×‰?<×B!Ü ×‘C‘×˜š Íà ÍàÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://6MidA0l6RxDo9kpyg3HJzqS1Z1tTtfla4eLjpBttC4sÎ ØÍ`Í°Í×‰	Ú 7cassandra://vLP05XWqFjhXGqFQWIsItPSgcZezWyqwSkeuxZqo8KcÍ‡BÍ`ÍSÍà×‰	Ú 7cassandra://q2fCp0uc0N_Xt4IsD28bSbvs452aJblRpSnBPeujhk0Í,_Í`ÌµÍ ×‰	Ú 7cassandra://2k3ng4hTyPBNNzc_ssn7nM0fFw88KkzoxCZxsdzz_-0Î õwtÍ ÍèÍñ×YKÖìä°JÂ¾[Ì×‰EªVOORPAGINA×YKÖìä°JÂ¾[Í×‰EÚ(IMPULS&WOORTBLIND
MAGAZIN
Impuls & WoortblInd, Voor mensen met AdHd, Add, dyslexIe en dyscAlculIe
hulphonD
ADhD:
De krAcht
vAn een
ADD en werk:
wAt werkt wel?
(pAg 18 & pAg 30)
DyscAlculie:
wAt kAn het
onDerwijs Doen?
jaargang 4 â€¢ nummer 2 â€¢ juLI 2017
interview:
sjAn verhoeven
over Dyslexie
×‰	Ú 7cassandra://q2fCp0uc0N_Xt4IsD28bSbvs452aJblRpSnBPeujhk0Í,_Í`ÌµÍ ×YKÖìä°JÂ¾[Î×YKÖìä°JÂ¾[ÍÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://xycwoC2AW6h1zyu5RtHDnX1i_nZ-aneE3C-GiPeouF0Î <ÂÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://uzmwp1phbJ32sZpB6HeHBHqISPSD7aQEK2yL1nch-WAÍ§ØÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://p6VD7-hdpfv9uAzyFwyZpnV3SCZswpjFWp6-5kG_aZ0Í6’Í`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://We1qxaDi9lupYHWXb5gNfiSIoIafLzQKj1RNS2krHKEÎ ô‚Í Í Í	ÑÍñ×YKÖìä°JÂ¾[Ô›× ×YKÖìä°JÂ¾[Ï Í7ÍÌ¹9×‰HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖìä°JÂ¾[Ð Í²Í±d9×‰HÚ  http://www.impulsenwoortblind.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖìä°JÂ¾[Ñ Í7Í¾V9×‰HÚ  http://www.impulsenwoortblind.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖìä°JÂ¾[Ò ÍæÍÇg9×‰HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖìä°JÂ¾[Ó ÍVÍÕV9×‰HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖõä°JÂ¾\Z Í
6ÍÛZ9×H´http://woortblind.nl××Ðˆ× ×YKÖõä°JÂ¾\Y Í	ÍÄZ9×H´http://woortblind.nl××Ðˆ× ×YKÖõä°JÂ¾\X Í	’Í·d9×H­http://www.im××Ðˆ× × ‡ af(·å   Í0Í›Ìø89 ×‰I×YKÖðä°JÂ¾[þG×‰×Òïïï
­default style × × 	6af(·å   ÍÃÍÉL%9 ×‰I×YKÖîä°JÂ¾[ôG×‰×Òïïï
­default style × ×YKÖõä°JÂ¾\W Í	Í$Ì½9×HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nl××Ðˆ×‰E­INHOUDSOPGAVEÚ,In dIt
ARTIKELEN
6
10
14
18
20
22
23
28
30
NUMMER
VASTE RUBRIEKEN
Interview sjan Verhoeven â€“ â€œIk
kom vanaf de Huishoudschoolâ€
Actueel â€“ AdHd en verzekeringen:
werkt de nieuwe wet?
dyscalculie: over rekenangst
en te veel taal in sommen
Add is onzichtbaar â€“ Ã³Ã³k op
het werk
een dyslexieconferentie -
zonder ervaringsdeskundigen
leerpunt Add: daar heb je
wat aan
de kracht van een hulphond
voor jongeren met AdHd
Annemiek durft haar volwassen
zoon met AdHd niet los te
laten
Jan Anne met Add maakt het
verschil op zijn werk
pAg 23
3
4
26
34
Van het bestuur â€“ voorwoord
nieuws
de Kwestie â€“ Je kind met AdHd
loslaten of begeleiden?
Verenigingsnieuws â€“ een
indrukwekkende ledenmiddag
OVERIG
3
36
38
colofon
overzicht activiteiten &
werkgroepen
contactinformatie &
Ad(H)d-cafÃ©s
2
pAg 30
pAg 20
pAg 6
×‰	Ú 7cassandra://p6VD7-hdpfv9uAzyFwyZpnV3SCZswpjFWp6-5kG_aZ0Í6’Í`ÍjÍ ×YKÖìä°JÂ¾[Õ×‰EÚÛVAN HET BESTUUR
e
coloFon nr 2 - 2017
Impuls & WoortblInd magazIne
Is een uItgave van verenIgIng
Impuls & WoortblInd en verschIjnt
drIe keer per jaar.
dIgItaal.
redactIe/redactIecommIssIe
julie houben (hoofdredacteur),
rob pereira, nel hofmeester,
ardine korevaar, elly van rijn.
medeWerkers
karin jahromi, nel hofmeester,
roel huizen, elly van rijn,
johan koning, arda nieboer,
alex steenbreker.
beeld
cover: hulphond nederland,
christiaan peelen, mario de heus,
karin jahromi.
vormgevIng
In commun, harderwijk.
redactIe-adres
Impuls & Woortblind,
postbus 1058, 3860 bb nijkerk,
info@impulsenwoortblind.nl.
Issn 2405 - 8211
lId Worden
leden van Impuls & Woortblind ontvangen
automatisch Impuls & Woortblind
magazine. het lidmaatschap loopt per
kalenderjaar en kost â‚¬ 37,50 per jaar.
voor een lidmaatschap van Impuls &
Woortblind, ga naar www.impulsenwoortblind.nl,
of bel: 033 247 34 84.
adresWIjzIgIng doorgeven
adreswijzigingen ontvangen wij bij
voorkeur per e-mail,via info@impulsenwoortblind.nl.
per post kan ook:
postbus 1058, 3860 bb, nijkerk.
opzeggen lIdmaatschap
per mail of schriftelijk (zie hierboven)
en uiterlijk vÃ³Ã³r 1 november. anders is
nog een jaar lidmaatschap verschuldigd.
opname van artikelen betekent niet
dat de vereniging de meningen daarin
altijd onderschrijft. ze blijven geheel
voor rekening van de auteurs of andere
genoemde bronnen.
de redactie houdt het recht om artikelen
niet te plaatsen of in te korten. voor de
inhoud van de advertenties draagt de
vereniging geen verantwoordelijkheid.
Â© niets uit deze uitgave mag worden
overgenomen zonder uitdrukkelijke
toestemming van de redactie.
en algemene ledenvergadering
voelt
vaak als een â€˜verplicht
nummerâ€™:
het bestuur moet
verantwoording afleggen
over alles wat
de vereniging doet, de leden kunnen
hun zegje doen en het bestuur
moet hierna weer aan de slag.
maar bij ons was het ook deze keer
vooral een leuke vergadering door
het aansluitende programma: een
geweldige lezing over dyscalculie
en een aangrijpende demonstratie
over hoe hulphonden kinderen met
psychische aandoeningen kunnen
helpen (zie ook het artikel op pag.
23). er komen steeds meer leden op
deze vergadering, dit format bevalt
kennelijk.
Andere hoogtepunten: we hebben
een gloednieuwe en mooie website
en we zijn benieuwd naar jullie mening.
de verdere digitalisering leidt
ook tot meer digi-nieuwsupdates.
de organisatoren van AdHd-cafÃ©
Assen verzorgden op 20 mei een
goed bezochte â€˜Add en werkâ€™themamiddag.
een mooi voorbeeld
van een zinvolle combinatie van
lotgenotencontact en informatie
(een verslag op pag. 18).
en op 17 juni was de inspiratiemiddag
voor Ad(H)d-cafÃ©s met een
mooi en verrassend programma.
Wij hopen dat de cafÃ© organisatoren
veel goede initiatieven van elkaar
overnemen.
dit is de eerste digitale I & Wmagazine.
of het bladloze tijdperk
zal bevallen, moeten wij nog
afwachten. Wij horen graag jullie
commentaar.
en in november is alweer het 2e
congres van I & W over neurodiversiteit
en hoger onderwijs.
Kortom: onze vereniging leeft!
3
pAg 18
×YKÖìä°JÂ¾[Ö×YKÖìä°JÂ¾[ÕÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://nNw3hu3YhhSJArJDkxjovgvT4V_E7CDWCY4UgVxD-UUÎ vÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://q4IJqFZ7Ts88qUL7xGHk73JetWdfl50UTiQLy6O5E3IÍ»Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://rgWSlV0abRSV9iBglp7GBMUzvmqhxoix1F7_IpxDu6MÍ9:Í`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://zWy9c5-rqivxN_LrpzSX3u_V_P5KAotINeHgZbxzir4Î QÍ@Í Í	ÑÍñ×YKÖíä°JÂ¾[Ú–× ×YKÖìä°JÂ¾[× ÍFÍ‚@9×‰HÚ Bhttps://www.hevoconsult.nl/terugbetalingsregeling/patienten/amfexaG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖìä°JÂ¾[Ø ÍQÍ{Í9×‰HÚ 'mailto:dyslexiehulpmiddelen@hotmail.comG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖìä°JÂ¾[Ù vÍøÌÜ9×‰HÚ "mailto:peter.w.millenaar@gmail.comG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× × waf(·å   ÍcÍÛJ"9 ×‰I×YKÖíä°JÂ¾[äG×‰×Òïïï
­default style × × %af(·å   Í©ÍîQ9 ×‰I×YKÖíä°JÂ¾[ÞG×‰×Òïïï
­default style × ×YKÖõä°JÂ¾\V Í1ÍÍ
9×HÚ 'mailto:dyslexiehulpmiddelen@hotmail.com××Ðˆ×‰E¦NIEUWSÚ	<NIEUWS
ondersteunIngsgroep
dyslexIe VAn Impuls &
WoortblInd
Afgelopen februari hebben we met een aantal
betrokken leden van de vereniging de ondersteuningsgroep
dyslexie opgericht. doel van
deze werkgroep is de ondersteuning van het
bestuurslid dyslexie en dyscalculie, roy de
Jong. tijdens de oprichtingsbijeenkomst inventariseerden
we wat er in onze ogen beter kan
en zijn we aan de slag gegaan met de volgende
onderwerpen: sneller en feller reageren als er
tendentieuze berichten in de media zijn en
daar een â€˜taskforceâ€™ voor opzetten; het magazine
en de website meer herkenbaar maken
voor mensen met dyslexie; via Facebook ook
jongeren bij de vereniging betrekken en meer
zichtbaarheid van de verenigingsstandpunten
in de politiek.
Helpt de nIeuWe gelIJKe
beHAndelIngsWet mensen
met Ad(H)d?
Verzekeraars mogen mensen met Ad(H)d geen
aangepaste polis meer geven voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering
(AoV). doen ze dat wel,
dan moeten ze dat goed onderbouwen.
dat staat in de nieuwe Wet gelijke behandeling
voor chronisch Zieken en gehandicapten.
Hoe de wet precies gaat uitpakken voor mensen
met Ad(H)d is nog niet duidelijk.
Want wat is een goede onderbouwing?
en is dat niet persoon verschillend?
Het is van groot belang dat jullie klachten
indienen bij een verzekeraar! dat is de enige
manier om erachter te komen of de wet
waarmaakt waar hij voor bedoeld is: minder
discriminatie op grond van een ziekte of handicap.
Volgende bijeenkomst:
Zaterdag 30 september 2017
tijd en plaats: 13.30 uur in de Kargadoor,
utrecht
Agenda:
Verslag voortgang van de projecten die nu zijn
gestart. Andere onderwerpen die van belang
zijn voor Impuls & Woortblind.
gratis hulp bij een klacht
goed om te weten: als je een klacht indient kun je
gratis hulp krijgen van een Antidiscriminatiebureau
bij jou in de buurt. dan hoef je die moeilijke brief
niet zelf op te stellen.
Kom je er met de verzekeraar niet uit?
dan kun je de zaak samen met de jurist van het
Antidiscriminatiebureau voorleggen aan het
college van de rechten van de mens.
ben je actief rond dyslexie en/of dyscalculie
en wil je ook aan deze bijeenkomst deelnemen,
meld je dan aan bij peter: 06-17842909 of
peter.w.millenaar@gmail.com
4
de eerste klacht is inmiddels in behandeling.
Op pag. 10 lees je hoe het met deze klacht gaat
en waarom er zoveel onduidelijkheid is over
de uitwerking van de wet.
×‰	Ú 7cassandra://rgWSlV0abRSV9iBglp7GBMUzvmqhxoix1F7_IpxDu6MÍ9:Í`ÍjÍ ×YKÖíä°JÂ¾[Û×‰EÚŒonderZoeK onder dyslectIcI nAAr
HulpmIddelen Voor dyslexIe
Heb jij dyslexie en heb je ervaring met Ã©Ã©n van deze hulpmiddelen: Wrts, coaching,
sprint, teach 2000, taaltraining en daisy speler?
doe dan mee aan een gebruikersonderzoek van I &W samen met de HAn-Hogeschool!
mail naar dyslexiehulpmiddelen@hotmail.com en je krijgt een vragenlijst toegestuurd.
eigen bijDrAge AmfexA fors omlAAg
mooi nieuws voor mensen die Amfexa gebruiken!
Vanaf 17 mei kun je een fors deel van je eigen bijdrage
terugkrijgen. per doosje van 30 stuks betaal je nog â‚¬ 9,98.
Alles daarboven (rond de â‚¬ 15,- per doosje) kun je via een
formulier declareren bij Hevo consult.
Via deze link kom je terecht op een aanvraagformulier
waarmee je de kosten kunt declareren en je leest de uitleg
over hoe dit werkt.
let op: voor de eerste aanvraag moet je arts eerst een uitgebreider
aanvraagformulier ondertekenen. dit vind je als download op de
website van HeVo. Het ziet er allemaal heel werkbaar uit.
lintje voor i & w-liD voor hAAr inzet
voor voLwassenen met dysLexIe
â€˜onzeâ€™ sjan Verhoeven heeft op 26 april een lintje gekregen!
Ze is benoemd tot ridder in de orde van oranje-nassau voor haar werk met
en voor volwassenen met dyslexie. de begeleiding van volwassen dyslectici
is een nagenoeg onontgonnen gebied. sjan Verhoeven heeft zich ontwikkeld
tot een vernieuwer op dit vlak. Zij was de eerste in nederland die publiceerde
over dyslectische volwassenen in werksituaties.
Zij beschrijft dyslexie als conceptueel denken en stelt niet de beperkingen
van dyslexie centraal, maar de talenten. Veel dyslectici herkennen zich in
deze andere manier van denken en informatie verwerken. dit geeft hen veel
rust en acceptatie, minder stress, meer zelfvertrouwen, maar bovenal handvatten
om hun werk en/of studie effectiever en op een eigen manier uit te
voeren. Alle reden voor een interview met sjan over haar visie en haar werk.
Je leest het op pag. 6.
5
×YKÖíä°JÂ¾[Ü×YKÖíä°JÂ¾[ÛÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://pqjk7X22--s0s2sZk71FPAl7faPLCAHjgWMqnZ7XDPgÎ |ðÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://C6VBDT7-HWxJgOQvAPpl2vbZOs2DfofuE7dXyBq76OIÍr˜Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://v7Qq35r7D743oXGyoCgk1oVUNoXNnP4HAmS96rnFhskÍ(ÞÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://59H6Sll3bebI7zK_yJF4xPZuIymz7IHLfKTwf7G7cOYÎ KëdÍ Í	ÑÍñ×YKÖíä°JÂ¾[Ý×‰E¸INTERVIEW SJAN VERHOEVENÚ (interview
Ik ga
uit
van
mogelijkheden
6
×‰	Ú 7cassandra://v7Qq35r7D743oXGyoCgk1oVUNoXNnP4HAmS96rnFhskÍ(ÞÍ`ÍjÍ ×YKÖíä°JÂ¾[Þ×ˆE×YKÖíä°JÂ¾[ß×YKÖíä°JÂ¾[ÞÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://Iv2OPtEOT5B-68WZe2fa5AzGQesHb1D6aCwPhONBoLcÎ u¸Í`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://jtuoHn75q8EVVTFchKPzJP8a2S6woCvxY3cfh_syAegÍÂßÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://-Djf_U3dtDq6jAu__b-PCD1Mxf707FhQgMx48TFEFt4Í<oÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://lgkqYMI2gTcdWcKptJK9bY4k_mmYumQOZumVCzKGNmIÎ {ÅÌˆÍ Í	ÑÍñ×YKÖíä°JÂ¾[à×‰E¸INTERVIEW SJAN VERHOEVENÚ
§S
jan Verhoeven is sinds
1999 actief binnen
onze vereniging.
Ze heeft van haar
dyslexie een kracht
gemaakt en ontwikkelde
een geheel
eigen aanpak voor volwassenen
met dyslexie. Een gesprek over haar
visie en waarom haar methode zo
aanslaat.
teKst: JulIe Houben
je ben onlangs geridderd
vanwege je werk
voor volwassenen met
dyslexie. hoe voelde
dat?
Als een droom die uitkomt. Ik weet
dat mijn werk gewaardeerd wordt.
maar ik kom vanaf de Huishoudschool.
Het was een lange weg. dat
lintje symboliseert voor mij dat ik
gezien ben, zelfs door de autoriteiten
waar ik vroeger zo tegenop
keek. Het ultieme bewijs dat ik goed
ben in wat ik doe. geen reden meer
voor zelfkritiek. ontspanning.
ontspanning komt ook
veel terug in je werk.
je stelt dat faalangst
en spanning de dyslexie
bij mensen nog erger
maken. waarom is ontspanning
een voorwaarde
om met je dyslexie
aan de slag te gaan?
Faalangst is bij dyslectici onvermijdelijk.
Vanaf de basisschool merken
ze al dat ze anders zijn. Ze hebben
moeite met alles rondom taal terwijl
anderen zich fluitend alle regels
eigen maken. maar wat gebeurt er
met je brein als je teveel spanning
of stress ervaart door die faalangst?
Het schakelt over op een soort
spaarstand en bij dyslectici valt dan
juist de taal uit! Ze kunnen niet
meer goed verwoorden wat ze aan
8
kennis hebben. Als je brein gespannen
is, komt er letterlijk geen woord
meer uit.
Ik heb dat zelf ook nog regelmatig.
bijvoorbeeld bij een klant die vanuit
een hoge opleiding en bijbehorende
positie heel zelfverzekerd is. dan
voel ik meteen mijn eigen onzekerheid
en faalangst weer. Ik ben weer
even dat kleine Huishoudschoolmeisje.
maar ik weet nu dat het zo
werkt. dus ik kan me snel herpakken.
volgens
jou is de linker
hersenhelft de talige,
de rechterhelft de conceptuele.
Daar zitten de
beelden, ideeÃ«n:
alles wat niet talig is.
bij dyslectici is de rechter
hersenhelft dominant.
veel wetenschappers
moeten weinig van
deze visie hebben.
Klopt, zeker in nederland. In de Vs
is hiervoor meer support vanuit
de experts. maar ik krijg vanuit
mijn praktijk zoveel bevestiging
dat het zo werkt. â€˜Hoe weet jij dat
ik zo denk?â€™ roepen mensen dan
verbaasd. Allemaal mensen die hier
komen vanwege problemen met
taal. Ze denken in concepten, in
visies en soms letterlijk in beelden.
en kunnen het vervolgens niet goed
omzetten in taal. daarmee gaan we
samen aan de slag.
wat doe jij dan wezenlijk
anders dan de reguliere
begeleiding voor
dyslexie?
de reguliere aanpak probeert dyslectici
op dezelfde manier te leren
lezen en schrijven als niet-dyslectici.
gewoon nog meer oefenen en
automatiseren. maar dat werkt dus
niet! dan duw je alleen maar op die
faalangst waardoor er nog minder
uitkomt. Ik leg mensen eerst uit dat
×‰	Ú 7cassandra://-Djf_U3dtDq6jAu__b-PCD1Mxf707FhQgMx48TFEFt4Í<oÍ`ÍjÍ ×YKÖíä°JÂ¾[á×‰EÚºFaalangst
is bij dyslectici
onvermijdelijk
ze geen stoornis hebben maar een anders werkend
brein. en dat daar vaak ook veel positieve dingen
mee samen gaan, zoals snel en associatief denken.
dat geeft zoveel herkenning en zelfwaardering.
â€˜Ik ben dus niet domâ€™. dan volgt vanzelf de ontspanning
die nodig is om een dyslecticus te helpen
met zijn taal- en communicatie problemen. Ik leer
mensen strategieÃ«n die passen bij hun eigen manier
van denken. Ze hoeven zich niet aan te passen,
ze mogen het op hun eigen manier doen.
jij krijgt mensen dus wel aan het
lezen en schrijven?
een concreet voorbeeld: een conceptueel denker
werkt in gedachten razendsnel naar een conclusie
en begint ook in een mail bijvoorbeeld vaak met die
conclusie. Hij schrijft zoals hij denkt. Ik leg dan uit
dat andere mensen deze aanpak vaak niet kunnen
volgen. Ik geef een dyslecticus handvaten om zich
gemakkelijker te uiten en vanuit zijn eigen beelden
op de lijn te komen. dat betekent in dit geval: eerst
de conclusie schrijven en dan pas de inleiding en de
weg naar de conclusie toe. Zoâ€™n aanpak gaat uit van
mogelijkheden, niet van tekortkomingen.
zelf werk je ook samen met een
â€˜linkerbrein denkerâ€™ in jouw praktijk
Dynamika.
gertrudie is mijn rechterhand en is inderdaad een
echte linkerbrein denker. dat maakt het leven van
een dyslecticus in een talige maatschappij gemakkelijker.
Ik borrel over van ideeÃ«n en zij schrijft
ze op. die samenwerking is geweldig. Ik ben er
van overtuigd dat de wereld dyslectici en andere
rechterbrein denkers heel erg nodig heeft. Ze zien
en verzinnen zaken die het verschil maken in de
maatschappij. maar ze hebben wel een brug nodig
naar de talige meerderheid om hun ideeÃ«n vorm te
geven. overigens zijn mensen met AdHd, dyscalculie,
hoogbegaafdheid en autisme ook conceptuele
denkers die dominant zijn in hun rechterbrein en
op een niet-standaard manier omgaan met taal. Ze
schrijven vaak enorme lappen tekst, of gaan te kort
door de bocht. Ze hebben vaak moeite met structuur
aanbrengen. maar kijk je daardoor heen, dan
zie je een visie waar de gemiddelde linkerbrein denker
weer niet op gekomen zou zijn. niet dat het een
beter is dan het andere, we hebben elkaar gewoon
nodig om voort te bestaan!
9
×YKÖíä°JÂ¾[â×YKÖíä°JÂ¾[áÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://zcIGJ2BKHboNUd-n0qXYCjOrIbyh-thMW-NuVFOp3TsÎ Ò(Í`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://fIAzdq7lk9tXqj9PWC3JQynDG8rr8LPBNjg5NdjGHUIÍŽ_Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://dGJIwVunVCx2ipVc9sDnTZgv7P-L3wmmDnItTDO1KZ8Í0_Í`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://3lhan9DMfQU1P1r-_vA5fiKZn0PgJs0ZsOKxKSYQIXcÍõCÌÞÍ Í	ÑÍñ×YKÖíä°JÂ¾[ã×‰E§ACTUEELÚ:actueel
julie houben
N
10
ick is een jonge ondernemer met AdHd.
Hij is gezond en weet van aanpakken.
ondanks of misschien wel dankzij zijn
AdHd, runt hij zijn bedrijf.
toch geeft zijn verzekeraar hem geen
normale verzekering. In de polis van nick
staat een clausule die er bij mensen zonder AdHd niet
in staat: "Arbeidsuitval als gevolg van psychische- en
gedragsproblemen valt buiten de dekking."
niet eerlijk
nick wil een arbeidsongeschiktheidsverzekering zonder
clausule: â€œAls mijn vrouw overlijdt en ik raak daardoor
in een depressie dan heeft dat toch niks met mijn AdHd
te maken? Iemand zonder diagnose AdHd krijgt in zoâ€™n
geval gewoon geld en ik niet vanwege die uitsluiting.
dat is toch niet eerlijk?â€
de verzekeraar vindt de clausule terecht. Hij heeft
onderzoeksgegevens waaruit blijkt dat AdHd een
verhoogd risico op arbeidsuitval geeft.
tot voor kort stond de wetgever dat toe: een risico
actueel
ben jij een ondernemer met AdHd? en zoek je een
arbeidsongeschiktheidsverzekering? dan had je tot
voor kort een probleem. nu is er een nieuwe versie
van de gelijke behandelingswet voor mensen met
een aandoening. maar helpt de wet je ook aan een
verzekering?
tekst:
koppelen aan een aandoening en dat verwerken in
een verzekeringspolis. Zonder onderbouwing.
nieuwe wet
maar begin 2017 heeft de wetgever de Wet gelijke
behandeling voor chronisch Zieken en gehandicapten
(Wgbh/cz) aangepast. de nieuwe Wgbh/cz verplicht
verzekeraars om mensen met en mensen zonder een
chronische ziekte of handicap gelijk te behandelen.
maken verzekeraars toch onderscheid, dan moeten ze
dat onderbouwen. mensen zoals nick hebben nu recht
op uitleg.
"mensen die discriminatie ervaren, kunnen nu eindelijk
uitleg eisen bij een verzekeraar", vertelt thijs Hardick
van belangenorganisatie Ieder(in) .â€œIk hoop dat sommige
mensen daardoor een lagere premie krijgen.
dan heeft de wet voor hen zijn werk gedaan.
maar mensen die door hun aandoening echt een hoog
risico lopen op arbeidsongeschiktheid hebben niets aan
deze wet. Als een verzekeraar dit hoge risico kan aantonen
betalen ze gewoon die hogere premie.â€
×‰	Ú 7cassandra://dGJIwVunVCx2ipVc9sDnTZgv7P-L3wmmDnItTDO1KZ8Í0_Í`ÍjÍ ×YKÖíä°JÂ¾[ä×‰EÚsoliDAriteit bij
verzekeringen
mensen worden
onverzekerbaar
ook marit rijken van het Verbond van
Verzekeraars ziet een potentieel gevaar
voor mensen met een aandoening.
Ze legt uit waarom: "een mogelijk
gevolg van de wet kan zijn dat verzekeraars
de premie en voorwaarden heel
specifiek moeten afstemmen op het
individu.
door individuele premies en voorwaarden
daalt de solidariteit binnen de
verzekering (zie kader hiernaast).
Als we echt per persoon een premie
moeten berekenen dan vrees ik dat
sommige mensen met een aandoening
die nu nog wel een verzekering krijgen
buiten de boot vallen.
Ze zijn dan onverzekerbaar. We moeten
alert zijn op dit onbedoelde bijeffect
van de wet."
de basis van een arbeidsongeschiktheidsverzekering
(AoV) is solidariteit
tussen mensen met een vergelijkbaar
risico. de deelnemers in de groep brengen
samen de premies op om de kosten
van de claims te dekken. Iemand met
een verhoogd risico betaalt soms wel
wat meer premie dan de rest, of krijgt
een uitsluiting. Zo betaalt binnen zo'n
groep iedereen een premie die past
bij zijn of haar risico. de solidariteit
binnen de groep is gebaseerd op het
toeval. omdat de risico's in de groep
vergelijkbaar zijn heeft iedereen evenveel
kans om een beroep te doen op de
verzekering.
daarnaast is er ook solidariteit tÃºssen
de verschillende groepen. de groepen
met een lager risico betalen mee aan
de kosten van de groepen met een
hoger risico. Zo blijft het verzekeringsstelsel
â€˜gezondâ€™ en betaalbaar, ook voor
diegenen met een verhoogd risico.
bij een AoV is het dus belangrijk dat
er ook veel mensen met een kleiner
risico deelnemen. Zij leggen namelijk
wel premie in maar ze maken - als
het goed is - weinig kosten. gezonde
mensen betalen wel minder premie
dan diegenen met een verhoogd risico,
anders haken ze af. Het is belangrijk
dat ze blijven deelnemen, want hun
premie-inleg wordt ook voor een deel
gebruikt voor claims van mensen uit
hoge risicogroepen. Als mensen met
een laag risico niet meedoen, wordt
de premie voor mensen uit de hogere
risicogroepen helemaal onbetaalbaar.
11
×YKÖíä°JÂ¾[å×YKÖíä°JÂ¾[äÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://CqbprSI75-PLAK3MY8ilOoZykxwyi-L54BUQSk-bhs8Î æIÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://crxnUmpQjM0vrfBYZspK_AwLttWg6ZX1Sl30UL5DdiIÍŽ	Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://T8exAIcBU5gVCBgBMO9vJEhZ8td1SVcfeYgWVH4uDUoÍ0½Í`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://HpxswDnlPLkbNsXs3ULQk0UQiOcs_Rj_9YUC187Hu-8Î ®ÍÍ Í	ÑÍñ×YKÖíä°JÂ¾[æ×‰E§ACTUEELÚ³actueel
klachten geven inzicht
Krijgt nick door de nieuwe Wgbh/cz een verzekering
zonder clausule? Hoe de wet in de praktijk werkt, is nog
onduidelijk. dick Houtzager, lid van het college van de
rechten van de mens, hoopt op klachten: â€œAls mensen
klachten over verzekeraars laten onderzoeken, bijvoorbeeld
door het college voor de rechten van de mens,
krijgen we echt inzicht in hoe verzekeraars hun risicoâ€™s
bepalen. misschien gaat een verzekeraar wel extreem aan
de veilige kant zitten met zijn risicoberekening en sluit zo
mensen uit. dat mag volgens de nieuwe wet niet meer.â€
nick test de wet
nick test als eerste ondernemer met AdHd de wet. begin
actueel
onDerscheiD in
vergelijkbAre gevAllen
de nieuwe Wgbh/cz verbiedt onderscheid op basis van een
aandoening in vergelijkbare gevallen. In artikel 1b staat
het er zo: â€œindien een persoon op grond van handicap of
chronische ziekte op een andere wijze wordt behandeld
dan een ander in een vergelijkbare situatie wordt, is of zou
worden behandeldâ€.
mei dient hij een klacht in bij zijn verzekeraar. david, jurist
van het Antidiscriminatiebureau bij hem in de buurt,
biedt gratis hulp. samen schrijven ze een brief waarin ze
12
FOTO: PIXABY
×‰	Ú 7cassandra://T8exAIcBU5gVCBgBMO9vJEhZ8td1SVcfeYgWVH4uDUoÍ0½Í`ÍjÍ ×YKÖíä°JÂ¾[ç×‰EÚ
Øonderbouwing eisen voor de uitsluitingen
op nicks polis.
binnen vier weken ontvangt nick twee
brieven van de verzekeraar. In de ene
brief staat dat de verzekeraar de polis
niet aanpast. 'omdat', zo schrijft de
verzekeringsarts, â€˜psychische klachten,
evenals AdHd doorgaans een grillig
verloop kennenâ€™. een klachtenvrije periode
van jaren is geen garantie voor de
toekomst, is zijn boodschap. tot zover
de uitleg over het verhoogde risico van
nick.
een juridisch adviseur legt in de tweede
brief uit waarom de verzekeraar nick
anders behandelt dan iemand zonder
een beperking. en dat de wet dit toestaat.
Zij schrijft dat de Wgbh/cz
onderscheid verbiedt in â€˜gelijke gevallenâ€™.
Ze doelt hierbij op artikel 1b van de
wet (zie kader pagina 12). de â€˜situatie
van de heerâ€¦ is niet gelijk aan de situatie
van een persoon die geen beperkingen
heeftâ€™, stelt ze. Volgens de adviseur
mag de verzekeraar nick daarom anders
behandelen.
â€œik heb levenslangâ€
â€œHet voelt alsof ik levenslang hebâ€,
zegt nick. â€œIk denk dat ik via een second
opinion van die diagnose af moet. Ik
zie geen andere weg.â€ david vervolgt:
â€œde verzekeringsarts van de eerste brief
13
zegt niets nieuws. Hebben ze Ã¼berhaupt
naar nicks persoonlijke situatie gekeken
of passen ze alleen de statistieken over
AdHd op hem toe? op die vraag geeft
deze arts geen antwoord terwijl wij daar
expliciet om vroegen in onze brief. In
de tweede brief schrijft de verzekeraar
eigenlijk dat hij nick anders behandelt
juist dÃ³Ã³r zijn AdHd. en hij stelt dat dit
mag volgens de nieuwe wet.â€
het college voor De
rechten van de mens
betere antwoorden
Heeft de verzekeraar gelijk? Is â€˜de situatieâ€™
van iemand mÃ©t een beperking
die een verzekering wil anders dan â€˜de
situatieâ€™ van iemand zÃ³nder beperking
die een verzekering wil? en mag hij nick
daarom een aangepaste polis geven, ook
volgens de nieuwe wet? Volgens david
interpreteert de verzekeraar het wetsartikel
over de vergelijkbare situaties
niet goed. â€œWe sturen nog een tweede
brief naar de verzekeraar om betere
antwoorden te krijgen op onze vragen.
Afhankelijk van de reactie hierop beslissen
we of we naar het college voor de
rechten van de mens stappen voor een
discriminatie-onderzoek.â€
Het college voor de rechten van de
mens houdt toezicht op de naleving van
de wetten voor gelijke behandeling.
dat gaat als een soort rechtszaak: degene
die meent dat hij gediscrimineerd is en de
instantie die mogelijk discrimineert sturen
dossiers op en houden beide â€˜liveâ€™ hun
verhaal tijdens een zitting. Het college
toetst de zaak aan de wet en doet een
uitspraak. de uitspraken zijn niet bindend
maar hebben wel een sterke impact.
bij een vergelijkbare situatie handelt
een organisatie meestal in lijn met de
uitspraak van het college.
×YKÖíä°JÂ¾[è×YKÖíä°JÂ¾[çÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://i-AMcju54tELSGsM68uqDZ6WvlZbzvOYnZ-_WaE74gcÎ „
Í`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://c1KexBa1KsEg2x6D_n8uV5d_v7-BFC1Di5FpzlnDJeUÍ¤Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://ySGOU_Ognrm3tvU5pvs5g2EMssNvZ2iDy3yOShhxKAgÍ0ÐÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://jCzPH32RnkqZGttzbdgljLvl1pwjy0Dbi2qk_WFGDWMÎ ),ÌØÍ Í	ÑÍñ×YKÖîä°JÂ¾[é×‰E¼DYSCALCULIE IN HET ONDERWIJSÚ	+DyScALcULIE IN
HET ONDERWIjS
In het vorige artikel over dyscalculie (I & W magazine nr.
1-2017) ging het over volwassenen. deze keer kijken we naar
dyscalculie bij kinderen en jongeren en de rol van het onderwijs.
We zoomen in op twee dingen die ook voor volwassenen
met dyscalculie herkenbaar zijn: rekenangst en de rol van taal
bij het rekenen. maak tenslotte kennis met een methode uit
singapore, waar niemand wiskunde uit zijn lespakket gooit!
teKst: nel HoFmeester
H
14
et is tien over
acht â€™s morgens.
Het moment
waarop in Amsterdam
volgens
auteur martin
bril alle deuren
openzwaaien en ouders hun kinderen
naar school brengen. Ik sta in de
deuropening om mijn jongste zoon
uit te zwaaien, die naar de brugklas
gaat. Hij prutst nog met zijn slot als
ik vanuit mijn ooghoek een buurman
met zijn dochtertje zie lopen.
net als iedere ochtend brengt hij
haar naar school. Als ze voorbijloopt
met haar roze jas, rode rugtas en
het pittige paardenstaartje, hoor ik
haar snikken. â€˜Ik weet niets meerâ€™,
huilt ze hardop. â€˜Ach, natuurlijk
welâ€™, sust haar vader haar zo opgewekt
mogelijk. â€˜We hebben gisteren
de hele avond geoefend en toen
wist je het. Wat is zes keer acht?â€™
â€˜Ik wÃ©Ã©t het niet!â€™ hoor ik haar met
een vertwijfelde uithaal roepen voor
ze de hoek omgaan. Als ik opkijk is
mijn zoon al vertrokken. Zuchtend
doe ik de voordeur weer dicht. Ik
heb zo met het meisje te doen.
Automatiseren lukt niet
Hoeveel kinderen gaan huilend, misselijk
en met buikpijn naar school,
omdat het ze niet lukt de rekentafels
te automatiseren? Het is Ã©Ã©n van
de kenmerken van dyscalculie, waar
je ook last van kunt hebben als je
dyslexie hebt. dat zijn toch al snel
gemiddeld 2 Ã  3 kinderen per klas
die dagelijks geconfronteerd worden
met taken die hen niet lukken en
andere kinderen wel: zonder te
tellen weten dat 3 + 5 acht is;
5 + 7 twaalf en 6 x 8 achtenveertig.
werkgeheugen
In groep 3 en 4 werken leerkrachten
aan de opbouw van dit soort basale
â€˜rekenfeitenâ€™: in je hersenen worden
de uitkomsten van deze sommetjes
als een â€˜feitâ€™ opgeslagen. Wanneer je
grotere berekeningen moet uitvoeren,
is het handig als je de uitkomst van
deze sommetjes weet en niet meer
apart hoeft uit te rekenen. Je kunt
dan de volledige capaciteit van je
werkgeheugen inzetten voor de
complexere kanten van de opdracht
en het overzicht behouden.
×‰	Ú 7cassandra://ySGOU_Ognrm3tvU5pvs5g2EMssNvZ2iDy3yOShhxKAgÍ0ÐÍ`ÍjÍ ×YKÖîä°JÂ¾[ê×‰EÚÁAngst werkt contra-productief
Kinderen met dyscalculie lukt dit automatiseren
niet of nauwelijks. Wanneer je als gevolg hiervan
stress opbouwt, wordt rekenen en alles wat daarmee
samenhangt in het
geheugen vastgelegd in breincircuits die bij volwassenen
betrokken zijn bij fobieÃ«n en angststoornissen.
neurologisch onderzoek heeft uitgewezen dat dit al
op jonge leeftijd gebeurt en dat alleen al het zien
van een rekenschrift of de gedachte eraan werkt als
een trigger die angst kan oproepen.
en angst werkt contraproductief bij het leren: het
werkgeheugen stopt ermee â€“ nieuwe informatie
komt niet binnen en je kunt geen informatie uit je
geheugen ophalen.
All systems down
Je kunt het zien aan een kind als de angst is toegeslagen:
het denkt niet meer na en gaat wild gokken
naar een goed antwoord. Het helpt niet om te zeggen
dat het beter moet nadenken en dat het niet zo
moeilijk is. een kind met â€˜all systems downâ€™ beschikt
niet meer over haar of zijn denkend vermogen.
Als daar niets mee wordt gedaan zullen we nooit
weten wat het kind zou kunnen zonder die angst.
Zo simpel en zo dramatisch is het.
Aanpak bij rekenangst
een algemene faalangstreductietraining helpt niet.
de angst is specifiek verbonden met het rekenen.
Heel veel rekenen helpt evenmin. een aanpak waarbij
rekening wordt gehouden met de rekenangst is
het enige wat werkelijk lijkt te helpen.
In engeland en de Vs is redelijk veel onderzoek
gedaan naar rekenangst. Ik weet zeker dat er
ook zoiets bestaat als lees- en of schrijfangst bij
dyslexie, maar daar is vreemd genoeg (nog) geen
onderzoek naar gedaan.
De rol van taal bij rekenen
een ander struikelblok is dat lesgeven meestal
bestaat uit een uitleg van gesproken taal, ook als
het gaat om rekenen. Hierdoor kunnen zelfs voor
goede rekenaars problemen ontstaan als ze moeite
hebben met taal. Wiskundeles of rekenles blijkt
daardoor erg leerkracht-afhankelijk: bij de ene
leerkracht begrijpen leerlingen de stof wel en
bij de ander totaal niet.
15
×YKÖîä°JÂ¾[ë×YKÖîä°JÂ¾[êÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://-ak9g-Mzwf8JI-rFch3DE_DXEoVtACv8dh7-Kq-mDtQÎ €òÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://chtt2-XGTl2YhfZzpX-W0zTl43OfJliBV14kcGOo09MÍ|"Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://L337F6FOK7TpbqcZXMjJZNSWEEiGYoFixmtzeUD6KHIÍ(²Í`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://FFZquIT3L8y1lJ86rU9clAdDrYBORCjsHrFCLWVTVoAÎ K´Í†Í Í	ÑÍñ×YKÖîä°JÂ¾[î”× ×YKÖîä°JÂ¾[ì Í°Í×Ì¯9×‰HÚ (http://wij-leren.nl/singaporerekenen.phpG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖîä°JÂ¾[í Í¢ÍéU9×‰HÚ (http://wij-leren.nl/singaporerekenen.phpG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖõä°JÂ¾\^ Í
ÍíG9×H±http://rekenen.ph××Ðˆ× ×YKÖõä°JÂ¾\] Í
ÍÙÌ«9×H½http://wij-leren.nl/singapore××Ðˆ×‰E¼DYSCALCULIE IN HET ONDERWIJSÚ„verhaalsommen
daarbij zijn reken- en wiskunde opgaven
in alle vormen van onderwijs
door het realistisch rekenen (met
concrete situaties in verhaalvorm)
alleen maar taliger geworden.
je moet
tegenwoordig
goed zijn in
taal om te
leren rekenen,
zo lijkt het wel.
Je moet eerst de tekst begrijpen om
te weten wat de vraag is en dan
16
moet je zelf kiezen welke rekenprocedure
je moet toepassen.
Iemand die moeite heeft met
rekenprocedures, niet talig is, of
een beeldende denker is â€“ of een
combinatie daarvan â€“ gaat al snel
de mist in. Je moet tegenwoordig
goed zijn in taal om te leren
rekenen, zo lijkt het wel.
zo kan het ook!
singapore staat al jarenlang bovenaan
de ranglijst bij vergelijkende
internationale studies naar rekenprestaties
bij basisschoolkinderen.
deel van dit succes is waarschijnlijk
dat in de singaporese methode de
nadruk ligt op het visuele rekenen,
tekenen en doen en veel minder op
taal.
op de nederlandse onderwijsmarkt
wordt de singaporese methode
aangeboden onder de naam Rekenwonders
en het lijkt erop dat de
uitgangspunten aansluiten bij de
karakteristieken van dyscalculie.
meesterschap
Het meest kenmerkend aan het
singaporese rekenen is dat er
steeds Ã©Ã©n wiskundig thema wordt
behandeld gedurende een langere
periode. een mathematisch onderwerp,
bijvoorbeeld breuken, wordt
volledig uitgediept.
de nadruk ligt op â€˜meesterschapâ€™;
het bereiken van volledig inzicht in
een probleem. Hierdoor beklijven
deze onderwerpen beter.
Afbeeldingen
de leerlingen krijgen rekenopgaven
in de vorm van afbeeldingen en
leren om deze zelf schematisch
tekenend weer te geven.
de afbeeldingen in Rekenwonders
zijn geen illustratie bij de opgave,
×‰	Ú 7cassandra://L337F6FOK7TpbqcZXMjJZNSWEEiGYoFixmtzeUD6KHIÍ(²Í`ÍjÍ ×YKÖîä°JÂ¾[ï×‰EÚ“maar ze visualiseren het rekenprobleem
waar een leerling vat op
moet krijgen.
geen triggers voor
rekenangst
de nadruk ligt in deze aanpak niet
op uit het hoofd leren, maar op het
ontwikkelen van denkvaardigheden
en op het effectief reflecteren op
de eigen denkprocessen. precies wat
iemand met dyscalculie nodig heeft.
daarnaast zou het best eens kunnen
dat alleen al de totaal andere
aanpak de triggers van rekenangst
omzeilt.
wat kan een leerkracht
doen?
naast een passende rekenaanpak
is bij rekenangst nog iets anders
nodig: de houding van de reken/
wiskunde docent. de eerste stap is
altijd: erkennen dat er angst is en
erkennen dat rekenen/wiskunde
moeilijk is. Het is een enorme opluchting
om te weten:
â€¢ dat er rekening met je probleem
wordt gehouden;
gerAADpleegDe
literAtuur
en website
â€¢ hoe het brein werkt bij
rekenangst;
â€¢ dat je mag aangeven dat je het
niet meer volgt;
â€¢ dat je samen op zoek gaat naar
manieren hoe het wel kan.
Zo kan het ook!!
â€¢ Ronald D. Davis met Eldon M.
braun, de gave van leren.
nieuwe methoden om
leerstoornissen te overwinnen.
ADD, rekenproblemen, ADhD,
schrijfproblemen. rijswijk,
2004
â€¢ Annemie Desoete, ValÃ©rie
Van Hees, Wim tops, marc
brysbaert, proef op de som â€“
studeren met dyscalculie.
gent 2012.
â€¢ Ianthe Sahadat, volkskrant 15
september 2015. â€˜Singaporese
methode maakt rekenen
leukâ€™.
â€¢ website rekenwonders -
http://wij-leren.nl/singaporerekenen.php
17
×YKÖîä°JÂ¾[ð×YKÖîä°JÂ¾[ïÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://RxgW9pHQvCD1LyuwPwz5ceOF6y1F-UlhjjGefb1Wp3oÎ •jÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://UK6q7vcrYDhYwxd0ydK22yxtfhNpAEO4q_uqoOPkrrEÍ¢ªÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://UISs7a49t1K8LaHfm8DwaVkMmmn3TJnImXkBjPa5nm4Í1ÙÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://VZmARBziX9x8PFBI3lHBn0xRNwTwBNs1bf7jJ9M6fBQÎ í¥ÌÂÍ Í	ÑÍñ×YKÖîä°JÂ¾[ó”× ×YKÖîä°JÂ¾[ñ ÍVÍ¿b9×‰Hµhttp://www.levente.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖîä°JÂ¾[ò ÍèÍÖÌÔ9×‰H½http://www.facebook.com/ADDpiG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖõä°JÂ¾\\ Í	ÈÍÙÌÔ9×H½http://www.facebook.com/ADDpi××Ðˆ× ×YKÖõä°JÂ¾\[ Í
6ÍÃb9×Hµhttp://www.levente.nl××Ðˆ×‰E²ADD IS ONZICHTBAARÚjADD IS ONzIcHTBAAR
Als Karin Windt over Add komt vertellen weet je dat
je wijzer naar huis gaat. Het is dus druk in Assen,
op de themamiddag Add en werk. Het gaat vooral over
de kenmerken van Add. en over de onzichtbaarheid.
â€œAls iemand vastloopt ligt de focus op de zichtbare
gevolgen, niet op de oorzaak: concentratieproblemen.â€
teKst: ArdA nIeboer
A
18
dd is volgens Karin
echt iets anders
dan AdHd. Add
voelt vaak als
een constant
gevecht tussen
het gezonde
verstand (je weet het wel) en het onoplettende
brein. Vaak maakt een gebrek
aan concentratie het lastig om tot actie
te komen. dit komt door dopaminetekort,
aldus de spreekster. bij andere
mensen wordt dopamine automatisch
aangemaakt als ze aan een taak beginnen.
Iemand met Add grijpt vaak naar
â€˜dopamineboostersâ€™ als koffie suiker,
chocola, alcohol om tot actie te komen.
grote verschillen
mensen met AdHd en Add hebben volgens
Karin een dopaminetekort in een
ander deel van het brein. bij AdHd is dit
in de prefrontale cortex, het deel dat
planning en impulsbeheersing regelt.
dat geeft problemen met plannen en
impulscontrole, maar ook soms met sociaal
gedrag, besluitvorming en werkgeheugen.
bij Add gaat om het striatum,
dat motivatie en beweging regelt. dit
veroorzaakt problemen in de motoriek,
met leren, het geheugen, motivatie,
verwerken van emoties, plezierbeleving
en angst. opvallend is, volgens Karin,
dat AdHd vaak samen gaat met dyslexie
en Add vaak met een rekenstoornis. dit
geldt ook voor andere comorbiditeiten.
AdHd gaat vaker samen met dwangstoornissen,
odd, autisme en bipolaire
stoornissen. Add met depressie, slaapstoornis
en angst.
mensen met AdHd hebben meer temperament,
vergeten en vergeven snel,
hebben een snellere reactiesnelheid,
leven meer in het nu en hebben vaker
behoefte aan menselijk contact. Iemand
met Add heeft veel meer informatieherhaling
nodig, is vaak gereserveerd en
zachtaardig, heeft een traag reactievermogen,
denkt meer vooruit, is snel
overbelast en heeft meer moeite met de
energieverdeling. Ze hebben meer tijd
nodig voor het verwerken van emoties,
conflicten en gevoelens. Verslaving kan
bij beiden voorkomen, maar bij Add zijn
×‰	Ú 7cassandra://UISs7a49t1K8LaHfm8DwaVkMmmn3TJnImXkBjPa5nm4Í1ÙÍ`ÍjÍ ×YKÖîä°JÂ¾[ô×‰EÚËKarin Windt
het vaak hoog functionerende verslaafden die niet in een
kliniek terecht komen.
focus op zichtbare gevolgen
de consequenties van Add kunnen groot zijn.
Van financiÃ«le problemen door onbetaalde rekeningen,
stoppen met een opleiding, verslaving, afspraken vergeten,
snel wisselen van baan, relatie of hobby tot zelfs een
huisuitzetting. Als iemand vastloopt, ligt de focus vaak op
deze -meer zichtbare- gevolgen en oplossingen daarvoor.
niet op de oorzaak, namelijk: concentratieproblemen.
Hierdoor geeft de hulpverlening vaak verkeerde adviezen
of behandeling.
Juist door de onzichtbaarheid zijn de uitdagingen van
iemand met Add groot. dat wordt vaak onderschat,
zowel door de omgeving als degene zelf. Het gebeurt
iemand met Add beduidend vaker dat hij wat vergeet,
iets stoms doet, dingen niet afmaakt, te laat komt of
vergeetachtig is. dit kost veel energie en het kan de
eigenwaarde aantasten.
Zeker als je intelligent bent en je beseft dat dit er niet uit
komt door je gedrag. Je voelt je steeds tekort schieten en
overbelasting ligt op de loer.
wat werkt wel?
om goed te functioneren met Add op het werk,
is het soms beter om minder uren te werken en je
ambitie ondergeschikt te maken aan een goede gezondheid.
Wat ook goed werkt is meer thuiswerken, voor je
zelf werken, zelfstandigheid (niet te veel in teamverband),
werk met voldoende uitdaging en uitzoekwerk. simpeler
werk werkt vaak averechts omdat je juist slecht tegen
verveling en herhalende taken kan. dan zoek je juist naar
afleidingsmanoeuvres.
Karin Windt is ervaringsdeskundige schreef meerdere
boeken over Add, waaronder â€œAdd gIds Voor gemeenten,
uWV en rijksoverheidâ€. Als ZZpâ€™er verzorgt zij presentaties,
bijscholing en trainingen over Add in de (geestelijke)
gezondheidszorg, het onderwijs en bedrijfsleven.
Haar presentatie in Assen werd georganiseerd door de
organisatoren van Ad(H)d-cafÃ© Assen samen met ggZ
drenthe.
Zie ook haar site: www.levente.nl en Facebook:
http://www.facebook.com/ADDpi
19
×YKÖîä°JÂ¾[õ×YKÖîä°JÂ¾[ôÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://RO61b0FsO2ARCdP_sYShGhfV8wDL44Cr9LHVnA2Q_woÎ 3¥Í`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://HymzsFTGaga_5Go6RqlnoEmC0s4MHbkkpIqRfwoIOAMÍ¡¡Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://PN_Mcl_DBpJpilv21NNgspCXLPpwpq1wQ48CO6KHJd4Í4ÍÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://y8JCYHZo6fbXoYt89QVPRxdwSVqzy6g6_3Yt9t0iHtoÎ 7ÍNÍ Í	ÑÍñ×YKÖîä°JÂ¾[ö×‰E·WAAR ZIJN DE DYSLECTEN?Ú/WAAR zIjN DE DySLEcTEN?
op 5 april bezocht ik voor het eerst de nationale dyslexie
conferentie. Ik had dus geen idee wat ik kon verwachten.
In ieder geval niet zoveel bezoekers. soms kwamen ze
letterlijk met bussen tegelijk. dyslexie leeft duidelijk onder
de professionals. en ze willen graag goede (na)zorg voor
dyslecten. maar ik miste wel de beleving van de dyslect zelf.
teKst: roel HuIZen
o
20
p deze dag kun je
tientallen workshops
volgen,
waarvan ik er drie
heb gekozen. Hieronder
een kort
verslag van wat ik
heb opgestoken van die workshops.
Dyslexie een
hoogbegaafdheid
de eerste ging over dyslexie en hoogbegaafdheid.
een lastige combinatie
volgens de spreekster, Anouk mulder.
die twee heffen elkaar als het ware
een beetje op. Hoogbegaafdheid is niet
zichtbaar omdat de dyslexie dit maskeert
en andersom, zodat er gespecialiseerd
onderzoek nodig is om vast stellen
dat iemand dyslectisch Ã©n hoogbegaafd
is. meestal gebeurt dit pas na langere
tijd.
Veel hoogbegaafde dyslecten blijven
daardoor hangen bij een mbo opleiding.
Roel Huizen
terwijl er meer in zit. Kenmerken van
hoogbegaafde dyslecten zijn volgens
Anouk mulder: het zijn creatieve
denkers, ze leggen de lat vaak hoog en
reageren soms heftig. Ze hebben overduidelijk
een bijzonder brein dat, indien
op een goede manier gestimuleerd,
tot grote prestaties in staat is. Het is
erg jammer om te moeten constateren
dat dyslecten, zelfs de hoogbegaafde,
moeite hebben om hun kwaliteiten te
kunnen profileren. Ik herkende veel in
wat ze vertelde.
of ik hoogbegaafd ben weet ik niet,
maar de workshop was in ieder geval
zeer boeiend.
een â€˜levendâ€™ dyslexiebeleidsplan
op school
de tweede workshop werd gegeven door
marzenka rolak. geen onbekende voor
mij: zij heeft mij onderzocht en dyslexie
vastgesteld. Haar workshop ging over
het dyslexiebeleid bij een hogeschool in
×‰	Ú 7cassandra://PN_Mcl_DBpJpilv21NNgspCXLPpwpq1wQ48CO6KHJd4Í4ÍÍ`ÍjÍ ×YKÖîä°JÂ¾[÷×‰EÚXZe leggen de lat vaak hoog
rotterdam. de school telt ca. 500 leerlingen, niet een
van de kleinste dus. marzenka rolak heeft meegewerkt
aan het dyslexiebeleidsplan van de school.
de bedoeling hiervan is dat alle leerlingen met een
diploma de opleiding verlaten. Zo is er een inloopspreekuur
voor dyslecten ingesteld waarvan veel gebruik wordt
gemaakt. Het dyslexiebeleidsplan is een â€˜levendâ€™ stuk
zodat er regelmatig een aanpassing wordt doorgevoerd
als de praktijk dit vraagt. Hierdoor gaat het stukken
beter met de leerlingen die dyslexie of leesproblemen
hebben.
Het zou erg mooi zijn als meerdere scholen dit voorbeeld
volgen. Het is mijn wens hierover een keer met marzenka
van gedachten te wisselen en deze methode via de Werkgroep
onderwijs aan andere scholen kenbaar te maken.
meten is weten
de derde workshop van marijke van grafhorst ging over
wat abstractere zaken rond dyslexie. Voornamelijk cijfers
over aantallen leerlingen met dyslexie en andere beleidsmatige
gegevens. Vast interessant voor een statisticus,
maar wat minder voor ons dyslecten denk ik. Wel goed
dat het wordt gedaan, meten is weten tenslotte.
mijn workshop: hoe voelt het om
dyslectisch te zijn?
na afloop was er een enquÃªte waarin organisator lexima
mij ruimte bood voor extra opmerkingen. daarin heb ik
aangegeven dat ik graag een workshop wil geven volgend
jaar. die krijgt de titel â€˜Hoe voelt het om dyslectisch te
zijnâ€™. Waarom? omdat deze invalshoek volledig ontbrak op
deze dag. er werd in de diverse workshops veel over
dyslecten gesproken, maar niet met. dat vind ik een
gemiste kans.
Wie kan er nu beter uitleggen hoe het is en vooral hoe
het voelt om dyslectisch te zijn dan een dyslect zelf?
de belevingswereld van een dyslect is naar mijn overtuiging
wezenlijk anders dan die van mensen zonder
dyslexie. Het beelddenken, maar ook de hooggevoeligheid
die ik vaak herken bij mijn mededyslecten maakt dat de
dyslect dingen anders beleeft.
Het is belangrijk dat mensen die dyslecten begeleiden dit
begrijpen en erkennen. dit zou ik graag aan de bezoekers
van deze conferentie overbrengen.
Ik ben benieuwd of ze op mijn aanbod ingaan.
21
×YKÖîä°JÂ¾[ø×YKÖîä°JÂ¾[÷ÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://mIERVLcyE5E3nEHokkHr443cOmekIZ8lU8eHtpEiB8UÎ EÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://KXN4-cF43WvFM8mCrO_fJ-dMY0hWEbPTFuxnshVi02sÍ›•Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://RbSuv9h77hZ6CdPhdJVrDZ4fz_gaDZxAoyDxOiFeVtsÍ0ÎÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://ij1QqzWG0CW3yQ-_m_bFqs6e2swcu4BOTscdwFLwutoÎ º¢Î +ÄÍ Í	ÑÍñ×YKÖðä°JÂ¾[ý”× ×YKÖîä°JÂ¾[ù ÍOÍÖÌ‚9×‰H¹http://www.leerpuntadd.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖîä°JÂ¾[ú Í=Íí^9×‰HÚ #https://www.twitter.com/leerpuntaddG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖîä°JÂ¾[û ÍLÍT9×‰HÚ %https://www.facebook.com//leerpuntaddG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖîä°JÂ¾[ü ÍBÍÌˆ9×‰Hºmailto:info@leerpuntadd.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ×‰E¬LEERPUNT ADDÚ.Leerpunt
ADD
E
22
en basiscursus â€˜wat is Addâ€™ levert voor veel
mensen geen nieuws meer op. maar hoe dan
verder? Vaak al kort na een diagnose wordt
het moeilijk om
de verdieping
in te gaan.
bestaat er zoiets
als een â€˜psycho-educatie 2.0â€™
waarin duidelijk wordt wat
Add voor je betekent? Welke
problemen heb je en hoe kun
je daarmee omgaan? Welke
talenten heb je en hoe kun je
die inzetten?
raakt het overwegend onoplettende type vaak ondergesneeuwd.
dat is bij leerpunt Add nadrukkelijk niet de
bedoeling. AdHd'ers zijn zeker uitgenodigd op het
feestje, maar mogen het
niet overnemen. We gooien
verschillende types en
mensen niet op een hoop,
maar willen iedereen juist
uitnodigen naar zichzelf op
zoek te gaan.
een database
voor succes
work in progress
leerpunt Add is een platform voor precies die vragen.
op de website leggen wij een verzameling bronnen aan
en presenteren die op een zo toegankelijk mogelijke manier.
Zo staat er een lijst met boekbeschrijvingen en we
hebben een aantal eigen artikelen. er zijn bruikbare links
en apps en we hebben een aantal interessante filmpjes
gevonden.
de website is een work in progress: het platform is nooit
â€˜afâ€™. Het is de bedoeling dat onze database je kan helpen
bij jouw zoektocht naar hoe succes behalen makkelijker
wordt. succes is daarbij een breed begrip: het kan om
gezondheid gaan, maar ook om allerlei andere wensen of
doelen die je wilt behalen.
en de ADhDâ€™ers?
In veel situaties ligt de nadruk op AdHd en daarbij
we hebben ook
jouw input nodig
dat betekent dat we op
zoek zijn naar geluiden uit
alle richtingen: waar heb
jij behoefte aan? maar ook: wat heb jij geleerd?
bezoekers kunnen polls invullen en items beoordelen
met sterren. ook actievere bijdragen zijn zeer welkom:
misschien wil je een persoonlijk inzicht delen in een
gastblog of denk je graag mee over de langere termijn.
of je nu een actieve of een stille bezoeker bent:
je bijdrage is welkom!
leerpunt Add is opgezet door Alex steenbreker,
lid van I &W.
webadres: www.leerpuntadd.nl
twitter: @leerpuntadd
facebook: /leerpuntadd
contact: info@leerpuntadd.nl
×‰	Ú 7cassandra://RbSuv9h77hZ6CdPhdJVrDZ4fz_gaDZxAoyDxOiFeVtsÍ0ÎÍ`ÍjÍ ×YKÖðä°JÂ¾[þ×‰EÚaADHD en de kracht
van een hulphond
tekst:
JoHAn KonIng
â€œJob was altijd heel impulsief. op de fiets naar school kreeg
hij veel prikkels, maar nu kan hij zich veel beter
concentreren. Hij denkt na over of hij iets wel moet doen
of juist niet.â€ Jazeker, de therapie bij Hulphond nederland
heeft effect op Job, weet zijn moeder sylvia.
J
ob (bijna 15) kreeg in 2009
officieel te horen dat hij AdHd
heeft, maar eigenlijk wist moeder
sylvia dat al veel langer.
â€œIk herkende het uit mijn werk als
thuisbegeleider in de zorgâ€, vertelt
ze.
evenveel
aandacht
Jobs vader Henk
is luchtverkeersleider
bij
defensie. â€œdoor
de situatie thuis
heeft hij zijn
loopbaan een
tijd op een laag
pitje gezet, door
bijvoorbeeld
niet verder te
studeren.â€
Het is maar
een van de voorbeelden van het feit dat
Jobs AdHd een wissel trekt op het gezin.
Henk en sylvia hebben drie zoons, van
wie Job de middelste is.
â€œAl vroeg had ik in de gaten dat Job anders was.
thuis konden we daar prima mee omgaan, doordat
we al vroeg zijn begonnen met structuur aanbieden.
dat we ons leven op Job aanpasten, ging eigenlijk
onbewust. Wel zorgden we er altijd voor dat we de
jongens evenveel aandacht gaven.
meestal splitsten we. de ene keer nam mijn man
Job mee en ik de twee anderen, een andere
keer net andersom.â€
problemen
op school
op de basisschool
werd
het wÃ©l een
probleem, in
groep 3.
â€œJob had zichzelf
aangeleerd
om situaties met
volwassenen in te
schatten en daarop
in te spelen,
maar met kinderen
is dat anders. die
reageren veel impulsiever en onverwachter.
daar had hij last van en hij reageerde
anders in de klas. dat hij bijvoorbeeld zijn
23
×YKÖðä°JÂ¾[ÿ×YKÖðä°JÂ¾[þÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://hl4ZwXfQ4DRv7jNWfZBL6_YSkrCYwtJxZqsz3gZKQMYÎ ûÛÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://H6DAo9U9kGD0DPpd6iAaYFt5v3xOBX4EUn01ju1w42IÍ’Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://kGJswxwLSLTh4FSF1jMtrncfksOKOhmqlHsr9rA_ckkÍ/BÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://48K-dwvh4TBxml0Bryn2x64O6wW4AolgxnvtE8EG9gcÎ }Î M¼Í Í	ÑÍñ×YKÖòä°JÂ¾\“× ×YKÖðä°JÂ¾\  Í]ÍÌ‘9×‰HÚ /https://hulphond.nl/hulphond/therapie-hulphond/G××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖðä°JÂ¾\ Í:Í¤Ì×9×‰HÚ /https://hulphond.nl/hulphond/therapie-hulphond/G××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖöä°JÂ¾\j Í
=ÍÌ‘9×H´https://hulphond.nl/××Ðˆ×‰EÚ %ADHD EN DE DE KRACHT VAN EEN HULPHONDÚËpotlood mocht slijpen, maar dat hij
dat tien keer ging doen. of er met
een radslag naartoe ging.â€
school trok aan de bel en Job werd
getest. â€œde uitslag was AdHd in een
ernstige vorm.â€ Vanaf dat moment
kwam het gezin in een zorgmallemolen
terecht. â€œVan school mocht
hij alleen blijven als hij medicijnen
zou krijgen. maar dat wilden wij
alleen als het ook goed voor hem
was, niet louter om de juffen te
ontlasten.â€ gevolg was dat hij
van school wisselde.
â€œDe uitslag was
ADhD in een
ernstige vorm.â€
vanaf dat moment
kwam het gezin in
een zorgmallemolen
terecht.
â€œWe gingen met hem naar de
kinderpsycholoog, die ons heel erg
heeft geholpen. ook in de com24
municatie
met school. uiteindelijk
heeft hij trouwens wel medicijnen
gekregen.â€
outdoor care en
hulphond
Het gaat nu goed met Job.
â€œdat komt door de hulp van de
psycholoog en de therapie met
een hulphond, maar ook door
outdoor care, waar hij naartoe
gaat.
daar leert hij â€™s zaterdags veel:
de begeleiders organiseren allerlei
activiteiten voor jongens en
meisjes met een beperking,
zoals AdHd of autisme. Ideaal.â€
â€œde therapie van Hulphond
nederland is effectief. Hoewel
de gemeente er argwanend naar
keek en ook maar een deel van de
therapie wilde vergoeden.
Ik had er al veel over gehoord
tijdens mijn werk en ook een
kennis van ons had er goede
ervaringen mee. dus: we wilden
het gewoon. dan betalen we het
desnoods zelf wel.â€
â€œIk weet zeker dat het werktâ€, zegt
sylvia overtuigd. â€œHulphond×‰	Ú 7cassandra://kGJswxwLSLTh4FSF1jMtrncfksOKOhmqlHsr9rA_ckkÍ/BÍ`ÍjÍ ×YKÖòä°JÂ¾\×‰EÚ+therapeut marlies is meteen met hem aan
de slag gegaan met de honden en hij heeft
een enorme ontwikkeling doorgemaakt die hij
breed kan gebruiken. We hebben hem echt zien
veranderen.
Hij leert er bijvoorbeeld plannen. dat heeft hij
geleerd, doordat hij met de moeilijkste honden
leerde een parcours af te leggen. Je ziet gewoon
dat hij leert hoe dat goed aan te pakken.
en ook hulp vragen aan volwassenen. dat vond
hij eerder echt moeilijk, maar hij vraagt marlies
geregeld om hulp tijdens sessies. en dat vertaalt
hij nu ook naar de dagelijkse praktijk. mooi om
te zien!â€
nOte:
dit artikel is eerder verschenen
in Hulphond magazine.
meer informatie over een
therapiehulphond vind je op
de website van Hulphond
nederland:
https://hulphond.nl/
glimmen van trots
â€œVoor Job is het wel belangrijk dat het onderhouden
blijft. Veel kinderen hebben aan bijvoorbeeld tien
therapiesessies genoeg en dan zit het ingesleten.
Job moet af en toe gewoon terugkomen. daarom is
hij nu al zoâ€™n anderhalf jaar geregeld bij Hulphond
nederland te vinden voor een opfrissessie. en dat
blijft ons nog steeds iets brengen, dus we gaan
zeker door.â€
sylvia, die er altijd bij is als Job naar de Hulphondlocatie
in oldenzaal gaat, kan zich nog goed herinneren
hoe Job de laatste keer een moeilijk parcours
met een wip Ã©n de â€˜moeilijksteâ€™ therapie-hulphond
goed doorstond. â€œnormaal hebben kinderen wel tien
pogingen nodig om de hond over de wip te krijgen,
maar Job lukte het vrijwel ineens. Ja, dan sta je te
glimmen van trots, hoor. â€œ
25
hulphond/therapie-hulphond/
Â© CHRIsTIAAn Peelen
×YKÖòä°JÂ¾\×YKÖòä°JÂ¾\ÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://aYzqNfaVAfuQhUHfBlHPDtIiMgpcI5nU6uXz0v7TBzsÎ 3uÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://SiFxg63CcVeCyiXrip5Qs4BTzAGPbmWXkJo2STXejbQÍ½‰Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://kcTobdMqckAgYy7bELde3je92jkHoyWZk7vNd4k_g8QÍ7ZÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://k8jtedVXW_KCJn_YPhsoErXmgXr4o9EqonzHIfN6Bq4Î DÍôÍ Í	ÑÍñ×YKÖòä°JÂ¾\“× ×YKÖòä°JÂ¾\ ÍÍYÍ09×‰HÚ ;http://www.impulsenwoortblind.nl/overons/magazine/dekwestieG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×  7ûïÐJ’×   ÍÿÍMÍE89×‰HÚ 2http://www.impulsenwoortblind.nl/actueel/magazine/G×‰×Òïïï
­default style × ×YKÖõä°JÂ¾\_ ÍæÍ^Í09×HÚ ;http://www.impulsenwoortblind.nl/overons/magazine/dekwestie××Ðˆ×‰EªDE KWESTIEÚ	‹DE KWESTIE
ouders worstelen allemaal bij hun opgroeiende
kinderen met de mate waarin
ze moeten beschermen of loslaten.
sommige adolescenten trekken zelf een
sprintje en lijken zich zo onafhankelijk
te gedragen, dat de ouders dit met de
schrik in de benen gadeslaan.
Het idee dat na de middelbare school je
taak als ouder erop zit, is vaak niet waar.
de jongvolwassen leeftijd is een belangrijke
periode waarin heel veel gebeurt. Het bieden
van structuur en dienen als vangnet kan juist
in deze periode weer hard nodig zijn. blijven
communiceren is belangrijk.
Als ouder van een jongvolwassene met Ad(H)d
ben je dus nog wel een tijdje â€˜ouder vanâ€™.
daarbij kun je je kind stimuleren hulp te zoeProf.
Dr. Jan Derksen
klinisch psycholoog,
Radboud Universiteit
In de Kwestie wordt een vraag
gesteld waarin veel lezers zich
herkennen en waar geen eenduid
antwoord op is. professionals gev
hun visie. deze keer:
hoe ga je om met een jong
Anderen lijken thuis te schuilen en
geen aanstalten te maken het ouderlijke
nest te verlaten, soms tot irritatie
van de ouders die langer dan verwacht
een soort hotel voor hun kind zijn.
ten grondslag aan het thema â€˜loslatenâ€™
ligt de cirkel van veiligheid uit de kinderjaren.
Voldoende ondersteuning bij
exploratiegedrag en veilige opvang bij
het â€˜bijtankenâ€™ leggen de basis voor het
vermogen van een opgroeiende puber
om zijn/haar autonomie te versterken
en zich in psychologisch opzicht losser
te maken van de ouders.
dit proces wordt bemoeilijkt wanneer
het kind een pittig temperament heeft
(tegenwoordig vaker aangeduid als
AdHd), kenmerken heeft van autisme
(ook modieus veel gediagnosticeerd)
of op een andere manier niet past in
het gemiddelde van de ontwikkelingsboekjes.
volwassen
kind met AD(H)D.
Blijven begeleiden of toch
loslaten?
de klus voor ouders met adolescenten in
huis (tussen 10 en 20 jaar) is ouder en
wijzer te blijven en zelf het goede voorbeeld
te geven op het terrein van autonomie en
afhankelijkheid. daarnaast is het belangrijk
dat je als ouder beschikbaar bent als
dat nodig is (zeker bij echte problemen).
Hanteer ook gezinsregels! niet teveel, maar
wel duidelijk. over basale dingen als: aan
tafel zitten, uitgaan, naar bed gaan, gebruik
van alcohol, drugs en sociale media. Help
als ouder tenslotte je kind bij het structuur
aanbrengen in zijn/haar taken en ondersteun
het in de (pogingen tot) autonomie.
Hiske Reinders
klinisch psycholoog,
Dokter Bosman
26
VISI
1
E
×‰	Ú 7cassandra://kcTobdMqckAgYy7bELde3je92jkHoyWZk7vNd4k_g8QÍ7ZÍ`ÍjÍ ×YKÖòä°JÂ¾\×‰EÚ
ìVISIE 2
ken als dat nodig is. liefst begeleiding
waarbij je als ouder ook wordt betrokken.
mijn ervaring is dat dit beter werkt en ook
gewoon nodig is.
problemen overnemen en er bovenop blijven
zitten, werkt vaak averechts. Als ouder krijg
je naarmate je kind ouder wordt een steeds
meer adviserende rol. Vaak reageren we hierbij
iets te veel met ons gevoel. We ergeren ons of
maken ons zorgen om de toekomst.
een wat zakelijkere reactie is moeilijker, maar
werkt vaak wel beter.
maar wat als al je adviezen in de wind worden
geslagen en het niet goed gaat? dat is ongelooflijk
moeilijk. soms moet een jongere eerst
dieper vallen, wil er een omslag komen. en dat
doet heel veel pijn, je gunt hem of haar zoveel
beter! Je laat het dan gaan, omdat er geen
andere keus is en hoopt en vertrouwt dat er
uiteindelijk iets beters uit voortkomt.
uiteindelijk is het de bedoeling dat je kind
zichzelf goed leert kennen, goed met zichzelf
en zijn omgeving leert leven. daar is ruimte
voor nodig. met vallen en opstaan wordt een
eigen leven opgebouwd.
g
h
dig
ven
.
,
Het zoeken naar de balans tussen
loslaten en begeleiden op de weg
naar volwassenheid is een terugkerend
thema in mijn gesprekken
met ouders en kinderen.
Jongvolwassenen met AdHd
willen net als hun leeftijdgenoten
zelfstandige keuzes maken, van
hun fouten mogen leren en
verantwoordelijk zijn voor hun
eigen leven.
Het kost hen alleen vaak meer
moeite en het lukt niet altijd
om op het rechte pad te blijven,
vanwege hun impulsiviteit, verminderde
motivatie
en sterke drang naar
thrill seekende activiteiten.
ook voelen ze zich vaak minder
competent of op waarde geschat
door de omgeving.
ouders gunnen hun kind de onafhankelijkheid,
maar zien dat het
niet altijd lukt.
Het is heel belangrijk dat de
jongvolwassene met AdHd zichzelf
goed leert kennen en een
realistisch beeld vormt van zijn
kwaliteiten en de uitdagingen die
er liggen.
Het vinden van een passie, het
ontdekken van talenten, het stellen
van haalbare doelen, weten
wat wel en niet bij je past en hulp
durven vragen en accepteren, is
een proces dat niet vanzelf gaat.
ouders dienen steeds meer vanaf
de zijlijn het kind in het oog te
houden en te blijven vertrouwen
op diens mogelijkheden en niet
op te geven.
door belangstelling te tonen,
stimuleren wat er goed gaat en
eerlijk durven zijn in wat niet
goed gaat en de benodigde structuur,
grenzen en hulp te bieden,
ontstaat groei en een positief
zelfbeeld.
Hoe hobbelig de weg ook is,
uiteindelijk bereiken jullie vroeg
of laat je doel door reflectie en
een goede samenwerking, ook
met vrienden, partner, collegaâ€™s en
waar nodig een professional.
Wil je meer achtergrondinformatie?
Kijk dan op www.impulsenwoortblind.nl/overons/magazine/dekwestie
VISIE 3
Cora Vos
AD(H)D psycholoog-coach voor
jongvolwassenen en ouders
27
×YKÖòä°JÂ¾\×YKÖòä°JÂ¾\ÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://0xwttk6_YHJFUe1CXFlwR6J3pLW04hf31rRK62FkA0UÎ xÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://3r4BpaME4rMFJDzql1tcwQpxYWqG1ZA8AXTOh2Dph5gÍ–,Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://0TnWXclxIEvfrEj0d9KjEt4khOC_KUmuwJMEbdy1ljgÍ0¨Í`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://dicWpcnYb_zrrdpqOuJyADOXiW79V9K2gVWtK5EIN_EÎ úÇÌÒÍ Í	ÑÍñ×YKÖóä°JÂ¾\	×‰E·ADHD HEB JE NIET ALLEENÚcAD(H)D HEB jE NIET ALLEEN
Als je kind Ad(H)d heeft wordt opvoeden een ware uitdaging.
naarmate je kind ouder wordt dringt zich steeds meer de
vraag op: wanneer laat je je kind los? een worsteling die veel
ouders zullen herkennen. Annemiek zit er nog middenin met
haar volwassen zoon paul.
teKst: elly VAn rIJn
A
Dwars
op de basisschool ging nog alles prima
met paul. Zijn gevoel voor humor zorgde
dat leraren hem graag mochten. op de
middelbare school veranderde dat. paul
had het daar overduidelijk niet naar zijn
zin en zijn gevoel voor humor liet hem
in de steek. leerlingen moesten veel
zelf uitzoeken en paul miste structuur.
Hij werd dwars en soms echt onaangenaam,
vaak ook richting marion. Hij
ging blowen en thuis besteedde hij uren
28
nnemiek en tjeerd
waren erg blij met
de komst van
zoon en dochter.
Hun geluk was
compleet. paul
(nu 26) was een
druk baasje dat alle aandacht opeiste
en marion (nu 24) was altijd de rust
zelve. Zij leed er niet zichtbaar onder
dat veel aandacht naar paul ging.
aan het spelen van oorlogsspelletjes
op de computer. Annemiek en tjeerd
probeerden ondanks alles de lieve vrede
te bewaren in het gezin.
na de middelbare school koos paul voor
een technische opleiding op het roc.
techniek vond hij leuk en hij was er ook
goed in. maar het tempo lag te hoog
voor hem. Hij begon te spijbelen en op
een gegeven moment had de school
geen begrip meer voor zijn grote afwezigheid.
paul moest weer gewoon naar
school komen of anders maar helemaal
thuis blijven. meer had paul niet nodig
en dus bleef hij thuis.
Drie jaar in bed
gelukkig had hij wel het gevoel dat er
iets met hem was. Hij ging naar een
×‰	Ú 7cassandra://0TnWXclxIEvfrEj0d9KjEt4khOC_KUmuwJMEbdy1ljgÍ0¨Í`ÍjÍ ×YKÖóä°JÂ¾\
×‰EÚ	.psycholoog en die stelde uiteindelijk de diagnose Add.
Annemiek en tjeerd dachten dat dit het begin was van
de weg naar boven en dat paul onder begeleiding en met
medicatie langzamerhand weer naar school zou kunnen.
niets was minder waar. paul weigerde zijn medicijnen te
nemen, ging niet naar school en er kwam niets meer uit
zijn handen. Hij was alleen maar moe en belandde uiteindelijk
in bed. daar zou hij ongeveer drie jaar blijven.
zoektocht
Vele onderzoeken volgden en Annemiek stopte met
werken om paul met alles te begeleiden. dat viel haar
zwaar want zij hield van haar werk. Vele onderzoeken,
waaronder naar lyme, en behandelingen verder belandden
ze na drie jaar bij een chinese acupuncturist die paul
behandelde met acupunctuur, theetjes en kruiden. op de
een of andere manier kwam paul weer enigszins op orde.
In diezelfde periode werd duidelijk dat hij allergisch was
voor vele voedingsstoffen en naast Add ook een autismespectrum
stoornis had. toen volgde een zoektocht door
de wondere wereld van de voedingsmiddelen en keerde
het leven zich, onder begeleiding van hulpverleners, eindelijk
weer een beetje ten goede. marion was ondertussen
al een tijd het huis uit. Zij kon de sfeer en de problemen
rond paul niet aan en wilde weg. Haar nieuwe stek werd
bangkok. Ver weg van de problemen thuis.
chatgesprekjes
na een jaar lukte het paul om werk te vinden in een
telefoonwinkel waar hij nu nog met veel plezier werkt.
na al die jaren van intensieve bemoeienis doet hij nog
steeds een groot beroep op zijn moeder. bij het minste of
geringste weet hij haar te vinden, maar ook bij complexere
dingen waar hij mee worstelt. Annemiek vindt het
dan ook nog steeds lastig om paul los te laten ook al is
hij inmiddels volwassen. Ze zal om die reden nooit zonder
haar telefoon de deur uit gaan en past haar agenda aan
die van paul aan. Ze kan terug naar haar oude baan, maar
schuift een beslissing voor zich uit.
Hoewel Annemiek dolgraag marion wil bezoeken in
bangkok durft zij paul nog niet alleen thuis te laten. Ze
stelt het bezoek alsmaar uit. dit wordt haar door marion
niet in dank afgenomen. Annemiek voelt ook wel dat ze
paul meer los zal moeten laten maar zo ver is ze nog niet.
Wat haar op de been houdt is het vertrouwen dat het
uiteindelijk allemaal goed zal komen. en daarnaast haar
bijna dagelijkse chatgesprekjes met marion.
29
×YKÖóä°JÂ¾\×YKÖóä°JÂ¾\
ÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://w6spN86awE2Cud12nVA5r9ZiFmuAYMt0jVHZ7-sam_AÎ ÷“Í`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://YjAAz2uginGzXQ_JW2hVySwTV7-VfkxY54UbxjGSZN4ÍÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://ZxavPmA0Br-JTrYfoN7GEfsTtHSrlYlLAHPFrEg2yk8Í0¬Í`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://JGK88IwmQtsGXGztcnuRJOMS_3btP8zECh-RjhmbI4MÎ uSÍLÍ Í	ÑÍñ×YKÖóä°JÂ¾\×‰E³VIER DE VERSCHILLENÚkVIER DE VERScHILLEN,
OOK Op HET WERK
Jan Anne Kalkhoven heeft Add en is samen met een collega
de drijvende kracht achter een bijzonder initiatief met de
mooie naam â€˜Vier de verschillen: naast elkaarâ€™. op 6 april vond
bij de werkgever* van Jan Anne de eerste themadag plaats.
Karin Jahromi van Impuls & Woortblind was aanwezig en
sprak hem na afloop. â€œHet breidt zich langzaam binnen de
organisatie uit. Wie had dat ooit gedacht?â€
teKst: KArIn JAHromI
H
30
et begon drie jaar
geleden als bottomup
beweging,
ontstaan vanuit een
droom: een organisatie
creÃ«ren waar
begrip is voor mensen
met een psychische kwetsbaarheid,
met een werkomgeving waar je jezelf
kunt zijn. Waar acceptatie is van de
verschillen. en stapje voor stapje komt
het doel dichterbij. Jan Anne geniet nog
zichtbaar na van de dag.
â€˜vier de verschillen:
naast elkaarâ€™. een mooie
slogan, wat hield de dag
precies in?
ons doel was een themadag te organiseren
over openheid over psychische
kwetsbaarheid van de medewerkers,
onze collegaâ€™s dus. collegaâ€™s met dyslexie,
AdHd autisme, mensen met een
burn-out maar ook ex-alcoholisten.
er was een Inspiration boost waar
collegaâ€™s hun persoonlijke verhaal
deden en een meet & greet de verschillen;
een ontmoeting met een collega
met een verschil. maar ook een autisme
belevingscircuit en een informatiemarkt.
Wij willen dat het mogelijk wordt om
open en eerlijk met elkaar in gesprek
te gaan. die openheid, en dat is wel belangrijk,
moet van beide kanten komen.
Zowel van de kant van de ontvanger als
van de verteller. daarvoor is een veilige
omgeving noodzakelijk.
is die er ook?
dat is best nog wel lastig, want managers
vinden output vaak belangrijker
dan goed people management.
Je moet je wel realiseren dat â€˜Vier de
verschillenâ€™ echt een beweging is.
We hebben geen leiding, rapporteren
ook aan niemand. We bewegen ons
dus letterlijk door de organisatie. en de
organisatie beweegt ook wel mee hoor.
waar blijkt dat uit?
We hebben de training â€˜Vier de verschillenâ€™
voor managers op intranet gezet.
daar wordt wel voorzichtig op gereageerd.
Als zoâ€™n manager interesse heeft
om een medewerker â€˜met een verschilâ€™
×‰	Ú 7cassandra://ZxavPmA0Br-JTrYfoN7GEfsTtHSrlYlLAHPFrEg2yk8Í0¬Í`ÍjÍ ×YKÖóä°JÂ¾\×‰EÚ
Jan-Anne Kalkhoven
gemerkt. Human resources bijvoorbeeld heeft het signaal
opgepakt door trainingen als â€˜kwaliteit van leidinggevenâ€™
op de agenda te zetten.
wat betekende deze dag voor
jou persoonlijk?
een heerlijk gevoel de hele dag door! Ieder gesprek dat
ik hierover heb, maakt dat ik nog weer meer een stukje
heal. lotgenotencontact zorgt dat je je geaccepteerd
voelt. lotgenoten staan ook letterlijk nÃ¡Ã¡st je.
maar juist de mix van alle verschillen bij elkaar, met of
zonder sterretje zeg maar, maakt dat het zoâ€™n bijzonder
resultaat geeft. die samenwerking, waarbij je van elkaars
kennis en kunde gebruik maakt â€“ de Ã©Ã©n is hier goed in
en de ander in weer iets anders - die moet er kunnen
zijn. Zonder oordeel naar elkaar, binnen iedere werkrelatie
en binnen elke afdeling.
te ondersteunen, dan geeft die training handvaten. Hoe
ga je zoâ€™n gesprek aan met een medewerker?
tijdens de training werken we dan met ervaringsdeskundigen
om de managers zo te kunnen laten zien wat er van
hen verwacht wordt en waar ze op moeten letten. binnen
de organisatie wordt deze ontwikkeling gelukkig ook opjij
bent samen met renate
stamsnieder de initiatiefnemer van
deze themadagen. want er komen
er nog meer. hoe is dit zo ontstaan?
dat heeft met mijn eigen geschiedenis te maken.
31
×YKÖóä°JÂ¾\×YKÖóä°JÂ¾\ÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://3NMDSKHorZbkrncKDfA3IaymF7YYWVCMkmm0xL4bBS4Î ½ÓÍ`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://GzdbWibSQhFk9iyZsG6SypzS5tTLQwwiUIPU53nC8sAÍ…HÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://g9guvuDiSh2KEfwuDmZ9-lKMmYu8RlRWzggJOIdlfXAÍ*ÌÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://rOLeumF9Vcn9QmIpMCUmAs99M7J81IPE3PMBK9VwPXcÎ •JÍÍ Í	ÑÍñ×YKÖóä°JÂ¾\’× ×YKÖóä°JÂ¾\ Í«Í`Ìº9×‰HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖöä°JÂ¾\x Í
‹ÍdÌ¾9×HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nl××Ðˆ×‰E³VIER DE VERSCHILLENÚ	ÙJan-Anne en Renate stamsnieder
Acht jaar geleden kreeg ik de diagnose
Add. Ik was zelf blij met die erkenning.
er viel voor mij veel op zijn plaats.
Ik vond daarom dat het bedrijf dat
ook moest weten. dus maakte ik een
afspraak met mijn leidinggevende.
dat werd een grote teleurstelling.
Ik werd een bedrijfsrisico genoemd en
mocht geen cursussen meer doen. een
reactie, denk ik, vanuit het ontbreken
van kennis over de materie.
maar mijn collegaâ€™s ben ik het ook
meteen gaan vertellen. en dat pakte
juist heel goed uit. We gingen door dat
gesprek het werk en de taken onderling
anders verdelen.
Het gezamenlijk product waar we met
elkaar aan werkten werd hierdoor alleen
maar beter. deze aanpak werd langzaam
maar zeker bekend binnen het bedrijf.
Ik liet mij ook interviewen tijdens presentaties
en kon zo vertellen over mijn
werksituatie en hoe ik ermee omging.
uiteindelijk leidde dit weer tot mijn rol
32
als ervaringsdeskundige bij samen sterk
Zonder stigma en zo is het balletje gaan
rollen. Het wordt nu langzamerhand een
olievlek die zich binnen de organisatie
verder uitbreidt. tot aan het management
toe. Ja, wie had dat ooit gedacht
hÃ¨?
wat voor rol speelt ADD
in jouw eigen leven?
Ik was met de diagnose dus heel erg blij,
want ik heb mij meer dan veertig jaar
als een soort don Quichot gevoeld en
gedacht dat ik er helemaal alleen mee
zat. Ik heb me mijn leven lang moeten
aanpassen aan voor mij wezensvreemde
normen en waarden. Ik loop nu met
een heel ander gevoel rond (lachend!).
nu als een Koning Arthur. maar als ik â€™s
avonds na een werkdag thuis kom, ben
ik meestal wel doodop. dan ga ik even
op bed liggen. de gordijnen dicht en
proberen tot rust te komen. dan is de
emmer gewoon vol.
mijn Add heeft niet alleen impact op
mijzelf, ik merk dat dit ook voor mijn
omgeving zo is. Ik grijp niet gemakkelijk
naar een telefoon en stuur ook
geen kaartjes. of dan begrijp ik soms
de afspraak verkeerd en sta ik op het
verkeerde adres. ook ben ik niet altijd
even tactisch. Ik ben een beetje een
einzelgÃ¤nger. een partner moet ook wel
veel begrip op kunnen brengen voor je
situatie en je eigenaardigheden. dat heb
ik ook aan den lijve ondervonden.
in veel gevallen is dit
binnen de familie of het
gezin ook terug te vinden.
hoe zit dat bij jou?
oh, binnen mijn familie speelt van
alles: autisme, noem maar op en ook
best heftige vormen. ook mijn dochter
heeft dyslexie en Add. doordat ik met
mijn Add op mijn werk zo naar buiten
ben getreden, is dit bij mijn familie ook
veel meer een onderwerp geworden
×‰	Ú 7cassandra://g9guvuDiSh2KEfwuDmZ9-lKMmYu8RlRWzggJOIdlfXAÍ*ÌÍ`ÍjÍ ×YKÖóä°JÂ¾\×‰EÚsIk werd een
bedrijfsrisico
genoemd
waarover men is gaan nadenken. er is
nu meer herkenning. Hoewel we er niet
echt veel mee doen hoor. maar ik denk
wel dat we als familieleden dichter
tot elkaar zijn gekomen nu we dit van
elkaar weten. er is meer openheid, je
kan erover praten als je daar behoefte
aan hebt. meer dan dat is het niet, het
blijft beperkt tot een gesprekje bij de
koffie of een biertje. Voor mij is dat nu
wel voldoende.
Als anderen geÃ¯nspireerd
worden door dit verhaal,
wat zou jij ze dan adviseren?
mogen zij contact
met je opnemen?
mijn advies is: blijf in jezelf geloven
en ga het op je eigen manier aanpakken.
praat met gelijkgestemden. steun
zoeken bij elkaar geeft je het inzicht
dat je niet zo vreemd in elkaar zit als
je aanvankelijk dacht. niet denken dus,
maar doÃ©n!
33
Wie iets soortgelijks als â€˜Vier de
verschillenâ€™ op de eigen werkplek zou
willen opzetten, mag een mail sturen
naar de redactie van Impuls & Woortblind:
info@impulsenwoortblind.nl.
Wij zorgen ervoor dat je mailtje bij
Jan Anne terecht komt.
*In verband met de privacy wordt de
werkgever van Jan Anne in het artikel
niet bij naam genoemd.
×YKÖóä°JÂ¾\×YKÖóä°JÂ¾\ÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://w8NWXopuYJplTnvKfirKKyanCEMuiJT3ZsXmgn5NNXIÎ L®Í`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://EgjHgxYCEm8HiLIIJ99r-zTUKXG_W2BZISfHlkIPa1AÍ··Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://apUPbxZt5XOO2_FPiQuvWtv-0_h6GJToiNFotrNCRQcÍ9nÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://ccnu3oSmuaAi4kLKjjgNwhsFrcBMtOO_NOpyQZjjB00Î BÊÍ'ÄÍ Í	ÑÍñ×YKÖóä°JÂ¾\“× ×YKÖóä°JÂ¾\ iÍñÌü9×‰HÚ Uhttp://www.impulsenwoortblind.nl/adhd-medicatie-laten-we-extra-alert-onnodig-angstig/G××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖóä°JÂ¾\ iÍÌñ9×‰HÚ Uhttp://www.impulsenwoortblind.nl/adhd-medicatie-laten-we-extra-alert-onnodig-angstig/G××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖóä°JÂ¾\ iÍÌ§9×‰HÚ Uhttp://www.impulsenwoortblind.nl/adhd-medicatie-laten-we-extra-alert-onnodig-angstig/G××ÒÔÔÔrÒïïïÌ×‰E±VERENIGINGSNIEUWSÚîVERENIGINGSNIEUWS
methyLfenIdaat
gevAArlijk voor
volwAssenen?
eind april was er opeens een rel.
bijwerkingeninstituut lareb en het
college ter beoordeling van geneesmiddelen
(cbg) trokken aan de bel
omdat er te veel bijwerkingen zijn
van methylfenidaat bij volwassenen.
bovendien waren er mogelijk ook drie
doden als gevolg van het gebruik van
methylfenidaat.
lareb en het cbg hebben ons direct
uitgenodigd voor overleg. daarin
hebben we benadrukt dat we hopen
samen met hen en de behandelaren
te komen tot gedisciplineerd en
verantwoord gebruik van deze (en
andere) medicatie.
volgenD jAAr
aLLemaaL komen!
Op 13 mei was er een bijzondere
ledenmiddag van Impuls & Woortblind. Met een mooie mix van informatie vo
bijzondere breinen binnen de vereniging. Hieronder een kort verslag, voor dieg
het gemist hebben. Volgend jaar zeker komen hoor!
tekst: neL hofmeester
deze middag werd gehouden in nijkerk, wel wat verder dan utrecht, maar oo
fijne locatie om elkaar te ontmoeten.
drie onderdelen stonden op het programma:
1. de Algemene leden Vergadering;
2. lezing over dyscalculie en de samenhang met dyslexie en Ad(H)d
door dr. Wim tops;
3. presentatie van de stichting Hulphond over een therapiehulphond
voor jongeren met Ad(H)d.
de aLgemene LedenvergaderIn
Als betrokken lid vond ik de volgende informatie heel fijn om
te krijgen:
â€¢ Een overzicht van de activiteiten van het afgelopen jaar en de
plannen voor het komende jaar;
â€¢ Een uitleg van de projecten waarbij de vereniging betrokken is;
â€¢ Een toelichting op de financiÃ«le situatie, waaruit bleek dat de
vereniging uit het dal aan het komen is.
onnodige angst
Wij hebben wel onze bedenkingen
bij deze zin uit het cbg-bericht:
â€˜Het cbg raadt patiÃ«nten, die nooit
eerder methylfenidaat hebben gehad,
af om op volwassen leeftijd te beginnen
met methylfenidaatâ€™. Veel mensen
met AdHd gebruiken vrijwel probleemloos
methylfenidaat. de tekst
van het cbg wekt bij deze mensen
onnodig angst op. bovendien is er
weinig tot geen betaalbaar alternatief
voor mensen die baat hebben bij
medicatie. Wij blijven dit punt op de
agenda zetten bij het cbg en andere
partijen die hierover beslissen.
Voor wie het gemist heeft of het nog
eens wil nalezen:
http://www.impulsenwoortblind.nl/
adhd-medicatie-laten-we-extraalert-onnodig-angstig/
34
Veel
leden konden hier hun kritiek kwijt op Ã©Ã©n van de bezuinigingen: de ove
van Impuls & Woortblind magazine van de papieren versie naar een digitale u
Het bestuur zegde toe hier verder naar te kijken.
dyscaLcuLIe en de samenhang
met dysLexIe en ad(h)d
door dr. wIm tops
Wim tops woont in belgiÃ«, heeft
daar een eigen praktijk voor kinderen
met leerproblemen en werkt aan de
rijksuniversiteit groningen. Voor ons
was hij naar nijkerk gekomen, deze
enthousiaste wetenschapper die zichzelf
een â€˜robin Hoodâ€™ noemt. Want
hoewel we keurig alle bekende feiten
over dyscalculie te horen
kregen, maakte hij ook duidelijk
er allemaal nog niet bekend is.
hokjesdenken
de dsm 5 noemde hij een â€˜gruw
boekâ€™ en hij voorspelde dat het
huidige hokjesdenken over Ad(
×‰	Ú 7cassandra://apUPbxZt5XOO2_FPiQuvWtv-0_h6GJToiNFotrNCRQcÍ9nÍ`ÍjÍ ×YKÖóä°JÂ¾\×‰EÚêpresentAtie vAn De stichting
hulphonD
oor alle
egenen die
ok een
Wat een mooie honden stonden daar
geduldig te wachten tot ze de zaal
in mochten! en wat een geweldig
verhaal kregen we te horen!
Hulphonden worden opgeleid om
bijvoorbeeld oud-militairen met een
posttraumatische stress-stoornis te
ondersteunen en om te kunnen waarschuwen
dat iemand een epileptische
aanval krijgt. getrainde honden weten
dit een half uur vooraf, niemand
weet hoeâ€¦!
zelfvertrouwen meer heeft of depressief
is. daar kunnen deze kinderen
samen met een therapiehulphond
werken aan het herwinnen van
zelfvertrouwen. Veel kinderen met
autisme of Ad(H)d maken er gebruik
van. Via deze honden leren kinderen
wat het is om ontspannen te zijn of
duidelijkheid te geven. met de hulp
van Hbo-opgeleide therapeuten kunnen
deze kinderen experimenteren
met nieuw gedrag.
ng
Ik was onder de indruk van deze
kind- (en dier)vriendelijke en deskundige
aanpak en zou het veel kinderen
gunnen!
ergang
uitgave.
nieuw gedrag
tegenwoordig zijn er door het hele
land ook centra waar je met je kind
heen kunt dat gepest wordt, geen
g
jk, wat
.
welijk
t
(H)d,
dyslexie en dyscalculie gaat verdwijnen.
Hij pleit ervoor per persoon te
inventariseren wat er niet goed gaat.
dan kom je tot een gedragsprofiel
dat kan bestaan uit stukjes dyslexie,
dyscalculie en Ad(H)d. Je hebt dan
niet drie stoornissen, maar een profiel
waarmee je aan de slag kunt. Ik ben
erg blij met deze visie.
Het hokjesdenken is meer in het
belang van de wetenschap, de visie
van Wim tops is meer gericht op de
mensen met bijzondere breinen zelf.
Wat ik wel miste, was de aandacht
voor de sterke kanten van bijzondere
breinen. die zijn in mijn ogen toch de
handvaten waarmee je de problemen
kunt aanpakken. maar ja, dat komt
misschien nog!
35
×YKÖóä°JÂ¾\×YKÖóä°JÂ¾\ÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://nM47Oj0LPx4ilZ-j7dPLzbrAyOG1hIGGgbR0uiBtkBUÎ ¶Í`ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://7dhUKLAnQmXi-aa4ih2nTJquzAd2HDTnl2k-dGrQZ4kÍŸ±Í`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://x81EaevEdiiYMUqOtdctmVnuJlgEhon-zbXwxLW2okQÍ7íÍ`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://UZMDVLs7pNB5irEY7PLQVMEdHhSCa5ZOBFIXz1PnCIIÎ ]Í\–Í Í	ÑÍñ×YKÖôä°JÂ¾\#× ×YKÖóä°JÂ¾\ ÍÍmÌÏ9×‰HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖóä°JÂ¾\ ÍjÍVj9×‰HÚ )mailto:julie.houben@impulsenwoortblind.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖóä°JÂ¾\ Í8ÍjÌÓ9×‰HÚ )mailto:julie.houben@impulsenwoortblind.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖóä°JÂ¾\ ÍÇÍ"ÌÑ9×‰HÚ "mailto:peter.w.millenaar@gmail.comG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖóä°JÂ¾\ ÍÁÍôÍ9×‰HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖóä°JÂ¾\ ÍÍíÌ¡9×‰H»mailto:roelhuizen@gmail.comG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖóä°JÂ¾\ ÍÍ^ÌÑ9×‰HÚ "mailto:peter.w.millenaar@gmail.comG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖóä°JÂ¾\  Í=Í°ÌÂ9×‰HÚ Bhttp://www.impulsenwoortblind.nl/onze-vrijwillige-contactpersonen/G××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖóä°JÂ¾\! Í°ÍÄÍ'9×‰HÚ Bhttp://www.impulsenwoortblind.nl/onze-vrijwillige-contactpersonen/G××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖóä°JÂ¾\" ÌªÍŒÌ…9×‰H·mailto:sjan@dynamika.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖöä°JÂ¾\w Í	_ÍrÌÏ9×HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nl××Ðˆ× ×YKÖöä°JÂ¾\v Í
JÍnÌ¡9×H¼http://impulsenwoortblind.nl××Ðˆ× ×YKÖöä°JÂ¾\u Í	§Í"ÌÑ9×HÚ "mailto:peter.w.millenaar@gmail.com××Ðˆ×‰E³IMPULS & WOORTBLINDÚàIMpULS & WOORTBLIND
netwerk vOlwAssenen met Dyslexie
wAt: 2-maandelijkse bijeenkomsten rond een thema
wie: peter millenaar - peter.w.millenaar@gmail.com (voorzitter)
cOntActpersOnen
ADHD, ADD, Dyslexie
en DyscAlcUlie
wAt: ervaringsdeskundige vrijwilligers
per telefoon en/of mail bereikbaar
wie: zie de lijst op http://www.impulsenwo
blind.nl/onze-vrijwillige-contactpersonen/
werkgrOep OnDerwijs
Actieve werkgroepen
en vrijwilligers i & w
wAt: belangenbehartiging voor po, Vo,
mbo, Hbo en Wo
wie: roel Huizen â€“ roelhuizen@gmail.com
(voorzitter)
Impuls & Woortblind is actief
voor en met mensen met Ad(H)d,
dyslexie en dyscalculie.
Heb je vragen?
Heb je een idee voor
een actie of een activiteit?
Wil je ergens aan meedoen?
Hier zie je bij wie je terecht kunt
met je vraag of idee!
werkgrOep
vOlwAssenen
wAt: klankbordgroep voor initiatieven en
projecten rond actuele themaâ€™s mbt
Ad(H)d, dyslexie en/of dyscalculie
wie: sjan Verhoeven â€“
sjan@dynamika.nl (voorzitter)
wetenscHApscOmmissie
wAt: expertmeetings, begeleiding van studenten,
eigen onderzoeken onder achterban,
internationale contacten
wie: rob pereira (bestuursvoorzitter &
portefeuille wetenschap)
36
Is de contactpersoon een bestuurslid?
mail dan naar info@impulsenwoortblind.nl
×‰	Ú 7cassandra://x81EaevEdiiYMUqOtdctmVnuJlgEhon-zbXwxLW2okQÍ7íÍ`ÍjÍ ×YKÖôä°JÂ¾\$×‰EÚFAD(H)D-cAfÃ©s
wAt: maandelijkse bijeenkomsten voor en door mensen met AdHd/Add (zie pag. 39)
wie: elly van rijn (bestuurslid portefeuille vrijwilligers)
oortOnDersteUningsgrOep
Dyslexie
wAt: belangenbehartiging voor dyslectici
wie: peter millenaar - peter.w.millenaar@gmail.com (voorzitter)
AD(H)D
cafÃ©
r
fOnDsenwerving
wAt: zorgen voor stabiele extra
inkomsten voor I en W
wie: roy de Jong (bestuurslid
portefeuille fondsenwerving)
reDActiecOmmissie
wAt: zorgt samen met
hoofdredacteur voor
inhoud van I & W
magazine
wie: Julie Houben â€“
julie.houben@
impulsenwoortblind.nl
(hoofdredacteur)
BestUUr
wAt: ook elk bestuurslid heeft een eigen aandachtsveld.
Wil je Ã©Ã©n van hen benaderen met een vraag of idee?
stuur dan een mail naar info@impulsenwoortblind.nl
wie: rob pereira - bestuursvoorzitter, wetenschap, AdHd
roy de Jong- penningmeester, fondsenwerving, dyscalculie, dyslexie
monique bekkenutte â€“ secretaris, werkgeverschap, ledenwerving
dirk van schie â€“ algemeen, pr, media
elly van rijn â€“ algemeen, Ad(H)d-cafÃ©s, vrijwilligersbeleid, Add
37
A
D
(
H
k
)
u
D
r
=
m
e
d
e
a
n
d
×YKÖôä°JÂ¾\%×YKÖôä°JÂ¾\$ÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍÀÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://WiJQFd-THb-gbzOUdVwMLHuqrIB8v4Fs2UMS4nr2h1UÎ Ç»Í` ÍÍ°×‰	Ú 7cassandra://jM8_x67-XEJBsVJwU-djJQ-35B2A9Ggoz8RRUak8t-YÍ¸ÊÍ`Í§Íà×‰	Ú 7cassandra://GaBfehgXbcrTP-Kjw_wGhfhKU9Ha8h99TsgGHjX2XScÍ:’Í`ÍjÍ ×‰	Ú 7cassandra://4E1WCKk3p-AP6ejDYeX05GSjNIczffsPM5FMWOC0iEgÎ CnÍvÊÍ Í	ÑÍñ×YKÖôä°JÂ¾\1Ü × ×YKÖôä°JÂ¾\& ÍrÍgÍ´9×‰HÚ Fhttp://www.impulsenwoortblind.nl/over-ons/ervaringen-delen/adhd-cafes/G××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖôä°JÂ¾\' ÍÍnÌ†9×‰H¸http://www.adhd-xtra.nl/G××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖôä°JÂ¾\( Í^ÍúÌÓ9×‰HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖôä°JÂ¾\) ÍŒÍgÌÓ9×‰HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖôä°JÂ¾\* ÍÍÌÓ9×‰HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖôä°JÂ¾\+ kÍlc9×‰HÚ )mailto:dyslexielijn@impulsenwoortblind.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖôä°JÂ¾\, kÍ€u9×‰HÚ )mailto:dyslexielijn@impulsenwoortblind.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖôä°JÂ¾\- kÍ”79×‰HÚ )mailto:dyslexielijn@impulsenwoortblind.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖôä°JÂ¾\. ÍMÍ Ì‡9×‰H¼http://www.werkendyslexie.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖôä°JÂ¾\/ ÍÍÿu9×‰H·mailto:info@dynamika.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖôä°JÂ¾\0 ÍWÍ%Íg,9×‰H¼http://www.werkendyslexie.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖöä°JÂ¾\n Í
>ÍýÌÓ9×HÚ !mailto:info@impulsenwoortblind.nl××Ðˆ× ×YKÖöä°JÂ¾\m ÍîÍrÌ…9×H·http://www.adhd-xtra.nl××Ðˆ× × üéaf(·å  	 Í<ÍÌµ9×‰H¼http://www.werkendyslexie.nlG×‰×Òïïï
­default style × × raaf(·å  
 Í	Í9×‰H·mailto:info@dynamika.nlG×‰×Òïïï
­default style × ×YKÖöä°JÂ¾\l ÍRÍkÍ´9×HÚ %http://www.impulsenwoortblind.nl/over××Ðˆ×‰E³ALGEMENE INFORMATIEÚùALGEMENE INfORMATIE
zelf leDenvoorDeel
bieDen
Als zelfstandige kun je leden van Impuls & Woortblind
ook korting bieden op jouw product.
denk aan coaching, workshops, rijbewijskeuringen.
Wij vermelden je op de ledenvoordeelpagina
van onze website.
Interesse: mail of bel ons:
info@impulsenwoortblind.nl /
033 247 34 84
behoefte AAn
onDerling
contAct?
Doe een oproep!
Heb jij behoefte aan contact met iemand
uit jouw omgeving om ervaringen te
delen?
of misschien liever per mail?
De Dyslexielijn
de dyslexielijn is een hulpdienst voor vragen over dyslexie.
Je kunt bellen naar het landelijk bureau: 033 247 34 84
Wij zorgen dan dat je vraag door de juiste persoon
behandeld kan
worden.
Je kunt je vraag
ook mailen:
dyslexielijn@
impulsenwoortblind.nl
omdat
iemand met eenzelfde brein als jij
je gewoon beter aanvoelt?
onder onze leden zijn vast mensen met
eenzelfde behoefte!
Vanaf nu kun je via onze
digitale nieuwsbrieven
een oproepje doen.
lever je oproep aan via de mail,
meld er je woonomgeving bij en
mail dit naar:
info@impulsenwoortblind.nl.
dan sturen wij de reacties aan je door.
Dynamika
advies, training & coaching
www.werkendyslexie.nl
Laat dyslexie in je voordeel werken!
Dat kan met de juiste begeleiding of training - door dyslectici
Wij bieden jongeren / studenten / volwassenen met dyslexie:
handvatten om beter met dyslexie om te gaan en inzicht in het conceptuele denken;
reductie van faalangst, onzekerheid, uitstelgedrag, prestatiedrang en/of stress;
sneller leren lezen, beter schrijven en communiceren - zonder veel te oefenen!
Meer informatie?
38
www.werkendyslexie.nl
www.werkendyslexie.nl
T 020 â€“ 639 10 99
Zie ook onze boeken:
â€œSlimmer dan je baasâ€ en
â€œDyslexie: stoornis of intelligentieâ€
(Uitgeverij Garant B.V.)
info@dynamika.nl
info@dynamika.nl
×‰	Ú 7cassandra://GaBfehgXbcrTP-Kjw_wGhfhKU9Ha8h99TsgGHjX2XScÍ:’Í`ÍjÍ ×YKÖôä°JÂ¾\2×‰EÚÊAD(H)D cAfÃ©S
Door het hele land organiseren wij AD(h)D-cafÃ©s. DÃ© ontmoetingsplek voor iedereen
uit onze doelgroep en direct betrokkenen. voor en door ervaringsdeskundigen.
ook mensen met dyslexie en/of dyscalculie zijn meer dan welkom.
hieronder vind je alle cafÃ©s bij jou in de buurt en de vaste dag van de maand
waarop je er naar toe kunt. voor adres- en contactgegevens per cafÃ©, kijk op onze
site: http://www.impulsenwoortblind.nl/over-ons/ervaringen-delen/adhd-cafes/
noorD hollAnD
ad(h)d-cafÃ© amsterdam
Iedere eerste woensdagavond
van de maand vanaf 20.00 uur
zuiD hollAnD
AD(h)D-cAfÃ© DelflAnDen
Iedere tweede woensdag van
de maand van 19.30 tot 22.00
AD(h)D-cAfÃ© bArenDrecht
Iedere derde dinsdag van de
maand van 20.00 tot 22.30
AD(h)D-cAfÃ© DorDrecht
Iedere tweede woensdag van
de maand vanaf 19.30
AD(h)D-cAfÃ©
hoekschewAArD
Iedere eerste donderdag van
de maand van 20.00 tot 23.00
Drenthe
AD(h)D-cAfÃ© Assen
Iedere laatste vrijdag van de
maand van 20.00 uur tot 23.00
overijssel
AD(h)D-cAfÃ© hengelo
Iedere tweede dinsdag van de
maand van 20.00 tot 22.30
gelDerlAnD
ad(h)d-cafÃ© ermeLo
Iedere eerste vrijdag van de
maand van 20.00 tot 00.00 uur
AD(h)D-cAfÃ©
arnhem en omstreken
Iedere eerste maandag van
de maand vanaf 19.30 uur
utrecht
zeelAnD
AD(h)D-cAfÃ© vlissingen
Iedere tweede woensdag van
maand van 20.00 tot 22.30
brAbAnt
AD(h)D-cAfÃ© breDA
Iedere derde dinsdag van de
maand van 19.30 tot 23.00
LImBurg
ad(h)d-cafÃ© maastrIcht
Iedere eerste vrijdag van de
maand van 19.00 tot 21.30
ad(h)d-cafÃ© amersfoort
Iedere tweede vrijdag van de
maand van 19.30 tot 22.00
AD(h)D-cAfÃ© utrecht
Iedere eerste donderdag van de
maand vanaf 21.00
ADhD xtrA
www.adhd-xtra.nl staat voor
gratis onafhankelijk interactief
lotgenotencontact voor mensen
uit onze doelgroep.
adhd tra
X
lotgenotencontact
Het forum is er voor ervaringsdeskundigen en direct
betrokkenen (partner, ouders, broers en zussen) maar
ook voor professionals in zorg en onderwijs.
zelf een AD(h)DcAfÃ©
opzetten?
wij helpen je!
Is er geen Ad(H)d-cafÃ© bij jou in de buurt?
Zoek een partner en start er eentje. Impuls & Woortblind
kan je helpen met een duidelijke handleiding over de
aanpak. bel of mail ons voor meer informatie:
033 247 34 84 / info@impulsenwoortblind.nl
39
×YKÖôä°JÂ¾\3×YKÖôä°JÂ¾\2ÍÀÍ{×‘C‘×˜š   ÍàÍ{u×‰œ”×‰	Ú 7cassandra://V2e95DtBbIVFooJwsdwCTPyAWFbpHLoIm_811CrthmEÎ ÁªÍ`Í°Í×‰	Ú 7cassandra://i9HTbtjDoV6AH3O_TY9UxXFzlU8Uau6zmxmvWfI6C8kÍciÍ`ÍSÍà×‰	Ú 7cassandra://MBQWrnpXEiGgSzRnTNPtkXHWSeu_2BZcSxLF5wK0LOYÍ"BÍ`ÌµÍ ×‰	Ú 7cassandra://QalfRpR1tEAi_z1NQV3UYxnoM7-LMFHSmy4gLIxrJ28Î ËÑÎ hÍ ÍèÍñ×YKÖõä°JÂ¾\8š× ×YKÖôä°JÂ¾\4 ÍÍÌÂ9×‰H¿http://www.verborgenschatten.euG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖôä°JÂ¾\5 ÍÍ q9×‰HÚ !http://info@impulsenwoortblind.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× ×YKÖôä°JÂ¾\6 ÍŠÍŒÌ•9×‰H¹http://www.mannaz-adhd.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ× × Vaf(·å   Ì·ÍÌã/9×‰H»http://WWW.LEXIMA.NL/ALINEAG×‰×Òïïï
­default style × × ¥–af(·å   Í©Í	Ì…*9×‰Hµmailto:info@lexima.nlG×‰×Òïïï
­default style × × ˆõaf(·å   ÍtÍ‡Ìî/9×‰H¹http://www.mannaz-adhd.nlG×‰×Òïïï
­default style × × ¦af(·å   Í
ÍÌÕ49×‰H¿http://www.verborgenschatten.euG×‰×Òïïï
­default style × ×  (KÛü›‹   ÍÍ ÍtV9×‰H´http://www.lexima.nlG×‰×Òïïï
­default style × ×  °ÍKÛü›‹   ÌùÍAÌÂS9×‰H¿http://www.verborgenschatten.euG×‰×Òïïï
­default style × ×YKÖôä°JÂ¾\7 ÍgÍ0Í*'9×‰H¹http://www.mannaz-adhd.nlG××ÒÔÔÔrÒïïïÌ×‰E¬ADVERTENTIESÚ·over dyscalculie
Wist je dat zoâ€™n 3 procent van
de bevolking dyscalculie heeft?
over ADhD/ADD
de wereld zou een stuk saaier
zijn zonder mensen met AdHd/Add
over dyslexie
mensen met dyslexie denken
vaak in beelden. dat heeft al een
hoop moois opgeleverd.
â€œImpuls & Woortblind voelt als
thuiskomen. Ik hoef niets uit te
leggen en kan gewoon mezelf zijn.â€
mail ons jouw mailadres!
Helaas hebben we nog steeds geen juist mailadres van sommigen van jullie.
We hebben dit nodig omdat het blad voortaan digitaal verstuurd wordt
Ã©n voor onze digitale nieuwsbrieven.
mail je mailadres naar: info@impulsenwoortblind.nl, vermeld er je naam,
postcode en woonplaats bij, dan komt het goed.
verborgenschatten.eu
www.mannaz-adhd.nl
www.mannaz-adhd.nl
Heb je dyslexie
of gewoon moeite met
lezen of schrijven, dan is
Alinea een uitkomst voor je.
In elke situatie. Slim, handig
Als lezen
niet vanzelf gaat, maak
dan slim gebruik van Alinea.
Het maakt niet uit waar of wanneer, met
Alinea heb je altijd je leesmaatje bij je. Met de
Alinea app op je iPhone of iPad kun je een foto van
een tekst maken en die laten voorlezen. Moeiteloos
beluisteren dus, ook in het Engels, Frans of Duits.
Dat maakt het begrijpen van zoâ€™n tekst een stuk
makkelijker. En als je op je computer makkelijk
wilt lezen en ook nog foutloos wilt schrijven,
dan helpt de Alinea software.
www.lexima.nl/alinea
info@lexima.nl | 033-4348000
en eff ectief! Voor slechts
â‚¬ 9,99 per maand.
OPROEP!
Nieuw!
×‰	Ú 7cassandra://MBQWrnpXEiGgSzRnTNPtkXHWSeu_2BZcSxLF5wK0LOYÍ"BÍ`ÌµÍ ×YKÖõä°JÂ¾\9×ˆE×YKÖõä°JÂ¾\:×YKÖõä°JÂ¾\9ÍÀÍ{)×2×>Î-7>ÿ×3ŠÌÿÒüüüÿÿ• ­IPWB 2 - 2017Ú GImpuls & Woortblind, voor mensen met ADHD, ADD, dyslexie en dyscalculie×YKÖ×ä°Ê±®à