׉?4ׁB!בCט  u׉׉	 7cassandra://Tarr1LzdzzhOGfHt6ta1vSxB9loRh_hSum4WBy2KF-M <`
׉	 7cassandra://VdEiUERI9SPFdCcuXlq-kcs6sf0xhRBwpqT8ZVElxh4m`T׉	 7cassandra://Rg4eRYwngb9UcXAhhQld6pGU4uoEucs35b7qLdckYc4&`̵ ׉	 7cassandra://JrpwfonuBSYJ0zD185FLfVkffeExWycksGgLv9kSpTc ͠[<G䰐<D׈E[<G䰐<E׉Especiale bijlage over Duitsland
Speciale bijlage:
Wandelen
in Duitsland
Deze bijlage is tot stand gekomen in samenwerking met de regio’s Saksen, Hessen, Grimmheimat, Kassel, Welterberegion Wartburg Hainich,
Wanderbüro Saar-Hunsrück, Eifel Toursimus, Regionalagentur Westerwald Touristik-Service, Landratsamt Rastatt en Duitsland Toerisme.
‘te voet’ speciale bijlage over Duitsland 1
׉	 7cassandra://Rg4eRYwngb9UcXAhhQld6pGU4uoEucs35b7qLdckYc4&`̵ [<G䰐<F[<G䰐<E	jבCט   u׉׉	 7cassandra://aS805FbziUIkzZg5S2ZZO8kix5OUYq5e77ugEntSSN4 7\`
׉	 7cassandra://gv7mbaMCgdv9gDDtk9Hw7PZ8kEXnljcTVR72co8t5vE͉u`T׉	 7cassandra://QV0iQRSqt1M6zAovnq6UvXfR74Md9IPMHKXdvH4pA0c*`̵ ׉	 7cassandra://FrjMN63Ew2uR5GhlbU4dtL3f2cirpdyS5ZtgvOzs-xA 2͠[<G䰐<Gט  u׉׉	 7cassandra://vcsHkRloEpKl4JBiU1bZ5nmn-05hxIg-BaVjxFBqpAs ]`
׉	 7cassandra://cbaMs75PH1Az9dGtjOWg-KHfc2aIxPcqGWG-GaupjXM̓`T׉	 7cassandra://7HkMdAUEwNn06ZkLjRQOG2SpeCA3SopknTdHS4wmNgA(`̵ ׉	 7cassandra://JicqCogO-8j6VlthjzGKS1f9YZFwh_u6TekDBkOVThM v͠[<H䰐<Hנ[<U䰐<v moz9ׁHhttp://www.murgleiter.deׁׁЈ׉EBijzondere en verrassende
wandel gebieden in Duitsland
In deze special over
wandelen in Duitsland zijn
gebieden uitgelicht met
bijzondere en verrassende
wandelmogelijkheden.
Neem Natuurwandelpark
delux in de Zuid-Eifel. De route
rond de Stausee toont de
geschiedenis van een heuvellandschap
dat in miljoenen
jaren heel langzaam en in de
afgelopen tientallen zeer snel
is veranderd.
In het midden van Duitsland
ligt Grimmheimat NoordHessen,
het landschap dat
beschreven wordt in de
sprookjes van de gebroeders
Grimm. Hier zijn de mooiste
eendaagse wandel routes uitgekozen
over de velden door
het bos en langs de rivier. En
in een van de meest bosrijke
regio’s van Duitsland liggen
meer dan honderd kilometer
wandelpaden in het natuurpark
Lanhn-Dill-Bergland.
De tocht door het Nationaal
Park Hunsrück-Hochwald zit
vol contrasten: van onheilspellend
ogende rotsformaties
tot oneindig lijkende wouden
met kabbelende beekjes.
De nieuwe premiumweg door
het Zwarte Woud, de Murgleiter
leidt je langs het water
van de Murg.
In Saksen lopen diverse meerdaagse
wandelroutes langs
rivieren, zoals de Elbe, de
Spree en de Mulde. Langs de
oevers van de laatste rivier is
een wandelroute uitgezet met
een lengte van 91 kilometer.
Het UNESCO-werelderfgoed
Wartburg en het door UNESCO
beschermde Werelderfgoed
Hainich liggen op steenworp
afstand van elkaar. Het pad
van het ene naar het andere
wereld erfgoed is betoverend
en het passeren van de
poorten naar Wartburg is als
het openslaan van een groot
geschiedenisboek.
Tussen de Duitse steden
Bonn, Siegen en Koblenz ligt
het Westerwald, een laaggebergte
met veel bossen en
hoge weilanden. In het zuiden
ligt het Brexbachtal waar de
Brexbachschluchtweg begint.
Veel plezier bij de ontdekking
van de mooiste wandelgebieden
in Duitsland.
#Duitslandactief
MET ZO’N 200.000 KILOMETER AAN WANDELROUTES IS DUITSLAND
EEN PARADIJS VOOR WANDELAARS. GA EENS WANDELEN NET OVER DE
GRENS DOOR DE ONGEREPTE EIFEL, DOOR HET WESERBERGLAND OF
BEZOEK DE GROENE HEUVELS VAN THÜRINGEN EN LEER DUITSLAND OP
EEN ACTIEVE MANIER KENNEN.
In samenwerking met het Duits
Verkeersbureau ging een aantal
Nederlandse wandelambassadeurs
op ontdekkingstocht door
Duitsland. Bekijk hun avonturen
en ga voor meer inspiratie naar
germany.travel/actief.
WANDELEN MET
KEES IN DE ROTSACHTIGE
EIFEL
In het NaturWanderPark Delux
zijn 23 rondwandelingen in de
zuidelijke Eifel en Luxemburg
uitgezet. Door weer en wind
zijn bizarre vormen in het zandsteen
geslepen. Op enkele
plaatsen lopen de paden door
2 ‘te voet’ speciale bijlage over Duitsland
spectaculaire smalle rotsspleten,
wat een bijzondere
ervaring is. Volop wandelplezier
dicht bij huis!
OP PAD MET KIMBERLY
IN NEDERSAKSEN
De Nordpfade tussen Bremen en
Hamburg zijn een waar paradijs
voor wandelfans! Maak een
keuze uit twintig prachtige rondwandelingen
met een lengte
variërend van 5 tot 32 kilometer.
Typische Noord-Duitse boerendorpen
en een weids landschap
zijn ken merkend voor deze regio.
Hier kunt u nog altijd genieten
van een weldadige rust.
TE VOET MET KARLIJN
DOOR THÜRINGEN
De Drachenschlucht (drakenkloof)
in de buurt van Eisenach is
een gouden tip voor wandelaars.
In het nabijegelegen Thüringer
Werratal wandelt u langs de lieflijke
rivier met zijn steile oevers.
De burchten en kapelletjes
langs de route vertellen elk hun
eigen verhaal. Onderweg is er
gelegenheid om wat te drinken
en te eten.
Kijk voor meer inspiratie op
germany.Travel/actief
© Solling­Vogler­Region
© cross­media­redaktion / Thüringer Tourismus GmbH
׉	 7cassandra://QV0iQRSqt1M6zAovnq6UvXfR74Md9IPMHKXdvH4pA0c*`̵ [<H䰐<I׉E
Trotse nieuwe Premiumweg in het Zwarte Woud
De Murgleiter
MURG-LÉITER. JE MOET DE KLEMTOON WEL
GOED LEGGEN BIJ DEZE MEERDAAGSE
WANDEL ROUTE, WANT HET PAD ‘LEIDT’ JE
LANGS HET WATER VAN DE MURG. DEZE
DIEP LIGGENDE BEEK SLINGERT ZICH NOORDWAARTS
DOOR HET HOOGSTE GEDEELTE VAN
HET NOORDELIJKE ZWARTE WOUD. HET IS
GEEN SCHATTIG BEEKJE, GETUIGE DE WOESTE
BEEKBODEM VOL ENORME ROTSBLOKKEN.
EEN WOESTE
BERGBEEK ALS
WANDELMAATJE
De Murgleiter is een op en
top natuurwandeling geworden
waarbij de Murg je
wandel compaan is. Je zult je
verbazen over de ‘schade’ die
de Murg door de eeuwen heeft
aangericht wanneer ze van een
liefelijk stroompje veranderde in
een woeste bergbeek. Door het
dal van de Murg loopt ook een
spoorbaan. Zo kun je zelf je indeling
van de etappes maken en
via de kleine stations onderweg
terugkomen bij je startpunt.
DE MURGLEITER
WANDELROUTE IS NU
OOK ‘PREMIUM’
Gaggenau
De 111 kilometer lange Murgleiter
brengt je in 5 etappes door het
mooiste deel van het noordelijke
Zwarte Woud. De wandelroute is
recent aangepakt en verbeterd.
Dat heeft de Murgleiter de titel
‘Premiumweg’ opgeleverd. Een
certifi cering aan de hand van
34 punten die je alleen krijgt als
zaken als bewegwijzering, infrastructuur,
informatie, gastvrijheid
en culturele bezienswaardigheden
in orde zijn.
SMALLE PASSAGES EN
BLOEIENDE VLAKTES
Startplaats van de route is de
kleine industriestad Gaggenau,
vanwaar je bij de eerste etappe
al meteen een klim maakt die
eindigt bij een hoogtepunt: de
ruïne Ebersteinburg waar je
geweldig uitzicht hebt. Langs de
Murg blijft het niet alleen maar
bij smalle passages langs de
rotsen. Op sommige plaatsen
trekt het landschap open en
is zichtbaar dat de Murg het
land bij hoogwater overspoelt.
Ze voedt het moerasachtige
grasland met volop bloemenpracht
in het voorjaar.
CULTURELE EN ANDERE
HOOGTEPUNTEN
Je kunt geen Premiumweg
zijn als je niet ook op cultureel
gebied het een en ander
te bieden hebt. Naast de
Heuhüttentäler loop je door
dorpjes waar je de typische
vakwerk huizen tegenkomt. Het
historische stadshart van Gernsbach
verdient een extra rondje
en iets verderop gaat het via
de wijnhellingen naar Schloss
Eberstein. Er is nog veel meer
te benoemen waarbij het extra
leuk is dat je veel dorpen ziet
liggen vanaf de heuvels (vaak
met uitkijkpunt) die je beklimt.
Zo ook het fraai gelegen Baiersbronn
vanwaar je in de laatste
etappe de meer dan 1000 meter
hoge Schliffkopf beklimt. Aan
haar voeten ontspringt de bron
van de Murg. Een waardig afscheid
van de Murgleiter.
Meer informatie vind je op:
www.murgleiter.de
‘te voet’ speciale bijlage over Duitsland 3
© Patrick von Schreib, Baiersbronn Touristik
© Patrick von Schreib, Baiersbronn Touristik
׉	 7cassandra://7HkMdAUEwNn06ZkLjRQOG2SpeCA3SopknTdHS4wmNgA(`̵ [<H䰐<J[<H䰐<I	iבCט   u׉׉	 7cassandra://XNbYc2XAfMNMj6ju59d77MNsflNkMkEWNQJ_sr21nfM t`
׉	 7cassandra://kvVp08fRzCB75WsftuUbrsuQUUeGjTRe6PLffYrsINMzb`T׉	 7cassandra://BQIstK27uskFuRxQwwKADqekaJcl-kdzn8Mw9TOVFlw'[`̵ ׉	 7cassandra://-jAihEJdXqMBUKBpls0uK5gTYZlTDOHJG6G6fE3_-Rg 	e ͠[<J䰐<Kט  u׉׉	 7cassandra://7tZ9rukS82AWFjhLyZJ5cAov9L01AlYfSEcsNVxYNmw `
׉	 7cassandra://GtzixZZKy1ApA-2zt_V98T6lz2ePJYcCK97Ecs3-_Qwv`T׉	 7cassandra://RNIZ-DZR-kOiZYfrSUE-_dVNsl6FiTBfLyb9xia7Yig'i`̵ ׉	 7cassandra://WTCj7ObDPmahzlc7XzxICWdZub7fSc17hQEpAOI1H2U T'̾͠[<J䰐<Lנ[<U䰐<x o9ׁH $http://www.schloesserland-sachsen.deׁׁЈנ[<U䰐<w Kj9ׁHhttp://www.saksen.infoׁׁЈ׉ERivierwandelroute door het Muldedal in Saksen
In de voetsporen van ridders,
nonnen en ontsnappers
IN SAKSEN LOPEN DIVERSE MEERDAAGSE WANDELROUTES LANGS RIVIEREN. ZOALS LANGS DE ELBE EN DE SPREE. EN OOK
LANGS DE MULDE. HOEWEL DIE QUA NAAM MINDER BEKEND IS, IS HET EEN VAN DE GROTERE RIVIEREN VAN HET LAND.
DE MULDE ONTSPRINGT IN HET ERZGEBIRGE BIJ ZWICKAU EN STROOMT NAAR HET NOORDEN DOOR DE REGIO LEIPZIG OM
UIT TE MONDEN IN DE ELBE. LANGS DE OEVERS IS EEN WANDELROUTE UITGEZET MET EEN LENGTE VAN 91 KILOMETER.
TROEFKAARTEN ZIJN HET NATUURSCHOON, IMPOSANTE KASTELEN EN MIDDELEEUWSE STADJES.
Leipzig
Naarmate de Mulde noordelijker
komt, neemt het hoogteverval
af. De rivier meandert door een
landschappelijk fraaie omgeving
met een beperkt hoogteverschil,
waardoor de route niet al te
zwaar is voor de wandelaar.
Vooral bij Rochlitz en Colditz is
de omgeving bebost. Het traject
boven Grimma voert langs
Würzen naar Bad Düben door
een glooiend heidegebied. Op
de natte bodem van de oevers
en uitgestrekte uiterwaarden
voelen vochtminnende planten
zich thuis. Voor liefhebbers
van fl ora en fauna een extra
interessant deel.
MIDDELEEUWS
GRIMMA
De grootste plaats onderweg
is het middeleeuwse stadje
Grimma. Hier werd in 1550 door
keurvorst Moritz van Saksen
(de vader van Anna van Saksen)
de landsschool Grimma opgericht.
Nog altijd heeft het
Gymnasium Sint Augustin een
gedegen onderwijsreputatie.
In het stadsdeel Nimbschen
staat de ruïne van het nonnenklooster
Marienthron. Een van de
bekendste nonnen was Katharina
van Bora, de latere vrouw van
Maarten Luther.
Het oude raadhuis in het monumentale
centrum wordt gerekend
tot de mooiste gebouwen
in Renaissancestijl. De langste
hangbrug van Saksen overspant
de Mulde bij de ‘Gattersburg’.
Aan de oever ligt een bijzonderheid:
een molen op een schip.
ONTSNAPPINGSKASTEEL
Het
spannendste slot langs de
Mulde is Colditz. In Duitsland
werden tijdens de Tweede
Wereld oorlog geallieerde
militairen gevangen gehouden.
Offi cieren die ontsnapten en
weer gepakt werden, kregen de
status: ‘zeer vluchtgevaarlijk’.
Slot Colditz was in WOII een krijgsgevangenkamp. Veel offi cieren deden
ontsnappingspogingen en in het slot is hierover een museum te vinden.
4 ‘te voet’ speciale bijlage over Duitsland
׉	 7cassandra://BQIstK27uskFuRxQwwKADqekaJcl-kdzn8Mw9TOVFlw'[`̵ [<J䰐<M׉EHet middeleeuwse Slot Rochlitz.
Deze mannen werden overgeplaatst
naar het extra beveiligde
‘OFLAG IV C’ (Offi cierslager)
in Colditz. Ondanks de zware
beveiliging deden 155 mannen
een nieuwe ontsnappingspoging.
Verhoudingsgewijs
waren de Nederlanders
hierin zeer succes vol: van hen
ontsnapten er zeventien. Het
kat-en-muis-spel duurde totdat
in april 1945 het Amerikaanse
leger de gevangenen bevrijdde.
De BBC maakte er een TV-serie
over en ook Hollywood koos
Colditz als fi lmonderwerp.
Het slot is open voor bezoek
en heeft een ontsnappingsmuseum.
Tijdens een rondleiding
krijgt de bezoeker alles
te horen over de vele uitbraakpogingen.
Overnachten kan in
het slot. Voor de gasten gaan de
HET OUDE RAADHUIS
IN HET MONUMENTALE
CENTRUM WORDT
GEREKEND TOT DE
MOOISTE GEBOUWEN
IN RENAISSANCESTIJL
deuren in dit ‘vluchtkasteel’
nu niet meer op slot.
De Muldedal-route ligt
on ge veer 500 kilometer van
de Nederlandse grens. Wie per
trein reist, kiest voor Leipzig,
van waaruit diverse regionale
treinen rijden naar stations langs
de Mulde. Wandelinformatie:
www.saksen.info
De voetgangersbrug bij het stadje Grimma.
Voordelige kastelenpas
Burchten, kastelen en paleizen bezoeken kan in
Saksen voordelig met de ‘Schlosserlandkaart’.
Deze geeft 10 dagen onbeperkt entree tot bijna
50 toplocaties. Bijvoorbeeld Paleis Pillnitz Dresden,
Vesting Königstein, Albrechtsburcht in Meissen en
het genoemde Klooster Nimbschen, Slot Rochlitz
en Slot Colditz. Voor twee volwassenen met kinderen tot 15 jaar
kost een Schlosserlandkaart in totaal maar 35 euro. Voor één volwassene 20 euro. Stap in de
wereld van ridders en paleislakeien. Info: www.schloesserland-sachsen.de
tot 15 jaar
Uitzicht op de omgeving van Leisnig.
‘te voet’ speciale bijlage over Duitsland 5
׉	 7cassandra://RNIZ-DZR-kOiZYfrSUE-_dVNsl6FiTBfLyb9xia7Yig'i`̵ [<J䰐<N[<J䰐<M	iבCט   u׉׉	 7cassandra://EvWhaiayVQ645IuISUYuHmD8fvqoz_F_Ysn4RpetOcg `
׉	 7cassandra://TB7A8FMh96a6Nck1e1S6p0Nwgr4goLyeLMFSerROD0kw`T׉	 7cassandra://AMYLM6cbwVk7t7--jt-pDD1jApHjeoi-T8vFm0vAwnI&y`̵ ׉	 7cassandra://ImyiqA-Q0eYH88D1m0gKuA11V9Eo8DBG133i9g1Ndfs Ҩ ͠[<K䰐<Oט  u׉׉	 7cassandra://Y3xm7OTDZUGPUr3Leyz5Mi29YfjYLV1ai9XBObzmxTE `
׉	 7cassandra://LGVc_XZ3JMxCwb6RKqJxl2w1Yqe9igyY8oPqvPqd63U~`T׉	 7cassandra://LmFz0jBpVMVZu1kMuq0FOkSH1f-UqVoOFXptMDaRJYo's`̵ ׉	 7cassandra://OzMBf69QtJeO_2LntTQG2GbYEqjw3wuxz8lGKDoC99k \͠[<K䰐<Pנ[<U䰐<z 99ׁH *http://www.welterbe-wartburg-hainich.de/nlׁׁЈנ[<U䰐<y $9ׁH (mailto:info@welterbe-wartburg-hainich.deׁׁЈ׉EWelterbe-regio Wartburg Hainich
Wereldnatuurerfgoed ontmoet
WANNEER BEZOEKERS IN HAINICH HUN OGEN SLUITEN ONDER
DE REUSACHTIGE BEUKEN, HOREN ZE TUSSEN HET RUISEN VAN DE
BLADEREN DOOR DE VERHALEN FLUISTEREN VAN DAPPERE RIDDERS,
NOBELE DAMES EN GEWAAGDE ZANGERS. VERHALEN DIE UIT
WARTBURG OVERWAAIEN.
Weberstedt
Het UNESCO-werelderfgoed
Wartburg en het door UNESCO
beschermde Werelderfgoed
Hainich liggen op steenworp
afstand van elkaar. Het pad
van het ene naar het andere
wereld erfgoed is nergens zo
betoverend als hier.
Het passeren van de poorten
naar de Wartburg is als het
openslaan van een groot
geschiedenisboek. De ‘meest
Duitse’ van alle kastelen zijn
een bezoek waard. Niet alleen
hun kamers en collecties, maar
ook hun tentoonstellingen en
concerten trekken jaarlijks
vele culturele toeristen uit
de hele wereld. Zo’n 900 jaar
6 ‘te voet’ speciale bijlage over Duitsland
geschiedenis komt hier tot
leven. Met legenden over de
Zangersoorlog en de rozen van
de heilige Elisabeth, de getuigenissen
van bijbelvertalingen en
broederschappen en niet in de
laatste plaats het unieke uitzicht
over het land, is Wartburg het
perfecte startpunt voor een reis
door de werelderfgoedregio.
JUNGLE VAN
MIDDEN­DUITSLAND
Niet alleen het goedbeschermde
Hainich Nationaal Park is een
paradijs voor wandelaars
en natuurliefhebbers, ook
het omliggende natuurpark
Eichsfeld-Hainich-Werratal
aan de westelijke kant van
het Thüringer Bekken. Samengesteld
uit drie totaal verschillende
gebieden met een totale
oppervlakte van 870 vierkante
kilometer, vinden outdoorliefhebbers
alles wat hun hart
begeert - en in elk seizoen.
Het Hainich Nationaal Park is de
‘jungle van Midden-Duitsland’
en heeft een indrukwekkende
biodiversiteit. De wilde kat en
andere zeldzame dieren en
planten vinden hier hun ideale
leefgebied.
Meer dan twintig themapaden
en natuurpaden lopen door het
Hainich Nationaal Park en zijn
nauw verbonden met de goed
bewegwijzerde wandelpaden in
natuurpark Eichsfeld-HainichWerratal.
De Hünenteichweg
in het Hainich Nationaal Park
© Tino Sieland
׉	 7cassandra://AMYLM6cbwVk7t7--jt-pDD1jApHjeoi-T8vFm0vAwnI&y`̵ [<K䰐<Q׉E%wereldcultuurerfgoed
is bekroond met het keurmerk
‘kwaliteitswandelpad’.
Een van de mooiste
lange afstandsfi etsroutes in
Duitsland, het Werratal-fi etspad,
loopt van de Werra-bron naar de
Weserstein in Hann en Münden
en verbindt onder andere
Eisenach, Creuzburg, Mihla
en Treffurt. Lichte klimmetjes
worden afgewisseld met
vlakke paden langs de rivier.
Het Unstrut- en Unstrut- Werrafi
etspad biedt de mogelijkheid
om over meer dan 40 kilometer
de diversiteit in het Hainich
Nationaal Park te beleven.
Een tip van de kenners onder
watersporters is een kanotocht
op de Werra. Vanuit het midden
van de rivier heeft u een onvergetelijk
uitzicht.
PUUR CULTUUR
Middelhoge bergketens en
de cultuurhistorische steden
Mühlhausen, Bad Langensalza
en Eisenach, evenals talrijke
legendarische kastelen en
paleizen of historische kloosters
nodigen uit om kennis te maken.
Internationale handelsroutes
l iepen ooit door Mühlhausen.
Ook vandaag nog getuigen
statige herenhuizen, elf gotische
kerken en de massieve stadsmuren
van het economische
belang van de vrije keizerlijke
stad. De enorme Mariakerk met
de 86 meter hoge toren, die
ver boven het stads centrum uittorent,
is het op een na grootste
heilige gebouw en heeft de
hoogste kerktoren van Thüringen.
Niet ver van de stad Mühlhausen,
op weg naar Eisenach, direct
aan het Germaanse museum
Opfermoor bij Niederdorla, bestaat
de mogelijkheid voor een
tussenstop in het geografi sche
centrum van Duitsland. Een paar
jaar geleden was het kasteel
nog een bouwval, nu prijkt
het op de Eisenacher Markt.
Johann Sebastian Bach werd
gedoopt in de Georgenkerk.
Het werk van Bach en Luther,
die de school in Eisenach
bezochten, en de dialectdichter
Fritz Reuter, documenteerden
gerenommeerde musea met
verschillende permanente tentoonstellingen.
De geschiedenis
van de autotechniek wordt
uitgelegd op het terrein van de
voormalige autofabriek.
Tien parken en thematuinen
maken het kuuroord en de
rozen stad Bad Langensalza tot
een groene oase aan de rand van
Hainich. Maar ook lief hebbers
van de middeleeuwen kunnen
hun hart ophalen aan het jaarlijkse
middeleeuwse festival.
TOERISTISCHE
HOOGTEPUNTEN
Ten westen van Bad Langensalza
slingert het meer dan
500 meter lange Boomkroonpad
boven de boomtoppen en
biedt vanaf de 44 meter hoge
uitkijktoren unieke vergezichten
over dit gebied, een van de
meest soortenrijke ter wereld.
De avonturenwerelden in het
Nationaal Park centrum nemen
jonge en oudere ontdekkingsreizigers
mee naar de geheimen
van de Hainich en naar de
onder wereld van de wortelgrot.
In het meest zuidelijke deel van
het Nationaal Park in het wildekattendorp
Hütscheroda is een
tentoonstelling over de wilde
katten. Het wildekattenpad leidt
naar het observatieplatform
‘Hainichblick’, met uitzicht op
het Wartburg-kasteel.
VERSCHEIDENHEID
VOOR HET HELE GEZIN
Ook aan de jongste gasten is
gedacht. Speelplaatsen, zoals
het wildekattenkinderbos zijn
op verschillende locaties in de
Welterbe-regio te vinden, evenals
vele andere attracties voor
de kinderen. Zelfs wandelen is
hier voor kinderen een leuke
belevenis: op de routes in het
Nationaal Park Hainich liggen
bosgeesten en elfen op de loer,
klinkt het kloppen van de specht
en zijn kleurrijke vlinders te
zien. En als het een keer regent,
is dat geen reden voor een
slecht humeur, want in de overdekte
speeltuin “Rumpelburg”
in Bad Langensalza kunnen
kinderen ook terecht.
De centrale ligging van de
Welterbe-regio Wartburg Hainich
in het midden van Duitsland
maakt een comfortabele reis
met alle vormen van vervoer
vanuit elke richting mogelijk.
Welterberegion Wartburg Hainich e.V.
Am Schloß 2, 9947 Weberstedt
T: 0049 (0) 3 60 22 - 98 08 36
info@welterbe-wartburg-hainich.de
www.welterbe-wartburg-hainich.de/nl
‘te voet’ speciale bijlage over Duitsland 7
© Tino Sieland
© Anna­Lena Thamm
© Tino Sieland
© Tino Sieland
© KTL Bad Langensalza
׉	 7cassandra://LmFz0jBpVMVZu1kMuq0FOkSH1f-UqVoOFXptMDaRJYo's`̵ [<K䰐<R[<K䰐<Q	iבCט   u׉׉	 7cassandra://GwUXXb-KFR6InxbxfjcwaxdwmetIhePTpQgIpoJqt2Q G`
׉	 7cassandra://mnWgF3_Mq5mo2NN6vCQKPRl2tejVGvBMNplvaDhC1Ko͌T`T׉	 7cassandra://AfLQ0zWzcNCbf9sE3qOxQ33jcocy37Pha4AnK9EU4GI*`̵ ׉	 7cassandra://93WEBqL-apaqYYG3uAsyA82bG5C4GI9iQz76HSU_wtk ؇͠[<M䰐<Sט  u׉׉	 7cassandra://KZyh_ImUQlg4hG37k1E982v6E2Mq_jqZIsfOiDlR66c '|`
׉	 7cassandra://O9URQoSxpN3q1C2QnrG78dS4K4Y5rK4KuZycs7vpeHAwD`T׉	 7cassandra://FucXJjiftWcmXDtBmcmvbYM1U0tB9KyunShB686yMj8%N`̵ ׉	 7cassandra://Aghb-eJgF3Jl36w1Oib4RXmawKSdykbp1_hLEGV70ME 2͠[<M䰐<T נ[<V䰐< d$̌9ׁHhttp://www.westerwald.infoׁׁЈנ[<V䰐< 9ׁH #http://www.sternwarte-sessenbach.deׁׁЈנ[<V䰐< Ki̍9ׁHhttp://www.burg-eltz.de/de/ׁׁЈנ[<V䰐< T9ׁH "http://www.landesmuseum-koblenz.deׁׁЈנ[<V䰐< +̼9ׁH  http://www.mittelrhein-museum.deׁׁЈנ[<V䰐< y9ׁHhttp://www.grenzau.comׁׁЈנ[<V䰐< ̃9ׁHhttp://www.zugbruecke.deׁׁЈנ[<V䰐< ̌9ׁHhttp://www.westerwald.infoׁׁЈנ[<V䰐< =Eg9ׁHhttp://westerwald.infoׁׁЈנ[<V䰐< ̃9ׁHhttp://www.zugbruecke.deׁׁЈנ[<V䰐< ݁̌9ׁHhttp://www.westerwald.infoׁׁЈנ[<V䰐< /g9ׁHhttp://westerwald.infoׁׁЈנ[<V䰐< ̣9ׁHhttp://www.westerwaldsteig.deׁׁЈנ[<V䰐< ΁̷9ׁHhttp://www.kannenbaeckerland.deׁׁЈנ[<V䰐< ̌9ׁHhttp://www.westerwald.infoׁׁЈנ[<V䰐< ̤9ׁHhttp://www.keramikmuseum.deׁׁЈ׉E:Wandelen in een verborgen Duits dal
Langs spoorbruggen,
een ruïne en veel keramiek
TUSSEN DE DUITSE STEDEN BONN, SIEGEN
EN KOBLENZ LIGT HET WESTERWALD,
EEN LAAGGEBERGTE MET VEEL BOSSEN EN
HOGE WEILANDEN. IN HET ZUIDEN VAN
DEZE HEUVELS LIGT HET DAL BREXBACHTAL
MET HET PITTORESKE DORP GRENZAU,
HET STARTPUNT VAN DE WANDELING
BREXBACH SCHLUCHTWEG.
DIE BREX
DRIEHOEKIGE
RUÏNETOREN
Grenzau
■ FEMKE KAZEMIER-RONGEN
De dorpskern van Grenzau heeft
een aantal indrukwekkende
vakwerkhuizen, een oud molenhuis
en de kapel St. Peter en
Paul. Bovenop een heuvel torent
de imposante kasteelruïne Burg
Grenzau uit de dertiende eeuw.
Een steile weg loopt naar de
ruïne met een unieke driehoekige
toren. Achter de ruïne
loopt de wandelroute verder
door het bos, over een hoog pad
met rechts een rotswand en
links een steile afgrond. Vanaf
het dal klinkt het stromende
beekje Brexbach. Een goed
begin van deze 16 kilometer
lange tocht.
8 ‘te voet’ speciale bijlage over Duitsland
Het bospad brengt je naar een
avontuurlijk uitkijkpunt op een
rots. Aan de stenen wand vlak
bij de rand is een minibankje
bevestigd, vanwaar je weids
uitzicht hebt op het dal. Een
steile afdaling met haarspeldbochten
volgt. En dan zie je
links boven een spoorbrug
van de Brexbachtalbahn, een
ruim 130 jaar oude spoorlijn
tussen de plaatsen Engers en
Siershahn. Deze spoorbaan, van
ruim 21 kilometer en met maar
liefst 36 bruggen en viaducten,
is sinds 1989 offi cieel niet meer
in gebruik. Wel heeft de oude
trein ‘Die Brex’ een aantal keren
voor toeristen op dit traject
gereden. Een lokale vereniging
die de rails onderhoudt, hoopt
op vervolg en een nieuw leven
als museumlijn.
Met een houten bruggetje
kruist het wandelpad het beekje
Brexbach. Vervolgens lopen ze
een poosje parallel, de kreek en
het bospad. Terwijl het water
krachtig door de beek stroomt,
glinstert de zon op het wateroppervlak.
Ook het spoor volgt
het riviertje. Je wandelt onder
een andere spoorbrug door en
vervolgt de route over een zacht
pad met dennennaalden. Een
steil stukje naar beneden over
boomstronken, een paar houten
bruggetjes en via een trappetje
weer omhoog. Daar steekt de
route de treinrails over en gaat
vervolgens via een karrenspoor
de heuvel op.
DUIVELSBERG
Op het informatiebord in het bos
prijken tientallen bos bewoners,
zoals de wasbeer, das en boommarter.
En er wonen ook veel
zangvogels, zoals de putter,
buidel mees en waterspreeuw.
De meeste vogels zijn al druk in
de weer voor het broed seizoen.
Beneden loopt de route weer
onder een spoorbrug door en
daarna dwars door het dal.
Meerdere spoorbruggen volgen.
Totdat je langs het spoor gaat
lopen, met aan je linkerhand
de rivier. In de verte doemt een
tunnel op. Al is de snelste route
door de donkere spoortunnel,
het pad gaat buiten om.
De Duivelsberg moet beklommen
worden. Na een fl inke pittige
© Dominik Ketz
© Femke Kazemier­Rongen
׉	 7cassandra://AfLQ0zWzcNCbf9sE3qOxQ33jcocy37Pha4AnK9EU4GI*`̵ [<M䰐<U׉EGklim bereik je een bankje en
kun je genieten van een bosrijk
panorama.
POTTENBAKKERSLAND
Overal waar je kijkt, zit de
bodem vol met rijke klei. Niet
vreemd dat juist hier handgemaakte
keramiek een lange
traditie kent. Men denkt dat de
eerste potten hier al in de veertiende
eeuw gebakken werden.
De Westerwald-kruiken, karakteristiek
grijs met blauw, worden
heet gestookt en bewerkt met
zoutglazuur. Nog altijd zijn er in
deze streek, ook wel het Pottenbakkersland
genoemd, veel
pottenbakkerijen. In Grenzau
en Höhr-Grenzhausen tref je
op pleinen, langs straten en bij
huizen veel potten, kruiken en
beelden. Klassieke en moderne
keramiek, gewoon op straat.
STATIONSHUIS
Aan de andere kant van de
Duivelsberg vind je geen dal,
maar hoge akkers en weilanden
met paarden en koeien. De
route loopt langs twee dorpen,
Nauort en Alsbach, en dwars
door weilanden en langs bosranden.
Daarna duikt de weg
weer het dal in. Een smal pad
loopt naar beneden door een
beukenbos. En daar zie je de
beek Brexbach weer en even
later ook de spoorlijn. Je steekt
de rails over en vervolgt de
route boven langs het spoor
over een hoger bospad. Kort
daarna steil naar beneden naar
het oude stationshuis Grenzau,
TERWIJL HET WATER
KRACHTIG DOOR
DE BEEK STROOMT,
GLINSTERT DE ZON OP
HET WATEROPPERVLAK
dat momenteel gerenoveerd
wordt. Hoe idyllisch moet het
zijn als hier weer een oude
trein rijdt. De laatste etappe,
een klein stukje door het dal,
ligt voor je. Maar in gedachten
ben je wellicht nog bij het oude
stationshuis. Hoor, daar klinkt
het fl uitje van de conducteur.
‘Einsteigen.’ En daar vertrekt
hij, Die Brex over het wonderbaarlijke
Brexbachtalbahn.
Geschiedenis van keramiek
Praktische informatie
Het Keramiek Museum Westerwald in Höhr-Grenzhausen toont
de historische ontwikkeling van keramiek door de eeuwen heen.
Van zoutgeglazuurd steengoed uit de 16e eeuw in Westerwald
tot hedendaagse kunst uit Japan. Ook leer je over keramische
toepassingen in fabrieksproducten en nieuwe materialen en
technieken. Keramiek is ambacht, traditie, kunst en innovatie.
Entree: volwassenen € 7,-. Rondleiding: 30 euro.
www.keramikmuseum.de
Het Westerwald kent meerdere gemarkeerde wandelroutes,
zoals de verschillende Wäller Tours. In deze regio loopt ook
de Westerwaldsteig, een wandeling van 235 kilometer in
16 etappes.
www.westerwald.info
www.kannenbaeckerland.de
www.westerwaldsteig.de
HOE ER TE KOMEN
Vanuit Utrecht is het drie uur en een kwartier rijden naar het
dorp Grenzau en de stad Höhr-Grenzhausen, zo’n 310 kilometer.
OVERNACHTEN
In Grenzau en Höhr-Grenzhausen zijn enkele hotels en
vakantiewoningen. Op westerwald.info vind je een overzicht
van alle overnachtingsmogelijkheden. Wij verblijven in het
gastvrije Hotel Zugbrücke in Grenzau, met een ruim aanbod
van wellness en sportmogelijkheden.
www.westerwald.info
www.zugbruecke.de
HORECA
In Grenzau en Höhr-Grenzhausen en omgeving zijn tientallen
cafés en restaurants. Op westerwald.info vind je een overzicht
van alle restaurants. Heb je direct na de wandeling
trek, dan kun je in Grenzau terecht bij Hotel Zugbrücke en de
bijhorende restaurants.
www.westerwald.info
www.zugbruecke.de
ANDERE BEZIENSWAARDIGHEDEN
• Kasteelruïne Burg Grenzau,
Grenzau, www.grenzau.com
• Mittelrhein Museum Koblenz,
Koblenz, www.mittelrhein-museum.de
• Landesmuseum Koblenz,
Koblenz, www.landesmuseum-koblenz.de
• Burcht Elzt, Wierschem, www.burg-eltz.de/de/
• Sterrenwacht Sessenbach,
Sessenbach, www.sternwarte-sessenbach.de
WANDELKAARTEN
Bij het VVV-kantoor Westerwald Touristik-Service in
Montabaur kun je de volgende wandelbrochure verkrijgen:
Wandern im Westerwald, Auf den Wäller Touren, Westerwald
Touristik-Service, W & A Marketing & Verlag GmbH. Ook kun je
de wandeling online vinden op www.westerwald.info en via
de Rheinland-Pfalz-app.
‘te voet’ speciale bijlage over Duitsland 9
© Femke Kazemier­Rongen
© Dominik Ketz
© Dominik Ketz
׉	 7cassandra://FucXJjiftWcmXDtBmcmvbYM1U0tB9KyunShB686yMj8%N`̵ [<M䰐<V[<M䰐<U	iבCט   u׉׉	 7cassandra://WIPohZqQ58zE6Bhy2bXlG2lAVUFP3pmdBzJsXwwCZW8 `
׉	 7cassandra://lgAH3E9GlhGwqLxkhvtLKqAEePbRbZQi12MddZcm58ovz`T׉	 7cassandra://CHNtaLUakENn99KaR8hTVorxXUm6ghmRcwcUpAAAtfY%`̵ ׉	 7cassandra://IQdyP0iZtL1Pnfz5GFlU4GEaznhxEeMTwtyCzL-_gMM ͠[<N䰐<Wט  u׉׉	 7cassandra://dQr3tb9lrVLgrQTCr3ZZy89V1Ja42xJ4uL1i8CE3YNk `
׉	 7cassandra://oL_oB9F4stI3bHS0Nq4pX8P9v5Xhex_zLxQneU_nQn0y`T׉	 7cassandra://FkPmJ1UaXgrArff_mqpOM8uPVWiGpevVDAGLjUIVJHc%`̵ ׉	 7cassandra://vs3oE4HpOjbZV9RDXoadMZ4oeLaL9KxLYi9-UApcCB4 !͠[<N䰐<Xנ[<U䰐< ~9ׁHhttp://www.eifel-direkt.deׁׁЈנ[<U䰐<~ f̹9ׁH  http://www.naturwanderpark.eu/nlׁׁЈנ[<U䰐<} ̞9ׁHhttp://www.dorint.com/bitburgׁׁЈנ[<U䰐<| ̈9ׁHhttp://www.theismuehle.deׁׁЈ׉EOp verkenning in Natuurwandelpark delux in de Zuid-Eifel
Steigen en dalen rond de Stausee
WATERSPORTEN IN EEN STUWMEER EN WANDELEN IN DE HEUVELS
EROMHEEN. HET KAN IN BIERSDORF AM SEE. DE AVONTUURLIJKE ROUTE IN
NATUURWANDELPARK DELUX IN DE ZUID-EIFEL TOONT DE GESCHIEDENIS
VAN EEN HEUVELLANDSCHAP DAT IN MILJOENEN JAREN HEEL LANGZAAM
EN IN DE AFGELOPEN TIENTALLEN JAREN ZEER SNEL IS VERANDERD.
■ FRANK HAMDORFF
Biersdorf am See
De rondwandeling begint in het
plaatsje Biersdorf am See. Dit
stuwmeer trekt in de zomermaanden
zeer veel vakantiegangers
en watersporters die
er roeien, vissen, kanoën en
waterfi etsen, maar zwemmen
is verboden. In de seizoenen
daaromheen heerst de rust.
Het kunstmatige meer tussen de
bergen was vroeger gewoon een
weidedal van de rivier de Prüm,
maar werd in 1970 uitgegraven
als stuwmeer ter bescherming
tegen hoogwater en voor de
winning van elektriciteit.
500 m
450 m
400 m
350 m
300 m
250 m
3 km
6 km
9 km
OVER DEZE WANDELING
Naam: Stausee-Prümtalroute
Karakter: Rondwandeling rond het stuwmeer,
over heuvelpaadjes en bergweiden
Lengte: 15 kilometer
Duur: 4 uur
Moeilijkheidsgraad: middel
Hoogste punt: 441 meter
Startpunt: Biersdorf am See
15 km
Een kort en vlak rondje rond dit
meer is 4 kilometer. Maar met
gids Andreas Kube die dit gebied
en de verhalen erover goed kent,
kiezen we een grotere ronde en
verkennen we het laaggebergte
rondom het meer.
STENEN HAKKEN
Het heeft miljoenen jaren geduurd
voordat het rivierdal van
de Prüm er uitziet zoals vandaag.
De rivier heeft talloze kloven,
doorbraken, dalverbredingen
en terrassen in het landschap
gegraven. Gids Andreas houdt
stil bij de rode rotsformaties en
wijst naar een opvallend ronde
vorm. ´Hier hakten arbeiders
honderd jaar geleden enorme
slijpstenen met een pikhouweel
uit de rotsen´. De halfronde littekens
in de rots zijn nog steeds
goed te zien. Andreas tovert
een tablet uit zijn rugzak en
laat zwartwit-beelden zien hoe
kromgebogen arbeiders slag
voor slag in de rotsen hakten.
Dagen, weken, soms maanden
stonden ze hier slijpstenen te
hakken. Op de beelden is te
zien hoe talloze arbeiders met
veel moeite de uitgehakte ronde
steen op een houten kar weten
te krijgen, die met paarden
ervoor vertrekt naar de stad.
Met die bewegende beelden
lukt het nog beter om een voorstelling
te maken hoe ontzettend
zwaar het leven hier destijds
geweest moest zijn. De kou
die in je botten trok, de zoektocht
naar eten en de talloze
baantjes die je moest hebben om
te kunnen overleven: zomers op
de velden en de akkers ploeteren
en buiten het landbouwseizoen
hout sprokkelen, boombasten
verwerken om leer te looien of
weken achter elkaar stenen uit
de rotsen hakken.
GECERTIFICEERDE
WANDELROUTES
Grensoverschrijdend wandelen
tussen Duitsland en Luxemburg.
In Natuurwandelpark delux kun
je 23 rondwandelingen maken
op een traject van 400 kilometer.
Natuurwandelpark delux in
de Zuid-Eifel, de Luxemburgse
Ardennen en de Regio Müllerthal
is het eerste grensoverschrijdende
park van Europa. In
dit Duits-Luxemburgse natuurpark
dat vijftig jaar geleden
werd opgericht, is het letterlijk
en fi guurlijk wandelen op
hoog niveau. De paden in deze
soms steile heuvels zijn als
10 ‘te voet’ speciale bijlage over Duitsland
׉	 7cassandra://CHNtaLUakENn99KaR8hTVorxXUm6ghmRcwcUpAAAtfY%`̵ [<N䰐<Y׉E‘Premiumwege’ gecertifi ceerd,
het keurmerk waar de beroemde
wandel routes in Duitsland
bekend om staan: de markering
wordt gecontroleerd, logo’s
staan op bomen aangegeven,
omgevallen bomen worden
snel weggehaald en de route
is grotendeels onverhard en
afwisselend.
GOLVEN IN DE BERGEN
De Stausee-route gaat al snel
even pittig omhoog door het
dichte dennenbos, weer omlaag
en dan weer omhoog, dit keer
nog iets hoger. En juist die golfbewegingen
in dit laaggebergte
maken het pittig. Andreas trekt
er vaker met wandelaars opuit
en de buitenlandse wandelaars
die hogere bergen gewend zijn,
worden onderweg toch steeds
stiller. De heuvels hier zijn weliswaar
veel en veel lager, maar ze
zijn in staat je beenspieren uit
te putten.
Het kan zijn dat hier een kobaltblauw-oranje
schoonheid in de
lucht voorbij schiet. Want de
ijsvogel bouwt zijn nest graag aan
de steile rivieroevers. Op een takje
loert de visser naar het water,
schiet dan als een pijl door het
wateroppervlak om er vliegensvlug
met z’n aas vandoor te gaan.
SCHLOSS HAMM
Halverwege de route doemt een
prachtig laatmiddeleeuws kasteel
op uit de groene zee aan bomen
en bladeren. Schloss Hamm is het
grootste nog bewoonde slot in de
Zuid-Eifel en heeft alle veldslagen
en branden vanaf de 14de eeuw
overleefd. De laatste dateert uit
de Tweede Wereldoorlog toen
SS-soldaten het kasteel in brand
staken, twee dagen voordat de
Amerikanen kwamen.
Het slot wordt nog steeds
bewoond door een graaf en een
deel van het slot stelt hij af en toe
open voor tentoonstellingen en
concerten. Wie wil, kan trouwen
in de kapel, eten en dansen in
de ridderzaal en overnachten in
de twee vakantie woningen in
het kasteel.
NATUURWANDELPARK
DELUX IS HET
EERSTE GRENSOVERSCHRIJDENDE
PARK
VAN EUROPA
OLIEBOL MET
KRUIDENLIKEUR
Aan het einde van de klim gaat
het onverharde pad over de
weiden met klaprozen, korenbloemen
en veel fruitbomen.
Op 441 meter hoogte is dit de
perfecte plek voor de lunchpauze
vanwaar je ver uitkijkt over de
heuvels. Luxemburg is vlakbij, niet
voor niets werken veel mensen
in deze omgeving graag over de
grens waar de salarissen fors
hoger liggen. Op de picknickbank
komen de thee, zoete oliebollen
die vaak gebakken worden in
deze streek en na afl oop twee
slokken kruidenlikeur tevoorschijn.
Voor ons in de verte de
eindbestemming Stausee en als
je bovenop de berg staat is het
goede nieuws dat die route weer
geleidelijk naar beneden gaat.
Praktische informatie
Afstand Utrecht – Biersdorf: 320 kilometer
Met het openbaar vervoer ben je zo’n 6 uur onderweg
vanaf Utrecht.
OVERNACHTEN EN ETEN
Hotel Theis­Mühle
Mühlenstrasse 4, 54636 Biersdorf am See
www.theismuehle.de
T : +49-(0)6569-96770
Dorint Seehotel & Resort Bitburg
Seeuferstrasse 1, 54636 Biersdorf am See
T: +49-(0)6569-990
www.dorint.com/bitburg
Gasthaus Kranz
Hauptstrasse 4
D-54636 Echtershausen
T: +49-(0)6569-228
WANDELROUTES
Deze rondwandeling maakt deel uit van 23 wandelingen
in Natuurpark delux.
www.naturwanderpark.eu/nl
BEZIENSWAARDIGHEDEN IN DE OMGEVING
Bitburg
Bitte ein Bit. Het is een van de beroemdste reclameslogans
ter wereld. De stad is beroemd om zijn bier. Er worden
excursies gegeven door de binnenstad en naar de brouwerij
met bierproeverijen.
Kasteel Rittersdorf
Volledig gerestaureerd waterkasteel met slotpoort, klein
museum en restaurant
Newel/Butzweiler
Omdat in deze streek veel ijzer is gedolven is een bezoek
aan een Romeinse kopermijn intressant. Deze stokoude
ontginningsplaats is op afspraak te bezoeken.
Villa Otrang
In Fliessem staat de Romeine villa Otrang. Deze Romeinse
nederzetting heeft nog vele intacte mozaïken.
TOERISMEBUREAU
Bitburger Land
T - 49-(0)6561-94340
www.eifel-direkt.de
‘te voet’ speciale bijlage over Duitsland 11
© Pierre Haas
© Pierre Haas
© Pierre Haas
© Pierre Haas
׉	 7cassandra://FkPmJ1UaXgrArff_mqpOM8uPVWiGpevVDAGLjUIVJHc%`̵ [<N䰐<Z[<N䰐<Y	iבCט   u׉׉	 7cassandra://NfouAMBmMmuUwp8Lvo7nOeKM8PHz325er1MSf10Xngg 1`
׉	 7cassandra://mhyxS65P21rQ2mFGk1hufgT_lo5URWbIjX4PxxN7EZẃJ`T׉	 7cassandra://jwSSGjIAlD3R7oEJrecmEr_q-4yMmkddxsVKkcSglnA'`̵ ׉	 7cassandra://c6ZKmdgItkjDlUVdYd1E-seHts6agNKb9s-kdveg9cI &͠[<O䰐<[ט  u׉׉	 7cassandra://cdbJZNfYyQWkQTqZt9_T3tUMdXBPi5mzXVKK9v2pqZE g`
׉	 7cassandra://9k6UIPVXD_F6-midsNK_90tPrJ4Aylo7abni2XhkWnEz]`T׉	 7cassandra://mFDa4qBAUFsz-FpUS840sWdnh5FD-BF_ZQlzNp3MLaM'`̵ ׉	 7cassandra://WBB75eBrpa0jPj_7zGUhuIQNQ0DTMPVZJvUqexRI1NU B͠[<O䰐<\׉E	Een wandeltocht van contrasten door Nationaal Park Hunsrück-Hochwald
Langs ruige rotsformaties, betoverende
beukenbossen en liefl ijke weiden
VAN ONHEILSPELLEND OGENDE ROTSFORMATIES TOT ONEINDIG LIJKENDE
WOUDEN MET VRIENDELIJK KABBELENDE BEEKJES: DE TOCHT DOOR HET
NATIONAAL PARK HUNSRÜCK-HOCHWALD ZIT VOL CONTRASTEN.
Langweiler
Op de donkere humuslaag
glinsteren de laatste sneeuwresten
en de ijspegels aan de
rotsen druppelen langzaam
naar hun einde. De lente is pas
nieuw en moet zich nog laten
gelden. Schoorvoetend dienen
de eerste tekenen zich aan: een
frisgroene graspol hier, piepkleine
knoppen daar.
■ OSCARINE VONK
Met als startpunt Langweiler,
een slaperig dorpje met een
enkel vakwerkhuisje en een
goudkleurig haantje op de toren,
is het eerste stuk in neerwaartse
richting. Op een handvol
slaperige koeien na zijn de
weiden op de brede, glooiende
bergruggen leeg. Een onzichtbaar
pad voert over wintermoe
gras. Voor wolverlei, waar dit gebied
bekend om staat, is het nog
te vroeg maar in de zomer kleurt
deze plant de vlakten geel.
NATUURLIJK
BLIJVENDE NATUUR
Achter een strook opeengepakte
hazelaars strekt een
omgeploegd veld zich uit. Met
de roofvogelpalen eromheen
houdt deze boer de muizen van
zijn gewassen weg.
Verderop een hoge bosrand die
het Nationaal Park HunsrückHochwald
aankondigt. Geopend
in 2015 is dit het jongste
nationale park in Duitsland en
met het motto ‘Laat de natuur
natuurlijk blijven’ ook het meest
ambitieuze. Eeuwenlang heeft
de mens de natuur in dit gebied
naar zijn hand gezet, maar nu
is het tij aan het keren. Weg
van de houtkap, terug naar het
oerbos. De snelgroeiende, maar
uitheemse den – lieveling van
de houtkapindustrie – moet
plaats maken voor de beuk die
oorspronkelijk de bergfl anken
bewortelde. Ook de drooggelegde
hoogvenen – dennen houden
niet van natte voeten – krijgen
weer nieuw leven ingeblazen.
Terug naar de route die langs een
kleine grot in een loofbos voert.
Volgens het bord huist achter
het ijzeren hekwerk een veelsoortige
vleermuizenkolonie. Ons
getuur in de donkere, vochtige
schacht levert niks op.
We doorkruizen een liefl ijk
beemd, omringd door bomen
en heuvel toppen. Het pad voert
langs een forellenmeertje met
een geruisloze brigade sportvissers.
Daarna volgt een fl ink
stuk naaldbos: kaarsrechte,
dicht op elkaar staande dennen
die hun kronen hoog de hemel
insteken.
KWARTSIETBLOKKEN
DOOR DE ZWAARTEKRACHT
RICHTING HET
DAL GEROLD
12 ‘te voet’ speciale bijlage over Duitsland
© Klaus­Peter Kappest
׉	 7cassandra://jwSSGjIAlD3R7oEJrecmEr_q-4yMmkddxsVKkcSglnA'`̵ [<O䰐<]׉EWilde katten
De Europese wilde kat oftewel de Felis silvestris silvestris is
nauw verwant met de huiskat, maar onderscheidt zich door
zijn forsere bouw, dikkere staart en ontembare karakter. Dat
het Nationaal Park Hunsrück-Hochwald het dier in zijn logo
voert is geen toeval: dit park herbergt de grootste populatie
wilde katten in Europa. Toch zullen wandelaars niet snel oog
in oog komen te staan met een exemplaar: de dieren zijn
uitermate schuw en vooral actief in het donker. Wie dit soort
katten tóch wil zien kan terecht in het Kempfeldse Wildenburg,
een klein dierenpark aan het eind van de wandelroute.
‘te voet’ speciale bijlage over Duitsland 13
© Klaus­Peter Kappest
© Klaus­Peter Kappest
© Klaus Görg
׉	 7cassandra://mFDa4qBAUFsz-FpUS840sWdnh5FD-BF_ZQlzNp3MLaM'`̵ [<O䰐<^[<O䰐<]	iבCט   u׉׉	 7cassandra://YA7hyr0ijtdZjwd7e0foDlj75iQ1oHUAdngtgTWt5lE 7`
׉	 7cassandra://i_qCacXyKSnpKzoyO3F7e31ApuOkBKPMF8rV6AVsCnA}`T׉	 7cassandra://JEwX8iUfmke2UWQ8me4zZyZgHKx1VZQMBNgk_o1eGBw'`̵ ׉	 7cassandra://oHwSag-4YkFz1TaecSvCwrBSKgnLwYP_INPRnltQ82Y އ͠[<O䰐<_ט  u׉׉	 7cassandra://PRwmsqsvAgqVjYyZNZh9Cj6pcbPKgx3Ud03JJ9Sswmo o`
׉	 7cassandra://rr8YaVWem9k4GM0jY55VPNR3vwdgqJcYFaLd8TzoBJs `T׉	 7cassandra://0sX2BepPZFzrQ8mD_3Ev4VKWjw6UEykmL3bwPubGRGI'`̵ ׉	 7cassandra://NWh4wncEQNKq0DUWIMgNq7EG9h-rpQGYoKnE5j2RvlM N ͠[<R䰐<`נ[<V䰐< mׁ̏9ׁHhttp://www.grimmheimat.deׁׁЈנ[<V䰐< mZ9ׁH  http://www.naturparkfrauholle.laׁׁЈנ[<V䰐< 1̕9ׁHhttp://www.reinhardswald.deׁׁЈנ[<V䰐< u9ׁH !http://www.nordhessen.de/nl/premiׁׁЈ׉ESTENEN BRUGGETJE
Overal klinkt het rustgevende
gekabbel van piepkleine beekjes
en stroompjes aangesterkt door
smeltwater. Bij een ondiepe, met
keien bezaaide kreek buigt de
route af. Een stenen bruggetje
dat zó uit een middeleeuws
decor lijkt geplukt, maakt de
oversteek mogelijk.
De hoogtegrafiek in de routebeschrijving
waarschuwt er al
voor: nu gaat het pad duchtig
omhoog. We zetten een tandje
bij. Naald maakt plaats voor
loof. Dit stuk geeft een idee van
wat de Duitse bosbeheerder
voor ogen heeft. Bovenin klinkt
het voorjaarsconcert van een
paar mezen. Eerst het tweetonig
deuntje van de koolmees,
gevolgd door de rollende roep
van de kuifmees. Verderop
hamert een zwarte specht: te
ver weg om de mezen vrees
aan te jagen.
Hoger en hoger loopt de weg.
Links, rechts en steeds dichter
op elkaar verschijnen met korstmossen
bedekte rotsblokken.
Tientallen klimmeters verder
en we staan op de Kirschweiler
Festung: een indrukwekkende
rotsformatie die boven de omliggende
bergpunten uitsteekt.
Deze steenhopen, ogen schijnlijk
terloops in het landschap
gekwakt, zijn kenmerkend
voor de Hunsrück. Ze zijn het
resultaat van een dooi- en
bevriezingsproces dat zich
miljoenen jaren geleden heeft
afgespeeld. Aan de hedendaagse
wandelaar bieden ze een
uitdagende klimpartij en – eenmaal
boven – adembenemend
uitzichten zoals hier op het
stuwmeer Steinbachtalsperre.
DARTELENDE
CITROENVLINDERS
Tussen rotswanden en grillige
eikentoppen baant het pad zich
een weg naar beneden. Eenmaal
in het dal wacht de grootste
uitdaging: de Rosselhalde. Deze
rotsformatie is minder grillig
dan zijn voorganger, maar des
te steiler. De van de hoofdrots
afgespleten kwartsietblokken
zijn door de zwaartekracht
steeds verder richting het dal
gerold en vormen nu een even
imposante als onheilspellend
ogende rotswand.
Haarspeldbocht na haarspeldbocht
kruipt het pad omhoog.
Het dal raakt steeds verder weg.
Wie hoogtevrees heeft moet
niet naar beneden kijken, want
de wanden van opeengestapelde
rotsblokken bieden geen houvast.
Alleen aan de randen staan
een handjevol berkenbomen,
vaak met naar voren gebogen
stammen alsof de wind ze in de
rug heeft geblazen.
Een dennenbos volgt. Tussen
de hoge toppen reiken zonnestralen
als engelenvingers naar
de grond. Plots verschijnen twee
dartelende citroenvlinders. Een
zacht briesje wiegt de takken.
De lente is wakker geschud.
EEN LIEFLIJK
BEEMD, OMRINGD
DOOR BOMEN EN
HEUVELTOPPEN
Praktische informatie
HOE KOM JE ER
Vanaf Utrecht is het 400 kilometer naar het beginpunt van
deze etappe. Het gemakkelijkst kom je er met de auto.
Onderweg kun je een tussenstop maken in Keulen of Trier
bezoeken.
OVERNACHTEN
Klosterhotel Marienhöh (www.klosterhotel-marienhoeh.de)
in Langweiler heeft zijn vier sterren mede te danken aan
het voortreffelijke eten en spa met binnenzwembad. Met
een testcentrum voor wandelschoenen, lunchpakketten en
beschikbare wandelkaarten is dit hotel een geliefde plek voor
wandelaars. Het driesterrenhotel Steuer in Allenbach (www.
hotel-steuer.de) staat ook bekend als wandelvriendelijk. Beide
hotels beschikken over een shuttleservice van en naar de
verschillende wandelroutes.
HORECA
Deze route kent onderweg geen horecagelegenheden.
Zorg dus voor voldoende water en proviand voor onderweg.
ROUTE
De wandeling van Langweiler naar Kempfeld is het tweede
deel van de elfde etappe van de Saar-Hunsrück-Steig, een 410
kilometer lange route die vanaf het Saarland over het middelgebergte
van de Hunsrück loopt. Met 70 procent onverharde
paden en 65 belevenispunten heeft deze langeafstandswandeling
het predicaat ‘Premiumweg’ van het Duitse
Wandelinstituut gekregen.
MARKERING
De route is voorzien van groen-blauwe bordjes. Daarnaast
zie je regelmatig ook paarse bordjes met het logo van de
Saar-Hunsrück Steig: deze markeren is de zogenaamde
Traumschleifen, ‘schitterende’ rondwandelingen zoals het
Zwischen den Wäldern (10,6 kilometer) of het Mittelalterpfad
(8,6 kilometer).
14 ‘te voet’ speciale bijlage over Duitsland
© Oscarine Vonk
© Oscarine Vonk
׉	 7cassandra://JEwX8iUfmke2UWQ8me4zZyZgHKx1VZQMBNgk_o1eGBw'`̵ [<R䰐<a׉ECDe Grimmheimat in Noord-Hessen
De mooiste
eendaagse
wandelroutes
IN HET MIDDEN VAN DUITSLAND LIGT DE GRIMMHEIMAT NOORD-HESSEN.
IN DIT LANDSCHAP DAT BESCHREVEN WORDT IN DE SPROOKJES VAN
DE GEBROEDERS GRIMM, ZIJN DE MOOISTE EENDAAGSE WANDELROUTES
UITGEKOZEN OVER DE VELDEN, DOOR HET BOS EN LANGS DE RIVIER.
Knüllwald-Rengshausen
OVER DE VELDEN
De premiumwandelroute
Hutewaldweg bij KnüllwaldRengshausen
heeft een lengte
van 11,4 kilometer. Op onverharde
paden leidt de route
naar het Hutewald dat tot 1950
als bosweide gebruikt werd.
Met zijn eigen fl ora en fauna is
het Hutewald al jarenlang een
beschermd natuurgebied.
Waar ooit arme bosboeren hun
vee hoedden, staan nu reuzenbomen
met buigende boomkruinen
op verre afstand van
elkaar, die kinderen uitnodigen tot
klimmen en verstoppetje spelen.
Op de route staat een fraai uitzicht
te wachten op de Alheimer
(549 meter), de grote Inselberg
in Thüringen (916 meter), het
Knüllköpfchen (634 meter) en de
Hohen Meißner (754 meter).
Meer informatie:
www.nordhessen.de/nl/premiumwandelroute-hutewaldweg
DOOR
HET BOS
In het midden van het natuurpark
Reinhardswald, op het
puntje van Noord-Hessen, ligt
het oerbos van Sababurg. Door
de natuurlijke verscheidenheid is
dit een klein wandel- en natuurparadijs.
Op drie bewegwijzerde
routes wandel je door het oudste
natuurreservaat van Hessen en
zie je de sprookjesachtige jungle
met eeuwenoude eiken.
Het Hutewald, een bos dat ooit
door mensen is aangeplant,
is voor meer dan 100 jaar
overgelaten aan de natuur.
Hierdoor heeft het bos een
heus oerwoudkarakter. Meer
dan 500 jaar oude reusachtige
bomen en opmerkelijke
formaties van dood hout zijn hier
te bewonderen. Ook interessant
is om na de wandeling de aangrenzende
dierentuin Sababurg
te bezoeken. De dierentuin werd
in 1571 aan de voet van het jachtslot
Sababurg op gericht en biedt
plaats aan 130 diersoorten op
130 hectare. Vanaf deze zomer
is ook het natuur parkcentrum
bij de ingang van de dierentuin
geopend, dat informatie
biedt over activiteiten in het
natuurpark Reinhardswald.
Meer informatie:
www.reinhardswald.de
LANGS DE RIVIER
In het sprookjesland van
Vrouw Holle volgt premiumwandelroute
P6 Heldrastein de
historische grens tussen tussen
Oost en West. Het uitzicht vanaf
de Toren van de Eenheid op de
504 meter hoge Heldrastein is
de beloning na een steile klim.
Deze berg was 40 jaar lang verboden
gebied en werd gebruikt
voor afl uisterdoeleinden.
Tijdens de afdaling leiden trappen
door het bos naar de rust plaats
bij het huis van de boswachter.
Je komt aan in Großburschla (in
Thüringen), steekt de rivier de
Werra over en komt vervolgens
weer uit bij het startpunt. Wie
een omweg maakt langs de
Dreiherrenstein krijgt er ook een
fraai uitzicht bij. Hier staat ook
een bijzonder kunstwerk van de
Ars Natura Open Air Gallery: een
openlucht bibliotheek. Je kunt
door de boeken bladeren of er
één ruilen.
Meer informatie:
www.naturparkfrauholle.land/
wandern/premiumwege/detail/
premiumweg-p6-heldrastein/
Meer informatie over de
Grimmheimat:
www.grimmheimat.de
‘te voet’ speciale bijlage over Duitsland 15
© GrimmHeimat NordHessen
© GrimmHeimat NordHessen
׉	 7cassandra://0sX2BepPZFzrQ8mD_3Ev4VKWjw6UEykmL3bwPubGRGI'`̵ [<R䰐<b[<R䰐<a	iבCט   u׉׉	 7cassandra://_0qEO31lR9q_-f_rrzCw-Il54DygS_-H7ZfCcfkpuVg Q`
׉	 7cassandra://xFna8jzPk0PnGGYkVGHLiuUKpIPYSPWlyVGXCu9QuVc͆)`T׉	 7cassandra://Fity3tu7K3Aw5CoXwuUMaNjF619GRs5cvTugDZLUxZA(`̵ ׉	 7cassandra://g02vpwOdqw_jDskcl-QemhpvClpYFbAnhQlSrfwlQ4U n o͠[<U䰐<cנ[<V䰐< @9̩9ׁHhttp://www.spessartbogen.deׁׁЈנ[<V䰐< %9ׁHhttp://tourismus.de/ׁׁЈנ[<V䰐< ~̝9ׁHhttp://www.hessen-toerisme.nlׁׁЈנ[<V䰐< ̍9ׁHhttp://www.bad-endbach.deׁׁЈנ[<V䰐< ̋9ׁHmailto:info@bad-endbach.deׁׁЈ׉EWandelarrangement
in Bad Endbach
IN EEN VAN DE MEEST BOSRIJKE REGIO’S VAN DUITSLAND LOOP JE
DOOR HET FRAAIE NATUURPARK LAHN-DILL-BERGLAND MET MEER DAN
HONDERD KILOMETER AAN GEMARKEERDE WANDELPADEN. BEGIN HIER
AAN BEKROONDE DAGWANDELINGEN EN KIES UIT 19 BESTEMMINGSROUTES
TUSSEN DE 6 EN 42 KILOMETER IN EEN PRACHTIG LANDSCHAP.
EN ALLEMAAL IN EN ROND BAD ENDBACH.
Bad Endbach
Het Kneipp-spa Bad Endbach ligt
in het midden van het natuurpark
Lahn-Dill-Bergland en staat
bekend als een wandelparadijs.
De Kneipp-faciliteiten, zoals
een wellnesspark met kruidentuin
en een blotevoetenpad
nodigen uit om te ontspannen
en uit te proberen. Door vele
jaren ervaring met de Kneippmethode
kunnen aandoeningen
aan de wervelkolom, gewrichten
en reumatische klachten
behandeld worden. De LahnDill-Bergland-Therme
biedt de
perfecte gelegenheid om te
ontspannen.
SPECIAAL ‘TE VOET’­WANDEL ARRANGEMENT:
• 2 overnachtingen met ontbijt
• 2 lunchpakketten
• entreekaart gedurende 4 uur voor het thermale bad en de
sauna in de Lahn-Dill- Bergland-Therme
• 1 wandelkaart Lahn-Dill- Bergland
• Kuurkaart
Vanaf € 99 per persoon (eenpersoonskamer en extra
nachten op aanvraag)
Dit arrangement geldt het gehele jaar via: VVV Bad Endbach
Am oefening zwembad 2, 35080 Bad Endbach.
Tel: 02776 / 801-870, Fax: 02776 / 801-864
Email: info@bad-endbach.de / www.bad-endbach.de
GELUK OM TE
WANDELEN
Wandelen in de
Hessische Spessart
Bad Orb
WEIDSE VERGEZICHTEN, SPANNENDE
ONTDEKKINGEN, MYSTIEKE MOMENTEN EN
ONTELBARE WANDELPADEN MAKEN HET
MOGELIJK OM HET SPROOKJESACHTIGE LAND
VAN DE GEBROEDERS GRIMM IN HET BOS
ACTIEF TE BELEVEN. MET SPRANKELENDE
BEKEN, GLOOIENDE HEUVELS EN DOOR HET
GEBLADERTE VAN KNOESTIGE REUZENEIKEN
ONDER EEN STRAALBLAUWE HEMEL.
16 ‘te voet’ speciale bijlage over Duitsland
De Spessartboog voldoet aan alle
eisen voor zorgeloos wandelen
en leidt over goed gemarkeerde
paden in de natuur. De gecertifi -
ceerde Premiumweg loopt door
het unieke bosrijke landschap
van de Hessische Spessart over
een lengte van een 90 kilometer
lange boog langs het Kinzigtal, via
Langenselbold naar Schlüchtern.
De route kan in vier richtingen
worden bewandeld in vier daagse
tochten. Op onge veer de helft
van de route ligt het kuuroord
Bad Orb. Hier kunnen vermoeide
wandelaars in de Toskana Therme
worden verwend en weer
nieuwe energie opdoen voor de
laatste twee etappes.
De Spessartboog biedt zes extra
tochten: de Spessartroutes. Dit
zijn rondwandelingen met een
lengte van 10 tot 16 kilometer
en laten de verscheidenheid van
de Spessart zien. Deze kunnen
gestart worden vanaf verschillende
parkeerplaatsen in het
natuurpark Hessischer Spessart.
Populair is de Spessart route met
de Jossgrund-wandeling met start
en fi nish in het Burgwiesenpark
in Burgjoß. Het park, met hydrotherapiefaciliteiten,
een speeltuin,
een kleine kruidentuin en een
midgetgolfbaan, nodigt uit om op
zonnige dagen te ontspannen. In
het naast gelegen gerestaureerde
Schafhof-gebouw vindt u informatie
over het laaggebergte. Er
zijn regionale producten verkrijgbaar
en parkgidsen kunnen een
rondleiding geven. Op de interactieve
tentoon stelling “Spessart -
een bijzonder landschap” kunnen
bezoekers alles ontdekken over
de streek en in het Schafhof-café
napraten met zelfgebakken taart.
Wandelen op de Spessartboog
en de Spessart-routes is voor
echte genieters.
www.hessen-toerisme.nl
Informatie over de premium wandelpaden en andere
wandel aanbiedingen: www.spessart­tourismus.de/
wandern en www.spessartbogen.de.
Foto: Spessart Tourismus und
Marketing GmbH / Claus Tews
׉	 7cassandra://Fity3tu7K3Aw5CoXwuUMaNjF619GRs5cvTugDZLUxZA(`̵ [<U䰐<d׈E[<U䰐<e[<U䰐<d	j)2018-duitsland-special vIn deze special over wandelen in Duitsland zijn gebieden uitgelicht met bijzondere en verrassende wandelmogelijkheden.[<5{aA