׉?ׁB!בCטnn#u׉׉ 7cassandra://zaBv61_Mzjf7GPEmqXRP2DTmXeW-yo4Te_2xuSIxi4o&` ׉ 7cassandra://RJrLNZH-znVO0oweauUqvbJvdIcqK2s4pqPFeeo473ẅ́t`׉ 7cassandra://UFK7wl7n4DnrZvcfymCRZRp64Io4Cu2KXRZgADxYkyg,`ie?q%8Æ(טn#u׈4,נe?q%8Æ'̚9׉SG ׁ ׁ r׈Ee?q%8Å`׉E*1* G E M naar inhoudsopgave Genealogisch Erfgoed Magazine GEM verschijnt 4-maal per jaar/Jaargang 32/1/ februari 2024/44 pagina’s ׉ 7cassandra://UFK7wl7n4DnrZvcfymCRZRp64Io4Cu2KXRZgADxYkyg,`ie?q%8Åae?q%8Å`#בCטn#u׉׉ 7cassandra://ppgos6yfnO5hu0uZ8rr05SGelADoSIt1z3imqHvrAvI` ׉ 7cassandra://yNwSsF9kOQQBAq0-KsGUsHM0j-zH_9dZzOlw_ofuaZcp`׉ 7cassandra://XZ8WqyHrB3SsjB6aBKtGtJZK4gD--6FA9h_0Eywe4JM@`ie?q%8Æ;טnn#u׉׉ 7cassandra://o7jFN_0N5IrZvJCjG9dxUZcJssrhJZa218O2FOqX_aMs` ׉ 7cassandra://AVfg6eKxh4_kwA_uQVe5tuO_u-DvAvBSIlNERQXY-3M͞>`׉ 7cassandra://5G0XS0xIry7k9W0cT2DiAKf2ZH8-23uWzcdj_9k1PAk::`ie?q%8Æ<נe?q%8Æ+̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æ,7e<9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æ-7̊~9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æ.7̯̑9׉S G ׁ ׁ rנe?q%8Æ/7ԁW9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æ079׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æ1'j9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æ27C9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æ37h=9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æ47S9׉S G ׁ ׁ rנe?q%8Æ57(9׉S#G ׁ ׁ rנe?q%8Æ679׉S'G ׁ ׁ rנe?q%8Æ77 ̄9׉S)G ׁ ׁ rנe?q%8Æ8nx9׉Hhttp://www.gemmagazine.nlGׁ ׁ rנe?q%8Æ9/29׉Hhttp://www.gemmagazine.nlGׁ ׁ rנe?q%8Æ:̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8ÆHe9ׁHhttp://1741-1794.Afׁ ׁ Јנe?q%8ÆG/2 9ׁHhttp://zine.nlׁ ׁ Јנe?q%8ÆFo~9ׁHhttp://www.geׁ ׁ Јנe?q%8ÆEỏ9ׁHmailto:gem23@solcon.nlׁ ׁ Ј׉E*2* naar inhoudsopgave Colofon Martha Waaldijk, trouw lid van de Nat. Jeugdstorm Harry Botschuijver/ Voorouder van André Hazes NeusWijzer/Geuratlas van de Lage Landen Genealogisch onderzoek In Duitsland (I) Wat u altijd al wilde weten over bloedgroepen Patriotten in samenzwering tegen Willem V Overzicht Genealogische Publicaties [142] Graftombe: dodenakkers op internet Enquète door de Staatscommissie, ondervraging van Willem Tom, touwslager, met aanvulling De Memorie van Successie Schoppen is troef, of SAMEN-SPRAAK tussen een D O C T E R en C H Y R U R G IJ N [eerste aflevering] 4 13 17 20 23 27 30 33 36 40 42 • GEM is de roepnaam van het ’Genealogisch Erfgoed Magazine’ dat is voortgekomen uit 'Ons Erfgoed’, van 1993 t/m 2009 uitgegeven door H.M. Lups. • Overname van artikelen is toegestaan na overleg met uitgever en auteur. • GEM verschijnt in de maanden februari, mei, augustus en november. • Het abonnement loopt per kalenderjaar. De prijs voor een papieren abonnement is € 25 per jaar te voldoen op IBAN NL10 INGB 0000 0780 22 t.n.v. D. Kranen. • Een digitaal abonnement kost € 15. • Opzegging dient schriftelijk - bij voorkeur via e-mail - plaats te vinden vóór 1 december. • Uitgever: D. Kranen, Molenstraat 73, 6712 CT Ede telefoon: 0318-693803; e-mail: gem23@solcon.nl ; internet: www.gemmagazine.nl • ISSN 2214-2010 ~© 2010 GEM; Drukker BladNl • Afbeelding omslag Het Kleerenveer tussen de Huiszittensteeg en de Molensteeg of Korte Gasthuismolensteeg, later de Paleisstraat. Op de voorgrond de brug voor de Molensteeg. Gezien in noordelijke richting naar de brug voor de Korte Huiszittensteeg, nu de Raadhuisstraat, en de Torensluis met de Jan Rodenpoortstoren. Op de voorgrond in het midden een Franse pruikenmaker; links op de brug loopt zijn jongen met een vracht dozen op de rug. Aan het Kleerenveer worden manden met wasgoed geladen voor de blekerijen in Heemstede en Bennebroek. [Beeldbank Amsterdam, tekening van Jacob Cats, 1741-1794.Afb. nr. 01000100794] ׉ 7cassandra://XZ8WqyHrB3SsjB6aBKtGtJZK4gD--6FA9h_0Eywe4JM@`ie?q%8År׉EL*3* naar inhoudsopgave Beste lezer, Allereerst wil ik u graag alsnog een voorspoedig en gelukkig 2024 toewensen! En natuurlijk hoop ik dat u ook in het komende jaar plezier mag beleven aan de artikelen in GEM. Graag wijs ik op de mogelijk van uw eigen inbreng. Mist u onderwerpen in GEM? Of ergert u zich aan de wel behandelde onderwerpen? Te moeilijk of juist te simpel? Laat het weten! Getracht zal dan worden een oplossing te bedenken. Andere lay-out Om de leesbaarheid en -kwaliteit voor het stijgende aantal digitale abonnees te bevorderen heb ik gekozen voor het liggende formaat.. Ik ben op het idee gebracht door een redacteur van een NGV periodiek in het zuiden des lands. Wat vind u ervan? En dan nu naar de aflevering die voor ligt Het hoofdartikel op pagina 4, beschrijft een deel van de levensloop van Martha Waaldijk, (1923-1983). Een en ander te reconstrueren aan de hand van haar dagboeken. Toen Martha ermee begon was ze pas (ruim) 14 jaar. Helaas werd ze sterk beïnvloed door haar Duitse moeder en diens (NSB) kennissen. Op 17-jarige leeftijd koos ze voor het lidmaatschap van de Nationale Jeugdstorm. Leest u maar mee hoe dat ging in de vele dagboekfragmenten. Gelukkig nam ze afstand van haar ideeën tijdens haar detentie na haar arrestatie. Bij het samenstellen van de ondervraging van Willem Tom, touwslager in Moordrecht, (pag. 36) bleek er een vrijwel vergeten geschiedenis van kinderarbeid aan vooraf gegaan te zijn. Dankzij schoolmeester Lalleman, die in 1855 aandacht vroeg in de Economist voor de slavenarbeid van zeer jonge kinderen, is daar meer over bekend geworden. Dick Kranen ׉ 7cassandra://5G0XS0xIry7k9W0cT2DiAKf2ZH8-23uWzcdj_9k1PAk::`ie?q%8Åse?q%8År#בCטn#u׉׉ 7cassandra://M-bnIkmp9M7gP96pphdL8RACqSc16muTUlzhT39Pv80"r` ׉ 7cassandra://BlofuHHi57n2BKARRObT_2yWtMHKZvIWl9K2HtPD2oQd`׉ 7cassandra://VqAttRx87W8RusW75_A1H3aUd7iJ1nBI2NHfuMosnIM<`ie?q%8ÆIטnn#u׉׉ 7cassandra://1O4_suusLBfACEGDP7HplANyupOsiS8Rw1OFhYll_QsX|` ׉ 7cassandra://2w4esBmc203oJAPL0f07Ij3seoMcz49YA4jYp8WD8Pgl`׉ 7cassandra://TQfzEw4mQhySrGfO2R3OrEjn_AFwVjGtkxVZPe15UqYH`ie?q%8ÆJנe?q%8Æ?̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æ@9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8ÆA؁9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8ÆB@9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8ÆC؁9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8ÆD̚9׉SG ׁ ׁ r׉E*4* naar inhoudsopgave Uit de dagboeken van een Jeugdstormer DICK KRANEN O p de een of andere manier kwam ik op de hoogte van het bestaan van de gedigitaliseerde dagboeken (1938-1944) van Martha Waaldijk uit Nijmegen. Het commentaar op internet fascineerde me. Nu wilde ik weleens weten hoe een normaal schoolmeisje ‘evolueert’ tot een bewonderaar van alles wat Duits was. Om daar achter te komen zat er niets anders op dan die dagboeken door te lezen. Ik ben begonnen bij het begin: 30 april 1938. Martha is dan nog maar 14 ½ jaar jong. Daarnaast wilde ik het e.e.a. weten over het gezin waarin ze opgroeide, haar werkgevers en de Jeugdstorm. En of ze of ze uiteindelijk spijt kreeg over haar opvattingen. Wie is wie? Vader Peter Waaldijk werd op 18-9-1878 geboren in Oosterbeek. Hij werd beroepsmilitair en trouwde op 15-9-1909 te Oosterbeek met Theodora van der Heijden, geboren 26-11-1876. Hij was sergeant bij de infanterie. Peter overleed op 3-5-1950. Uit het huwelijk met Theodora werden drie kinderen geboren: •Antoon Cornelis op 14-1-1910 (‘Ton’) huwde 29-8-1936 met Catharina Cornelia Driessen. •Frederik Hendrik (Frits?) op 25-6-1911 (‘Broer’) •Theodora op 25-2-1917 (‘Zus’) huwde op 31-12-1942 met Johan Cornelis Pluim. (1910-1957) Uit dit huwelijk werd in ’43/’44 Freddy geboren. Katharina Kastorz in 1941 (foto PB) Nadat Theodora van der Heijden op 8-6-1922 op 45-jarige leeftijd was overleden, hertrouwde Peter op 2-2-1923 met de toen 31-jarige Katharina Kastorz, huishoudster, geboren te Deutsch Zernitz [ 1] op 12-2-1892. Katharina overleed op 20-3-1967. Het echtpaar vestigde zich in 1923 in Nijmegen en bleef daar wonen. 1 Deutsch Zernitz; 1936–1945 in Oberschlesien, heet tegenwoordig Żernica Peter Waaldijk in 1941(foto PB) ׉ 7cassandra://VqAttRx87W8RusW75_A1H3aUd7iJ1nBI2NHfuMosnIM<`ie?q%8Åz׉E *5* naar inhoudsopgave Uit dit huwelijk werd één kind geboren, onze hoofdpersoon, Katharina Martha. (op 22-11-1923). Haar roepnaam was Martha. Martha bezocht na de lagere school (1929-1936), de openbare (m)uloschool (1936-1940) in Nijmegen. Eind december 1940 wordt Martha lid van de Nationale Jeugdstorm, een Nederlandse jongerenbeweging naar het voorbeeld van de Hitler Jugend (HJ). Werk Martha werkte achtereenvolgens als kantoorbediende bij het districtskantoor/agentschap Nijmegen van de Coöperatieve vereniging ‘Centraal Beheer’ GA (27 januari 1941 - 30 juni 1944) [ ], het Di 1 - rectoraat-generaal van Politie te Nijmegen (1 juli-ca. 20 sept. 1944). Op 21 september werd ze gearresteerd en pas op 11 oktober 1945 werd ze vrijgelaten. Daarna ging ze aan de slag bij de Ned. Middenstandsbank (25 okt. 1945 tot eind februari 1947) en vanaf 1 maart 1947 bij het GAK te Nijmegen. Het GAK was in feite de rechtsopvolger van ‘Centraal Beheer’ waar ze in de jaren 1941-1944 werkte. Martha bleef ongehuwd en overleed in 1983. Martha in het uniform van de NJS. De karpoets op haar schouder. (ca. 17 jaar oud) De Nationale Jeugdstorm De Nationale Jeugdstorm (NJS) was een jongerenbeweging die bestond van 1934 tot 1945. Officieel stond de NJS los van de NSB maar in de praktijk was daar niet veel van te merken. 1 p/a de heer Bijl, veelbesproken in haar dagboeken De ‘leider’ oftewel de hoofdstormer, was Cornelis van Geelkerken (1901-1976). Op 1 mei 1934 werd Van Geelkerken als ambtenaar ontslagen, omdat het NSB-lidmaatschap onverenigbaar werd geacht met een dienstbetrekking bij de overheid. Op diezelfde dag richtte hij de NJS op. Nog geen twee jaar later, op 1 februari 1936, werd de vereniging als gevolg van een uitspraak van de Hoge Raad, verboden wegens onwettigheid. Daarop volgde de onmiddellijke heroprichting met een 'democratischer' structuur onder de naam ‘Vereniging Nationale Jeugdstorm’. Uiteraard werd na de Duitse inval de oude naam NJS weer aangenomen. Bijna alle leden van de Jeugdstorm waren afkomstig uit een milieu dat op zijn minst sympathie had voor de NSB. Ook Martha. Vóór de bezetting telde de Jeugdstorm ca. 2.000 leden. Tijdens de bezetting nam het aantal leden echter toe tot ruim 12.000. Mogelijk zelfs 16.000. In Nijmegen telde de NJS ongeveer 300 leden. Na je tiende verjaardag kon je al lid worden. Als voorwaarde voor het lidmaatschap gold de eis Nederlanderschap, bij voorkeur ‘Arisch', maar beslist niet joods. ׉ 7cassandra://TQfzEw4mQhySrGfO2R3OrEjn_AFwVjGtkxVZPe15UqYH`ie?q%8Å{e?q%8Åz#בCטn#u׉׉ 7cassandra://S1zAAjhgDzpNUOGz7qJIjQvFdWhv4jpT3ZmVaQZ6ZVwgi` ׉ 7cassandra://Kr0zNLyQsPX4RfHXSygcDeTPG11B5FKPkVnu03jqg5E`׉ 7cassandra://pl8wxCLx2Tc9PkDY8CdoGHiOM04UKMgYbFL9YphiBtwKr`ie?q%8ÆOטnn#u׉׉ 7cassandra://q4p7SJNDEKJ9Q-7nRWI9YioxJMDch0pUCGDKppZOlss` ׉ 7cassandra://LZ9LusxOZVx8CP1AbO5yA6WiS4OK0MFh8o_efrXWJs0LL`׉ 7cassandra://QcumojrK0CTHk1OrLXHlEUke5wp-2A45J8-ezfdTXYIU]`ie?q%8ÆPנe?q%8ÆM̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8ÆN̚9׉SG ׁ ׁ r׉E *6* naar inhoudsopgave De geslachten trokken gescheiden op binnen de organisatie. Als je 18 werd, werd van de jongens verwacht dat ze lid werden van de Nederlandse Arbeidsdienst of de Waffen-SS. Na de bezetting vergaten de meeste leden liever dat ze ooit lid waren geweest. Kinderen van NSB'ers hielden daar niet zelden ernstige trauma’s aan over; ze werden veroordeeld voor iets wat hen in de meeste gevallen met de paplepel was ingegoten en waarin ze eigenlijk geen eigen keus hadden gehad. Martha Waaldijk kreeg het deutschfreundliche door haar moeder aangereikt. (Zie: Wie is wie?) Ook diverse kennissen die thuis op bezoek kwamen speelden een belangrijke rol. Haar vader speelde in het geheel een onbetekekende rol. Hij wordt nauwelijks genoemd in de dagboeken. Ze is gek op films, dus wanneer het maar kan gaat ze met vriendinnen, haar nog thuiswonende ‘Zus’ of moeder naar de filmzaal in de ‘Vereniging’. Sport en spel De dagboeken van Martha Martha heeft vanaf haar veertiende, om precies te zijn 30 april 1938, heel trouw een dagboek bijgehouden. Deze zijn door het Regionaal Archief Nijmegen gedigitaliseerd. Ze maken deel uit van Archieftoegang 1325 Familie Waaldijk 1912-1983. (Zie Bronnen) Nieuwsgierig als ik ben gaf ik mezelf de opdracht uit te vinden hoe het toch zo gekomen was. Later, tijdens het lidmaatschap van de NJS, was ik vooral geïnteresseerd in haar handelen t.o.v. Activiteiten NJS Bij de Jeugdstorm werd veel nadruk gelegd op sportbeoefening, voornamelijk uitgevoerd in groepsverband. In het eerste nummer van het verenigingsblad van de NJS, ‘De Stormmeeuw’, werd dit omschreven als ‘Sportbeoefening in den uitgebreidsten en besten zin des woords zal één der middelen zijn om gezonde jongens en meisjes te worden. Gezond van lichaam, doch ook van geest.’ Naast het houden van marsen en het zingen van liederen, werden ook film voorstellingen georganiseerd. Dat blijkt ook duidelijk uit de dagboeken van Martha. Joden en andersdenkenden. Tijdens haar laatste jaren op de Mulo aan de Gerardt Noodstraat nr. 17 in Nijmegen is Martha vooral een schoolmeisje. Kijk maar waar ze over schrijft. Ze doet uitgebreid verslag van • De boeken die ze leest (Moeders Oudste, Rosemarijntje, Woestijn, Wat Noortje beleefde, De Kleine Lord, • Overhoringen in de klas, • Contact met vriendinnen, lol maken, • Fietstochtjes met vriendinnen en haar zus, • Het weer van de dag: regen, wind en zonneschijn krijgen ruim aandacht, ׉ 7cassandra://pl8wxCLx2Tc9PkDY8CdoGHiOM04UKMgYbFL9YphiBtwKr`ie?q%8Å~׉E *7* naar inhoudsopgave • Radioprogramma’s zoals De Bonte Dinsdagavondtrein (BDA), uitgezonden door de AVRO in de jaren 1936-1940, 1945-1957, 1977, Snip en Snap (traden op tijdens de BDA), Louis Davids (Leuk!), • Hoorspelen: De ongeloofelijke avonturen van Bram Vingerling (naar een boek van Leonard Roggeveen uit 1927), Ome Keesje (uitzendingen van 1930-1950), • Muziek: de Ramblers, o.l.v. Theo Uden Masman groeide het uit orkest tot het bekendste dansorkest van Nederland. Nummers: You can’t stop me from dreaming. Tijdens de vierdaagse van 1938 liep ook een contingent van de HJ mee…. Na de Duitse inval en de daarop volgende bezetting veranderde dat deels want ten eerste was ze van school en de vervolgcursus typen en steno af en de radioprogramma’s waar ze van hield, verdwenen geleidelijk uit de ether. Oorlog en bezetting krijgen nu de meeste aandacht. Enkele passages uit het dagboek • De foto van de HJ hebben we gekocht. Het is vandaag de laatste Vierdaagse. Gelukkig. Het begint me de keel uit te hangen. ’s Morgens heb ik een HJ pakje voor mijn pop gemaakt. Echt leuk. Anny van Heugten zou bloemen aan de Duitsers brengen. Ik ben benieuwd of ze ’t doet. We gaan vanmiddag ook kijken, moeder en ik. Zus gaat natuurlijk weer met Ietje om half 4, want dan is Ietje klaar van de betrekking. En dan zijn de meest leuke: de Duitsers, de NSB‘ers en de Koloniale Reserve al voorbij. Maar ze is nu eenmaal zo stom. Toen de Duitsers kwamen was er een grote beroering. Eerst kwam er een auto van de leiders stampend vol van bloemen. Toen kwam de Hitlerjugend. Wij klapten heel hard. Anny van Heugten zagen we ook, ze had een bosje rozen met ‘Herzliche Glückwünsche’ en een lint. Ze gaf ’t aan de leider. De leider dankte en stak de hand omhoog. De NSB ’ers liepen ook mooi. [29-7-1938] •De dokter zei tegen moeder: ‘Sie sind keine Holländerin?’ ‘Nein’, zei moeder. Toen vroeg de dokter uit welke ‘Gegend’ ze kwam. ‘Uit Silezië’. Daar was hij ook dichtbij geweest. En moeder was aan ’t onderzoeken of het een jood was. [211-1938] •Gezakt (voor het Mulo examen) Alle stommerikken zijn geslaagd. [14-7-1939] •(dag voor de Vierdaagse) En alle armen van de HJ gingen omhoog. Toen werd er een poosje gepauzeerd. Misschien onderhandelde het muziekkorps of het ‘Die Fahnen Hoch’ zou aanheffen. [23-7-1939] • En men besloot daartoe. ‘Toch een mooie wijs’ zeiden ze achter me en ze zongen een beetje mee. Ze dorsten ’t niet te hard te doen. Er liep ook nog een pracht troep jonge NSB’ers mee. Prachtig ze doen de HJ precies na. Even stram en met ernstige gezichten liepen ze en ze zongen schitterend. Meneer Strijbos, alias Marco Milano (zanger) hief zijn arm omhoog en was bijna niet te houden, want hij is ook NSB’er. [247-1939] • We (zus en ik) hebben de Nationale Jeugdstorm en de HJ gezien, ze liepen natuurlijk prachtig. [27-7-1939] • Vandaag de laatste dag der Vierdaagse. Ingeborg en haar moeder hebben bloemen gegeven aan de HJ en de NSB’ers. Ik heb er een foto van gemaakt. ’s Avonds een hakenkruisvlag gemaakt. [28-7-1939] • Een nieuwe aanwinst voor mijn kamertje gevonden. Een groot vel papier, rood met een wit rond veld en een mooi groot zwart hakenkruis ׉ 7cassandra://QcumojrK0CTHk1OrLXHlEUke5wp-2A45J8-ezfdTXYIU]`ie?q%8Åe?q%8Å~#בCטn#u׉׉ 7cassandra://adENawuh-ZRGUaeRhYlGiOUk_Ad35y_gFYQOBnE8DAw'` ׉ 7cassandra://6obebpePxssRdghcY5CQXXXsB2sg_ElXzRyKv_nUhEY,B`׉ 7cassandra://A4IuVedBxXpzHwk5SPzRpkeodpbnvyrOg6H92F-2MMgSD`ie?q%8ÆVטnn#u׉׉ 7cassandra://US5c4GKPnD1DZ7bDvWv-1vi7KQ7xXH9zrJSRIo2RG4s` ׉ 7cassandra://8E5nT79C_77wkZybdtnMS4LVL7I0e_T3Hn2SOhkBNXc `׉ 7cassandra://Px4bmtwUkor5TPrURTqNrRAi6NIP0qKOAmgllTuI3FgNi`ie?q%8ÆWנe?q%8ÆR̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8ÆS̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8ÆTG 9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8ÆU؁9׉SG ׁ ׁ r׉E J*8* naar inhoudsopgave en groene takken erom. Enig. Ik heb hem tussen de foto’s van Hitler en Mussert gehangen. En onder dat witte veld staat met grote letters HEIL HITLER. [2-8-1939] gooid. Van mijn kamer heb ik alle Hitler’s weggehaald. Duitse soldaten krijgen sigaretten en alles van de burgers. De Nijmeegsche Courant is onder Duits bestuur. De krant is heel dun, alleen berichten van Duitse zijde. Fijn, tenminste geen leugens. [10-5-1940] • Ze kijken in de buurt op ons neer. Daar hebben wij lak aan. Meneer Geldhof had gezegd dat hij ons zou aangeven. Vuile smeerlap. [11-5-1940] • Nu iets heel gemeens. De koningin, dat vuile rotwijf is met de regering naar Engeland gevlucht. Ze jaagt Nederland eerst de oorlog in en dan vlucht ze. Het smerige wijf. [14-5-1940] • Gelukkig, de oorlog is voorbij! De opperbevelhebber heeft zich overgegeven. Wie weet wat er anders gebeurd zou zijn. [15-5-1940] Tekening in dagboek t.g.v. de geboorte van Prinses Irene op 5 aug. 1939 • We staan verstomd: Dantzig is bij Duitsland! Hoera, zonder slag of stoot. Enig, nu de Corridor nog, maar die komt ook nog wel bij das Grosze Deutschland! Ze zijn al een beetje aan het knokken, Duitsland en Polen. [1-9-1939] • Er komt oorlog. Engeland en Frankrijk hebben Duitsland de oorlog verklaard [..] Smerige Chamberlain en Daladier. Wat zal er morgen komen? [3-9-1939] • Polen heeft verloren. Nu zal er oorlog komen tussen Duitsland tegen Frankrijk en Engeland. Ik hoop dat Engeland en Frankrijk op hun donder krijgen! Heil Hitler! [6-10- ’39] • Vreselijk, er is oorlog, bah. Hevig vliegtuiggeronk. Een vreselijk lawaai. Overal mensen op straat. Honderden bommenwerpers vliegen naar het Westen. Ik heb zo’n akelig gevoel in mijn maag. De Waalbrug is opgeblazen en de spoorbrug en alle bruggen. Bah! Er waren Duitse parachutisten geland met Nederlandse uniformen aan. In de Van ’t Santstraat lagen Holl. uniformen in de goot, die hadden ze uitge• Ik heb ‘Bommen op Engeland’ (Bomben auf Engeland) gehoord. Ik ken het nu. Erg enig. [9-6-1940] • Italië heeft de oorlog verklaard aan Engeland en Frankrijk. Engeland zal wel vreselijk in angst zitten. Net goed. [10-6-1940] • Parijs is in Duitse handen, hoera. Sieg Heil [14-6-1940] • De Engelsen hebben Den Helder gebombardeerd: 36 doden en 22 gewonden. Ze hebben alleen woonhuizen gebombardeerd, Ba, ik ben woedend. Valsaards. [27-6-1940] • Ik heb een krans gemaakt en die om ’t portret van Hitler gehangen. [28-8-1940] • De bib wordt voor onbepaalde tijd gesloten tot de Duitsers alles onderzocht hebben natuurlijk. (18 sept. ging de bib weer open.) [7-9-1940] • De Duitsers bombarderen nog steeds Londen.100.000 zijn dakloos. Dan moeten ze Churchill maar wegjagen. Aan hem hebben ze dat te danken. [10-10-1940] • Hij heette Frans. Hij zei dat de Duitsers 95% kans van winnen hadden. Ik vind 99 3/4% [18-10-1940] ׉ 7cassandra://A4IuVedBxXpzHwk5SPzRpkeodpbnvyrOg6H92F-2MMgSD`ie?q%8Å׉E +*9* naar inhoudsopgave • Er zijn hier in Nijmegen al 200 Nationale Jeugdstormers. Over een poosje mag ik ook bij de NJS. Fijn. [20-10-1940] • ’s Avonds is meneer Pol geweest. Hij zal me opgeven voor de N.J.S. Hoi. [3-11-1940] • Vandaag of morgen wordt hier de Jeugdstorm opgericht. Dan krijg ik bericht. Fijn.[18-12-’40] • Kennis gemaakt met de leidster (van de NJS), een leuk mens. Een Duitse. Mevrouw Van Hasselt. Ze is 24 jaar. [28-12-1940] • Dadelijk weer naar de NJS. We zullen wel weer moeten exerceren: rechts omkeert, in stand, voorwaarts mars, enz. Vroeger als meisjes in een club waren, gingen ze zoet om de tafel zitten, maar tegenwoordig wordt je gedrild als een recruut. Ik heb niets geen zin om te gaan. [31-12-1940] • Medisch onderzoek t.b.v. baan bij Centraal Districtskantoor van Centraal Beheer. Na goedkeuring kan ik meteen beginnen. [27-1-1941 tot eind april] Vanaf 2 mei halve dagen. • Bij de NJS bevorderd tot Wachtster. Ik kwam Jopie Tazelaar tegen en we brachten de groet. Weer stompzinnig gegaap. [22-2-1941] • Bij de begrafenisstoet van een overleden NSB’er stonden mensen te lachen: Ik had ze wel dood willen slaan [13-3-1941] • Zus is voor mij een karpoets aan ’t maken voor de Jeugdstorm. [4-4-1941] • ’s Middags naar de Jeugdstorm geweest, erge lol gehad. [7-6-1941] • Rusland heeft Duitsland de oorlog verklaard. Vuile verraders, ze hadden een vriendschapspact gesloten met Duitsland, maar ondertussen konkelden ze met Engeland. Mijn hemeltje, die oorlog komt nooit ten einde. [22-6-1941] • Ik luisterde naar J. van de Wiel, die had het er over dat ‘de buurt’ zich erover ergerde dat ik bij de Jeugdstorm ben en waarom ik niet bij en of ander ‘Christelijk’ clubje ging. Nu ik zal mijn eigen zaken wel behartigen, daar heb ik ‘de geliefde buurt’ niet voor nodig. [25-6-1941] Af en toe heb ik moeite ik mijn ergernis de baas te blijven …… • De andere bediende is gekomen. Het is vast een Jood. Ba [15-12-1941 • ’s Avonds naar tante Cor geweest. Jood Prins en Roosje kwamen ook. Ba [17-3-42] • Tegenwoordig moeten alle Joden een grote ster op de jas dragen. Geel met erop ‘Jood’. Ik ging net in uniform de deur uit en toen kwam er net een Jodin aan met een reuze ster. Ik deed maar net of ik niets zag. [2-5-1942] •Ik ben bevorderd tot troepen-leidster, hi ha ho. [12-9-1942] •We moeten (van de NJS) een brief schrijven aan soldaten a/h front. We weten echter niets. [12-10-1942] •Verder ben ik benoemd tot troepleidster. Mieters [15-3-1943] •Tegenwoordig zijn we met een brood blijer, als vroeger met een taart [10-6-1943] •Dr. Beckers is weggevoerd. Ja dat is weer wat nieuws tegenwoordig. Er zijn bendes dokters weggevoerd naar Amersfoort [ ] Waarom we 1 1 Artsen die weigerden lid te worden van de 'Artsenkamer' werden gevangengezet in Kamp Amersfoort. - ׉ 7cassandra://Px4bmtwUkor5TPrURTqNrRAi6NIP0qKOAmgllTuI3FgNi`ie?q%8Åe?q%8Å#בCטn#u׉׉ 7cassandra://ghVYFluN4XKpNqZXNOkh_GuFjaJd7zS0dm4jdbFBksYD` ׉ 7cassandra://axXyCTyljtGcVmP0AZZvDZK1MxVZIyA8hbM7yYskkEw `׉ 7cassandra://PXhLM_qf6QDbWIcqy6sCDKbakeokCvJfMaEu0UAthOQN`ie?q%8Æ_טnn#u׉׉ 7cassandra://WhKSHufgqsjoWIkkmbYDgGWEM8MVsRZIkg4yIKhszhQ` ׉ 7cassandra://cpvE-CO3__o-oaScd5x0gr_2vCdaPdNGrC42IIi5MD0J`׉ 7cassandra://gpxe3sJpejaRQL6bAgzeeEnpoVIgrIto050XlHoCIMgM`ie?q%8Æ`נe?q%8ÆY̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8ÆZk. 9׉S G ׁ ׁ rנe?q%8Æ[؁9׉S G ׁ ׁ rנe?q%8Æ\9׉S G ׁ ׁ rנe?q%8Æ]؁9׉S G ׁ ׁ rנe?q%8Æ^̚9׉SG ׁ ׁ r׉E * * 10 ten we niet (!) [1-7-1943] naar inhoudsopgave • Ik schrijf maar aan een kant, want dit papier ia knudde, zoals alles knudde is tegenwoordig. Ik wou dat de vergelding kwam. [22-8-1943] • Ik ben adjudant geworden op de J. Storm. Om je dood te brullen. Ik wou het eerst niet. [19-9-1943] Eind 1943 komt de klad in het regelmatig schrijven in het dagboek. Er verschijnen hiaten van soms wel een paar weken. Op 28 mei stopt ze (tot 18 september) met de woorden: ‘Al die tijd kan ik niet slapen (door de nachtvluchten van de Geallieerden), zodat iedereen een beetje kriebelig wordt. Een woord is er dat per dag 1.000.000 keer gebruikt wordt en dat is INVASIE/ Iedereen heeft het in de mond en de kranten staan er vol van. Je wordt er mal van. Gister gecollecteerd voor Frontzorg. Ik eindig maar. Geen puf meer’. • Ik kan natuurlijk niet naar mijn ‘directoraat Generaal. De stafchef en de kommando groep zijn natuurlijk al lang weg met de BdO (??) Ik zal proberen weer een dagboek bij te houden, maar ik had de laatste maanden heus geen tijd meer. Het was soms 4x op een dag luchtalarm. En dan moest je weer schuilen. [18-9-1944] Voor het huis van Martha, Palestrina-straat 6. Links van Martha brengen Anne Vader en Dicky Reuters op 20-4-1942 ook de ‘groet’. (verjaardag van AH) • We zijn ‘bevrijd’. Ja, ja, de Tommies zijn hier in Nijmegen. Wie had dat gedacht? Ik zal maar niet schrijven hoe ik me voelde. [18-9-’44] • Op woensdag 20 sept. 1944 schreef Martha nog in haar dagboek over het leven van het gezin in de kelder van hun huis. Buiten knallen de mitrailleurs en binnen is er honger. En dan staat er in een afwijkend handschrift: •Schrijfster dezes opgebracht als politiek gevangene, zijnde staatsgevaarlijk [21-9-1944] In Martha’s zogenaamde ‘Boevenboek’, waarin gegevens over haar detentie zijn te vinden, staat aan het eind een beknopt overzicht over haar tijd doorgebracht in detentie. Tijdens haar detentie was het niet altijd toegestaan te corresponderen of pakjes te ontvangen. Vaak werd er gesmokkeld. Er was van alles tekort, vandaar terugkerende smeekbeden om behalve voedsel, allerlei onmisbare spullen op te sturen. Uit het boevenboek: ‘Wat ik me herinner’. (Kort overzicht van Martha’s internering) •21 september ‘opgepikt’, •2 dagen Prins Hendrik Kazerne, •Ca 10 dagen Secretariaat Generaal, •Weer naar Prins Hendrik Kazerne, •Oktober (datum?) naar Reusel, Sigarenfabriek Velasques, •Later naar de ‘Karel 1’[ ], 1 •Weer naar Velasques (boven op zolder) (diphterie), • Naar Sint Jans Binnengasthuis in Eindhoven, • Na 1 week uit de barakken naar het Catharina Nood Ziekenhuis, • 18-12-1044 Vught, Barak 27-B, • Verhuisd naar Barak 25-B, 1 Aan de Turnhoutseweg in Reusel zijn twee fabrieken overgebleven: op nr. 14 Velasquez en op nr. 22 Karel I ׉ 7cassandra://PXhLM_qf6QDbWIcqy6sCDKbakeokCvJfMaEu0UAthOQN`ie?q%8Å׉E *11* naar inhoudsopgave • 2-4-1945 naar Maastricht: Grote Looierstraat, Oude Kazerne • Mei 1945 Ravensbosch. Klooster Jezuïten, Valkenburg, • September 1945 ‘Kattenbeek, wederom Klooster St. Ignatius College, Valkenburg, • 11 oktober 1945 Vrij! Nijmegen, Palestrinastraat 6! Enkele briefjes Stukje tekst gevonden in het ‘Boevenboek’ over Martha’s indrukken van het Kamp Vught. Misschien gingen hier haar ‘ogen open’? ‘Reeds een tijdje in Vught, nl. 18 dec. Met ons vieren naar Vught gebracht. We vonden het ontzettend. Diep in het bos, barakken. Ja Barak 28-B ‘Schonungsblock’ stond er nog op. Brrr!! Tegenover ons ‘Sanitäts-Abteilung’, Barak 26-B. ………. Vught!!………. Opm. Vrijwel direct na de bevrijding werden de gebouwen van het kamp gebruikt als interneringskamp voor duizenden NSB’ ers en collaborateurs Op één van de briefjes van haar moeder: Beste kind, Moeder denkt aan je dag en nacht. Ik bid ook voor jou dat ik je gezond mag weerzien. Vele kussen, je lief moedertje. (Martha: Nog een briefje dat wel 100x is overgelezen) In een brief van Martha aan het thuisfront vraagt ze: Is de buurt nog hatelijk? Of zijn de verhitte gemoederen bekoeld? [15-9-1945 Het dossier bij het Nationaal Archief Martha is net als duizenden met haar, geïnterneerd geweest, dat hebt u in het bovenstaande gelezen. Er is dus een dossier over haar in het CABR (Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging). Uit Collaboratie en Verzet heb ik het volgende kunnen concluderen:: • Martha werd voor het eerst verhoord op 13 feb. 1945. Misschien is haar ziekte periode hier debet aan. In de gevraagde verklaring bevestigde ze haar lidmaatschap van de NJS, maar: ‘Bij de NSB ben ik nooit geweest en van politiek weet ik niets af.’ De ondervrager sloot het proces-verbaal met de verklaring dat ze voorheen niet in de politie archieven voorkwam.[pag. 389] [ 1 • Het onderzoek naar Martha nam nog geen maand in beslag. Er werden slechts enkele getuigen gehoord. Één van die getuigen was een oud-collega: Met Martha was over het geheel genomen goed samen te werken, maar op politiek gebied beschouwde ik haar als gevaarlijk en onbetrouwbaar.’[389/390] • Op 24 juni 1946 werd Martha’s zaak door de zogenaamde ‘tribunaal-rechtbank’ behandeld.. De rechtbank oordeelde dat ‘ze zich had gedragen in strijd met de belangen van het Nederlandse Volk. Bewijsmateriaal vormden de lidmaatschapskaart en een spaarboekje van de NJS en enkele tekeningen. (Niet haar dagboeken!) De NJS had haar aangesproken vanwege de sportactiviteiten. Van collecteren voor de Winterhulp kon ze ze zich de data niet meer herinneren. [391] • Ze besloot haar verklaringen door te zeggen dat ze ‘volkomen van haar verkeerde ideeën was genezen.’ Wel werd ze alsnog ontslagen bij het Directoraat-generaal van Politie te Nijmegen. (Ze werkte inmiddels bij de NMB). Achteraf volgde de veroordeling tot 8 1 De pagina nummers verwijzen naar de desbetreffende pagina’s in het boek Collaboratie en Verzet van Lennert Savenije. ׉ 7cassandra://gpxe3sJpejaRQL6bAgzeeEnpoVIgrIto050XlHoCIMgM`ie?q%8Åe?q%8Å#בCטn#u׉׉ 7cassandra://5B8kXT86PdyZ0s9ulSHvvtcgRO_K2oD1q4fMQNRZFZsa` ׉ 7cassandra://w2Gs2ys7GxiFzQy_tJ4zI61GDsGzY1wUmR76mEk5aY8$!`׉ 7cassandra://hTS-xHUExfHjaJbe9RohbMkNy0u1tbewoLs0OhAzX3kC`ie?q%8Ædטnn#u׉׉ 7cassandra://kOW41ZqB-NXufQPK6LZh_4O8ZzKtQ0BJyjDJ0lMs9RU?` ׉ 7cassandra://zfCrov0yHw51aKXfB8hbWQjP9YsDzpjry81Xr09mmY8`׉ 7cassandra://a4u0vQ9SS9CF_AREJsVUTPGsm1DHz13tOxKbYCwPTtMIp`ie?q%8Æeנe?q%8Æb̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æc̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8ÆiaƁC9ׁHhttp://N.S.B.erׁ ׁ Ј׉E* * 12 maanden internering, maar die had ze t.t.v. de veroordeling er al opzitten. [391] Hoe verging het Martha in haar latere leven? naar inhoudsopgave REDE VAN MINISTER VAN JUSTITIE, MR G.J. VAN HEUVEN GOEDHART OVER DE BESTRAFFING VAN LANDVERRADERS. Kop van het kranten artikel van 8 jan. 1974 Daar is bijzonder weinig over bekend. Martha heeft geen nakomelingen en gezien de privacy wetgeving is het tot nog toe onmogelijk gebleken iets over de nakomelingen van haar broers en zus te vinden. En wie zou nog iets weten over haar? Het enige wat ik vond was een artikel in de Gelderlander van 8 jan. 1974 met de titel ‘Verzamelaars zijn gelukkige mensen’. Martha blijkt nog steeds bij het GAK op de afd. Ziektewet te werken. Samen met twee collega’s verzamelden ze al jaren ‘nietjes’! Ze hadden al bijna tien grote glazen potten vol gespaard. Bronnen • Archief nr. 1325 Familie Waaldijk 1912-1983, inv. nrs 1,3,9, 14-30, 51, 53 • CABR, toegang 2.09.09, inv. nrs 95720 (dossier 3892) en nr. 25481 • Zuivering Ambtenaren, toegang 2.04.67, inv. nr. 30134 • Lennert Savenije, Nijmegen, Collaboratie en verzet/ Een stad in oorlogstijd (2018) • Wikipedia . De minister herhaalde nog eens hetgeen hij al eerder gezegd had, nl dat niet alleen zal worden afgerekend met elke N.S.B.er, maar ook met elke andere knoeier die de Duitsers op enigerlei wijze in de kaart heeft gespeeld. Er is een reeks maatregelen getroffen die in een extra, strenge, een extra snelle en een geheel nieuwe wijze van rechtspleging voorzien. Dezer dagen heeft H.M. de Koningin vier besluiten bekrachtigd, die betrekking hebben op 1. een bijzonder strafrecht; 2. bijzondere gerechtshoven; 3. bijzondere rechtspleging en 4. bijzondere gratie/verlening. Het besluit over bijzonder strafrecht somt een reeks misdrijven op die door andere dan de gewone rechters op een wijze, aangeduid in de andere drie besluiten, zullen worden berecht. Het komt hierop neer dat de bedrijvers van al deze misdrijven kunnen rekenen op een bijzondere behandeling. De bijzondere rechtbanken zullen bestaan uit civiele en militaire leden. Tegen hun uitspraak is geen beroep mogelijk, wel cassatie. Etc. Aldus De Vrije Katheder van 25-9-1944 Gelukkig vielen Martha Waaldijk geen echt ernstige feiten te verwijten! ׉ 7cassandra://hTS-xHUExfHjaJbe9RohbMkNy0u1tbewoLs0OhAzX3kC`ie?q%8Å׉E o*13* naar inhoudsopgave Harry Botschuijver Behalve humorist ook een voorouder van André Hazes Martin Maas Inleiding H ij is nooit zo populair geworden als zijn kleinzoon, maar heeft wel via een van zijn dochters zijn talent van tekstdichter in de genen van André Hazes (senior) geplant. Ja, Harry Botschuijver was de Harry t.t.v. zijn huwelijk in 1922 opa van André Hazes van moeders kant. Het Algemeen Dagblad van 10 december 1980 schreef in dit verband in een interview met André: ‘Het schrijverstalent heeft André Hazes van zijn opa, de niet zo erg bekende Amsterdamse tekstdichter Harry Botschuiver. ‘Dat zegt mijn oma tenminste. In ieder geval rijm en dicht ik alsof het niks is.’ In een interview met André uit De Telegraaf van 16 januari 1988 zei hij het volgende: ‘Ik ben natuurlijk wel muzikaal, dat heb ik waarschijnlijk van m’n moeder, die zingt ook goed en vooral van m’n opa en opoe, die vroeger, in de tijd van Louis Davids, een variété hadden. Een soort cabaret. Harry Botschuiver heette m’n opa; oudere Amsterdammers kennen ‘m misschien nog wel’. Afkomst en familie Harry Botschuijver werd als Arie Botschuijver op 14 november 1898 in Amsterdam geboren. Zijn ouders waren Bart Botschuijver (1876-1952) en Johanna Wilhelmina Engelsma (1876-1944). Zij trouwden op 4 augustus 1898 in Amsterdam. Het gezin telde 3 zoons en 2 dochters. Bart Botschuijver was timmerman. Het is interessant te weten waar de naam Botschuijver vandaan komt. In De Stem van 28 april 1979 wordt over familienamen het volgende gezegd: ‘Behalve naar de plaats van herkomst werden de mensen ook vaak aangeduid naar de aard van hun beroep, ambt of bezigheid. Dat deze beroeps-namen in de families bewaard zijn gebleven, toont wel aan dat in vroeger tijden het beroep, soms eeuwenlang, van de ene generatie op de andere overging. Zoals gezegd beperken we ons tot die namen, waarvan de betekenis in de loop van de tijd verloren is gegaan’. BOTSCHUIVER De naam geeft het beroep letterlijk weer. Zo noemde men de botvissers die gebruik maakten van een houten slee, welke bij ondiep water over de modderige zeebodem werd voortgeschoven. [Aldus De Stem] Nadat Arie lager onderwijs had genoten, werd hij timmerman net als zijn vader. Toen hij werd gekeurd voor militaire dienst werd hij daarvoor geschikt verklaard. Huwelijk Arie Botschuijver trad op 6 juli 1922 in Amsterdam in het huwelijk met Wimmetje Oos׉ 7cassandra://a4u0vQ9SS9CF_AREJsVUTPGsm1DHz13tOxKbYCwPTtMIp`ie?q%8Åe?q%8Å#בCטn#u׉׉ 7cassandra://4ckf9iRXJZsvI44zgGETbsGRM4RGCCgVRaS7EyAjLp0Q` ׉ 7cassandra://Jwm4hBKYB0jqoSZzsr1KWcvWMAqZOPpb67U34X4cOkY=j`׉ 7cassandra://1FRJAViWS630Dnti-Gs4NI1mAsFnzA8gsBMhlM56XWYS`ie?q%8Æjטnn#u׉׉ 7cassandra://MAe85rYqPU19PEqV5vEcib56THAlRhcZyKKO6BgXMts,` ׉ 7cassandra://kIhsxfSKZjXMnZiypXm0lgKlLX91TSdO-aeVGfT-r1Y;)`׉ 7cassandra://hXPoNe2FwxkcU956AR7aNczuzOZ42HDFXGWLIuINZwwT~`ie?q%8Ækנe?q%8Æg̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æh̚9׉SG ׁ ׁ r׉E v*14* naar inhoudsopgave terbaan (1897-1984). Ten tijde van zijn huwelijk stond Arie te boek als timmerman. Het echtpaar kreeg 5 kinderen, waaronder Johanna Wilhelmina “Miep” Botschuijver (1923-1995) die met Franciscus Johannes “Joop” Hazes trouwde en de moeder werd van André Hazes. Harry wordt artiest Waarschijnlijk al gauw na zijn huwelijk zette Arie als Harry Botschuijver zijn eerste schreden in de wereld van het amusement. Hij werd humorist-conferencier, en werd lid van de Nederlandsche Artisten-Organisatie. Van liedjes die hij schreef werd de bladmuziek uitgegeven. De oudste vermelding in de historische kranten is uit het Weekblad De Arbeid van 8 februari 1930. Er wordt een optreden van Harry als humorist aangekondigd voor 15 februari 1930. Het optreden vond plaats tijdens een feestavond van een vereniging in Frascati, Amsterdam. In de jaren die volgden trad Harry op feestavonden van diverse verenigingen in het land op. Op 16 januari 1932 gaf hij een optreden van een half uur voor de Hilversumse VARA radio. Hij werd begeleid door Joh. Jong aan de vleugel, en zong o.a. de potpourri ‘Een dagje potverteeren van de spaarkasvereeniging De Spaarduit’. Hoewel de uitzending ’s avonds laat was, zorgde het toch voor publiciteit. Op 30 januari 1932 trad Harry op als humorist-conferencier tijdens een uitvoering i.v.m. een jubileum van de Eerste Apeldoornsche Accordeonvereeniging K.D.O. in La Bordelaise, Apeldoorn. In de Nieuwe Apeldoornsche Courant van 1 februari 1932 wordt het volgende gezegd over Harry’s optreden: ‘De bekende humorist-conferencier en auteur Harry Botschuijver, bij velen reeds bekend door zijn ll. radiovoordrachten, wist met zijn origineel repertoire de vele aanwezigen op smakelijke wijze te amuseeren. Ernst en luim, pittige en vermakelijke geschiedenissen, vaak dol-komisch, waarom hartelijke gelachen is. In het bijzonder releveeren we ‘de Spaarduit’, het succesnummer van den heer Botschuijver, aan wiens declamatorische talenten we geenszins twijfelen, doch wiens stem minder bekoorde, wat dan ook aan meerdere nummers afbreuk deed’. Op 6 februari 1932 volgde een optreden in Musis Sacrum, Schiedam, tijdens een feestavond van een zangvereniging. De Schiedamsche Courant van 8 februari 1932 schreef het volgende over het optreden van Harry: ‘De leiding werd daarna gegeven aan den heer Harry Botschuyver uit Amsterdam, die begon met het organiseeren van een polonaise, want hij leidde ook het bal. Verder is hij opgetreden als humorist en conferencier. Zijn moppen droegen meermalen ’t Amsterdamsch karakter, want ’t terrein van handeling was wel eens het Rembrandtplein, de Jordaan, de Keizersgracht enz. Zijn liedjes waren voor het meerendeel hier onbekend en vooral die, waarin Amsterdamsche typen voorkwamen, waren zeer levendig, zoo b.v. het verhaal van de potverterende spaarclub! De heer J. Hakkert begeleidde den humorist op uitstekende wijze aan den ׉ 7cassandra://1FRJAViWS630Dnti-Gs4NI1mAsFnzA8gsBMhlM56XWYS`ie?q%8Å׉E ,*15* naar inhoudsopgave vleugel en had het ditmaal niet al te moeilijk, omdat de heer Botschuyver vrij behoorlijk zingt. Dat hij: ‘ik hebt’ zei en eens ‘leggen’ inplaats van ‘liggen’, zal hem niet al te zwaar aangerekend zijn door de feestvierenden. Harry als auteur, tekstdichter en uitgever In het begin schreef Harry voordrachten die werden uitgegeven door het ‘Bureau A.B.O.’, Amusante Beschaafde Ontspanning, Mesdagstraat 19, Amsterdam. Het was het huisadres van Harry’s ouders. Ook via ‘Botschuijver’s Voordracht-Onderneming’, die in de eerste helft van de dertiger jaren was gevestigd op zijn huisadres van Helt-Stocadestraat 27, gaf Harry zo’n kleine 80 voordrachten uit. Veel voordrachten van Harry werden ook uitgegeven door de voordrachtenhandel en uitgeverij P.J.W. Jongeneel in Gouda. In de loop van 1936 verscheen bij Jongeneel het boekje ‘100 % stemming op ieder feest’: ‘De nieuwste bundel gezelschapsspelen en variatie-polonaises, met zeer duidelijke verklaring door Harry Botschuijver, Feestarrangeur. Met dit boekje slaagt ieder feest.’ In de jaren 1937, 1938 en 1939 verschenen heel veel advertenties voor deze bundel in voornamelijk “Herstel, algemeen katholiek weekblad”. Harry’s voordrachten e.d. waren in kantoorboekhandels en feestartikelenwinkels in het hele land te koop. Alleen amateurs mochten deze voordrachten gebruiken. Er waren voordrachten voor allerlei combinaties van heren, dames en kinderen. En dan ook nog: gedichten en toasten. Specifiek voor bruidsparen gaf hij uit: komische toespraken tot en gedichten voor bruidsparen en paren die een huwelijksjubileum vierden. Voor kinderfeestjes gaf hij boekjes met kinderspelen uit. Gedichten voor een jubilaris en voor een verloofd paar. Verder gaf hij boekjes uit met moppen, die hij zelf samenstelde, boekjes met rijmpjes voor St. Nicolaas, Kerstmis en andere gelegenheden, en boekjes met schlagers. Voor ‘pakjesavond’ gaf hij een vouwblad uit met daarop tips voor een gezellig Sinterklaasavond, en met zo’n honderd gedichtjes die men kon uitknippen en dan op het cadeau kon plakken dat men gaf. Het waren gedichtjes of rijmpjes die op allerlei artikelen van toepassing waren. Uit allerlei moppen stelde hij komische korte schetsen samen, die ook door middel van boekjes werden uitgegeven (bijvoorbeeld ‘Lachvita-minen’). Verzoeknummers In de veertiger jaren plaatste Harry vele advertenties in allerlei kranten. Een enkele keer bood hij zich aan als humorist-conferencier. In de meeste advertenties bood hij zich aan als auteur. Waar was hij de auteur van? Hier volgen wat voorbeelden uit zijn krantenadvertenties: Men kon de levensloop van een bruidspaar i.v.m. een zoveeljarig huwelijksjubileum of van een andere jubilaris aan Harry sturen, en dan maakte hij een feestgedicht, desgewenst op muziek. De melodie daarvoor kon ׉ 7cassandra://hXPoNe2FwxkcU956AR7aNczuzOZ42HDFXGWLIuINZwwT~`ie?q%8Åe?q%8Å#בCטn#u׉׉ 7cassandra://9jvB9xVMcllzqZm6KHOwZLlsv1jbkIGhwta19YPFZyUˁ` ׉ 7cassandra://hqSL1iDrN5hcIZwpzOtvm-fBPSEA35DXi6SZ9SfX2Fg`׉ 7cassandra://wj2Ooi1Gv-PW3e0HLdWT5LmOjAlbFBkzezOf8u7bVkgO`ie?q%8Æטnn#u׉׉ 7cassandra://UYzQ51JgJE_P4XalrbyTi1o6VOSG4OyDSTasJO3ivqY` ׉ 7cassandra://tGRA0HI1bk2tZMMteBdOcd5XUgL7qeeGaZxNNGx5Mbo `׉ 7cassandra://KxC9NWihzXrqICUWeUTadqacEHdctVbdu5zeIhRDOxMJX`ie?q%8Æ0נe?q%8Æm̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æn }̐9׉Hhttp://www.youtube.comGׁ ׁ rנe?q%8Æo19׉Hhttps://geheugen.delpher.nlGׁ ׁ rנe?q%8Æp1<9׉Hhttps://www.delpher.nlGׁ ׁ rנe?q%8ÆqGw9׉Hhttps://www.delpher.nlGׁ ׁ rנe?q%8Ær]̔9׉Hhttps://www.marktplaats.nlGׁ ׁ rנe?q%8ÆsrE9׉Hhttps://www.marktplaats.nlGׁ ׁ rנe?q%8Ætrr9׉Hhttps://www.myheritage.nlGׁ ׁ rנe?q%8Æủ9׉Hhttp://www.pondes.nlGׁ ׁ rנe?q%8Æv߁̇9׉Hhttp://www.openarch.nlGׁ ׁ rנe?q%8Æw߁̱9׉Hhttps://www.wereldoorlog1418.nlGׁ ׁ rנe?q%8ÆxO9׉Hhttps://www.wereldoorlog1418.nlGׁ ׁ rנe?q%8Æy`9׉Hhttp://www.jordaanmuseum.nlGׁ ׁ rנe?q%8Æz 9׉Hhttps://www.meertens.knaw.nlGׁ ׁ rנe?q%8Æ{ 69׉Hhttp://www.andrehazesfan.nlGׁ ׁ rנe?q%8Æ| ̽9׉Hhttp://www.andrehazesfan.nlGׁ ׁ rנe?q%8Æ} {9׉Hhttp://wc.rootsweb.ancestry.comGׁ ׁ rנe?q%8Æ~5̑9׉Hhttp://wc.rootsweb.ancestry.comGׁ ׁ rנe?q%8Æ5̧9׉Hhttps://showcase.thebluebus.nlGׁ ׁ rנe?q%8ÆKW9׉Hhttps://showcase.thebluebus.nlGׁ ׁ rנe?q%8ÆiK9׉H"https://data.collectienederland.nlGׁ ׁ rנe?q%8Æa39׉H"https://data.collectienederland.nlGׁ ׁ rנe?q%8Ǽ<9׉H*http://www.youtube.com/watch?v=Vgz6Yv-AFisGׁ ׁ rנe?q%8Æ̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Ǽ<9ׁH%http://www.youtube.com/watch?v=Vgz6Yvׁ ׁ Јנe?q%8Æa3 9ׁHhttp://land.nlׁ ׁ Јנe?q%8ÆiK9ׁHhttps://data.coׁ ׁ Јנe?q%8ÆK\9ׁHhttp://bluebus.nlׁ ׁ Јנe?q%8Æ6̭9ׁHhttps://showcase.thׁ ׁ Јנe?q%8Æ6̖9ׁHhttp://web.ancestry.comׁ ׁ Јנe?q%8Æ ́9ׁHhttp://wc.roׁ ׁ Јנe?q%8Æ 9ׁHhttp://www.andrehazesfan.nlׁ ׁ Јנe?q%8Æ  9ׁHhttps://www.meertens.knaw.nlׁ ׁ Јנe?q%8Æ`9ׁHhttp://www.jordaanmuseum.nlׁ ׁ Јנe?q%8ÆS9ׁHhttp://log1418.nlׁ ׁ Јנe?q%8Æ߁̌9ׁHhttp://www.openarch.nlׁ ׁ Јנe?q%8ÆɁl9ׁHhttp://engelkat.nlׁ ׁ Јנe?q%8ÆɁ̽9ׁHhttp://mijnstadmijndorp.nlׁ ׁ Јנe?q%8Æ9ׁHhttp://genealogie-raamsdonk.nlׁ ׁ Јנe?q%8ÆY9ׁHhttp://search.orgׁ ׁ Јנe?q%8Æ̎9ׁHhttp://www.pondes.nlׁ ׁ Јנe?q%8ÆH9ׁHhttp://ief.amׁ ׁ Јנe?q%8Ærs9ׁHhttps://www.myheritage.nlׁ ׁ Јנe?q%8ÆsJ9ׁHhttp://plaats.nlׁ ׁ Јנe?q%8Æ]̚9ׁHhttps://www.maׁ ׁ Јנe?q%8ÆG|9ׁHhttp://www.delpher.nlׁ ׁ Јנe?q%8Æ29ׁHhttps://geheugen.delpher.nlׁ ׁ Јנe?q%8Æ }̐9ׁHhttp://www.youtube.comׁ ׁ Ј׉E *16* naar inhoudsopgave men dan eventueel ook opgeven. Voor verenigingen schreef hij een clublied. Voor verenigingen en firma’s schreef hij op verzoek een jubileum-revue. Ook vervaardigde hij feestliederen, gedichten voor allerlei gelegenheden, revue-schetsen en non-stop revuetjes van 10 minuten, slagzinnen, allerlei voordrachten. Gezelschappen In 1946 trad Harry Botschuijver op met Johny Touring. Zijn echte naam was Jan Hieselaar (1895-1973). Hij was humorist en acteur en kwam uit Amsterdam. Het duo gaf ook optredens met een ‘Revue, Cabaret- en Variétégezelschap’. Met of zonder Johny Touring werd dit gezelschap later in het jaar 1946 het ‘Revue en Cabaretgezelschap “De Lachpioniers” genoemd. Met dit gezelschap werden ook speciale kinderprogramma’s gegeven. Het gezelschap bestond uitsluitend uit beroepsartiesten. De vijftiger jaren In de vijftiger jaren gaf Harry ook boekjes uit met liedjes van diverse artiesten: o.a. De beste stemmen uit de Jordaan; Succesliedjes van Jopie Hazes* en anderen; Top-songs van “Dorus” (Tom Manders). Hij woonde toen op het adres Gerard Doustraat 62 II, AmsterOverlijden Harry Botschuijver overleed op 11 juni 1966 in Amsterdam, 67 jaar oud. Zijn echtgenote Wimmetje Oosterbaan overleed op 31 augustus 1984 in Geldrop. Bronnen Personen: Jim van Nieuwenhuijzen; Rinus Blijleven; Dick Kranen André Hazes zingt op 8-jarige leeftijd ‘Droomschip’ in een duet met Johnny Kraaijkamp, 1959 (ingekleurde foto) dam, waar hij werkte vanuit zijn ‘Uitgeverij Harry Botschuijver’. * Jopie Hazes (geboren in 1942) was een kleinzoon van Harry Botschuijver, en de oudste broer van André Hazes. In 1957 en 1958 bracht His Master’s Voice twee singles van Jopie uit. U kunt de opnamen beluisteren op Youtube: www.youtube.com Internet sites https://geheugen.delpher.nl; https:// www.delpher.nl; sites van regionale historische kranten; https://www.marktplaats.nl; https://www.myheritage.nl; geni.c om; arch ief.ams t erdam; www.pondes.nl; ancestors.familysearch.org; genealogie-raamsdonk.nl; mijnstadmijndorp.nl; engelkat.nl; www.openarch.nl; https://www.wereldoorlog1418.nl; http://www.jordaanmuseum.nl; https://www.meertens.knaw.nl; http:// www.andrehazesfan.nl; http://wc.rootsweb.ancestry.com; https://showcase.thebluebus.nl; https://data.collectienederland.nl Link naar opname André Hazes & Johnny Kraaijkamp: ‘Droomschip’ (1959) www.youtube.com/watch?v=Vgz6Yv-AFis ׉ 7cassandra://wj2Ooi1Gv-PW3e0HLdWT5LmOjAlbFBkzezOf8u7bVkgO`ie?q%8Å׉E *17* naar inhoudsopgave BOEKBESPREKING: NEUSWIJZER: GEURATLAS VAN DE LAGE LANDEN Inger Leemans, projectleider O nlangs verscheen een boek met de merkwaardige naam NeusWijzer. Dit boek blijkt het resultaat te zijn van het Europese onderzoeksproject Odeuropa dat onderzoek uitvoert naar het historisch geur-erfgoed van Europa. ‘Het Europese geuronderzoek is de afgelopen jaren ontploft’, vertelt de projectleider. In NeusWijzer worden allerlei wetenschappelijke inzichten samengebracht. ‘Er zijn een paar grote doorbraken geweest in de biologie en in de chemie over de werking van ons reukorgaan. Sinds covid zijn er bovendien meer mensen die zich realiseren hoe belangrijk het is om te ruiken, niet alleen voor je welzijn maar ook voor je cognitie. En vanuit de geesteswetenschappen zijn er de laatste jaren meer studies verschenen over geur als cultureel verschijnsel.’ Kriskras door literaire bronnen Hoewel we in Nederland veel pioniers hebben gehad in het geuronderzoek, is er nog maar weinig wetenschappelijk onderzoek gedaan naar het Nederlandse geurlandschap, vertelt Leemans. Frankrijk daarentegen heeft een lange geschiedenis als het gaat om parfumerie, en in Engeland zijn ook allerlei boeken verschenen over dit onderwerp. Vooral binnen de geesteswetenschappen heeft het reukorgaan in Nederland nooit eerder zo in de belangstelling gestaan als nu. Volgens Leemans heeft dat alles te maken met de digitaliseringsslag die er de afgelopen decennia gemaakt is. ‘Geur is een multidis‘Tegenwoordig hebben we overal verwarming, dus in onze huizen is ciplinair onderwerp. Dus je moet kriskras door literaire bronnen, medische archiefstukken. Te veel om handmatig te doen.’ De onderzoeker vertelt hoe ze het hele Woordenboek der Nederlandse Taal heeft doorgespit op geur woorden, maar dan wel de digitale versie. ‘Als je dat analoog had moeten doen, was dat een hels karwei geweest.’ Rijk historisch geurlexicon Vaak wordt beweerd dat het Nederlands in vergelijking met andere talen weinig geurwoorden kent. Maar daar valt volgens Leemans wel wat op af te dingen. ‘Het onderzoek dat we hebben verricht voor de NeusWijzer geeft aan dat we een rijkere geur taal hebben dan we altijd dachten. Als je je blik verruimt naar dialecten en regionale talen, zoals we hebben gedaan met een enquête onder 1850 respondenten, kom je verrassend veel geur woorden tegen.’ Maar er zijn ook veel woorden verdwenen. Zo kende het Nederlands vroeger wel 28 verschillende woorden voor ‘muf’. Woorden als ‘duftig’, ‘verdolsemd’, ‘eumig’. Dat die woorden nu bijna niet meer voorkomen, heeft volgens de onderzoeker alles te maken met technologische ontwikkelingen. het veel minder vochtig’. ׉ 7cassandra://KxC9NWihzXrqICUWeUTadqacEHdctVbdu5zeIhRDOxMJX`ie?q%8Åe?q%8Å#בCטn#u׉׉ 7cassandra://-0Tp5ZYz9lIq5_J-lWntUWksu6Xoc-rfHW38fBRHcv0G` ׉ 7cassandra://uT3nlAdTwdImDY79OH1Fm-u3Q2x9e7bmivsh58cVL7E `׉ 7cassandra://HKOO140KYAP_m_NbfnbOFuQkouv5uF4_uyTM9eqb6OIG`ie?q%8Æטnn#u׉׉ 7cassandra://9Vt6gejXcHRfa3Xn2DtGFPTaX7AMiVxYfDWEXkk7FPgE<` ׉ 7cassandra://AxMWohVCYb1J1qhzEEJoZ7IVXMpUAd1jwQ7DUJD03H4`׉ 7cassandra://8sqWpYWVp9NmUcMOLrp6BW0QZ0-_4lqUo7tJqWgy10sG`ie?q%8Æנe?q%8Æ̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æs9׉HJhttps://odeuropa.eu/neuswijzer-de-allereerste-nederlandse-geurwoordengids/Gׁ ׁ rנe?q%8Æg9׉HJhttps://odeuropa.eu/neuswijzer-de-allereerste-nederlandse-geurwoordengids/Gׁ ׁ rנe?q%8Æ̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æw9ׁHhttps://odeuropa.eu/neuswijzerׁ ׁ Јנe?q%8Æj9ׁHhttp://liefhebbers.Erׁ ׁ Ј׉E*18* naar inhoudsopgave De technologie neemt niet alleen geurtjes weg, maar neemt ook de functie van onze neus over. ‘Er is apparatuur om geuroverlast te meten, en op alle levensmiddelen staat tegenwoordig een houdbaarheidsdatum. We zijn veel minder afhankelijk geworden van onze neus.’ TOT ZOVER DE TEKST VAN E-DATA&RESEARCH UIT HET OKTOBER NUMMER/2023: WAARVOOR DANK! Films en boeken over geuren In Frankrijk met zijn parfum fabricage, is men voortdurend bezig nieuwe geuren te ontwikkelen. Een mooi onderwerp voor een film of een boek. Van beide media zijn er verschillende te vinden. Om met de films te beginnen: hieronder noem ik er een paar. Het wonderlijke vind ik dat beide films een criminele inslag hebben. Als je tenminste afgaat op de samenvatting van de inhoud. Alleen de eerstgenoemde film heb nog niet zo heel lang geleden bekeken. De inhoud is in één woord schokkend. The Story of a Murderer (T. Tykwer, 2006) Op een stinkende vismarkt in het middeleeuwse Parijs wordt in 1738 Jean-Baptiste Grenouille te vondeling gelegd. Eenzaam en alleen groeit hij op en bovendien wordt hij overal genegeerd omdat hij geen lichaamsgeur heeft. Dit zorgt ervoor dat hij een superieur reukorgaan ontwikkeld en, met succes, in de leer gaat bij de beroemde parfumeur Baldini (Dustin Hoffman). Dit totdat de obsessie zijn eigen lichaamsgeur te ontwikkelen hem ertoe drijft op zoek te gaan naar het meest ultieme ingrediënt; het onweerstaanbare aroma van de jonge vrouwelijkheid. Zijn zoektocht mondt uit in twaalf vermoorde jonge vrouwen. Er heerst paniek in de stad en Kind'ren wilt ge u vrolijk maken, Met deez' raare neuzen-snaken. Zoo beschouw ze en lach dan vrij, Om deez' prent vol zotternij. (P.C.L. van Staden, 1850-1870; Rijksmuseum RP-P-OB-206.781, fragment) ׉ 7cassandra://HKOO140KYAP_m_NbfnbOFuQkouv5uF4_uyTM9eqb6OIG`ie?q%8Å׉E *19* naar inhoudsopgave vaders proberen hun dochters te beschermen tegen de ongrijpbare 'meester der geuren'. Op zoek naar het laatste ingrediënt komt deze het jonge meisje Laura tegen. Ze is onweerstaanbaar voor Jean-Baptiste, maar haar vader Antoine Richis is erg op zijn hoede en vertrouwt de zonderlinge jongen niet.... Les cinq diables (Léa Mysius, 2022) Vicky is met haar kenmerkende afro een mikpunt van pesterijen op school. Ze heeft geen vrienden en brengt haar vrije tijd vaak door bij haar moeder, die zweminstructeur is. Vicky heeft een bijzondere gave: ze kan elke geur die ze ruikt zowel herkennen als reproduceren en verzamelt ze in zorgvuldig gelabelde potjes. Als haar tante Julia na het uitzitten van een gevangenisstraf in Vicky's leven opduikt, ontdekt Vicky een bijzonder flesje. Door aan de inhoud ervan te ruiken, kan Vicky tijdreizen in de herinneringen van anderen. Zo komt ze achter een geheim aspect uit het leven van haar moeder. In haar jeugd was Léa Mysius gefascineerd door geur en dit vormt de inspiratiebron voor haar (tweede) speelfilm. Ze gaat daarin een stapje verder door een verband te leggen tussen geur en herinnering. Het resultaat is een psychoanalytische film waarin drama en fantasie worden verweven met hedendaagse thema's als racisme en homofobie. Boeken over geur(en) Dat zijn er vrij veel. Ik noem er slechts twee. In De atlas van geur neemt de auteur ons mee naar verschillende continenten en koppelt hij geuren aan een verzameling van wetenswaardigheden uit de geschiedenis, mythologie, literatuur, beeldende kunst, etymologie en scheikunde. Het resultaat is een fantastisch geschreven en prachtig vormgegeven boek dat laat zien hoe belangrijk geuren in ons leven zijn. Op zoek naar een nieuw parfum en je weet niet waar te beginnen? Dan is dit boek je gids in de jungle. De Parfumwijzer helpt je om te bepalen wat je graag ruikt en om nieuwe ontdekkingen te doen. Je leert dat er meer over een parfum te zeggen is dan dat het lekker ruikt. Naast praktische tips ontdek je ook wat je reukzin allemaal kan en krijg je een blik achter de schermen van de boeiende parfumindustrie. Een must read voor beginners en liefhebbers.Er zijn er dus nog veel meer: voor elk wat wils! Bronnen • https://odeuropa.eu/neuswijzer-de-allereerste-nederlandse-geurwoordengids/ ׉ 7cassandra://8sqWpYWVp9NmUcMOLrp6BW0QZ0-_4lqUo7tJqWgy10sG`ie?q%8Åe?q%8Å#בCטn#u׉׉ 7cassandra://Umi87QXpmAR_SkHpG2A-o09D_BoE81ExSSdTkOKxcXo` ׉ 7cassandra://2kbQ9PstR1yBh0sRR0BzG3aJyLG6sTlsLwuWPzVFy2s`׉ 7cassandra://esg8M8LUDSknh0TW49PqJX_uognqYwmYl6sM0KL9sJ0I`ie?q%8Æטnn#u׉׉ 7cassandra://xG-XHgXoUqjsxeqZIoySHO3zcGYlIMtMJbBKrVd05R8Ȍ` ׉ 7cassandra://9Kc6SP9v_ZeOqFk3ElSNYhgb9UCC7vAb-DyxO2VcdI8H`׉ 7cassandra://fByJA5b11teBa4Z5o4dRa9nsvm7JYsM9gruR51IlAxYP+`ie?q%8Æנe?q%8Æ'9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8ÆՁ9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æ39׉Hhttps://www.datenschutz.orgGׁ ׁ rנe?q%8Æ69׉Hhttps://www.datenschutz.orgGׁ ׁ rנe?q%8Æ̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æ̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8ÆՁ<9׉Hhttps://wgod.nl/Gׁ ׁ rנe?q%8Æ9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8ÆՁ9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æ79׉Hhttps://www.mosaik-kleve.de/Gׁ ׁ rנe?q%8Æ/̬9׉Hhttps://www.mosaik-kleve.de/Gׁ ׁ rנe?q%8Æˁ/̱9ׁHhttp://www.mosaik-kleve.de/)ׁ ׁ Јנe?q%8Æʁp0 9ׁHhttp://on.deׁ ׁ Јנe?q%8ÆɁ[̔ 9ׁHhttp://matricula-online.euׁ ׁ Ј׉E*20* naar inhoudsopgave VERSLAG LEZING GENEALOGISCH ONDERZOEK IN DUITSLAND DOOR ROB DIX (I) ZOALS OPGETEKEND DOOR MARIJKE LAMBERMONT H et hoofddoel van de lezing is structuur in het onderzoek aanbrengen. Duitsland heeft een andere archiefstructuur. De indexen zijn niet primair persoonsgericht. We moeten anders zoeken dan we in Nederland gewend zijn. Daarom is een goede voorbereiding noodzakelijk. Dat betekent dat je veel moet lezen in handleidingen en over geschiedenis. De Datenschutz (privacybescherming) wordt strakker nageleefd en betreft langere perioden. De termijnen van openbaarheid zijn anders: Eheregister 80 Jahre Geburtenregister 110 Jahre Sterberegister 30 Jahre [ ] 1 Inzage in archieven is niet kostenloos, maar archieven zijn niet vrij zelf hun tarieven te bepalen. Het is belangrijk de omgangsvormen in acht te nemen. In Nederland hebben we een informele samenleving. In Duitsland gaat men overwegend formeel met elkaar om. De voorbereiding kan worden onderverdeeld in vier stappen. Stap 1: wat zoek ik? Hiervoor is het nodig om alle feiten puntsgewijs op een rij te zetten. • Naam: de familienaam of patroniem. Daarbij in gedachten houdend dat de familienaam de kosteloos volgt. Let op spellingsvarianten en verbasteringen. Der Schutz der Privatsphäre hat in der global vernetzten Welt einen besonderen Stellenwert. Aber was regelt der Datenschutz eigentlich? 1 bron: https://pro-heraldica.de/datenschutz-in-der-ahnenforschung/ •Plaats: het noteren van alle doop- en huwelijksgetuigen en hun woonplaatsen kan helpen met het lokaliseren van de plaats waar iemand vandaan kwam. In Duitsland komt de plaats Neuenhaus 27 keer voor. Welke is het dan en in welk gebied? Verzamel aanwijzingen uit akten en van verwanten. Hulpmiddelen zijn: het Postleitzahlbuch en atlassen. Bij Family Search kun je zoeken in welke plaatsen een familienaam voorkomt. •Tijd: probeer zo nauwkeurig mogelijk het tijdstip van geboorte, huwelijk, overlijden of volwassenheid te schatten. Betrouwbaar zijn de bronnen die aangeven op welke leeftijd iemand meerderjarig was. Voor 1648 zijn veel bronnen verloren gegaan door de Dertigjarige Oorlog. Je bent dan aangewezen op oorkondeboeken. Van 1648-1798 zijn er net als ׉ 7cassandra://esg8M8LUDSknh0TW49PqJX_uognqYwmYl6sM0KL9sJ0I`ie?q%8Å׉E *21* naar inhoudsopgave in Nederland de DTB-boeken. Van 1798-1874 is er de Burgerlijke Stand, maar over de Rijn heen in Westfalen en Niedersachsen werd deze na Napoleon weer overboord gegooid en moet je weer terugvallen op de kerkboeken. In 1874 voerde Bismarck in het koninkrijk Pruissen/keizerrijk Duitsland de burgerlijke stand in. Dat betekent dat e.e.a. ook gold voor de voormalige • Handleidingen: raadpleeg de handleidingen via de homepage van de lokale archieven en de archieven van deelstaten. • DTB-boeken (kerk en overheid). Door de leegloop van de kerken worden deze tegenwoordig centraal per kerk of bisdom bewaard. Er is veel via internet te vinden via matricula-online.eu en archion.de. • De landsheerlijke archieven. • Publicaties via internet en CD-roms: in Nordrhein-Westfalen zijn veel CD-roms uitgegeven. In de voormalige DDR zijn de gegevens moeilijker te achterhalen. Onder het communistische regime vond met het niet nodig om archieven te bewaren. Stap 3: wat is er zoal in Nederland te vinden? • De bibliotheek van de NGV in Bunnik, waar tientallen tijdschriften aanwezig zijn, soms met index, en microfiches en sinds 01-02-2014 een Duitslanddag • Het CBG heeft microfiches van DTB-boeken uit de grensstreek tot 50 km voorbij de grens. • Via Internet kun je surfen op onderwerp “Archive”, Bijvoorbeeld de Heimatverein in Erkelenz 1 Werkgroep Genealogisch Onderzoek Duitsland Pruisische gebieden in Oost-Europa. De DTB’s van die gebieden zijn dus ook via matricula en archeion te raadplegen. Stap 2: wat zoek ik waar? Dit gaat over vindplaatsen en bronnen. Het is aan te raden om niet alleen in DTB-boeken zoeken, maar ook in bibliotheken. • De WGOD [1] heeft een cartotheek van welke familienamen zijn onderzocht en over welke periode er publicaties zijn. • Mosaik (Familienkundliche Vereinigung für das Klever Land, https:// www.mosaik-kleve.de/) is een Duits/Nederlandse website met een collectie van DTB-boeken, genealogieën en Grundbücher. Dit is een systeem vanaf 1709 van hypotheekregisters, en taxaties van onroerend goed, een belangrijke bron voor onderzoek naar boerenfamilies. • De Koninklijke Bibliotheek en universiteitsbibliotheken. •Overige bibliotheken en archieven. Stap 4: Zijn er lokale/regionale organisaties die kunnen helpen? •In Duitsland zijn vele historische, genealogische en Heimatvereine. Probeer contact te leggen met een vereniging in het gebied waar je zoekt. Deze zijn op te sporen via overzichten bij NGV, CBG en WGOD. Voetnoten in genealogische tijdschriften en boeken kunnen belangrijk zijn voor de bewijsvoeringen en om te kijken waar wat ligt. “genealogie”, “Heimatverein”, of via links vanaf de ׉ 7cassandra://fByJA5b11teBa4Z5o4dRa9nsvm7JYsM9gruR51IlAxYP+`ie?q%8Łe?q%8Å#בCטn#u׉׉ 7cassandra://KOcf5eZ76Zp6D3UxztWyfE7y2IWOP_emw2nHtrhlM7A` ׉ 7cassandra://5iVtneRknbRzGd5tmw3COFLjoUTn3dtaNEpTB5Ib_mY`׉ 7cassandra://F50JGPaAXfSTZS0VcZg873IGLSk6fxVBGYZ50cA3BH0IP`ie?q%8Æטnn#u׉׉ 7cassandra://VdHd1FXao4EMhOif0SvKRuuYFpQYfkQ4Ga3gwmMrZdwa` ׉ 7cassandra://3xX1uthpTE1d4BH5B5AcqzBcJ-ILpgkuV7fRXFOjHVMJ`׉ 7cassandra://yfYaG4ariBSAgO5JVLOTA6hVp9uH_Sr0RtlVHE5kd2E@`ie?q%8Æנe?q%8ÆPg9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8ÆӁ9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æ̽Ӂ/9׉Hhttps://wiki.genealogy.net/DAGVGׁ ׁ rנe?q%8Æ^g̬9׉Hhttp://www.familysearch.orgGׁ ׁ rנe?q%8Æg.9׉Hhttp://www.apple.com/nlGׁ ׁ rנe?q%8Ægg̙9׉Hhttp://www.genealogy.netGׁ ׁ rנe?q%8Æ,}̸9׉Hhttp://www.genealogienetz.deGׁ ׁ rנe?q%8Æ,ԁ̒9׉Hhttp://www.online-ofb.deGׁ ׁ rנe?q%8Æԁ,9׉H/http://wiki-de.genealogy.net/Portal:DatenbankenGׁ ׁ rנe?q%8Ɓ,9׉H/http://wiki-de.genealogy.net/Portal:DatenbankenGׁ ׁ rנe?q%8ÆÁ,̔9׉Hhttp://matricula-online.euGׁ ׁ rנe?q%8Æā,P9׉Hhttp://archion.deGׁ ׁ rנe?q%8ÆŁ̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8ÆƁ̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æ؁,P9ׁHhttp://archion.deׁ ׁ Јנe?q%8Æׁ,̔ 9ׁHhttp://matricula-online.euׁ ׁ Јנe?q%8Æցk[9ׁHmailto:utr@ngv.nlׁ ׁ Јנe?q%8ÆՁӁ29ׁH#http://wiki-de.genealogy.net/Portalׁ ׁ Јנe?q%8Æԁ,Ӂ̒9ׁHhttp://www.online-ofb.deׁ ׁ Јנe?q%8ÆӁ,}̸9ׁHhttp://www.genealogienetz.deׁ ׁ Јנe?q%8Æҁgg̙9ׁHhttp://www.genealogy.netׁ ׁ Јנe?q%8Æс^g̱9ׁHhttp://www.familysearch.orgׁ ׁ Ј׉E !*22* naar inhoudsopgave belangrijkste verenigingen of gewoon op familienaam, naam stad etc. • LDS: www.familysearch.org, FOKO[ 1: www.genealogy.net of www.genealogienetz.de (beide voeren naar dezelfde homepage waarna u kunt kiezen uit duits- of engelstalig). Deze site heeft links naar vele databanken. • Ortsfamilienbücher/Ortssippenbücher zijn te vinden op: www.online-ofb.de en wiki-de.genealogy.net/Portal:Datenbanken. De spreker toont een overzicht van Duitstalige periodieken en een aantal boeken die als hulpmiddel geraadpleegd kunnen worden. Deze zijn te lang om in dit verslag te worden opgenomen, maar kunnen desgewenst aangevraagd worden bij : secretarisutr@ngv.nl Na de pauze gaf de spreker een demonstratie van twee websites: • matricula-online.eu waar de DTB-boeken van de katholieke bisdommen doorzocht kunnen worden en scans van de originele boeken kunnen worden bekeken of besteld. Matriken betekent DTB in de katholieke kerk. Deze website is gratis in te zien. In Google kun je Nederlands als taal kiezen. • archion.de waar de DTB-boeken van de Evangelische Landeskirche te vinden zijn. Deze site heeft handleidingen voor het doorzoeken van kerkboeken en het lezen van het Duitse schrift, waarbij ook geoefend kan worden. Om te kunnen zoeken moet je een toegangspas kopen die een maand, 3 maanden of een jaar geldig is. ***Met instemming overgenomen uit de ‘Stichtse Heraut’ van oktober 2023. In een komend nummer hopen we het 2e deel te kunnen plaatsen, waarin het vooral om gaat hoe te zoeken op de websites van de zogenaamde ‘Landesarchive’, waarbij als voorbeeld Noordrijn-Westfalen en Neder-Saksen wordt genomen.*** advertentie Tot Utrecht, by Gabriel Hendricksz., Boeckdrucker, woont op de Nieuwe Kamp, is gedruckt, met Privilegie, een Theatrum Grammaticale, met sijn Informatorium over 't selfde, van Henricus Schoof; waer in van soo wel jonge als bejaerde Persoonen, door een korte, vaste en voor dese noyt bekende methode, de Fondamenten der Latijnsse Tael, nae de konst der Grammatica, promptelijck in 't lesen, schrijven en spreecken, in de tijdt van 8 a 9, en by de naerstigste in 6 a 7 Maenden konnen geleert worden, waer van alreede diverse exempelen zijn, dienende tot groot gemack der Leermeesters en Discipelen, en tot eerder voortsettingh der Studien, en meerder bekentmaecking deser heerlijck en kunstrijcke Tael, welcke Methode tot noch toe in geen Schoole bekent noch geleert gheweest; waer van de mogelijckheyt aen alle, die sulckx onmogelijck achten, op staende voet, tot ymants genoegen, sal en kan getoont werden: Die nader onderrechtinge begeert, addressere hem aen Bartholomeus Schouwers, Boeckverkooper in de Beurs-straet, tot Amsterdam. Van Druckfouten gesuyvert. [Opr. Haarl. Crt van 27-1-1671] 1 Forscherkontakte der DAGV (Deutsche Arbeitsgemeinschaft Genealogischer Verbände e.V) ׉ 7cassandra://F50JGPaAXfSTZS0VcZg873IGLSk6fxVBGYZ50cA3BH0IP`ie?q%8Å׉E*23* naar inhoudsopgave WAT U ALTIJD AL WILDE WETEN OVER BLOEDGROEPEN Anne Schley-de Bruin Ontstaan van de diverse bloedgroepen D e eerste bloedgroepen zijn rond het jaar 1900 ontdekt door Karl Landsteiner. Deze werden A, B en O (nul) genoemd. De bloedgroep wordt genoemd naar de antigenen op de rode bloedcellen. In het serum komen natuurlijke antistoffen voor tegen de andere bloedgroep(en). De bloedgroepen A en B ontstaan doordat bepaalde suikerstructuren aan de grondsubstantie H worden gekoppeld. Naast deze 4 hoofdbloedgroepen zijn er nu meer dan 300 bloedgroepen bekend. Landsteiner is bekend geworden door de ontwikkeling in 1901 van het moderne systeem van bloedgroepen door de identificatie van de aanwezigheid van agglutinines in het bloed. Een agglutitine is een antilichaam in het bloedserum, dat samenklonteren van cellen bevordert. Zijn ontdekkingen maakte bloedtransfusies tussen mensen mogelijk, waarbij een patiënt bloed krijgt toegediend van iemand met dezelfde bloedgroep. Hiervoor kreeg hij in 1930 de Nobelprijs voor de Fysiologie of Geneeskunde.[Wiki] BLOEDGROEP O - DE JAGER/VERZAMELAAR Dit is de meest voorkomende en oudste bloedgroep, die 50.000 voor Christus in Afrika ontstond. Andere bloedgroepen zijn hieruit voortgekomen door migratiestromen. Tijdens deze periode aten mensen veel rood vlees en weinig granen en melkproducten. Daarom zouden mensen met bloedgroep O een dieet moeten volgen met veel proteïnen en weinig koolhydraten. BLOEDGROEP A - DE LANDBOUWER Rond 25.000 tot 15.000 voor Christus leerde de mens het land te bewerken en kwamen granen, groenten en fruit in zwang als belangrijke voedselbronnen. Mensen met deze bloedgroep functioneren het beste als ze vegetarisch eten. Karl Landsteiner (1868-1943) ׉ 7cassandra://yfYaG4ariBSAgO5JVLOTA6hVp9uH_Sr0RtlVHE5kd2E@`ie?q%8Åҁe?q%8Åс#בCטn#u׉׉ 7cassandra://c6tXZZxIXb7NZN6322RzqCV6UPP-KgN7FO1pem1ZQvg7` ׉ 7cassandra://YElbE5iGDQ1aLG2LdYUxaVBvWjzj13QI0fZHOBupw1Q`׉ 7cassandra://YkHNpvmyt4Cu0qfz_bFYXmuyXFbfVsZjU-JirF3Uh2gGQ`ie?q%8Æטnn#u׉׉ 7cassandra://bIQh59338olX-nFA1fU9WziB63stnf6JOJBak43VY00n` ׉ 7cassandra://sEzIdgK7_KpFsLOltJgRgvblvLU3FrBIss_oCefqQxg@`׉ 7cassandra://gAEB1xNFnZL4tC6dLdGXHjLcfwdp-pVTJYiUtqNrcyMI`ie?q%8Æڒנe?q%8Æρ̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8ÆЁ̚9׉SG ׁ ׁ r׉EH*24* naar inhoudsopgave BLOEDGROEP B - DE NOMADE De mens trok richting het oosten en zo ontstond een mix van bloedgroepen A en O. Mensen met bloedgroep B profiteren van beide typen bloed. Zij functioneren optimaal als ze een gebalanceerd dieet van vlees, granen, melkproducten en groenten volgen. BLOEDGROEP AB - DE MODERNE MENS Pas 1500 jaar geleden ontstond deze combinatie van bloedgroep A en B. Mensen met AB zijn dan ook zeldzaam. Het lijkt erop dat Moeder Natuur hier niet ver genoeg vooruit heeft gedacht. Sinds mensen elkaar bloed zijn gaan geven, hebben we er vooral last van. Mensen met bloedgroep A kun je bijvoorbeeld niet het type B toedienen. Dat geeft heftige afstotingsreacties. Vroeger had het nog wel zijn nut. Behalve de twee hoofdfactoren A en B – die de mensheid in de vier groepen 0, A, B en AB verdelen – zijn er nog 400 andere bloedgroepfactoren (zoals de resusfactor). Genoeg om het bloed van ieder mens uniek te maken. Dat gegeven werd tot voor kort gebruikt in vaderschaps tests. Sinds de opmars van de DNA-diagnostiek hebben we het bloed voor die tests niet meer nodig en zijn de groepen alleen maar lastig bij bloedtransfusies. Daar zijn we zelf schuld aan. Moeder Natuur had de groepen nog wel een beetje gescheiden. Vrijwel alle Indianen uit Midden- en Zuid-Amerika hebben bloedgroep 0, en ook bij de Noord-Amerikaanse Indianen is dat percentage hoog. Type B heeft zijn oorsprong in Mongolië. Dat duidt erop dat de verschillen in bloedgroepen een evolutionaire achtergrond hebben. Maar hoe dan? Als de verschillen geen duidelijke functie hebben, is het lastig te bedenken hoe de natuur daarop zou kunnen selecteren. Wetenschappers zoeken het antwoord al een tijdje bij infecties. Het is bijvoorbeeld bekend dat de malariaparasiet een voorkeur heeft voor bloedgroep A. Mensen met dit bloed overlijden er in elk geval eerder aan. ׉ 7cassandra://YkHNpvmyt4Cu0qfz_bFYXmuyXFbfVsZjU-JirF3Uh2gGQ`ie?q%8Å׉E *25* naar inhoudsopgave Toch kreeg niemand er goed de vinger achter. Als je in een wiskundig model een gevarieerde bevolkingsgroep bestookt met een virtuele bacterie, houd je na een tijdje alleen bloedgroep O over. Bacteriën muteren namelijk net zo lang totdat mogelijk voedsel in hapklare brokjes is veranderd. Bij rode bloedcellen richten de bacteriën zich op de eiwitsuikers op de celwand. Die zijn voor A en B verschillend, terwijl bloedgroep O dergelijke suikers niet heeft. 2Zo ontstaan er dus bacteriën die het op de rode bloedcellen van type A hebben gemunt, en bacteriën die wel pap van type B lusten. Type O heeft geen herkenningspunt. Die raakt niet in trek en blijft dus over. Dat is niet de praktijk, schreven Britse biologen drie jaar geleden in de Proceedings of the Royal Society. Ze breidden het model daarom uit met een tweede ziektekiem, een virus. In vergelijking met een bacterie werkt dat precies andersom, zegt C. van der Poel van Stichting Sanquin waarin alle bloedbanken zijn gefuseerd. Terwijl een bacterie zijn eetgedrag aan- past aan de bloedgroep, neemt het virus op zijn reis van cel naar cel iets van die bloedgroep over en steekt dat op zijn jasje. Daardoor zien antistoffen van een andere gastheer in dit virus een vijand en bestrijden het. Maar virussen die type 0 besmetten, houden daar niets aan over en kunnen hun kruistocht dus ongezien voortzetten. Virussen belagen dus type O, zoals de bacteriën type A en B kort houden. Door met de druk van de twee ziektekiemen te variëren konden de Britse biologen de huidige spreiding van de bloedgroepen redelijk goed in hun wiskundig model nabootsen. De ABO bloedgroep wordt bepaald door een suikerstructuur op je rode bloedcellen. Bij de ene suikerstructuur heb je bloedgroep A, bij de andere bloedgroep B. Bij bloedgroep 0 ontbreken deze suikerstructuren. Bij bloedgroep AB heb je allebei de suikerstructuren op je rode cellen. Wat bepaalt welke bloedgroep je hebt? Bloedgroepen zijn structuren (eiwitten of suikers) op de buitenkant van de rode bloedcel, die niet bij iedereen hetzelfde zijn. Bloedgroep doorgeven Een vader en moeder geven ieder één kopie van het bloedgroep-gen aan hun kind door. Dit kan een A, B of O zijn. Samen bepaalt dit welke bloedgroep het kind heeft; A, B, AB of O. Je hebt dus altijd twee bloedgroep-genen. Overzicht bloedgroepen kind en ouders Heb je bloedgroep O Deze bloedgroepen kunnen je ouders hebben: • Beide ouders hebben bloedgroep O • Beide ouders hebben bloedgroep A • Beide ouders hebben bloedgroep B • Ouders hebben bloedgroep 0 en bloedgroep A ׉ 7cassandra://gAEB1xNFnZL4tC6dLdGXHjLcfwdp-pVTJYiUtqNrcyMI`ie?q%8Åցe?q%8ÅՁ#בCטn#u׉׉ 7cassandra://2MqC5dFdIUr6K3D7UgS4rkgTyf38OLnZj4wi-7l9OKU;E` ׉ 7cassandra://YwyjhMakkhKpLB5f99S9p1TX590QrUN6SkCVBcRCNlk`׉ 7cassandra://XYFPRMlvbO0ju6ZRqoJc7dt7jpjczSvWPBlDlBv_sV80`ie?q%8Æטnn#u׉׉ 7cassandra://DXmsQwQRFkTO83GbwD6-DSMmUhSf5tMhDZW30cMgErUX` ׉ 7cassandra://rNoy3Tv5YaJ1vWUScf8DLtV7ROkO_OGnKIm-b176Wz0c`׉ 7cassandra://v2wLiaNpxPI8S8KNE539On5PoHxe0KtPL-wUpIpFqvA@`ie@q%8Æנe?q%8Æ܁̚9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æ݁܁9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8ÆށӁ9׉SG ׁ ׁ rנe?q%8Æ߁̚9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8ÆP܁+9ׁH$https://www.columbusmagazine.nl/artiׁ ׁ Јנe@q%8ÆPǁ9ׁHhttp://www.erfelijkheid.nl/ׁ ׁ Јנe@q%8ÆP̺9ׁHhttps://www.sanquin.nl/ׁ ׁ Ј׉E*26* naar inhoudsopgave • Ouders hebben bloedgroep 0 en bloedgroep B • Ouders hebben bloedgroep A en bloedgroep B Hoe vaak komt een bloedgroep voor Heb je bloedgroep A Deze bloedgroepen kunnen je ouders hebben: • Beide ouders hebben bloedgroep A • Beide ouders hebben bloedgroep AB • Ouders hebben bloedgroep A en bloedgroep O • Ouders hebben bloedgroep A en bloedgroep B • Ouders hebben bloedgroep A en bloedgroep AB • Ouders hebben bloedgroep AB en bloedgroep O • Ouders hebben bloedgroep AB en bloedgroep B Heb je bloedgroep B Deze bloedgroepen kunnen je ouders hebben: • Beide ouders hebben bloedgroep B • Beide ouders hebben bloedgroep AB • Ouders hebben bloedgroep B en bloedgroep O • Ouders hebben bloedgroep B en bloedgroep A • Ouders hebben bloedgroep B en bloedgroep AB • Ouders hebben bloedgroep AB en bloedgroep O • Ouders hebben bloedgroep AB en bloedgroep A Heb je bloedgroep AB Deze bloedgroepen kunnen je ouders hebben: • Beide ouders hebben bloedgroep AB • Ouders hebben bloedgroep A en bloedgroep B • Ouders hebben bloedgroep AB en bloedgroep A • Ouders hebben bloedgroep AB en bloedgroep B in Nederland? Bronnen: • https://www.sanquin.nl/ • http://www.erfelijkheid.nl/ • https://www.columbusmagazine.nl/artikel/6954/waar-ligt-de-oorsprong-vanjouw-bloedgroep ***Dit artikel verscheen in het periodiek GOOISE SPOREN, afl. 2023/2, en is met toestemming van de auteur en de redactie overgenomen, waarvoor dank!*** ׉ 7cassandra://XYFPRMlvbO0ju6ZRqoJc7dt7jpjczSvWPBlDlBv_sV80`ie?q%8Å׉E*27* naar inhoudsopgave PATRIOTTEN IN SAMENZWERING TEGEN WILLEM V (WE SCHRIJVEN ZOMER 1782) Dick Kranen Verslaggevers van ‘De Politieke Kruyer’[ 1] hebben de hand weten te leggen op de notulen van een geheime vergadering van het Hollandse driemanschap bestaande uit Engelbert François van Berckel, Adriaan van Zeeberg en Cornelis de Gijselaar, afgevaardigden van de besturen van de Hollandse steden. Het lijkt er nu toch echt op dat het stadhouderlijk systeem, waarvoor onze huidige stadhouder Willem V zo overduidelijk symbool staat, zal worden aangepakt. Is er gelekt om deze plannen alvast aan de openbaarheid prijs te geven? Tot zover onze berichtgeving uit Den Haag. Er is inderdaad gedurende de zomer van het jaar 1782 een plan opgesteld, zoals later puntsgewijs en in kopie-vorm op diverse plaatsen is teruggevonden. Hieruit blijkt dat patriottische regenten al in een vroeg stadium het staatsgezinde republikeinse scenario te voorschijn haalden en van plan waren om aan Willem V slechts een rol van volstrekt ondergeschikte aard toe te staan. De verkiezing van alle ambten in de steden, in het leger en in de marine wilde men hem ontnemen. Verder zouden de ambten van stadhouder, kapitein-generaal en admiraal-generaal moeten worden gescheiden. Willem V zou weliswaar de titels kunnen behouden, maar in de praktijk wilden de pensionarissen de laatste twee functies door anderen bekleed zien, bovendien 1 Een van de Patriottische kranten uit de jaren 1780-1790 Willem V (1748-1806, de stadhouder in kwestie, en zijn echtgenote Wilhelmina van Pruisen (1751-1820). De kinderen zijn Louise (1770), Willem, de latere koning Willem I, (1772) en Frederik (1774) ׉ 7cassandra://v2wLiaNpxPI8S8KNE539On5PoHxe0KtPL-wUpIpFqvA@`ie?q%8Å܁e?q%8Åہ#בCטn#u׉׉ 7cassandra://kV6mFRVe82Ep891GGg1ZQUXvzDHh1a9lVVIW2MZrQeg` ׉ 7cassandra://scXYHMPMgQqSTmiYQNjimnp_gEkPqmGo3mt1sihlVC0`׉ 7cassandra://C9gfeW8gwrYQmC8yG_F1XgRQailEPazXwS4UVktWrLwE`ie@q%8Æטnn#u׉׉ 7cassandra://TjtHfn9Lx3dqptuULUtPLG8ROGmEihDgGVPzCd3Z_DA` ׉ 7cassandra://YMxVEYFg_bagkLnT3BupwJtAotAnpcOeagXLVvExOrs `׉ 7cassandra://9IC_AavlRTMPdmoKnjjEhf_tqqHoy_VTFY_0ax7-ycgG`ie@q%8Æנe@q%8Æ̓9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8Ær̾9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8Æ9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8ÆӁ9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8Æ̚9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8Æ49׉SG ׁ ׁ rנe@q%8ÆӁ9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8Æ̚9׉SG ׁ ׁ r׉E *28* naar inhoudsopgave onder strikt toezicht van de Staten. Zolang Willem V zich als volstrekte dienaar van de Staten zou gedragen kon het stadhouderschap erfelijk blijven in het huis van Oranje, maar verplicht daartoe voelden de pensionarissen zich niet. Om de zittende clientèle[ ] van Willem V uit haar positie te drijven 1 wilden zij vervolgens van gewapende burgerijen gebruik maken. Gecommitteerden uit de burgerij zouden daarna wel vervangers mogen kiezen, maar in een permanente politieke rol van het volk voorzag dit plan van 1782 zeker nog niet. De complete tekst van de (hertaalde) uitgelekte plannen ‘Plan bestaande uit 10 artikelen dat in 1782 in een geheime vergadering van enkele vooraanstaande pensionarissen van de grote steden van Holland is besproken en vastgesteld. 1. De tegenwoordige Constitutie of Regeringsvorm bestaande uit de Staten en de Stadhouder, moet herzien worden. 2. De Staten moeten in alle opzichten zelfstandig kunnen opereren terwijl de stadhouder geen invloed op de gang van zaken mag hebben. 3. Om dat te bereiken mag de Stadhouder geen vergaderingen van de Staten en andere colleges bijwonen. 4. De Stadhouder mag zich niet bemoeien met het bestuur van enige stad in Holland en er geen functie van welke aard ook uitoefenen. 5. Het zou ‘t beste zijn dat de ambten van Kapitein en AdmiraalGeneraal, bekleed gaan worden door twee onderscheiden per1 Aanhangers van een politicus die in ruil voor hun steun van hem gunsten ontvangen 2 Recht om benoemingen te doen. sonen buiten het Stadhouderschap. Wel kan men de titel daarvan aan de Stadhouder laten mits er geen representanten van de Staten op de vloot worden aangesteld zoals ten tijde van Johan de Wit is gebeurd. Tijdens oorlogstijd moet de Stadhouder in ‘t veld zijnde geheel afhankelijk zijn van de Gedeputeerde van de Staat in het leger.. 6. De Stadhouder zal het patentrecht[ 2] verliezen. Zowel de landals zeemacht zal alleen en geheel van de Staten afhankelijk zijn. 7. De Stadhouder behoudt alleen de uitvoerende macht bij de opdrachten welke hij van de Staat ontvangt. 8. Mocht de Stadhouder de uitvoering van opdrachten van de Staat afwijzen, of zich aan de vastgestelde veranderingen niet wil onderwerpen, dan zal men hem uit zijn functie van Stadhouder ontslaan en van al zijn andere waardigheden ontdoen, en zal men overgaan tot het kiezen van een andere Stadhouder in zijn plaats. 9. Zolang de Stadhouders gehoorzaamt aan de opdrachten van de Staten, kan het ambt van Stadhouder erfelijk aan het Huis van Oranje worden gelaten, anders is men daartoe niet verplicht 10.Het is niet de bedoeling met de tegenwoordige Stadhouder over de bovenstaande artikelen te overleggen of enig compromis te aanvaarden. Middelen om dit plan uit te voeren ׉ 7cassandra://C9gfeW8gwrYQmC8yG_F1XgRQailEPazXwS4UVktWrLwE`ie?q%8Å׉E *29* naar inhoudsopgave 1. In alle steden moeten vrijkorpsen worden opgericht. Deze worden samengesteld uit lieden, die tegenstander zijn van het huidige Stadhouderlijk systeem. 2. Wanneer deze korpsen op een zodanige manier zijn opgericht en getraind zodat er voldoende ondersteuning kan worden geboden, moet getracht worden vooraanstaande burgers zover te krijgen dat ze klaagschriften indienen tegen regenten die vrienden van de Stadhouder zijn. Daarna moeten vertegenwoordigers van de burgerij de macht overnemen om anderen in de plaats van de ontslagenen te kiezen. 3. Protestanten van welke belijdenis ook zullen in de regering verkiesbaar zijn. 4. Rooms-Katholieken zullen echter niet verkiesbaar zijn.[ ]. 1 5. Niemand zal voortaan twee ambten tegelijk mogen bekleden. 6. De afgevaardigden uit de burgerij, zullen zo lang in functie blijven, tot dat alles het geen betrekking tot dit plan heeft, tot een goed einde is gebracht en goedkeuring van de Staten heeft gekregen. 1 Dus nog geen Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap voor iedereen ! Zaal met 35 schutters in de verschillende monteringen (uniformen) van schutterijen en burgerkorpsen in Nederland in 1787. Op een tafel liggen kaarten die worden bestudeerd. Tegen de achterwand schilderingen van staande Vrijheid, links een kop met trofee van wapens, rechts een kop met een trofee van muziekinstrumenten. Rijksmuseum RP-T-00-3632 signatuur, ‘C. van Waardt Fecit’. Opm. Het lijkt alsof de veelal jonge heren graag paradeerden in hun fraaie uniform. Krijgshaftig zien ze er in ieder geval niet uit! Dit hiervoor beschreven Plan is niet het eerste en ook niet het laatste geweest. Er is wat afgesproken en geschreven. Waarschijnlijk was er toch te veel verschil van mening over de te volgen aanpak van het verfoeide ‘stadhouderlijk systeem’. Er waren aan de ene kant Patriotten die Willem V uit de weg wilden ruimen en aan de andere kant lieden zoals hiervoor genoemd die het nog wel even aan wilden zien met de Stadhouder, maar hij moest dan wel eerst uit een aantal functies worden ontheven. Al dat gekrakeel en het gedoe met de vrijkorpsen wekten uiteindelijk de woede op van de broer van Prinses Wilhelmina, Frederik Willem II, koning van Pruisen. Deze heeft in de herfst van 1787 door middel van een snelle militaire actie Willem en Wilhelmina weer geïnstalleerd in Den Haag waar ze het tot de komst van de Fransen in 1795 uithielden. Bronnen: -DBNL (Dig. Bibl. der Ned. Letteren) -Kon. Bibl., Verzameling resoluties, missiven, etc., sign. 71 B 33 ׉ 7cassandra://9IC_AavlRTMPdmoKnjjEhf_tqqHoy_VTFY_0ax7-ycgG`ie?q%8Åe?q%8Å#בCטn#u׉׉ 7cassandra://IQJ3UyOrEjgRMdhZRSMEFxdP0JlyFXJbaTR6Z4nY2TU:` ׉ 7cassandra://s3Hw5oOkul6wRGZGNUjsn38mrqCkTgr0rD_9fKPrISU֨`׉ 7cassandra://R5IltHDu19woslWVVoh1JaGTOyGVw3y_CMyJwMP22Z8@)`ie@q%8Æטnn#u׉׉ 7cassandra://hpbspxngzr0BQhwF0HFIjel3l0Dq9M5OBRKG0Ew9Iq0NF` ׉ 7cassandra://uIx2iKsJJIadrioW-LCdmf4g_lvf6MVKEsvZbVDPF-IA`׉ 7cassandra://nPQc5qsBMhFCPmZHxmUo0HLIhsGRPjFuHVxss_uiOl8L`ie@q%8Æנe@q%8Æ̚9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8Æ̚9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8ÆG̨@9ׁHhttp://nov.deׁ ׁ Ј׉E*30* naar inhoudsopgave OVERZICHT PUBLICATIES [142] H. KLUNDER Verklaring afkortingen tijdschriften e.d.: DGJ = Drents Genealogisch Jaarboek Gen = Gen. (uitgave C.B.G.) GN = Gens Nostra LTG = Limburgs Tijdschrift voor Genealogie OTGB = Oostgelders Tijdschrift voor Genealogie en Boerderijonderzoek VG = Veluwse Geslachten D. Westhoven: Parenteel van Cornelis (Jansen) Dirksz. [O.a. Admiraal, Teemgs, 1542- 1984[ Kog nr.3 '23. Mw. J. Ignjatovic: Joost Jansz Beeldsnijder. [Met ‘Genea-gram', 1625-1717] Kog nr.3 '23. W. Spann: Tien generaties Boschker. [17e eeuw-1979] OTGB herfst '23. E. van Koldam: Het feest was van korte duur. [Met 'Bijlage': parenteel Bronkema, 1796- 1901] GrG dec. '23. M. Neuteboom-Dieleman: De familie Coenen, bijna tweehonderdzeventig jaar heren van ZeUit: Genealogische aantekeningen betreffende de familie Coenen van Zegenwerp [HUA toeg. 92, inv. Nr. 561] genwerp te Sint-Michielsgestel. [Met 'Stamreeks', vóór 1470-1749] GN nov.dec. '23. Mw. B. Boender: Van Da Silva naar Vasilda. [Met 'Stamboom van Silvan Vasilda' (eigenlijk kwartierstaat), vóór 1800-heden, zeer kleine letter!] Gen dec. '23. M. Werk: Schoenendynastie Diderich (1789- 2011) – Wat een familiealbum al niet te weeg kan brengen. [Met 'Stamreeks', vanaf 1763] GrG sept. '23. Redactie: De lief kosende vriendin was toch een nicht. [Egge Pieters met nageslacht, patroniemen, 1636-1833] GrG sept. '23. G. Klopman: Kwartierstaat van Willem van Essen Afdelingsbladen van de Ned. Geneal. Ver.: 1130 = 11 en 30 (Friesland) DTK = De Twee Kwartieren (Kempen- en Peelland) GrG = GroninGen GS = Gooise Sporen Kog = Koggenland (Noord-Holland-Noord) Thr = Threant (Drenthe en NW-Overijssel) ׉ 7cassandra://R5IltHDu19woslWVVoh1JaGTOyGVw3y_CMyJwMP22Z8@)`ie?q%8Å׉E i*31* naar inhoudsopgave (1823-1907). [Wijnbergen, Bakker, Weijenberg] VG dec. '23. L. Heinsman: Had Rijk de Gooyer Gooise wortels? [1500-2011] GS okt. '23. T. Nieuwenhuis: Parenteel van Geert Heerdink – Deel 1. [Ook Nijhoff, 1640-2017] OTGB herfst '23. S. Giezen, mw. H. Faassen: Tsjisse Hettema. [Kwartierstaat, Offringa, Dijkstra, Bosch] 1130 okt. '23. W. Groot Enzerink: De zaak Femmeken ten Hoonte tegen Jan Garrit Overberg. [Met 'Kwartierstaat van Janna ten Hoonte', geb. 1792, van Keppel tot Oolde, Smeenk/ Smienk] OTGB herfst '23. A. Hoekstra: Voorouders uit de kop van Overijssel (Gietersen). [Met kwartierstaat Hylke Jager (Tromp, van Dam, van der Meulen)] 1130 jan. '24. A. van der Linden-Boonstra: Gerrit Roelfs (Knobbe) x Annigje Jans, Jan Jans Haxe x Wilmpjen Jacobs en Bartelt Jans (Huijsman) x Geesje Krijnen. {Met afstammingsreeksen, 1700-1974] 1130 jan. '24. A.S.M Patelski: Incest binnen de families Nijpels en Limpens in de 17e eeuw. [Met o.a. 'Geneagram Knorren-Limpens', 1e helft 16e eeuw–1746] LTG no.4 '23. Eerste zegel van Reinald III, in gebruik van 20 september 1344 tot 6 juli 1349 Mw. P.J.C. Elema: Het huurboekje van Harm en Berend Loos, een landbouwbedrijf in Weijerswold. [Met 'De stamreeks Loos' (1645-1973) en 'Kwartierstaat' (kort, Bruna, Luring/Lurink, Gerding(e), Ellen)] DJG 2022/23. R. Dix: De Amersfoortse families Van der Mathe, Van der Maeth, Van der Maat (2x) – De periode 1500-1750: stam C, D, E en F. [Vervolg, van der Maeth, van der Maath, 1480-1737] GN nov.dec. '23. C. de Graaf: De Mepsche. [Met 'De genealogie’(1275-1945),’Mepsche Buiting' (1405- 1631) en 'Tak Groningen' (1420-1590)) DGJ 2022/23. H.K. van 't Jagt (†): Het Seringe-erf en de nazaten van Michiel Jans te Echten. [Patroniemen, 1575-1755] DGJ 2022/23. B. Moed: Skûtsjeschipper Berend Moed (1882-1950), met hoofdzakelijk voorouders uit Noordwest-Overjssel. [Kwartierstaat (Slot, Eggers, de Jong, de Goede, Noppers)] 1130 jan. '24. R. Boom: Op zoek naar Jan Mulder en hoe belastingcohieren hierbij kunnen helpen, [Met 'Parenteel van Jottje Annes', patroniemen, later Molenaar, 1697-1866] 1130 okt. '23. M. Flokstra: Een onbekend zegel uit 1371 van Reinald III, hertog van Gelre, graaf van Zutphen. [Met 'Schema Reinald III en nageslacht', 1295-1421] LTG nr.3 '23. Mw. P.J.C. Elema: Thomas Reinders en zijn gezin (eind 17e en begin 18e eeuw). [Met 'Genealogie', 1650-1727] GrG dec. '23. ׉ 7cassandra://nPQc5qsBMhFCPmZHxmUo0HLIhsGRPjFuHVxss_uiOl8L`ie?q%8Åe?q%8Å#בCטn#u׉׉ 7cassandra://qX-2CZBkMcUimHDx8C5HmGhTytc7YeSsHqi3HX8zCCE-` ׉ 7cassandra://sSwDbMpeRiFK9bGnJCG9BpQw03EEgxXHcS2LTDsRqv0͝`׉ 7cassandra://kQppQ48DBaEF9-13CxHS82_BOqyWXq4vM6XzTs5NPKo9`ie@q%8Æטnn#u׉׉ 7cassandra://Ss1DTDC15fvA2GuS2bRv-Si188qfyK0076Te_qE-FJo` ׉ 7cassandra://PEalcteyWTuSyxSVF8CzwBudQ4BFxRUPg_V-2_VwYXAԒ`׉ 7cassandra://P-GV8QzQGcQ-uYR4cz30WoJ08_VT-l4G2Xfoc2NMd6E;`ie@q%8Æנe@q%8Æ̚9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8Æ̚9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8ÆNVi9׉Hhttp://www.graftombe.nlGׁ ׁ rנe@q%8Æl&9׉Hhttp://www.graftombe.nlGׁ ׁ rנe@q%8Çl+ 9ׁHhttp://be.nlׁ ׁ Јנe@q%8ÇNVp9ׁHhttp://www.grׁ ׁ Ј׉E*32* naar inhoudsopgave J.E. van Baar: Ronckarts alias Aussems. [1380-1961] LTG nr.3 '23. S. de Wit: Kwartierstaat Schoppers–Rijks – Deel 5. OTGB herfst '23. D. Westhoven: Parenteel van Simon Meinertsz Semeyns. [1470-1793] Kog nr.3 '23. Mw. P.J.C. Elema: Sezilles (Groningen). [1680-1805] GrG dec. '23. G. Klopman: Genealogie Van Sloten – Veldhuis – Van Essen. [1725-1974] VG dec. '23. E. Bunning: Erfgenamen in Drenthe van een verre neef uit Ceylon. [Met 'Parenteel van Femmigje Jans', vooral patroniemen, later o.a. Smit, 1620-1845] DGJ 2022/23. M. Graef: Hendrixke Stoffels De onwettige dochter van een schepen van Beegden. [Met 'De nakomelingen van Lambert Stoffels en Trincken Engelen' (1610-1824) en een schema met 11 generaties (1665na 1967)] LTG no.4 '23. E. van Koldam: Ouderenzorg anno 1830 in Haren. [Met 'Parenteel van Hendrik Jansens Snijder'. [Stuurman, 1710-1867] GrG sept. '23. M. Graef: De vader van Reyner Teven in Horn – Armenrekeningen als genealogische bron. [Met 'Schema oudste generaties Teven/ Tewen', 1515-1758] LTG nr.3 '23. K. Spee: Oudste foto met een voorouder III. [Met schema 'Voorouders in rechte lijn van William Tonkin', Engeland, 1335-1975] DTK dec. '23. A. Verloop, R. Verloop: Verslag van een succesvolle speurtocht in genetische genealogie. [Via DNA, met geneagrammen Verloop, 17002000] GN nov.dec. '23. G.H.J. Kolker: Stamreeks van Jan Vos (1829- 1900) Veenbaas/vervener. [1669-1938] Thr nr.4 '23. P. Vullings: De Sevenumse familie Vullings nazaten van een bastaard Van Holtmoelen. [Met 'Stamreeks', 1400-1747] LTG nr.4 '23. Mw. M. Kist: De Gieterse voorouders van Harmen Wind. [Kwartierstaat (Jansma, Akkerman, Harmsma)] 1130 jan. '24. ׉ 7cassandra://kQppQ48DBaEF9-13CxHS82_BOqyWXq4vM6XzTs5NPKo9`ie?q%8Å׉E%*33* naar inhoudsopgave GRAFTOMBE: DODENAKKERS OP INTERNET Cor Seinstra te Leeuwarden Bij Dodenakkers op internet gaat het erom om zoveel mogelijk begraafplaatsen en kerkhoven in Nederland te digitaliseren en op internet beschikbaar te stellen voor genealogen en andere belangstellenden. Deze begraafplaatsen zijn vrij toegankelijk. Willem Hovinga uit Leek is hiermee in Groningen in het klein begonnen. Willem had zich aangesloten bij een groep vrijwilligers die de provincie Groningen wilden doen en dat leek hem wel wat. Hij begon in de buurt. Korte geschiedenis Terwijl hij al vijftien begraafplaatsen had gedaan, moesten zij nog met de eerste beginnen dus zette hij het op zijn eigen site, en van het een komt het andere. Hij doet er inmiddels veel mensen een plezier mee. Ondertussen slaat het digitaliseren aan en zijn thans ver over de 100 vrijwilligers bezig (en bezig geweest) Nederlandse begraafplaatsen en kerkhoven te indexeren en te fotograferen. In eerste instantie alleen die van Drenthe, Friesland en Groningen, maar de rest van Nederland en vijf in Belgie staan op de site. Alleen Vlieland en enkele op Terschelling missen nog. Zelf ben ik sinds 2004 vrijwilliger. De werkwijze is om per begraafplaats alle grafstenen te fotograferen en dan de familiegegevens op die stenen in een Excel-bestand in te voeren. Na controle van de gegevens wordt het bestand geschikt gemaakt om op internet te publiceren. Dat dit een omvangrijke klus is, blijkt wel uit de cijfers. Alleen Friesland heeft al rond de 350 begraafplaatsen. Het doel is het voor iedereen ter wereld mogelijk te maken op familienaam te zoeken. Dat kan dan in een bestand met gegevens die meestal via de archieven pas (veel) later openbaar zijn. Een vondst met recente gegevens vermeld op grafstenen of op urnen-galerijen kan een genealoog aanvullingen geven in het eigen onderzoek. De gegevens zijn te bekijken op internet via de site www.graftombe.nl. Via het aanklikken op deze site van één der provincies (zie afb. volg. pagina) en dan op gemeente, wordt zichtbaar wat er al aan gegevens beschikbaar is. ׉ 7cassandra://P-GV8QzQGcQ-uYR4cz30WoJ08_VT-l4G2Xfoc2NMd6E;`ie?q%8Åe?q%8Å#בCטn#u׉׉ 7cassandra://vHPMm5a3Vl9nByuNdQkPfaLuI_ugpBSFX-f3C1XzmtM` ׉ 7cassandra://NBrRKPagwaRR8nEMfuy9lrlDb_ofWNhKkV6FvHuQuCg`׉ 7cassandra://hJO8Q4MoJMeVn9wuvIC0cUyNI7ywYYYuf7NoGLZiV2M>`ie@q%8Çטnn#u׉׉ 7cassandra://8JzbECNlT6HzPYtKuQRW-WlgiO_-UijaHz-LAry_etEO` ׉ 7cassandra://cRusOT2_zEaQjtWt0lLYdYP5UCQ_-dFcaceocJGYsmE>`׉ 7cassandra://GRDnJpZ_-9Y-WAUyYx9nEOW1t212yOWD3k9W-g_3LPg9 `ie@q%8Ç נe@q%8Æ̚9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8Ç̮`9׉Hhttp://graftombe.nlGׁ ׁ rנe@q%8Ç̯9׉H$http://www.online-begraafplaatsen.nlGׁ ׁ rנe@q%8ÇŁ̖9׉Hhttp://www.schiltmeijer.nlGׁ ׁ rנe@q%8Ç̚9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8ÇNYV9ׁHhttp://Akkrum.netׁ ׁ Јנe@q%8ÇŁ̖9ׁHhttp://www.schiltmeijer.nlׁ ׁ Јנe@q%8Ç̯9ׁH$http://www.online-begraafplaatsen.nlׁ ׁ Ј׉E*34* naar inhoudsopgave Per begraafplaats of kerkhof ziet u de familienamen in alfabetische volgorde staan. Ook is het zoeken op familienaam een mogelijkheid. Dan zijn per persoon beschikbaar: •het grafnummer, •de voor- en achternaam, •de geboortedatum en -plaats, •de overlijdensdatum en -plaats en de gegevens van de partner, alles voor zover deze gegevens op de grafstenen vermeld zijn. Hebt u belangstelling voor een bepaalde persoon dan kunt u de bijbehorende foto aanvragen (zie Informatie > FAQ, maximaal tien per dag in één keer). Na verzending van de aanvraag ontvangt u de gevraagde foto's elektronisch. Hier zijn voor privégebruik geen kosten aan verbonden. Enige cijfers op 22-04-2023 Het aantal verstuurde aanvragen bedraagt 174.038, terwijl het aantal foto’s in totaal 412.034 telt. De database omvat 300 gemeentes en 1.865 plaatsen. In totaal komt dat uit op 1.821.151 namen. Startscherm van graftombe.nl (de tekst loopt nog iets langer door naar beneden) ׉ 7cassandra://hJO8Q4MoJMeVn9wuvIC0cUyNI7ywYYYuf7NoGLZiV2M>`ie?q%8Å׉E*35* naar inhoudsopgave Er zijn 8.906 leden met één of meer namen in de achternamenmonitor. En er zijn nu ongeveer 1,1 miljoen foto’s aanwezig. Twee andere sites met hetzelfde doel • www.online-begraafplaatsen.nl • www.schiltmeijer.nl (Vooral R.K. in N-Holland). • Nabrander Toegift Op de kerkhofterp van Nes (waar vroeger een klooster heeft gestaan) vind je binnen de omheinde begraafplaats één van de klokkenstoelen die Friesland nog rijk is. Op het helm-zadeldak van gepotdekselde planken staat een windwijzer. Op de bronzen klok staat een tekst. De in het Fries geschreven tekst heeft als vertaling: ‘Over de doden, goeden en kwaden, bidt mijn bronzen geluid voor het laatst; Geef hen, God, de eeuwige rust’. (c) Akkrum.net Op het forum gelden een aantal regels. Deze zijn er om het forum interessant, vernieuwend, gezellig en werkbaar te houden. Iedere gebruiker moet zich aan deze regels houden. Het (herhaaldelijk) overtreden van de regels kan ertoe leiden dat je geblokkeerd wordt van het forum. Overgenomen uit Mededelingenblad 11 en 30, Nederlandse Genealogische Vereniging afdeling Friesland, jaargang 28, oktober 2023 nr. 112 ׉ 7cassandra://GRDnJpZ_-9Y-WAUyYx9nEOW1t212yOWD3k9W-g_3LPg9 `ie?q%8Åe?q%8Å#בCטn#u׉׉ 7cassandra://mcvbanvMVSmWyWanwPz2RtxvypIFux70Eo_5ipM8FUM|` ׉ 7cassandra://-W7egLKhIcou03GbaXOv6asJ8CJTzxkgPMh_wzGBLM8 `׉ 7cassandra://xafX2bDL9Cod1hO0K2cO1cjrXWlqcq2WbhO1hjINIi4A`ie@q%8Çטnn#u׉׉ 7cassandra://XV3iAR8yhSr3dt7zGxE5Rc9ZfzO-MmLgyZDZBTcIO2w` ׉ 7cassandra://8PNhGFNnbDoLoEC5Enuu_7Cvq2l_3tJPuP_FdzyUGbk1`׉ 7cassandra://ce-_vp_0IKO06hg1JcH5dBwM-aypQegetSvbopXJqx4S`ie@q%8Çנe@q%8Ç ̚9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8Ç e9׉S#G ׁ ׁ rנe@q%8Ç Ձ9׉S#G ׁ ׁ rנe@q%8Ç̚9׉SG ׁ ׁ r׉E l*36* naar inhoudsopgave VERHOOR VAN WILLEM TOM OUD 61 JAAR, TOUWSLAGER IN MOORDRECHT Willem Tom (1831-1915) werd geboren te Moordrecht. Hij huwde in 1852 met Johanna Vrijlandt (1832-1891) 3827. Hebt gij ééne touwslagerij? Ik heb ook menschen buiten mijne plaats voor mij aan het werk op een door hen zelven gehuurd terrein. 3828. Hoeveel menschen hebt gij in uw dienst ? 30, waarvan in mijne fabriek 18. 3829. Zijn dat allen volwassen werklieden ? Er zijn er 8 tusschen de 12 en 16 jaren. Een van hen slechts staat rechtstreeks in mijn dienst en is voor de paarden; de beide andere worden door de knechts gehuurd om het wiel te draaien. 3830. Maar gij weet toch wel, wanneer de jongens werken? Ja, van 's morgens 6 tot 's avonds 7 uur. Jammer genoeg, dat wij daardoor de slavernij van oude menschen gekregen hebben, die van 's morgens 5 tot 's avonds 8 uur werken en nu in het eerste en het laatste uur geen jongen hebben om het wiel te draaien. Ik ben er niet tegen, dat de jongens korter werken, wanneer bijv. de ééne helft van de jongens kon werken van 5 uur 's morgens tot 6 uur 's avonds en de andere van 7 uur 's morgens tot 's avonds 8 uur. 3831. Als ik het wel begrijp, zoudt gij wel meer jongens willen hebben, maar met meerdere vrijheid, wat betreft de uren? Juist. 3832. Hebt gij ook vrouwen in uw dienst ? 1 Hekelen: vlas of hennep kammen of zuiveren Maar een paar, die zich met „hekelen" [1] bezighouden. Zij doen dit echter in een ruim en goed geventileerd lokaal. 3833. Wat verdienen uwe werklieden ? Zij maken van f 9 tot f 10 in de week, behalve de fijn-garenspinners, die niet meer dan f 7 à f 7.50 verdienen. Het loon hangt veel af van de soort van touw, die zij bewerken. 3834. Zij verwerken telkens 25 kilo's hennep, niet waar? Neen, zij werken per schep-pond of 150 kilo. 3835. Scheelt het veel wat die menschen 's winters minder verdienen dan des zomers ? Minder dan f 6 in de week ontvangen ze 's winters niet, al verdienen ze die niet. Ze kunnen overigens voorschot krijgen, dat zij 's zomers teruggeven. 3836. Hebt gij nooit last met het terugkrijgen? Zeker, men komt altijd te kort; en degeen, die weg wil, maakt het er naar, dat hij weggejaagd wordt. 3837. Weet gij ook, of zij bij de winkeliers op den pof koopen? Dat doen zij. 3838. Moeten die winkeliers, naarmate ze aan sommigen te kort komen, ook hun waren niet duurder maken ? De winkeliers nemen de prijzen hoog genoeg. ׉ 7cassandra://xafX2bDL9Cod1hO0K2cO1cjrXWlqcq2WbhO1hjINIi4A`ie?q%8Å׉E *37* naar inhoudsopgave 3839. Ondersteunt gij de menschen, als zij ziek zijn ? Een paar jaar geleden zijn wij overeengekomen, dat zij 1 % van hun loon zouden laten vallen, en dat wij even zooveel bij zouden leggen. 3840. Geeft gij ook ondersteuning aan oude menschen ? Dien geef ik huiswerk. De heeren zullen op de tentoonstelling wel gezien hebben, dat er aan de netten kleine stukjes touw hangen; nu, die kunnen de menschen op hun stoel zitten maken; zulk werk geef ik den ouden lieden. 3841. Ongelukken komen niet voor ? Nooit; er is maar eene gevaarlijke plaats, maar daar wordt altijd iets gezet, opdat men zich daar niet bezeren zou. 3842. Worden er boeten opgelegd ? Nooit, neen, daar zou je eens wat van hooren. 3843. Staat gij goed met uw werkvolk ? Ja, er is eene goede harmonie, geen geschreeuw, ze zijn gehoorzaam. Laatst is Domela Nieuwenhuis te Gouda geweest, en een van mijn volk is er geweest. Ik heb hem gezegd: gij zijt vrij er heen te gaan, maar ik ben ook vrij om je weg te zenden, en ik wil je niet op mijn werk houden, als je dat doet. Ik wil geen socialisten op het werk hebben. Ze zijn wel socialist zonder dat ze het zelven weten, maar ze behoeven het niet te weten, dat ze het zijn. 3844. Hebt gij nog iets mede te deelen ? Ik wenschte wel te zeggen, dat ik het onbillijk vind, dat voor het touw uit het buitenland geen inkomend recht geheven wordt, terwijl wij wel inkomend recht te betalen hebben. In Frankrijk moeten wij 8 cents per kilo betalen en wij heffen niets van het buitenlandsche product. Dit maakt de concurrentie bijna onmogelijk. Ook ben ik van meening, dat men de jongens heel best van 5 tot 8 uur kon laten werken. 3845. Vindt gij, dat de kinderen tot hun 12de jaar lang genoeg school gaan ? De touwslagerij van Passchier aan de Douzastraat in Noordwijk. De lindebomen rechts op de foto hieronder stonden precies een Rijnlandse roede (3,767 meter) uit elkaar en dienden als maatstaf voor het touw. Ja, zat; dat is te zeggen: ze weten veel en te weinig; degelijken kost kennen zij niet; alleen veel ondeugd. Het schoolgaan tot 14 jaar is veel te lang; dan zijn zij geheel ongeschikt om het vak te leeren. De wet ‘Van Houten’ heeft veel nut gedaan, maar verder moet men niet komen.Was getekend, W. TOM. KOLKMAN, Voorzitter, G. EMANTS, J. C. TH. HEYLIGERS, Secretaris der Staatscommissie, S. M. VAN WIJCK, Lid der Eerste Afdeeling, W. H. J. ROIJAARDS, Adj.-secretaris. **************************** ************(einde enquete) ׉ 7cassandra://ce-_vp_0IKO06hg1JcH5dBwM-aypQegetSvbopXJqx4S`ie?q%8Åe?q%8Å#בCטn#u׉׉ 7cassandra://c0hEIkA3H86hluImYa9WJuSdGqd4JT1GgjKXvA4_M5s` ׉ 7cassandra://Ea6dOKmDijxoF8BAEyYqeZY6xltdpTxLJ1xlFPIhqhsR`׉ 7cassandra://j7yr6zYr9mMhRYCXB0S7J7qKxd7yhYHhbqagjaAVj5IR`ie@q%8Çטnn#u׉׉ 7cassandra://CI2A773c_5ndive1grUPv_vUpUhyi9T1xyYHmCbi5Tc` ׉ 7cassandra://UtNAoh0eNqlN5yFkhUQFRBU6XmBp1_9GxBKwvJ_PhAA͜`׉ 7cassandra://uUNQYPfyshKumVuicFcRgUD2-SBhmzim6DofMf-U5RQ?`ie@q%8Çנe@q%8Ç̚9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8Ç̚9׉SG ׁ ׁ r׉E -*38* naar inhoudsopgave Voorgeschiedenis en toelichting In 1869 verscheen het Rapport der (staats) commissie belast met het onderzoek naar den toestand der kinderen in fabrieken arbeidende. In dat rapport wordt ook Moordrecht genoemd als een plaats waar de situatie van de kinderen niet best was. Er kon in feite voortgeborduurd worden op een artikel in de Economist uit 1855: G.B. Lalleman, hoofd van de school in Moordrecht, had een aanklacht geschreven onder de titel Slavernij in Nederland. Lalleman beschrijft daarin de ellendige situatie van heel jonge kinderen in de touwindustrie. Ik citeer een stukje: ‘Moordrecht telt ruim 2.000 zielen, die een hoofdmiddel van bestaan vinden in de touwslagerijen of lijnbanen. Het garen dat men daar spint, wordt zoodanig bewerkt dat iedere ‘spinner’ een ‘draaijer’ behoeft om het bij den arbeid benoodigde wiel in beweging te brengen. En wier lot denkt gij wel dat het is, om zich daarmede bezig te houden? Het zijn kinderen, die in den bloeitijd des levens, in den zomer van 5 uur ’s morgens tot 8 uur ’s avonds, en in den winter van 6-7 uur, meest in zittende houding, dat eentonig en geestverdoovend werk moeten verrigten. Zoo gij de werkplaatsen binnentreedt, zult gij ze vinden van vijfjarigen leeftijd. Wij zagen er (zelfs) welke dien leeftijd nog niet hadden bereikt. In 1853 en in het begin van 1854 kwamen ons deze voorbeelden voor, dat kinderen beneden 5 jaar tot dat werk gebezigd werden. Één hunner was slechts 4½ jaar! Gerrit Bernardus Lalleman (1820-1901) Zoo gij des zomers, bij het aanbreken van den dageraad, door de straten wandeltet, zoudt gij er aantreffen, die nog half slapende naar de werkplaats worden gedragen, om eerst daar, door de ruwe stem des spinners, zoo niet door iets ergers, regt wakker te worden’. In vraag 3845 en het antwoord erop, ziet u dat het zo bar niet meer is, maar volgens Willem Tom moet het hier wel bij blijven: (‘maar verder moet men niet komen’. ) Terwijl de heer Tom toch zelf kinderen en kleinkinderen gehad heeft, dat heb ik nagegaan. Werkt zo het kapitalisme? Het spinnen van touwgaren De gehekelde vezels - hekelen gebeurde door vrouwen - werden enkel door mannen tot draden gesponnen. Een spinnewiel voor touwgaren bestond uit een houten staak met een groot draaiwiel. Bovenaan op de staak was een houten plankje bevestigd met in een boog een aantal spillen. Door een drijfwiel werd de beweging van het draaiwiel naar de spil(len) gebracht (zie afb.) Het draaiwiel werd door een kind in beweging gehouden. Het spinnewiel stond in een hoekje dat naar de spinbaan toe open was. Etc. [..] Een probleem was, zo werd me verteld, de kontrole op de dikwijls zeer jonge kinderen, die vele uren per dag het spinnewiel draaiend moesten houden. De spinner verwijderde zich immers al spinnend van het spinnewiel. Daarom stonden de spinnewielen op de verschillende naast elkaar liggende spinbanen niet naast elkaar, maar afwisselend aan het ene en het andere einde van de spinbaan, zodat de achteruitgaande spinner op tijd het draaiertje van de spinbaan naast zich ‘nen draai om zijn oren’ kon geven. ׉ 7cassandra://j7yr6zYr9mMhRYCXB0S7J7qKxd7yhYHhbqagjaAVj5IR`ie?q%8Æ׉E*39* naar inhoudsopgave Aldus Prof. Van Keymeulen Het grote wiel in de touwslagerij Om een idee te geven over het wiel dat (jonge) kinderen draaiend moesten houden, ziet u hier enkele afbeeldingen. Over de firma Willem Tom is niets meer te vinden. Van de zeer vele touwfabrieken of lijnbanen is weinig meer over. Ik kwam er nog één tegen, maar die ondernemer heeft (nog) geen opvolgers. Bronnen • Over de touwslagerij: Enkele notities in de marge van het Woordenboek van de Vlaamse Taal, Jacques van Keymeulen (1979?) • De arbeidende klasse in Nederland in de 19e eeuw (1813-1870), Prof.L.J. Brugmans (oorspr. 1925). Touwslagerij in Soest, 1920, Smit, W.P.A. Door te draaien worden drie strengen in elkaar gedraaid of 'getwijnd' tot een touw. (Coll. Gelderland, obj. AA 91253) Afbeelding uit de publicatie van Van Keymeulen Het grote wiel van de touwslager voor het spinnen van garens (Museum Nijkerk) Schilderij van Gerrit van den Heuvel uit 1784 met de titel ‘Lijnbaan’ ׉ 7cassandra://uUNQYPfyshKumVuicFcRgUD2-SBhmzim6DofMf-U5RQ?`ie?q%8Æe?q%8Æ#בCטn#u׉׉ 7cassandra://DCapvKJ90Y36XBdpy1F3078GnGH1iCOe-9GWzkoa458j` ׉ 7cassandra://v8jDWjrwjkNrYzRAhs9jRPZE3Id3v1bQfApkPo5r5Po͗`׉ 7cassandra://ojCrIEzHVFkmcFUPils0GEPo1q7-hzrST8UEJ0mTpAY6`ie@q%8Ç"טnn#u׉׉ 7cassandra://Yz-8N-BUXskgttHtj2SgWy7JIgED6EDj7hEgNUI2FKw` ׉ 7cassandra://_BC1KAFWc6DjLWdThaReoqlaDlg-gyyjOBf5OPjM_ro `׉ 7cassandra://gDzC2QCnjFEJGc6ad8CaMiGmEMqTjUBlTEngMja2SjwL`ie@q%8Ç$נe@q%8Ç̚9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8Ç̚9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8ÇnI9׉HHhttps://noord-hollandsarchief.nl/zoeken/personen/memories-van-successie/Gׁ ׁ rנe@q%8ÇӁ9׉HHhttps://noord-hollandsarchief.nl/zoeken/personen/memories-van-successie/Gׁ ׁ rנe@q%8Çہ9׉HHhttps://noord-hollandsarchief.nl/zoeken/personen/memories-van-successie/Gׁ ׁ rנe@q%8Ç ^9׉Hghttp://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&mizig=210&miadt=236&micode=177&miview=inv2Gׁ ׁ rנe@q%8Ç!\9׉Hghttp://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&mizig=210&miadt=236&micode=178&miview=inv2Gׁ ׁ rנe@q%8Ç=nO9ׁH+https://noord-hollandsarchief.nl/zoeken/perׁ ׁ Ј׉E*40* naar inhoudsopgave Een groep dorpelingen verzameld voor een notaris die een tekst voorleest. Prent van Cézaire ca.1820/ Rijksmuseum RP-P-2018-748 MEMORIES VAN SUCCESSIE BEN LEEK ׉ 7cassandra://ojCrIEzHVFkmcFUPils0GEPo1q7-hzrST8UEJ0mTpAY6`ie?q%8Æ ׉E Y*41* naar inhoudsopgave O m enig idee te krijgen van de vermogenspositie van uw voorouders kunt u onderzoek doen naar de Memories van Successie. Wanneer iemand overleed waren alle erfgenamen vanaf 1806 verplicht aangifte te doen van de waarde van de nalatenschap, omdat er beoordeeld moest worden of er belasting over een erfenis moest worden betaald. Deze aangifte heette een Memorie van Successie. In de memorie stond een berekening van de erfbelasting die iemand moest betalen. De memories bestaan meestal uit voorgedrukte formulieren. Voor onderzoek naar personen zijn de memories van successie een waardevolle bron. U vindt er basisinformatie over iemand, maar ook informatie over wat iemand bezat. U vindt er informatie over • naam, plaats en datum van overlijden • burgerlijke staat • namen en woonplaatsen van alle erfgena-men. Daarbij wordt aangegeven wat de verwantschap tussen hen en de overledene is. Voor genealogen is dit een goede bron van informatie. • • Als er een testament of huwelijkscontract is, dan worden de data, de naam van de notaris die ze heeft opgemaakt en zijn vestigingsplaats vermeld • een overzicht van het bezit aan onroerende goederen, mét bijbehorende gegevens uit het kadaster van na 1832. Als er erfbelasting moet worden betaald, is in de memorie ook de waarde van andere bezittingen genoemd. Bijvoorbeeld de waarde van inboedel, handelswaren, contanten, erfpachten, grondrenten, lijfrenten, effecten, belangen in andere ondernemingen en inkomsten als loon, pacht, huur en renten. Ook werd vermeld of de overledene nog geld tegoed had of juist iemand iets schuldig was. U vindt alleen memories van successie van overleden personen met een nalatenschap van 300 gulden of meer en vanaf 1878 met een nalatenschap van 1000 gulden of meer. Voor uw onderzoek kan ook de naam van de notaris die de memorie opstelde nog van belang zijn. In zijn protocollen bevinden zich vaak meer akten van de personen, de boedelbeschrijving en de verdeling van de erfenis. Een uitgebreide toelichting vindt u bijvoorbeeld op de site van het Noord-Hollands Archief https://noord-hollandsarchief.nl/zoeken/personen/memories-van-successie/ Daarop wordt onder het kopje ‘Onderzoek in de Noord-Hollandse Memories van Successie’ precies aangegeven hoe u uw onderzoek kunt voorbereiden. Ik citeer hier het begin van dat verhaal: De memories die in de periode 1806-1927 in de provincie Noord-Holland zijn opgemaakt, worden bewaard bij het Noord-Hollands Archief. Over de gehele periode zijn de archiefstukken gescand en online in te zien: voor de periode 1806-1817 via toegang 177; voor de periode 1818-1927 via toegang 178. ׉ 7cassandra://gDzC2QCnjFEJGc6ad8CaMiGmEMqTjUBlTEngMja2SjwL`ie?q%8Æ e?q%8Æ #בCטn#u׉׉ 7cassandra://9cyD2sBdmXgk1XczqGmTBnuidf6kUtsYJihBqLfpEkw?` ׉ 7cassandra://2qvKt-Cnlxl7NBgvvno_AVV_IJokRaCrg4Zz4b8oSHM/3`׉ 7cassandra://ZB7DaGFuVcD_ULxFb9dr_2qa_PpgdJuCWZNifttw6XkH<`ie@q%8Ç>טnn#u׉׉ 7cassandra://nVflllaANR9Ubsu2Xzc0_SGKy-mGRph_dAhuoWGLjC0Q` ׉ 7cassandra://tF0bPGNtX1XYyEkhSlAzoKDtkQki-R2n5LOamZqgJLA,`׉ 7cassandra://qcZpGe1I8pxOSENFchCZp2vsCMEoDlBWRy3wQu_ewjAJ`ie@q%8Ç@נe@q%8Ç&̚9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8Ç'9׉S)G ׁ ׁ rנe@q%8Ç( 9׉S)G ׁ ׁ rנe@q%8Ç)D 9׉S)G ׁ ׁ rנe@q%8Ç*9׉S)G ׁ ׁ rנe@q%8Ç+9׉S)G ׁ ׁ rנe@q%8Ç,9׉S)G ׁ ׁ rנe@q%8Ç-̨9׉H]https://noord-hollandsarchief.nl/images/Bronnen/Kantoren_memories_van_successie_1818-1927.pdfGׁ ׁ rנe@q%8Ç.9׉HKhttp://hetutrechtsarchief.nl/9-hulp-bij-onderzoek/89-memories-van-successieGׁ ׁ rנe@q%8Ç/5-9׉HKhttp://hetutrechtsarchief.nl/9-hulp-bij-onderzoek/89-memories-van-successieGׁ ׁ rנe@q%8Ç0́9׉H`https://www.kb.nl/themas/boekgeschiedenis/populair-drukwerk/lijsje-jans-haar-kous-ley-aan-duygenGׁ ׁ rנe@q%8Ç1x9׉H`https://www.kb.nl/themas/boekgeschiedenis/populair-drukwerk/lijsje-jans-haar-kous-ley-aan-duygenGׁ ׁ rנe@q%8Ç2< 9׉S*G ׁ ׁ rנe@q%8Ç3ԁ 9׉S*G ׁ ׁ rנe@q%8Ç4ԁ 9׉S*G ׁ ׁ rנe@q%8Ç5V 9׉S*G ׁ ׁ rנe@q%8Ç6 9׉S*G ׁ ׁ rנe@q%8Ç7|9׉S*G ׁ ׁ rנe@q%8Ç89׉S*G ׁ ׁ rנe@q%8Ç99׉S*G ׁ ׁ rנe@q%8Ç: 9׉S*G ׁ ׁ rנe@q%8Ç;Ӂ9׉S*G ׁ ׁ rנe@q%8Ç<̚9׉SG ׁ ׁ rנe@q%8ÇG8*] 9ׁHhttp://H.Scׁ ׁ Јנe@q%8ÇFЁ9ׁH.https://www.kb.nl/themas/boekgeschiedenis/popuׁ ׁ Ј׉E *42* naar inhoudsopgave Om onderzoek te doen in de memories van successie is het noodzakelijk te weten in welke gemeente iemand is overleden, en onder welk successiekantoor deze gemeente viel. In de toegangen 177 (voor de periode 1806-1817) vindt u een lijst van gemeenten met verwijzing naar het kantoor waar de betreffende gemeente onder valt. Voor de periode 1818-1927 kunt u deze lijst ook digitaal bekijken. Als u onderzoek doet in Alkmaar en omgeving kunt u in onze afdelingsbibliotheek alvast vooronderzoek doen door de Index op de memories van aangifte voor de successiebelasting kantoor Alkmaar 184561902 in te zien. U weet dan in ieder geval naar welke namen u digitaal verder kunt gaan zoeken. ***Met toestemming van de redactie van ‘Koggenland’ overgenomen. Het artikel stond op de pag. 96 e.v. van de december aflevering.*** Opmerking redactie GEM Dit bovenstaande artikel is in de eerste plaats gericht op Noord-Holland. Maar als u wilt weten hoe het in uw eigen provincie is, dat kunt u heel simpel zoeken op ‘Memories van Successie ……… Op de plaats van de puntjes vult u de gezochte provincie in. Voorbeeld: hetutrechtsarchief.nl/9-hulp-bij-onderzoek/89-memories-van-successie Schoppen is troef, of SAMEN-SPRAAK tussen een D O C T E R en C H Y R U R G IJ N (TRANSCRIPTIE D. KRANEN) In dit pamflet uit 1678 worden heel veel oordelen over de medische 'stand' van die tijd geveld. Bekende medici uit die dagen worden genadeloos gefileerd. Iemand die kritiek had op gebeurtenissen en/of personen kon kiezen voor het laten drukken en verspreiden van een pamflet. Om rechtszaken voor te zijn gebeurde dat anoniem. In dit pamflet zijn de overvloedige eet- en drinkgelagen van de Overlieden van het Chirurgijns-Gilde het onderwerp. Doctor [ 1]Hoe soo voorby meester? kom een weynig in, of moet gy uyt verbinden gaan? Chirurgijn Neen mijnheer, het verbinden gaat tegenwoordigh soo hard niet aan, de luyden worden te voorsichtig, sy breeken nu soo licht geen armen en beenen, als se wel plegen, en ook als men al wat te lappen heeft, en sijn uyterste devoiren[ ] daar toe aangewent, soo 2 weten sy nergens minder af (alsse geneesen sijn) als van gelt geven, ja dat meer is, sy meenen, alsse een chyrurgijn bedriegen, datse een stoel daar mede in den hemel verdienen; maar ik kom soo aanstonts van mijn boekverkoper, daar heb ik soo wat pasquillen [ ] gehaalt. 3 Doctor Wat hebt gy al voor slag? 1 Dat is is de doctor medicnae. Deze heeft medicijnen gestudeerd aan een universiteit. 2 Devoir: moeite 3 Pasquil: schotschrift, lasterschrift, een geschrift, waarin men iemand valselijk de schuld geeft van eerloze daden, bijzonder, wanneer men zulk een geschrift zonder zijn naam bekend maakt ׉ 7cassandra://ZB7DaGFuVcD_ULxFb9dr_2qa_PpgdJuCWZNifttw6XkH<`ie?q%8Æ"׉E #*43* naar inhoudsopgave Chirurgijn De Koekkoeks-sang[ ] en 1 noch verscheyde anderen. Docter Hebt gy dat pasquil al gelesen? Chirurgijn Ja maar heb het nergens kunnen te koop krygen, doch is my nu door een van mijn kalanten een boekverkoper sijnde, beneffens het woortje in transitu,[ ] Koekkoeks-Naarsang [ ], 2 3 Strijk op den bruy een Sesjen, en het Rechtsinnig Oordeel over de twee Bordeels-Deunen ter hand gestelt. Doctor ‘t Geeft my seker geen wonder, dat gy de Koekoeks-sangh niet hebt kunnen te koop krygen, want de boekverkopers dorsten 't, uyt vrees van de Schout geknipt te worden, niet verkoopen, en dan souden sy met geen sakje ducatons, ik laat staan met 50 guldens vry komen. Chirurgijn Ja, kon den officier of achter de drukker of achter de autheurs komen, hy sou haar die Koekkoeks-sang soo wel met een superius als bas leeren singen. Doctor Ik meen hy sou haar soo schoon de buksen op veteren dat het haar wel een jaar lang heugen sou, dats 'er geweest waren; 't moeten Er was in de jaren 1677 en ’78 een polemiek gaande n.a.v. de behandeling van de zwangerschap van Lijsje Jans in 1677. Toen de vroedvrouwen wanhopig werden, werden de stadsvroeddokter Frederik Ruysch en stadsvroedmeester Andries Boekelman er bij gehaald. Het lukt de laatste Lijsje van het monsterlijk grote,dode, kind te verlossen. Lijsje wordt daarna in het Gasthuis opgenomen. Daar wordt ze onder behandeling genomen door Bonuventura van Dortmond. De medici gaven elkaar de schuld van de verkeerde beoordelingen. Om kort te gaan, er volgt een weergaloze pennenstrijd, vooral d.m.v. anonieme pamfletten. Voor Lijsje leverde dit niets op: ze had blijvende schade opgelopen. Voor het uitgebreide verhaal: zie de link naar het artikel. In dat artikel worden ook de diverse publicaties genoemd. Ook doet J.B. Lamsweerde mee aan de 'discussie'. https://www.kb.nl/themas/boekgeschiedenis/populair-drukwerk/lijsje-jans-haar-kous-ley-aan-duygen wel uytgeschudde vagebonden wesen, die 't gemaakt hebben, want ’t is schrikkelijk vuyl. Chirurgijn Mijnheer 't is schuym van kanalje, dat kan men wel aan haar eygen schryven sien, want't is haar niet genoeg eerlijke luyden voor schelmen, schurken, bedelaers, beesten, enz. uyt te maaken, maar dan voegt men de H. Schriftuur noch by sulke geraafineere bordeel-stukjes, dat is te Godloos: wouden sy wat pasquilleren, sy moeten ten minsten de H.Schriftuur daar buyten gelaten hebben. Doctor De Menisten[ ] sijn ordinairie ge 4 - woon haar slimste schelm-stukken met de mantel van heyligheid te omhangen, en dat doet my geloven, dat die traliebaart met sijn aqua vitaas[ ]neus, beneffens sijn 5 broeder de gescharminkelde snothals daar mede-helpers van geweest sijn. Chirurgijn Daar sijnder almeer aan doende geweest, want uyt de effecten kan men wel bekennen, dat dit niet uyt haar koker alleen komt. [WORDT VERVOLGD] 1 Gedoeld wordt op De koeckoecx-zangh van de nachtuylen van het collegie Nil Volentibus Arduum 2 In het spreken of schrijven: overgang van het ene onderwerp naar het andere. 3 Respectievelijk de Pamfletten genummerd 11640c, -d en -e. 4 Doopsgezinden 5 Jenever ׉ 7cassandra://qcZpGe1I8pxOSENFchCZp2vsCMEoDlBWRy3wQu_ewjAJ`ie?q%8Æ#e?q%8Æ"#בCטn#u׉׉ 7cassandra://1srRXTNmBnDK-Y7SZ4YXEED2ay9ZyCuhzz357GX9fg0j` ׉ 7cassandra://pY-6UBOEh2uQVhTRY2KzqigJpWdjYiWUJjX6iJIQT-4`׉ 7cassandra://14T5llLTbVi2QCdWg_wEUBpItoukXc_jyuo1z9zDGicT`ie@q%8ÇDנe@q%8ÇB̚9׉SG ׁ ׁ r׉EAdvertentie ׉ 7cassandra://14T5llLTbVi2QCdWg_wEUBpItoukXc_jyuo1z9zDGicT`ie?q%8Æ%׈Ee?q%8Æ&e?q%8Æ%#)GEM 2024-aflevering februarie?4,