׉?ׁB!בCטu׉׉ 7cassandra://8tqwhVHKUGnNlfRNN4UT3UOxMlm7X6WlCCE0Jikw6ro.`׉ 7cassandra://c_SXWRWjUxH8S6q7vhRpvFFki8dzNRYMey00AVtwP2AT`u׉ 7cassandra://hLpYgtFEE9QksqS1m7yM7IHjltVR-M-QH1NsKs-hF0o`g#~%}טu׈}\׈Eg#~%}׉EUitgave van Radboudumc Centrum voor Oncologie “De wetenschap juicht vaak te vroeg” NICOLINE HOOGERBRUGGE CAR-T-cel-therapie zeer effectief Zicht op vaccin tegen kanker Steeds meer oncologisch fase-1-onderzoek in Radboudumc ׉ 7cassandra://hLpYgtFEE9QksqS1m7yM7IHjltVR-M-QH1NsKs-hF0o`g#~%}Ӂg#~%}ҁבCטu׉׉ 7cassandra://KP5BHbXGUwbjn5oRb7K70BmCpjo7k4a2MIWziz2iZkY`׉ 7cassandra://Crtk_Az8WaojfnwvCN0-_FuyQUvw7i1q1SjG1nA67yI@`u׉ 7cassandra://u55QkMF7JsVfc1P1WcFEdrlKgpbGCByQ7mf8QP1F7J8`g#~%}טu׉׉ 7cassandra://w_-UpBfPSxCOEs3isNIg0y3h7vcUMf54b9MN8N5mLOg`׉ 7cassandra://EM9oq8_YeHAfq_DItO9-QQ0dvKP_qvNu-6Tdc-oqyn0U`u׉ 7cassandra://pzqEjpH8JeXAiNMmmrfjld9Zm8lnc4xTCWXVNd55MN4`g#~%}נg#~%}"̒ 9ׁHhttp://www.radboudumc.nl/reportׁ ׁ ЈנcߍN%?;9׉Hmailto:oncologie@radboudumc.nlG׉ ׁ  default styleנ⪦^ߍ#?>9׉Hhttp://www.radboudumc.nl/reportG׉ ׁ  default styleנԾߍ%=<9׈HG׉ ׁ  default styleנg#~%}̋ 9ׁHmailto:oncologie@radboudumc.nlׁ ׁ Ј׉Ecolofon Redactieraad: prof. dr. Bart Kiemeney, voorzitter Carla Smits-Caris Anneke Hulshoff MANP dr. Ingrid Desar prof. dr. Robert Takes prof. dr. Camiel Rosman prof. dr. Jan Bussink prof. dr. Haiko Bloemendal dr. Anniek van der Waart drs. Marlies van der Meij drs. Joost van Sluijters Vormgeving en realisatie: Capital Advertising Tel: +31 - 73 613 30 30 Overname gegevens alleen toegestaan met bronvermelding: Radboud Report Oncologie Correspondentieadres: Radboudumc Centrum voor Oncologie Postbus 9101 (huispost 547) 6500 HB Nijmegen Tel: +31 - 24 365 57 51 Email: oncologie@radboudumc.nl www.radboudumc.nl/report ISSN: 2468-3353 Een duurzaam magazine Report bestaat enkel uit volledig herbruik bare grondstoffen (het papier, de inkt en hechtings materiaal), die stuk voor stuk onderzocht zijn door milieu-onderzoeks instituut EPEA. De materialen zijn herbruik baar in nieuwe producten of als voeding voor de natuur. ׉ 7cassandra://u55QkMF7JsVfc1P1WcFEdrlKgpbGCByQ7mf8QP1F7J8`g#~%}׉Evoorwoord De andere kant Als voorzitter van de redactie mag ik in elke Report weer opscheppen hoe goed en vernieuwend mijn collega’s in het Radboudumc zijn. En hoe goed we het voor hebben met onze patiënten. Maar de afgelopen twee weken had ik een andere rol: die van patiënt. Precies twee weken geleden kreeg ik een heftige experimentele operatie voor een levensbedreigende aandoening. Daarna kon ik als opgenomen patiënt anderhalve week van de andere kant naar de gezondheidszorg kijken. Dan vallen je pas een aantal dingen op. Waarom kan er geen raam open? Waarom kan je nergens even naar buiten? Kan er niet wat minder plastic verpakkingsmateriaal gebruikt worden? Maar wat vooral opvalt is het liefdevolle en professionele handelen van de verpleging. Een voorval wil ik u niet onthouden. Op ‘mijn’ afdeling had elke patiënt bij elke dienst zijn/haar eigen verpleegkundige. Op een gegeven moment moest ik net na het innemen van alle medicatie hevig braken. Door alle infuuslijnen was ik niet op tijd op het toilet maar lag alles op de vloer. Nog voordat ik op de hulpknop kon drukken kwam er een vreemde verpleegkundige binnenlopen. Hij zei: “Ik hoorde u braken. Ik ruim het wel even op. Dan hoeft mijn collega het niet te doen.” Wat een toewijding. Wat een teamgevoel. Beeld van een biopt van de darmen. Het risico op darmkanker is bij mensen met het Lynch-syndroom hoog. Zij worden vaak extra gescreend om zo vroegtijdig tumoren op te sporen. Op de achterzijde van dit magazine meer over het verbeteren van de zorg voor deze patiënten. Ik kan het niet laten om dus toch weer op te scheppen over mijn collega’s. Maar ditmaal over die groep waarover we te weinig spreken in Report. De verpleging. Wat een toppers. Bart Kiemeney ׉ 7cassandra://pzqEjpH8JeXAiNMmmrfjld9Zm8lnc4xTCWXVNd55MN4`g#~%}ׁg#~%}ցבCטu׉׉ 7cassandra://3EzVE1XSWrMNkFwXFd4fhLZD5nMp62-EbA7eLg0V8mIX`׉ 7cassandra://cN2l43ddh1nJucnVi3DYr7Km6h6VC28fyw0BeyLSMc4F`u׉ 7cassandra://7sH7rhBA4pF3oPKy8koY3vWdn3e1wXP2gah4M_7MFQ0`g#~%}טu׉׉ 7cassandra://NQfWFzbI95_-zYRxBhfi8XdjrY2uv68CnI2ICMpV07w`׉ 7cassandra://4yQcDEWMv2TH0C3HKimbqMqF2FzrTh1htVOp2WCIPcgUo`u׉ 7cassandra://gTOw3dI6qdJ5BYYPb2ASiv7PJBSowIUrv-DtQ-RRkf8`g#~&}׉ETherapie voor ‘angst voor terugkeer kanker’ landelijk geïmplementeerd Kort Report In elke Report berichten we breeduit over grote onderzoeken, grote doorbraken en grote inzichten. Maar er is altijd ook kort, laatste nieuws. Dat vindt u hier. Boeiende berichten, vers van de pers. 04 Radboud Report Oncologie Klinisch psycholoog prof. dr. Judith Prins zag bij een kleine groep patiënten meer dan een ‘normale’ angst voor terugkeer van kanker. “Die angst kan zo’n grote rol spelen dat het hen belemmert in hun dagelijks leven. Deze mensen vragen om extra controles, durven geen plannen te maken voor de toekomst en zijn soms al bezig met het voorbereiden van hun uitvaart. Soms zijn ze er zó obsessief mee bezig dat het niet mogelijk is om de dagelijkse werkzaamheden of hun baan weer op te pakken. In een onderzoek hebben we in de periode van 2013 tot 2017 een behandeling getoetst waarmee patiënten weer controle konden krijgen over hun te hoge angst. Deze behandeling bleek heel effectief. Deze zogenoemde ‘cognitieve gedragstherapie’ is een combinatie van vijf face-to-face gesprekken met een psycholoog én drie online sessies, naast een website met filmpjes en oefeningen.” ׉ 7cassandra://7sH7rhBA4pF3oPKy8koY3vWdn3e1wXP2gah4M_7MFQ0`g#~%}׉E &Weefsel direct beoordelen Radboudumc tekent Zonvenant Juist omdat de behandeling zo effectief is, wordt Prins door KWF financieel geholpen om de behandeling te implementeren in ziekenhuizen en instellingen. Dat geld werd gebruikt voor een update van de website, het maken van nieuwe filmpjes met patiënten en het aanstellen van een onderzoeker die uitrolt en toetst. “Het gaat er nu vooral om dat deze problematiek door hulpverleners eerder herkend wordt”, vindt Prins. “Het is normaal dat mensen na de behandeling van kanker de eerste tijd angstig zijn dat de ziekte weer terugkomt. Maar als een behandelend arts of verpleegkundige merkt dat een ex-patiënt twee jaar na de behandeling nog obsessief het lichaam controleert, te vaak op internet zoekt naar informatie en veelvuldig geruststelling bij de arts zoekt, moet er professionele hulp worden ingeschakeld. Zo’n preoccupatie met de ziekte is niet gezond en we hopen dat nu dus landelijk aan te kunnen pakken. Het is voor de diagnose en behandeling van kanker belangrijk om weefsel snel te beoordelen. Zo kan bijvoorbeeld gezien worden of een tumor volledig verwijderd is. Nu duurt de beoordeling nog lang. Nadat het weefsel is verwijderd wordt het opgestuurd naar het pathologielaboratorium waar het weefsel eerst moet worden bewerkt. Dat proces duurt minstens 24 uur. Arts en patiënt moeten dus wachten op de uitslag voordat de behandeling kan worden voortgezet. Door de inzet van een nieuwe microscopische methode, zou het mogelijk moeten zijn om uitgesneden weefsel direct te kunnen beoordelen. Dat wordt nu onderzocht binnen het Radboudumc in het kader van het IMAGIO-project. De fabrikant van de microscoop is nauw betrokken bij het onderzoek en de nadrukkelijke verwachting van alle partijen is dat snelle diagnose (denk aan enkele minuten) mogelijk gaat worden. In eerste instantie richt het onderzoek zich op biopten die worden afgenomen tijdens de navigatie bronchoscopie. Dermatoloog dr. Satish Lubeek ondertekende namens het Radboudumc het Zonvenant, een initiatief van het Nationaal Huidfonds. Voor meer bewustwording over de schadelijke gevolgen van uv-straling en meer kennis over hoe je huidschade en huidkanker kunt voorkomen. Met ruim 77.000 diagnoses per jaar (cijfers 2023) is huidkanker de meest voorkomende vorm van kanker in Nederland. En Lubeek en collega’s verwachten de komende jaren nog een toename van 40%. Met het Zonvenant wil het Huidfonds zoveel mogelijk partijen laten samenwerken om zonveilig gedrag vanzelfsprekend te maken. Radboudumc speelt hierin een actieve rol. Satish Lubeek: “We geven onze patiënten tips hoe ze huidkanker kunnen voorkomen en eerder dit jaar werden er zonnebrandpalen bij de uitgangen van het ziekenhuis geplaatst. Als partner van het Zonvenant willen wij onze patiënten, bezoekers, studenten en collega’s stimuleren om met ons op te trekken in het voorkómen van huidkanker. Dus check in de ochtend de zonkracht en neem vanaf zonkracht 3 of hoger zonbeschermingsmaatregelen: zoek de schaduw op, draag zonwerende kleding en smeer je elke twee uur in met minimaal factor 30.” ׉ 7cassandra://gTOw3dI6qdJ5BYYPb2ASiv7PJBSowIUrv-DtQ-RRkf8`g#~%}فg#~%}؁בCטu׉׉ 7cassandra://FqBHwFNWiP6LRQwul4RyOUK5GNTmoQmlhIvhnGMGTAoT`׉ 7cassandra://164IjtmurZDWrHWfia7_VLjeSpQDNGEFoP50IyOb6pAY`u׉ 7cassandra://FCSSSB4p1wA93aZ6m2L4DfGPa8zj1SX6m3fsMbZBWuE0`g#~&}טu׉׉ 7cassandra://v1DmMNVFh9kqH7I8DU6qSnBOEyVq_JWKlSDXDkYp2qc)!`׉ 7cassandra://j-oUvv9XGm1egInxCdHA5L1fuu2sbzWHFCoh-dWTsicpS`u׉ 7cassandra://dnmji-7C2H5basVfKDZ5JWuKD6J6TGC96uduHeMsiqM' `g#~&}׉EProf. dr. Nicoline Hoogerbrugge ziet wetenschappers vaak te vroeg juichen Tumor-First aanpak landelijk geïmplementeerd De Amstel Gold Race 2024 voor vrouwen was ingekort en moest daarom haast wel eindigen in een sprint. Op de laatste beklimming van de Cauberg kon sprintster Lorena Wiebes het tempo van de sterk klimmende favorieten volgen. De razendsnelle Wiebes had de beste papieren, dus toen na de klim nog rensters weg trachtten te komen uit de groep van twintig, dichtte ploeggenote en Nederlands kampioen Demi Vollering de gaten voor haar. Dat leek goed uit te pakken. Met nog een vijftal meters te gaan in de sprint keek Wiebes naar rechts en zag ze dat ze meters voorsprong had op Ingvild Gåskjenn. Ze richt zich op om juichend over de streep te gaan. Op dat moment passeert veteraan Marianne Vos haar links. Met een jump duwt ze haar voorwiel net voor Wiebes over de streep. Lorena Wiebes is in tranen en Vos juicht ingetogen om het niet nog erger te maken. Een klassiek geval van te vroeg gejuicht. 06 Radboud Report Oncologie ׉ 7cassandra://FCSSSB4p1wA93aZ6m2L4DfGPa8zj1SX6m3fsMbZBWuE0`g#~%}׉EDe streep Exact dát gebeurt in de medische wetenschap zo veel, weet prof. dr. Nicoline Hoogerbrugge; internistoncogeneticus. Men doet een fantastisch medisch onderzoek en publiceert daar vervolgens terecht juichend over. “Maar je bent dan nog niet over de streep… We maken pas stappen in onze behandeling als baanbrekende doorbraken niet alleen in een proefschrift staan, maar daadwerkelijk geïmplementeerd worden in de dagelijkse medische praktijk. Niet alleen in het eigen ziekenhuis maar landelijk. Ik wil het hier hebben over de Tumor-First werkwijze die we toepassen in het zorgtraject voor vrouwen met eierstokkanker. Dat is een doorbraak. Maar dat is het alleen, doordat we dit nieuwe zorgpad werkelijk over de streep getrokken hebben. We hebben alle pathologen, gynaecologisch oncologen, klinische moleculair biologen in de pathologie, klinische genetici en de laboratoriumspecialisten klinische genetica in alle Nederlandse ziekenhuizen waar patiënten met eierstokkanker worden geopereerd, dit zorgpad laten accepteren en adopteren. Het wordt nu bij ruim 80% van alle patienten met eierstokkanker toegepast. Dat is uitzonderlijk.” Radboud Report Oncologie 07 ׉ 7cassandra://dnmji-7C2H5basVfKDZ5JWuKD6J6TGC96uduHeMsiqM' `g#~%}ہg#~%}ځבCטu׉׉ 7cassandra://a5D-k6Ynzajg1FJ5cdumQcMZrCWA0zqqaNnEVPNKNDww`׉ 7cassandra://ZlvV2poTMXFemo3HO2NTxMS8mWjPrKUPooVbdTvOvTMF0`u׉ 7cassandra://im0I_0u2n_N4ie-Gjg0KrbE3_WOFfBo74dVr654rbAAH`g#~&~טu׉׉ 7cassandra://QG2YGgKxhEfnfVZXembnFJIr1XONr6iGzQuZ9_kGD18`׉ 7cassandra://xksiUkPcatT7HOGol1BY4BJAY9vdEZJu1OGePcOkh4UU`u׉ 7cassandra://p1bwN0zlzuGOeh7yVFV8y6MbW2vUdAFuX7qrNpoEFGc9`g#~&~׉ESucces “Natuurlijk is het belangrijk dat er een nieuw kankergen ontdekt wordt, maar ik betoog hier dat het werk daarmee niet gedaan is, maar nog maar net begint. Wij hebben, met ondersteuning door KWF, ons nieuwe zorgpad werkelijk aan de man gebracht. Het is opgenomen in een nieuwe richtlijn en iedere praktische stap is te vinden en wordt ondersteund in een toolbox. Daarnaast hebben de patiëntenverenigingen de nieuwe werkwijze ook omarmd. En dat alles binnen vier jaar. Ik denk dat zoiets wereldwijd niet eerder vertoond is,” aldus Hoogerbrugge (juichend). “Dat succes kan absoluut verklaard worden vanuit de inzet die hierop is gepleegd door de medeprojectleiders, hoofd laboratorium tumorgenetica prof. Marjolijn Ligtenberg, gynaecologisch oncoloog dr. Joanne de Hullu en een heel multidisciplinair team. Met steun van KWF. Maar wat daarbij ongetwijfeld hielp is dat de Tumor-First werkwijze ook serieus winst oplevert. Het zorgt voor een betere behandeling, is minder belastend voor de patiënt, zorgt dat vaker erfelijke aanleg wordt opgespoord én zorgt voor een kostenbesparing. Hoogerbrugge legt uit wat de essentie is van Tumor-First. “Met een nieuwe ontdekking is het werk nog lang niet gedaan” NICOLINE HOOGERBRUGGE 08 Radboud Report Oncologie ׉ 7cassandra://im0I_0u2n_N4ie-Gjg0KrbE3_WOFfBo74dVr654rbAAH`g#~%}׉EColumn Omdraaien “In ongeveer 8% van de gevallen heeft eierstokkanker een erfelijke oorzaak. Daarbij gaat het met name om mutaties in het BRCA1- of BRCA2-gen. Tot voor kort werden veel patiëntes met eierstokkanker daarom na de operatie verwezen naar de klinisch geneticus voor een erfelijkheidsonderzoek via een DNA-analyse in het bloed. Zogenaamd kiembaanonderzoek. Als daaruit kwam dat er geen sprake was van een erfelijke aanleg, dan vroeg de internist-oncoloog in een redelijk groot aantal gevallen naar een onderzoek van het tumorweefsel, omdat ook tumorspecifieke mutaties in deze genen van belang zijn om de werking van PARP-remmers goed in te kunnen schatten. Daar zit dubbel werk in. Daaruit is het idee bij ons ontstaan om de volgorde om te draaien. Wij onderzoeken nu eerst de tumor. Het weefsel dat daarvoor nodig is hebben we al vanuit een diagnostisch biopt of de operatie. Alleen patiëntes bij wie hier een mutatie in de tumor wordt vastgesteld worden nu doorverwezen naar de klinisch geneticus voor een kiembaanonderzoek in bloed. De kans op een kiembaanmutatie bij deze groep ligt rond 50%. Maar 85% van de patiëntes wordt dus niet meer belast met de gang naar de geneticus en het bloedonderzoek. Een groot voordeel van een tumortest aan het begin van het behandeltraject is dat de medisch-oncoloog ruim voor het keuzemoment om PARP-remmers in te zetten alle benodigde gegevens daarvoor heeft. Daarnaast boeken we met deze volgorde ook een belangrijke tijdwinst en weten patiënten veel sneller of het wel of niet om een erfelijke aanleg gaat. Dat is voor deze patiëntes heel belangrijk.” Mind switch Hoogerbrugge geeft aan dat in het verleden patiënten met een erfelijke aanleg gemist werden, doordat zij niet allemaal werden doorverwezen naar de klinisch geneticus. “Maar de kans op een genetische oorzaak is zo hoog dat iedere patiënte een erfelijkheidsonderzoek aangeboden moet krijgen. Dat kan belangrijk zijn voor de behandeling en is zeker belangrijk voor familieleden die zich op de erfelijke aanleg kunnen laten testen en voorzorgsmaatregelen kunnen nemen om geen kanker te krijgen,” stelt ze. Dat gebeurt nu. Radboudumc werkt al sinds 2015 op deze manier. Het werkelijke nieuws zit in het feit dat heel Nederland deze nieuwe werkwijze nu geadopteerd heeft. Hoogerbrugge: “Als je dat wil, moet je als onderzoeker ook een ‘mind switch’ maken. Onderzoek is in Nederland super competitief. We strijden als onderzoekers allemaal om dezelfde subsidiegelden en zijn dus zowel collega’s als concurrenten van elkaar. Maar als je dit soort successen boekt, moet je die niet claimen voor je eigen ziekenhuis, maar juist delen.” Geen loterij De kans op het winnen van de jackpot in de Staatsloterij is 1 op 67,6 miljoen volgens de kansberekenaars. Alleen doordat niet alle loten verkocht worden en de prijs moet vallen, stijgt die kans naar 1 op 7 miljoen. Iedere lotkoper heeft echter de stille verwachting die ene te zullen zijn. Kanker is geen loterij. Maar het leent zich wel degelijk voor kansberekening. Eenieder die de diagnose alvleesklierkanker krijgt weet dat de 5-jaars-overleving onder de 10% ligt. Maar wie dit lot treft, rekent er in stilte op bij de kleine tien procent te horen. Dat maakt het lijden dragelijker. Bij een loterij kunnen er alleen winnaars zijn, doordat er verliezers zijn. In de oncologie werkt het gelukkig anders. Daar streven we nog steeds naar louter winnaars en ook in deze Report lezen we weer dat daarin stappen gezet worden. Maar we lezen ook hoe de verliezers van vandaag daaraan bijdragen. Het fase 1-onderzoek, waarin de veiligheid van een nieuwe behandeling onderzocht wordt, gebeurt bij patiënten die uitbehandeld zijn. Zij maken hun einde dragelijk, door dit het begin van een nieuwe behandelmethode te laten zijn. En een enkeling blijkt daarbij dan toch dat winnende lot in handen te hebben. Lees ook het relaas van Janny Randewijk. Joost van Sluijters Radboud Report Oncologie 09 ׉ 7cassandra://p1bwN0zlzuGOeh7yVFV8y6MbW2vUdAFuX7qrNpoEFGc9`g#~%}݁g#~%}܁בCטu׉׉ 7cassandra://HwODgyzfsOyfa17kZFzb3joOgdH1FUm_TTqjTCmvX4A`׉ 7cassandra://RsmgXuH20TyfInNU64dbJ8gMztzp0gEydWdJ-WNRVwc[`u׉ 7cassandra://ZVFvDemOdimwZPffohE6GeqW_IwO57_XxPnGVDMg34I`g#~'~טu׉׉ 7cassandra://vlrqn5Bv6oEZQckQalUDIxBQpBEQN1x8_0oDHShbZ24 `׉ 7cassandra://nqrbHBS9op8IHDcQgyPug3QXEOZ8_-1HF4rBZc2t86MRM`u׉ 7cassandra://2q9stU1oPvEcBiUDUP7CgF1PKqoCAimHfTDt5jXN5xk`g#~'~׉E Radboudumc zoekt met collega-ziekenhuizen naar uitweg Effectieve CAR-T-celtherapie mag regulier niet worden toegepast Hematoloog dr. Suzanne van Dorp is diep onder de indruk van de effectiviteit van CAR-T-celtherapie: “Met deze therapie kunnen we bij lymfeklierkanker die niet op chemotherapie reageert toch nog 40% van de patiënten genezen. Bij uitbehandelde patiënten met multipel myeloom zien we dat we de ziekte met CAR-T-celtherapie zo ver kunnen terugdringen dat deze met onze reguliere bloedtesten niet meer meetbaar is.” Waar CAR-T-celtherapie voor het multipel myeloom elders in Europa met succes wordt toegepast, gebeurt dit in Nederland slechts in studieverband. Het Zorginstituut heeft het dossier namelijk, ondanks de mooie resultaten, afgewezen. Suzanne van Dorp heeft daar begrip voor, maar legt zich er niet bij neer. Kritisch “Ik begrijp dat er ondanks de werkzaamheid twijfels zijn over de toepassing van CAR-T-celtherapie bij multipel myeloom. Dit past in een trend waarbij kritisch wordt gekeken naar de kosten en baten van medicijnen en deze therapie is, zoals veel therapieën voor multipel myeloom, enorm duur. Hoewel je het slechts eenmalig toepast, kost het ongeveer vier ton. Omdat we deze therapie toch graag willen toepassen, doen we nu nieuw onderzoek waarbij we CAR-T in de behandeling vergelijken met een autologe stamceltransplantatie. Daarnaast onderzoeken we oudere patiënten die geen transplantatie kunnen krijgen, waarbij we CAR-T vergelijken met een reguliere onderhoudsbehandeling. We hopen zo aan te tonen dat CAR-T, doordat je een klachtenvrije periode tot wel 3 jaar realiseert, ook tot kostenbesparing kan leiden.” Produceren Maar Van Dorp en haar collega’s van de academische ziekenhuizen in Groningen en Rotterdam doen meer: zij gaan op de drie locaties ook zelf, buiten de farmaceutische industrie om, CAR-Tcellen produceren. Dit heeft drie duidelijke voordelen, legt een enthousiaste Suzanne van Dorp uit: “Ten eerste lijkt het erop dat we het voor ongeveer een kwart van de prijs kunnen maken. Daarnaast kunnen we het vier keer sneller produceren en dat is écht belangrijk. Momenteel oogsten wij de witte bloedcellen bij de patiënt en sturen deze op naar de industrie, die vervolgens CAR-T-cellen produceert. Deze krijgen we meestal na vier weken terug. Vier weken is echter enorm lang voor deze patiënten die een agressieve kanker hebben. In de tussentijd moeten we vaak bestralen, chemotherapie geven of grote hoeveelheden prednison toedienen, wat niet wenselijk is.” Gegevens Er is nog een derde belangrijk voordeel van eigen productie: “Wij willen CAR-T-celtherapie graag verder verbeteren, maar krijgen daarvoor te weinig gegevens vanuit de industrie. We ontvangen een zak T-cellen die volgens de industrie aan de eisen voldoet, maar we weten niets over de fitheid van de cellen, omdat die informatie niet wordt gedeeld. Daar heeft de industrie geen belang bij. Willen we deze therapie verder ontwikkelen, dan hebben we alle gegevens nodig en dat kunnen we nu met eigen productie realiseren. Maar eigen productie is allesbehalve eenvoudig. De personele bezetting van onze labs is lastig, omdat de industrie aan onze mensen trekt. 10 Radboud Report Oncologie ׉ 7cassandra://ZVFvDemOdimwZPffohE6GeqW_IwO57_XxPnGVDMg34I`g#~%}׉EEn omdat je hier met genetische manipulatie bezig bent, moet alles onder vier ogen gebeuren. Toch lukt het ons en we zijn nu in een studie aan het aantonen dat onze CAR-Tcellen niet onderdoen voor die van de industrie.” “Om verder te komen met CART-T-celtherapie gaan we met drie academische ziekenhuizen de cellen nu zélf produceren. Zo krijgen we veel meer informatie en gaat de prijs omlaag” SUZANNE VAN DORP Extra eiwit Suzanne van Dorp legt uit wat er genetisch gemanipuleerd wordt en hoe CAR-T geproduceerd wordt: “We oogsten T-cellen bij de patiënten en bewerken die genetisch zodanig dat ze de kankercellen beter herkennen, zich eraan binden en ze vervolgens opruimen. Het academisch ziekenhuis van Barcelona produceert een specifiek onschuldig virus, waarmee we de T-cellen van de patiënt besmetten. Daardoor krijgt een cel een extra stukje gen, wat resulteert in een extra eiwit aan de buitenkant van de T-cel: de CAR. Dit eiwit herkent de specifieke eiwitten aan de buitenkant van een tumor. Het zorgt ervoor dat de T-cel zich koppelt aan de tumorcel en maakt de T-cel direct na de koppeling heel actief, waardoor de T-cel extra kracht krijgt. Dat is natuurlijk prachtig.” Toekomst Van Dorp is ervan overtuigd dat CAR-T de toekomst heeft: “Het medicijn moet nog beter worden en we moeten nog beter de patiënten selecteren die we ermee behandelen. Dan zal de effectiviteit verder omhooggaan. Als het lukt de prijs verder omlaag te brengen, zal CAR-T steeds vaker in beeld komen, al geloof ik dat het nooit als eerste therapie zal worden gegeven. Daarvoor blijven de kosten te hoog en zijn de bijwerkingen te heftig. Maar het is een prachtige nieuwe therapie met veel mogelijkheden. Ik blijf deze 'CAR' dus graag trekken.” Radboud Report Oncologie 11 ׉ 7cassandra://2q9stU1oPvEcBiUDUP7CgF1PKqoCAimHfTDt5jXN5xk`g#~%}߁g#~%}ށבCטu׉׉ 7cassandra://p5bz5n0lnAjmjU8pkFGjdiVs7o2b1WmLgulktgIys0I2`׉ 7cassandra://5rMkVPec3e0VgCnfbfd2XiTXHhWV2EviJTCrgE07SiEU`u׉ 7cassandra://oVuuQUE7m8T0uvCf9G0G4GB-G882KP8ippquKfwsIbc`g#~'~טu׉׉ 7cassandra://75L-nBFOAAKjgrALJLF304kYkLIQP8sXtF2ydXFos3c/`׉ 7cassandra://7BwWHYzavaHHKaP3fxoTHfdCD7-AzY6Hu4DcfG7c76Q\`u׉ 7cassandra://hOVtrRO-S4fKKJA1gzr6Vecq81JLWW1YRpXJ0fVV4jc`g#~'~׉E`g#~*~׉EOncologiefonds steunt: Betere zorg voor vrouwen met Lynch-syndroom Lynch-syndroom is een erfelijke aandoening. Vrouwen met Lynch-syndroom hebben een hoog risico (tot 50%) om darmkanker en baarmoederkanker te ontwikkelen. Vaak al op jonge leeftijd. Deze vrouwen nemen daarom meestal deel aan een speciaal screeningsprogramma dat bedoeld is om deze kankersoorten in een vroeg stadium op te sporen. Voor darmkanker gaan ze elke twee jaar naar de maag-darmleverarts voor een kijkonderzoek van de dikke darm. Voor baarmoederkanker gaan ze jaarlijks naar de gynaecoloog voor een inwendige echo en een weefselafname uit de baarmoeder. Radboudumc wil nu onderzoeken of deze twee onderzoeken niet gecombineerd kunnen worden. Dat is niet alleen minder belastend maar ook minder pijnlijk. Beide onderzoeken zouden immers onder dezelfde verdoving uitgevoerd kunnen worden. En er kan wellicht meer gecombineerd worden. Bij vrouwen bij wie een darmoperatie nodig is, zouden vrouwen goed geïnformeerd moeten worden over de mogelijkheid om in dezelfde operatie preventief ook de baarmoeder en/of eierstokken te verwijderen. Daarmee kan een tweede operatie voorkomen worden. De onderzoekers zullen nagaan of vrouwen hierover goed geïnformeerd worden en de patiëntenvoorlichting op dit punt verder verbeteren. Voor het onderzoek is € 47.730 nodig. Ongeveer een kwart daarvan is inmiddels binnen. En er ‘lopen’ nog sponsoracties (zie kader). Donateur én onderzoeker Gynaecoloog-oncoloog dr. Anne van Altena gelooft sterk in de intensieve samenwerking met MDL-artsen voor vrouwen met het Lynch-syndroom. “De zorg wordt daarmee duidelijk patiëntvriendelijker. Dat ervaar ik nu al. Ik ga dan ook zélf letterlijk de straat op om geld voor dit onderzoek binnen te halen. Sinds de coronatijd loop ik hard. In de komende twee jaar ga ik gesponsord de marathon van Rotterdam lopen én de zes snelste halve marathons van Europa; de SuperHalfs. Ik verschijn zo ook aan de start in Lissabon, Praag, Berlijn, Kopenhagen, Valencia en om te beginnen in Cardiff. Laat iedereen me via het Radboud Oncologiefonds steunen. Dan zet ik niet alleen stappen vooruit, maar zetten we ook stappen vooruit in de behandeling van deze kwetsbare vrouwen.” Scan de QR-code ׉ 7cassandra://MJYfZ7DhP3kqfLDLtTdOmULOWRZ-JREEhbPyeJObHYo >`g#~%}׈Eg#~%}g#~%})Radboud report nr 1 2024g#~$}\=