informa=e in alledaagse tekst vinden. 12,8 7,7 5,1 9,9 Ik kan korte , eenvoudige brieven in het Papiamentu begrijpen 13,7 2,6 5,1 9,2 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 51 ׉ 7cassandra://PVuIoWFieQRfRsYnSd8Cu1fhc4To0XVZJw35FL-Dz-IY`̵VTk7E=Pr׉E'Tabel 70b: Leesvaardigheden Papiamentu per opleidingsniveau in groep 4 10 15 20 25 0 5 Ik kan teksten in het Papiamentu begrijpen die bestaan uit alledaagse of aan mijn werk gerelateerde woorden. Laag Middelbaar Hoog totaal 12,9 5 7,9 9,9 Ik kan de beschrijving van gebeurtenissen, gevoelens en wensen in het Papiamentu in brieven begrijpen. 16,3 7,7 10,5 13 Ik kan ar=kelen en verslagen in het Papiamentu lezen die betrekking hebben op eigen=jdse problemen. 15,4 7,7 10,5 12,5 Tabel 71: Schrijfvaardigheden Papiamentu per opleidingsniveau in groep 4 10 15 20 25 0 5 Ik kan korte, eenvoudige teksten in het Papiamentu schrijven. Laag Middelbaar Hoog totaal 23,4 10,5 10,5 17,6 Ik kan op formulieren in het Papiaments persoonlijke details invullen. 18,1 10,3 5,3 13,5 Ik kan korte, eenvoudige no==es en boodschappen in het Papiaments schrijven. 18,1 10,3 10,5 14,6 Ik kan een eenvoudige brief in het Papiaments schrijven. 22,3 12,8 15,8 18,7 Ik kan eigen=jdse literiare proza in het Papiamentu begrijpen. 19,8 10,5 10,8 15,7 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 52 ׉ 7cassandra://ME2oDyL0hNJSZjPkCMurwGYKaeM2YgOfbaOga9BolSM5`̵VTk7E=PrVTk7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://GMwFE8meuZLxS3vpFSYSk2s5_Jb6bPmAAX-dx4XoesAC` ׉ 7cassandra://DfLKrLSIJvAV5pXT8_AsQGsmPo9mTUC2q1527Sz4YTo0`S׉ 7cassandra://8a5ItGs_m_o1xYa_Q1aS2f0MPqOY12iHBFRAV5z_UrA`̵׉ 7cassandra://SlJlPqFYBsQpPsBm7yOuk6U0vUCFQ254V0dHNm0pZswcJ͠VTl7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://vZers1Tzth2-XEOFFmNTK5E4ohxngHywy1Sdt7ZtZz0` ׉ 7cassandra://pS22Whim4x_zqMIreYj9VxTWLQr3jOhVuu_KERZRJEk`S׉ 7cassandra://zFwBCyHfE25HxqXo0yejdq37r0ZxJuoM3ZbaTQ8m_SM `̵׉ 7cassandra://QIs62u0eFlhqg7V8wHBl5vxcwEySnAzKd5nLRVB6A4cV͠VTl7E=Pr׉ETabel 72a: Leesvaardigheden Nederlands per opleidingsniveau in groep 4 10 20 30 40 50 60 0 Ik kan eenvoudige zinnen in het Nederlands begrijpen. Laag Middelbaar Hoog totaal 49,5 23,7 15,4 36,2 Ik kan korte eenvoudige teksten in het Nederlands lezen. 51,1 24,3 21,1 38,3 Ik kan specifieke informa=e in alledaagse tekst vinden. 51,6 26,3 27 40,5 Tabel 72b: Leesvaardigheden Nederlands per opleidingsniveau in groep 4 10 20 30 40 50 60 0 Ik kan teksten in het Nederlands begrijpen die bestaan uit alledaagse of aan mijn werk gerelateerde woorden. Laag Middelbaar Hoog totaal 51,1 24,3 28,9 40 Ik kan de beschrijving van gebeurtenissen, gevoelens en wensen in het Nederlands in brieven begrijpen. 52,7 31,6 36,8 44,3 Ik kan ar=kelen en verslagen in het Nederlands lezen die betrekking hebben op eigen=jdse problemen. 50,5 28,9 37,8 42,8 Ik kan eigen=jdse literiare proza in het Nederlands begrijpen. 52,7 34,2 44,7 46,7 Ik kan korte , eenvoudige brieven in het Nederlands Papiamentu begrijpen 52,7 26,3 26,3 40,7 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 53 ׉ 7cassandra://8a5ItGs_m_o1xYa_Q1aS2f0MPqOY12iHBFRAV5z_UrA`̵VTl7E=Pr׉ETabel 73: Leesvaardigheden Nederlands per opleidingsniveau in groep 4 10 20 30 40 50 60 0 Ik kan korte, eenvoudige teksten in het Nederlands schrijven. Laag Middelbaar Hoog totaal 50,5 23,7 34,2 40,8 Ik kan op formulieren in het Nederlands persoonlijke details invullen. 49,5 26,3 23,7 38,5 Ik kan korte, eenvoudige no==es en boodschappen in hetNederlands schrijven. 48,9 28,9 32,4 40,7 Ik kan een eenvoudige brief in het Nederlands schrijven. 52,2 29,7 36,8 43,6 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 54 ׉ 7cassandra://zFwBCyHfE25HxqXo0yejdq37r0ZxJuoM3ZbaTQ8m_SM `̵VTl7E=PrVTl7E=Pr{בCט{u׉׉ 7cassandra://HjkdK_zw9_vRBk7Q5BxQj3ptjsTTc5kSfBoOlfMrQ6g` ׉ 7cassandra://WsaSDZJI5baNOIBZnBGt98Zw6TQq_0Ba-Paae6lHihAXi`S׉ 7cassandra://uSNFXZ1uH58-pH3xdLglsOUQqk1Zg7KyAQM2MHVqn5AM`̵׉ 7cassandra://eOx_MhRD68iraFNhjnbTsS935nP5KgOfc0W5dXtr_8I\͠VTn7E=Prט{u׉׉ 7cassandra://VcFA_TukKJ1dTh72BRpvcadQQ5usKeeh6g01v3s3H0kq` ׉ 7cassandra://DzrV8UBnF6EHCU6ZhkumilBHgWWca0-T4I_SbXBjC3AS6`S׉ 7cassandra://8fhIJZJ8gmtWGtjpCHAI8jSpCDCVT96vF54lzWdreOM`̵׉ 7cassandra://2iim48JlGlNxqJ3_9wi-YPzxV4iWfk04hWs57-HoUwgE(͠VTo7E=Pr׉E3 Gegevens onderwijs Bonaire Laaggeletterdheid hangt sterk samen met het behaalde onderwijsniveau1. Daarom zijn als onderdeel van de nulmeting “het vaststellen van de geletterdheid op Bonaire” gegevens (toetsen en examenresultaten) van 2015 van de basisscholen, Scholengemeenschap Bonaire en FORMA, volwasseneducatie gevraagd. Sinds 2010 wordt in het funderend onderwijs met zogenaamde referentieniveaus (beheersingsdoelen) gewerkt. De fundamentele referentieniveaus (1F tot en met 4F) richten zich op basale kennis en inzichten van taal en rekenen. Referentieniveau 2F is het zogenaamde 'burgerschapsniveau'. Dit is het niveau dat iedere burger moet beheersen om op het gebied van taal en rekenen goed maatschappelijk te kunnen participeren in de hedendaagse samenleving. Uitgangspunt is dus dat alle inwoners van Europees en Caribisch Nederland een maatschappelijk niveau halen op niveau 2F. Dit niveau is vergelijkbaar met VMBOBB. Tabel 74: Verantwoording gegevensverzameling en verwerking Overzicht gebruikte gegevens a Cito Drie Minuten Toets Nederlands b Cito Begrijpend lezen Nederlands c Cito Rekenen Caribisch Nederland d Centraal examen Nederlands Centraal examen Papiamentu e Rekentoets 2F Nederlands. VMBO Rekentoets 3F Nederlands HAVO/VWO f g h Cito vaardigheidsscores Volgsysteem Rekenen toets 0 t/m 3 Cito Vaardigheidsscores begrijpend lezen Nederlands (Volgsysteem taal) Cito Vaardigheidsscores woordenschat Nederlands (Volgsysteem taal) i Certificaten alfabetisering 2014 Certificaten alfabetisering 2015 j Taalniveautest Nederlands 1 Buisman & Houtkoop, 2014 Type onderwijs 6 basisscholen 4 basisscholen 6 basisscholen Voortgezet onderwijs Voortgezet onderwijs Voortgezet onderwijs Voortgezet onderwijs Voortgezet onderwijs FORMA Aantal getoetste leerlingen Groepen 4 t/m 7 Groepen 4 t/m 8 Groepen 3 t/m 8 164 leerlingen 163 leerlingen 24 leerlingen 52 leerlingen 559 leerlingen 879 leerlingen 866 leerlingen 50 cursisten 56 cursisten FORMA Geen aantallen CPS Onderwijsontwikkeling en advies 55 ׉ 7cassandra://uSNFXZ1uH58-pH3xdLglsOUQqk1Zg7KyAQM2MHVqn5AM`̵VT-7E=Pr ׉E mbeschikbaar De gegevens zijn soms op hoofdlijnen en soms gedetailleerder geanalyseerd. Voor analyse op hoofdlijnen is gekozen om verbanden tussen verschillende toetsen te kunnen leggen, om daarmee een zo duidelijk mogelijk beeld van geletterdheid te verkrijgen. De gegevens zijn niet door elke instantie volledig aangeleverd, daardoor zijn niet alle gegevens bruikbaar. Voor analyse op detailniveau is gekozen om inzicht te krijgen in de resultaten van enkele deelvaardigheden taal. De toetsen zijn –waar mogelijk- vergeleken met de landelijke gemiddelde vaardigheidsscores of cijfers in Nederland. Deze vaardigheidsscores hebben een relatie met de referentieniveaus. De notitie ‘Gegevens onderwijs Bonaire’ is als volgt opgebouwd: eerst worden de gegevens van het basisonderwijs2 besproken, daarna van scholengemeenschap Bonaire en tot slot van FORMA, de volwasseneducatie. Van elke toets is een korte analyse opgesteld en aan het einde van deze notitie is een samenvattende conclusie opgenomen. Waar dat de leesbaarheid ten goede komt, is aanvullende informatie gegeven. Aanbevelingen van dit deel zijn samengevoegd met de aanbevelingen van het eerste deel. 3.1 Verzuimgegevens In het schooljaar 2014-2015 hebben op Bonaire 1.727 leerlingen de basisscholen en 1.761 leerlingen scholengemeenschap Bonaire bezocht (teldatum 1 oktober 2014, RCN). Het verzuimpercentage van leerlingen die dat schooljaar zonder toestemming afwezig waren is ongeveer 0,5% . Cijfers van langdurig verzuim zijn vooralsnog bij leerplicht niet bekend. 3.3 Basisonderwijs De volgende toetsen zijn verwerkt: - - - Cito Drie Minuten Toets Nederlands (lezen van zoveel mogelijk woorden Nederlands binnen een bepaalde tijd); Cito Begrijpend lezen Nederlands (teksten lezen en daarover vragen beantwoorden en tevens woordenschat); Cito rekenen Caribisch Nederlands (kale sommen en verhaaltjessommen). Het totaal aantal leerlingen dat per groep aan de toets heeft meegedaan is niet door iedere school aangegeven, waardoor de aantallen leerlingen niet in de tabel zijn vermeld. Ook heeft niet elke school de gegevens voor groep 8 aangeleverd. Er is geen gegevens Papiamentu opgenomen, omdat er geen genormeerde toets Papiamentu voor het basisonderwijs bestaat. 2 De SBO school is hierin niet meegenomen, omdat deze leerlingen op niveau worden getoetst. De landelijke normen sluiten daarbij niet aan. CPS Onderwijsontwikkeling en advies 56 ׉ 7cassandra://8fhIJZJ8gmtWGtjpCHAI8jSpCDCVT96vF54lzWdreOM`̵VTo7E=PrVT-7E=Pr {בCט{u׉׉ 7cassandra://w6QPOuzgzZp30Kjynh-Q9KbSjpg6pYheQm3OoJVgI1I!` ׉ 7cassandra://_rmOlCMMGoM-jT9PENx85G2Dk8YIF5kxS552FjN05T8.`S׉ 7cassandra://XIqHSrF2ElpGwL8ujQLiJXRiEXQ0CpLEZwjka39mESMk`̵׉ 7cassandra://257db0ggR1dPS3xQJJ35Fj_bonIKRnEl84xBO8GdDHYd,͠VTo7E=Psט{u׉׉ 7cassandra://e7-iEtW8cMMjH41eLJonvhwq4iSfzBXlHxiNJ8b2srM` ׉ 7cassandra://4heaBhC8z7jgWMsQQ1qLzTTNAPe-3kvg02aJw27r3mQ,`S׉ 7cassandra://kSBT26RDS-HADznitKVwTYNINhTC0kVA1YGs2BihjYk`̵׉ 7cassandra://OgAbq-9r_N_E5n-TpHONwP0muisP7oFNuqxjMQsoXSUb͠VTq7E=Ps׉E3.3.1 Gegevens Cito DMT woorden Nederlands Tabel 75 Gegevens Cito DMT woorden Nederlands 100 10 20 30 40 50 60 70 80 90 0 gem vaardigheidsscore landelijke norm groep 4 35,9 56 groep 5 43,7 71 groep 6 61,4 86 groep 7 67,7 93 Analyse Het lezen van losse woorden zonder context is een technische vaardigheid waarmee leerlingen laten zien dat ze letters en woorddelen op de juiste manier kunnen verklanken. Uit onderzoek3 is bekend dat 95% van de leerlingen woorden correct en vlot in een bepaald tempo hardop kunnen uitspreken. Als een leerling deze vaardigheid beheerst, kan hij zich volledig richten op het begrijpen van de tekst. Bij deze toets is de vaardigheidsscore van de leerlingen gemeten. Per groep is de gemiddelde vaardigheidsscore van alle scholen samen op Bonaire weergegeven. Tevens is de landelijke norm van de vaardigheidsscore vermeld. De inspectie van het onderwijs stelt alleen voor de groepen 4 en 5 een landelijke norm. Voor de overige groepen is de landelijke norm die Cito (landelijk toets instituut) stelt aangehouden. De landelijke norm wordt gemiddeld door geen enkele groep behaald. Er zijn wel verschillen per school. Enkele groepen behalen de norm grotendeels. 3 Vernooij, 2006. CPS Onderwijsontwikkeling en advies 57 ׉ 7cassandra://XIqHSrF2ElpGwL8ujQLiJXRiEXQ0CpLEZwjka39mESMk`̵VTq7E=Ps׉E3.3.2 Gegevens toets Cito begrijpend lezen Nederlands Tabel 76: Gegevens toets Cito begrijpend lezen Nederlands 100 120 20 40 60 80 -40 -20 0 gemiddelde vaardigheidsscore scholen landelijke norm groep 4 groep 5 -19,6 -2 56 71 groep 6 7,6 87 groep 7 15,1 95 groep 8 17,6 97 Analyse Begrijpend lezen is een denkvaardigheid. Als leerlingen teksten correct en ook vlot en vloeiend (met intonatie) kunnen lezen, laten ze horen dat ze de tekst ook begrijpen en ruim 90% van de woorden begrijpen4. Een grote woordenschat is dan ook nauw verbonden met het begrijpen van gelezen teksten. Om dat te kunnen meten wordt de toets begrijpend lezen afgenomen. Bij deze toets is de vaardigheidsscore van de leerlingen gemeten. Uit de gegevens blijkt dat op alle scholen het lezen van Nederlandse teksten met begrip zeer lastig is. Naarmate leerlingen ouder worden, stijgen de resultaten, maar de afstand tot de landelijke norm blijft groot. Leerlingen worden wel vaardiger in het lezen en hun woordenschat wordt eveneens groter, echter de teksten van de toetsen worden langer en er staan meer moeilijke woorden in, waardoor de achterstand op de landelijke norm niet wordt ingehaald. 4 Frey & Fischer, 2009 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 58 ׉ 7cassandra://kSBT26RDS-HADznitKVwTYNINhTC0kVA1YGs2BihjYk`̵VTq7E=PsVTq7E=Ps{בCט{u׉׉ 7cassandra://20J7fcqb8hD8lIlmNwoOxOAMLPTXx7H9GOqHPqiougM` ׉ 7cassandra://xVZbvEMMLxan4o92CBvnq9ENIgsWDWhSl8_pJTHn9PoHl`S׉ 7cassandra://3Wod2cOErFPulRdvQujvCS1-5NTDcdz2IIeh5ocGWe4K`̵׉ 7cassandra://4_aEHqJh8SpDz5sjafU6QbUP-M-8metLq_LqQ4cCQcgl͠VTq7E=Psט{u׉׉ 7cassandra://bblbJOoaSSRmaWteZ3GxP4bgLjBfsDKG7isJELraQ-Y!` ׉ 7cassandra://oNnn_084HkdaujgfdAWre6ZKlR-qMBWOJGEdNz8b3HEN>`S׉ 7cassandra://RhV5DDF4x7n-BDpVwTMUEccOm0MGIXq0nRP021ZKQCA`̵׉ 7cassandra://q1u6IlJCvesDnCjxwKmxv5z1iDU2xv_zisSx-jaPVscu|͠VTs7E=Ps ׉E3.3.3 Gegevens toets Cito rekenen Caribisch Nederland Tabel 77: Gegevens toets Cito rekenen Caribisch Nederland 100 120 20 40 60 80 0 gemiddelde schoolgegevens landelijk gemiddelde groep 3 39,3 43 groep 4 41,4 61 groep 5 54,5 78 groep 6 76 89 groep 7 87,4 99 Analyse Deze toets meet de rekenvaardigheden. Als eerste bevat de toets het oplossen van kale sommen door optellen, aftrekken, delen en vermenigvuldigen van hele getallen en breuken. Ten tweede bevat deze toets contextsommen (sommen verpakt in een verhaaltje). De leerlingen moeten eerst de som uit het verhaaltje halen en daarna rekenkundig gaan oplossen. In de afgelopen jaren is volop in het rekenen geïnvesteerd en dat is terug te zien in deze resultaten. De landelijke normen worden door de scholen samen nog niet behaald, maar op individuele scholen in een enkele groep wel. Dat betekent dat er groepen zijn waar de score nog lang niet wordt behaald. Leerlingen die de taal niet goed beheersen hebben veel moeite om de som uit het verhaaltje te halen. De cijfers van technisch lezen en begrijpend lezen laten zien dat het nog onvoldoende vlot kunnen lezen en begrijpen van de sommen belemmerend werkt voor het rekenen. 3.4 Voortgezet onderwijs Scholen gemeenschap Bonaire De examenresultaten van het Nederlands en het Papiamentu, de rekentoetsen 2F en 3F (waaronder talige sommen) en de CITO vaardigheidstoetsen rekenen en taal (begrijpend lezen en woordenschat) zijn verwerkt. Op de toets Papiamentu na zijn de resultaten vergeleken met de gemiddelde landelijke normen. De scores van het rekenen/wiskunde examen zijn voor dit onderzoek niet meegenomen, omdat het talige deel is verwerkt in de rekentoets 2F en 3F. 3.4.1 Gegevens centraal examen Nederlands en Papiamentu (2015) In 2015 zijn de examens VMBO BB en KB voor het eerst in het Nederlands afgenomen. Het examen bestond uit een aparte versie Caribisch Nederlands. Ondanks dat deze aparte versie niet dezelfde is als de toets die in Europees Nederland is afgenomen, zijn de resultaten vergeleken met het Nederlands landelijk gemiddelde, om toch een vergelijking te kunnen maken. Ook worden de resultaten van het examen CPS Onderwijsontwikkeling en advies 59 ׉ 7cassandra://3Wod2cOErFPulRdvQujvCS1-5NTDcdz2IIeh5ocGWe4K`̵VT-7E=Pr$׉EPapiamentu vermeld. Er is van deze toets geen landelijke vergelijking, omdat deze toets niet in Nederland wordt afgenomen. Tabel 78: Gegevens centraal examen Nederlands en Papiamentu (2015) 0 1 2 3 4 5 6 7 Bonaire landelijk Papiamentu VMBO-BB 6,1 6,6 5,5 VMBO-KB 6,2 6,1 5,7 VMBO-(G)T 4,8 6,3 5,4 HAVO 5,8 6 6,1 VWO 5,5 6 5,7 Analyse Het examen Nederlands bestaat uit de leervaardigheden in het vak Nederlands, leesvaardigheid en schrijfvaardigheid. Het school- of college-examen wordt per onderwijsrichting uitgebreid met onderdelen. Onderdelen van het schoolexamen voor alle richtingen betreft: oriëntatie op leren en werken, basisvaardigheden, luister- en kijkvaardigheden, spreek- en gespreksvaardigheid en fictie. Bonaire heeft in vergelijking met het landelijk gemiddelde5 geen vergelijkingsmateriaal. op het VMBO-KB na een lagere score. Voor Papiamentu is er Uit de cijfers van het centraal examen Nederlands en Papiamentu blijkt dat de toetsen Papiamentu in het VMBO-BB en VMBO-KB slechter zijn gemaakt dan het Nederlands. In de overige groepen zijn de scores van het Papiamentu beter dan het Nederlands. Dus in het Papiamentu is de beheersing van de taal beter dan het Nederlands. Het maken van kwalitatieve analyses voor het VWO is moeilijk, omdat slechts een klein deel van de leerlingen hierin eindexamen doet. In 2014 betrof het slechts 18 leerlingen, waarvan slechts 33% is geslaagd. In 2015 is het slagingspercentage verbeterd tot 50%. 3.4.2 Gegevens Rekentoets BES referentieniveaus 2F en 3F De fundamentele referentieniveaus (1F tot en met 4F) richten zich op basale kennis en inzichten van het rekenen en zijn gericht op een meer toepassingsgerichte benadering van rekenen. Rekenen in het voortgezet onderwijs is gericht op het realiseren van de niveaus 2F en 3F. Referentieniveau 2F is het zogenaamde 'burgerschapsniveau'. Dit is het niveau dat iedere burger moet beheersen om op het gebied van taal en rekenen goed maatschappelijk te kunnen participeren in de hedendaagse samenleving. Uitgangspunt is dus dat alle inwoners van Europees en Caribisch Nederland een maatschappelijk rekenniveau halen op referentieniveau 2F. Dit niveau is vergelijkbaar met VMBO-BB. Daarom is onder andere de rekentoets 5 DUO, 2015 CPS Onderwijsontwikkeling en advies 60 ׉ 7cassandra://RhV5DDF4x7n-BDpVwTMUEccOm0MGIXq0nRP021ZKQCA`̵VTs7E=Ps VT-7E=Pr${בCט{u׉׉ 7cassandra://dcF0lVkLD8O0V570qCDeyPOEKOIosvCFCYT6WDOm-os`` ׉ 7cassandra://NKgMcmuypQj_d_9-1XIk-Iq9AWwwIOL_y5Vcobx5mYAQ``S׉ 7cassandra://ndmoGJGnbxxM8dAM3XV9iw6ZrByBPZxZ3PPWEy_kDu4`̵׉ 7cassandra://LyjCgDBNCL3qgq6oXF6qVXwBTqTSuDg9Y2z8a6AfZRQrX͠VTu7E=Ps ט{u׉׉ 7cassandra://wbiB70P8WqPOEe-pTI-g4DWl_cILr68-O6CPH1FPpLA` ׉ 7cassandra://BzZWBx6cByF9PpYb2xkViYH7kmrDB1RelODte50h_1IM`S׉ 7cassandra://ph4GuLcBIuOEM11AOMPr5iKvLU5JuhPZsK5yWRNxtKU(`̵׉ 7cassandra://qXBL5zOxJfj39UZLpx6RsaTLoqG_l4qeJK7huVkiIz8\ ͠VTx7E=Ps׉E 7ontwikkeld, aanvullend op het eindexamen. Deze toetsen geven informatie over de door de leerlingen bereikte fundamentele referentieniveaus rekenen. Sinds het schooljaar 2014/2015 is de rekentoets VO onderdeel van het eindexamen in Europees Nederland. Voor Caribisch Nederland is dit waarschijnlijk 2018. De 2F-toets wordt door de eindexamenkandidaten van het VMBO (VMBO-BB, VMBO-KB en VMBO (G)T gemaakt. De 3F toets wordt door de eindexamenkandidaten van HAVO en VWO gemaakt. In de onderstaande tabellen staan de resultaten van de Rekentoets 2F en 3F Bonaire en het landelijk gemiddelde6 voor het overzicht in cijfers weergegeven. Tabel 79: Gegevens Rekentoets 2F: VMBO-BB, VMBO-KB, en VMBO (G)T 10 20 30 40 50 60 70 0 Bonaire landelijk cijfer 1-3 cijfer 4 8 66 11 18,7 cijfer 5 13 26,7 cijfer 6 en hoger 13 43,7 Bonaire landelijk Tabel 80:Gegevens rekentoets 3F HAVO en VWO 10 20 30 40 50 60 70 0 cijfer 1-3 20 1,5 cijfer 4 cijfer 5 43 7 25 26 cijfer 6 en hoger 12 65,5 Analyse Uit de gegevens blijkt 87% van de VMBO-leerlingen op Bonaire een onvoldoende scoort7. Dit is een beduidend slechtere score dan landelijk8. Dat betekent dat een groot deel van de eindexamenkandidaten nog niet voldoet aan het maatschappelijk gewenste rekenniveau 2F. De HAVO en VWO leerlingen hebben de toets iets beter gemaakt en dat mag ook verwacht worden van deze groep leerlingen. Het is niet bekend of deze leerlingen het referentieniveau 2F behaald zouden hebben. Bij de rekentoetsen wordt er slechts op één referentieniveau getoetst en deze toetsen kunnen niet met elkaar worden vergeleken. Een behaalde score op de vaardigheidsschaal van rekenen referentieniveau 2F zegt niets over een eventuele vaardigheid op de schaal van rekenen referentieniveau 3F. 3.4.3 Gegevens Cito vaardigheidsscores Volgsysteem Rekenen toets 0 t/m 3 De vorige toets geeft een algemeen beeld in cijfers. De gegevens van de Cito Vaardigheidsscores toetsen 0 tot en met 3 geven meer gedetailleerde informatie per niveau. De toetsen 0 tot en met 3 zijn gericht op leerlingen in de eerste drie leerjaren van het voortgezet onderwijs. Rekenen/wiskunde, Nederlands leesvaardigheid en Nederlands woordenschat zijn ondersteunend voor allerlei andere schoolvakken. De toetsen 0 tot en met 3 helpen de school en de leerling na de brugperiode bij het bepalen van het niveau van de leerlingen op een aantal kernvaardigheden. 6 College voor Toetsing en Examens 2014-2015 7 8 Rapportage CvTE 2014-2015 Het cijfer 5 is in 2015 wel onvoldoende, maar leidt niet tot het zakken voor het examen. Het betreft een overgangsregeling, CPS Onderwijsontwikkeling en advies 61 ׉ 7cassandra://ndmoGJGnbxxM8dAM3XV9iw6ZrByBPZxZ3PPWEy_kDu4`̵VTx7E=Ps׉E uDe rapportage van deze toets levert informatie op waarmee de prestaties van leerlingen niet alleen vergeleken kunnen worden met leerlingen van hetzelfde schooltype, maar ook met die van leerlingen die een schooltype hoger of lager geplaatst zijn. Scholengemeenschap Bonaire heeft deze toets voor alle leerjaren gebruikt. Het is niet bekend wat de reden hiervan is. In onderstaand overzicht zijn dan ook alle leerjaren verwerkt. De toets rekenen 0 tot en met 3 bestaat uit de onderdelen meten/meetkunde, getallen, verbanden en verhoudingen. De resultaten zijn in vaardigheidsscores weergegeven en zijn gekoppeld aan de referentieniveaus rekenen. Deze toets is per leerjaar afgestemd, daarom kan bij benadering (en niet 1 op 1) vastgesteld worden hoe de leerlingen presteren ten opzichte van de referentieniveaus. van leerlingen te onderscheiden, namelijk: 1. 2. 3. 4. B (VMBO BB en VMBO BB/KB) M (VMBO KB/GT en VMBO GT) H (Havo, VWO) V (Havo, VWO, waaronder Gymnasium) Tabel 81:Aantal leerlingen naar opleiding Klassen B (VMBO BB) B (VMBO BB/KB) M (VMBO KB/GT) M (VMBO GT) H V Aantal ll’n 79 32 102 38 203 105